Sağlık Çalışanlarının Hasta Hakları karşısında Etik Yükümlülükleri

advertisement
Hasta – Sağlık Çalışanı İlişkisinde
Etik Yükümlülükler
Prof. Dr. Nermin ERSOY
Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi
Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
1
Hasta
Sağlık çalışanı
Değerler
İlkeler
Kurallar
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
2
Yasal yükümlülükler
/
Etik yükümlülükler
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
3
Tıpta yükümlülüklerin
felsefi temelleri
• Değerler (adalet, özgürlük, saygı, güven)
• Erdemler (adalet, güvene sadakat,
dürüstlük)
• İlkeler (özerklik, zarar vermeme, yararlılık,
adalet)
• Haklar
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
4
Etik İlişki
•
•
•
•
Kişilerin birbirlerine saygı duyması,
Karşılıklı hak ve özerkliklerini korumaları,
Paylaşılan sırları saklamaları,
Birbirlerine güven duyması beklenir.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
5
Hasta – Sağlık çalışanı
ilişkisinde;
•
•
•
•
•
Güven ilişkisini koruma
Güçlünün-güçsüzü koruması
Tıbbın değerlerini koruma
Etik ilkeleri gözetme
Ulusal ve uluslar arası etik kodlara uygun
davranma
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
6
Tıbbın Temel Etik İlkeleri
1) Özerklik İlkesi:
• Bireyin özerkliğine saygı gösterme
2) Yararlılık İlkesi:
• Yararlı olma, yarar-zararı dengeleme
3) Zarar Vermeme İlkesi:
• Zararı önleme, zarar vermekten kaçınma,
4) Adalet ilkesi:
• Hakkaniyetli olma, tıbbi kaynakları adil
paylaştırma.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
7
Etik ilkelerin yüklediği
etik ödevler - 1
1) Özerkliğe Saygı İlkesi:
• Bireyin kendi hakkında karar vermesine
olanak tanıma ödevi,
• Özerkliğini koruma/yükseltme ödevi,
• Hastalığı ve tedavisi hakkında aydınlatma
ödevi,
• Gönüllülüğü gözetme ödevi.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
8
Etik ilkelerin yüklediği
etik ödevler - 2
2) Zarar Vermeme İlkesi:
• Zarardan kaçınma ödevi,
• Zararı önleme ödevi,
• Olası zararları öngörme ve ortadan
kaldırma ödevi,
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
9
Etik ilkelerin yüklediği
etik ödevler - 3
•
•
•
•
3) Yararlılık İlkesi:
Yararlı olma ödevi,
Yararlı olanı gözetme ödevi,
Elde edilecek yarar ile verilecek zarar
tarafsızca tartma, dengeleme ödevi
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
10
Etik ilkelerin yüklediği
etik ödevler
•
•
•
•
•
4) Adalet İlkesi:
Adil olma,
Doğru olanı yapma,
Tıbbi kaynakları adil paylaştırma,
Tıbbi kaynakları etkin kullanma (nafile
kullanılmasını önleme)
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
11
Hasta Hakları
• Hasta hakları: Sağlık hizmetlerinden
faydalanma ihtiyacı bulunan fertlerin, sırf
insan olmaları sebebiyle sahip
bulundukları ve T.C. Anayasası,
milletlerarası antlaşmalar, kanunlar ve
diğer mevzuat ile teminat altına alınmış
bulunan haklarını, ifade eder.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
12
Hasta Hakları Yönetmeliği, 1998
• “Personel: Hizmetin, resmi veya özel sağlık
kuruluşlarında veya serbest olarak sunulmasına
bakılmaksızın, sağlık hizmetinin verilmesine
iştirak eden bütün sağlık meslekleri mensuplarını
ve sağlık meslekleri mensubu olmasa bile sağlık
hizmetinin verilmesine sorumlu olarak iştirak
eden kimseleri” ifade eder.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
13
Temel İlkeler
a) Bedeni, ruhi ve sosyal yönden tam bir iyilik hali içinde yaşama
hakkının en temel insan hakkı olduğu, hizmetin her safhasında
daima göz önünde bulundurulur.
b) Hastaya insanca muamelede bulunulur.
c) Sağlık hizmeti ayrımcılık yapılmaksızın sunulur, herkesin kolayca
ulaşabileceği şekilde planlanıp düzenlenir.
d) Tıbbi zorunluluklar ve kanunlarda yazılı haller dışında, rızası
olmaksızın kişinin vücut bütünlüğüne ve diğer kişilik haklarına
dokunulamaz.
e) Kişi, rızası ve Bakanlığın izni olmaksızın tıbbi araştırmalara tabi
tutulamaz.
f) … Hastanın özel hayatının ve aile hayatının gizliliğine
dokunulamaz.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
14
Etik Ödevler Yaratan Etik Haklar
1) Sağlık kaynaklarından yararlanma hakkı
2) Tedavi hakkında karar verme hakkı
3) Aydınlanma hakkı
4) Sırlarının korunmasını bekleme hakkı,
5) Mahremiyetinin korunmasını dileme hakkı,
6) Sağlık hizmetlerinden eşit yararlanma hakkı,
7) Kaynaklardan adil pay alma hakkı
8) Hakkaniyetli /Tarafsız - Önyargısız davranılmayı
bekleme hakkı, gibi.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
15
1) Sağlık Hizmetlerinden
Faydalanma Hakkı
Hasta, adalet ve hakkaniyet ilkeleri
çerçevesinde, sağlık hizmetlerinden
ihtiyaçlarına uygun olarak faydalanma
hakkına sahiptir.
• Etik ödev: Sağlık hizmetlerinden
faydalanmasına fırsat verme; adil pay
almasına olanak tanıma ödevi
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
16
2) Sağlık Durumu İle İlgili
Bilgi Alma Hakkı
Her bir kişi:
• Hastalığı,
• Uygulanacak tanı yöntemleri,
• Önerilen tıbbi müdahale/ tedavi,
• Bunun yararı, riskleri ve olası tehlikeleri,
• Eğer varsa başka bir tıbbi müdahale
yöntemi,
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
17
Sağlık Durumu İle İlgili
Bilgi Alma Hakkı-2
• Bunun da yararları, tehlikeleri,
• Tedavinin kabul edilmemesi halinde ortaya
çıkabilecek olası sonuçları ile
• Hastalığın seyri ve sonucu hakkında sözlü
veya yazılı olarak bilgi istemek hakkına
sahiptir.
• Etik Ödev: Hastayı aydınlatma ödevi
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
18
3) Rıza Olmaksızın Tıbbi Ameliyeye Tabi
Tutulmama Hakkı
• Kanunda gösterilen istisnalar dışında,
kimse, onamı /rızası olmaksızın ve verdiği
onama uygun olmayan bir şekilde tıbbi
uygulamaya tabi tutulamaz.
• Etik Ödev: Kendi hakkında karar verme
hakkını kullanmasına olanak sağlama
ödevi
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
19
4) Tedaviyi Reddetme veya Durdurma Hakkı
• Kanunen zorunlu olan haller dışında ve
doğabilecek olumsuz sonuçların sorumluluğu
hastaya ait olmak üzere; hasta kendisine
uygulanması planlanan ya da uygulanmakta
olan tedaviyi reddetmek/ durdurulmasını
istemek hakkına sahiptir.
• Etik ödev: Hastanın tedaviyi reddetme
kararına saygı gösterme ödevi
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
20
5) Hastanın Tedavisiyle ilgili Bilimsel
Çalışmalara Katılma/ Katılmama Hakkı
• Klinik veya laboratuar muayeneleri
sonucunda bilinen klasik tedavi
yöntemlerinin hastaya faydalı
olamayacağı kesin olduğu durumda;
• Yeni yöntemin faydalı etkilerinin
anlaşılması için hasta bilimsel
çalışmalara katılabilir.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
21
Hastanın Tedavisiyle ilgili Bilimsel
Çalışmalara Katılma/ Katılmama Hakkı
• Ancak hastanın gerçek aydınlatılmış
onamının bulunması şartı yerine getirilmiş
olmalıdır.
• Etik ödevler: Aydınlatılmış onamını elde
etme-gönüllülüğü gözetme ve
• zarar vermekten kaçınma ödevleri
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
22
6) Hastanın Tıbbi Kayıtlarını İnceleme Hakkı
• Hasta, sağlık durumu ile ilgili bilgiler
bulunan dosyayı ve kayıtları, doğrudan veya
vekili /kanuni temsilcisi vasıtası ile
inceleyebilir ve bir suretini alabilir.
• Bu kayıtlar, sadece hastanın tedavisi ile
doğrudan ilgili olanlar tarafından görülebilir.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
23
Hastanın Tıbbi Kayıtlarını İnceleme Hakkı
• Etik Ödev: Kendisi hakkında bilgi edinme,
• yapılanları kontrol ettirmesine olanak
tanıma,
• farklı görüş alma ve
• mahremiyetinin korunmasını bekleme
haklarının yarattığı etik ödevler.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
24
7) Mahremiyete Saygı Gösterilmesini
Bekleme Hakkı
• Hastanın, mahremiyetine saygı gösterilmesi
esastır. Hasta mahremiyetinin korunmasını
açıkça talep de edebilir.
• Her türlü tıbbi müdahale; hastanın
mahremiyetine saygı gösterilmek suretiyle
yapılır.
• Etik Ödev: Mahremiyeti koruma ödevi
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
25
8) Bilgilerin Gizli Tutulması
• Sağlık hizmetinin verilmesi sebebiyle
edinilen bilgiler, kanun ile müsaade
edilen haller dışında, hiçbir şekilde
açıklanamaz.
• Etik Ödevler: Mahremiyete saygı
gösterme ödevi,
• Sırrı koruma ödevi
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
26
9) Tıbbi Araştırmalar: Tıbbi Araştırmalarda
Onam/Rıza
• Hiç kimse, bakanlığın izni ve
bireyin onamı bulunmaksızın,
deney, araştırma veya eğitim amaçlı
tıbbi müdahaleye sokulamaz.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
27
Tıbbi Araştırmalar: Tıbbi Araştırmalarda
Onam/Rıza
• Tıbbi araştırmalardan beklenen tıbbi fayda
ve toplumsal yarar, üzerinde araştırma
yapılmasına rıza gösteren gönüllünün
hayatından ve vücut bütünlüğünden üstün
tutulamaz.
• Etik Ödevleri: İnsana/bireye saygı ödevi,
aydınlatılmış onam elde etme ödevi,
• bireyin yararını koruma ödevi,
zarar vermeme ödevi
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
28
10) Hastanın Güvenliğin Sağlanmasını
Bekleme Hakkı
• Herkesin, sağlık kurum ve
kuruluşlarında güvenlik içinde olmayı
bekleme ve bunu isteme hakkı vardır.
• Etik Ödev: Kötü davranmama ödevi,
• Olası zararları önleme ödevi
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
29
11) Değerlerine Saygı Gösterilmeyi
Bekleme Hakkı
• Hasta, kişilik değerlerine uygun bir
şekilde ve ortamda sağlık hizmetlerinden
faydalanma hakkına sahiptir.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
30
Değerlerine Saygı Gösterilmeyi Bekleme
Hakkı:
• Sağlık hizmetlerinde görev alan bütün
personel; hastalara, yakınlarına ve
ziyaretçilere güler yüzlü, nazik, şefkatli ve
sağlık hizmetleri ile ilgili mevzuat ve bu
Yönetmelik hükümlerine uygun şekilde
davranmak zorundadır
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
31
12) Ziyaret Edilmeyi Bekleme ve
Refakatçi Bulundurma
• Hasta ziyaretçilerinin kabul edilmesi,
kurum veya kuruluşça belirlenen usul ve
esaslara uygun olarak gerçekleştirilir ve
bu konuda gereken tedbirler alınır.
• Etik Ödev: Hastanın yararını gözetme
ödevi
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
32
13) Dini Gerekleri Yerine Getirebilme ve
Dini Hizmetlerden Faydalanma Hakkı
• Kurum hizmetlerinde aksamalara neden
olmamak, başkalarını rahatsız etmemek
ve yürütülen tıbbi tedaviye hiç bir şekilde
müdahalede bulunulmamak şartı ile
onları manevi yönden desteklemek üzere
istekleri halinde, dini inançlarına uygun
din görevlisi davet edilir.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
33
Dini Gerekleri Yerine Getirebilme ve Dini
Hizmetlerden Faydalanma Hakkı
• Etik Ödev: Hastanın kendi hakkında karar
vermesine olanak tanıma ödevi,
• hastanın bütünlüğünü koruma ödevi,
• değerlerine saygı gösterme ödevi.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
34
14) Müracaat, Şikayet ve Dava Hakkı
• Hastanın ve hasta yakınlarının, hasta
haklarının ihlali halinde, mevzuat
çerçevesinde her türlü müracaat, şikayet
ve dava hakları vardır.
• Etik ödev: Bu hakkını kullanmasına
olanak tanımakla ilgili bireysel ve
kurumsal ödev bulunmaktadır.
Ersoy N. 8 Nisan 2008. Hasta
Hakları Konferansı, Kocaeli Devlet Hastanesi
35
Download
Random flashcards
Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

TRYF

6 Cards oauth2_google_3b3e6916-5080-45f2-ae61-79434233ea03

Animasyon Temelleri

2 Cards selçuk

Create flashcards