Depresyon - ResearchGate

advertisement
Duygudurum Bozuklukları
Prof Dr Süheyla Ünal
İnönü Üniv. Tıp Fak. Psikiyatri AD
PDR Doktora Dersi 2017
Beynin bilgi işleme sistemleri
• Duyusal-motor sistem
– Tanımlama, dikkat etme, ihmal etme,
sözelleştirme, gerçekleştirme, yönetme
• Duygu sistemi
– Değer atfetme, önceleme, düzenleme, niyet etme,
ilgilenme, başa çıkma
• Bilişsel sistem
– Yorumlama, değerlendirme, planlama,
sorun çözme
Bilgi işleme sistemleri
• Emosyonlar hızlı ve ayrışmamış tepkiye yol
açarlar
• Düşünce yavaş işleyen ancak oldukça ayrışmış
tepkilere götüren bir süreçtir ve yaşamın
sürdürülmesinde her zaman uygun çözümü
getirmez
Bilgi işleme sistemleri
• Karar verme süreçleri için her ikisi de gereklidir
ve birlikte işlev görürler
• Emosyonel süreçlerin kesintiye uğraması
yüksek düzey bilişsel işlevleri belirgin derecede
bozar
• “Bütün bilgi işleme süreçleri emosyoneldir.
…emosyon bilişsel etkinlikleri güdüleyen,
düzenleyen, arttıran ya da azaltan enerji
düzeyidir” (Dodge, 1991)
Duygu oluşum süreci
• Uyaranları algılama -duyum
• Algılara fizyolojik tepki verme-emosyon
• Ortaya çıkan duruma bilişsel süreçlerle anlam
ve değer yükleme-his
• Yaşanılan durumu kültürel normlar üzerinden
ifade etme-uyumsal eylem
BİLİŞSEL SÜREÇLER
HisSeçim yapma
Emosyon- gut feelings
Yaklaşma-Uzaklaşma
DUYUSAL-MOTOR SÜREÇLER
Emosyonlar
• Yaşamda varkalım için önemli olan durumlar
sırasında eylem kalıplarını ve canlılığı kontrol
eden süreçlerdir
• Algı ve düşünce için birer önem sinyalidirler
• Tehlike ya da hazzın öngörücüsüdürler
• Karar verme süreçlerine yardım ederler
• Alt motor programları etkinleştirerek ya da
baskılayarak farklı davranışları düzenlerler
• Diğerleriyle ilgilenme kapasitesi sağlarlar
Duygu terimleri
• Duygu (Emotion) kısa(sn, dak), indüklenen alanın
aktivasyonu ile vücutta oluşan değişiklikler
– Çarpıntı, terleme
• His (Feeling) Aktivasyonun sonuçlarını psikofizyolojik
olarak hissetme, bilinçli olarak adlandırma
– Öfke, kızgınlık
• Huy (Traits) – yaşam boyu süren duygusal özellikler
– Dışadönük, içedönük, çekingen
Duygu terimleri
• Duygulanım (affect): Bireyin uyaranlara, olaylara,
anılara, düşüncelere, duygusal tepki ile katılabilme
yetisi (neşe, öfke gibi)
Hava durumu
• Duygudurum (mood): Bireyin uzun bir süre (saatler,
günler, aylar) belirli sınırlarda, belirli tipte (rahat,
neşeli, üzüntülü, öfkeli, taşkın ya da çökkün) bir
duygulanım içinde bulunması
İklim
Duygu halleri
Mani
Hipomani
Coşku
Keyif
Neşe
ÖFORİ
Üzüntü, keder, elem
Cesaretsizlik
Çökkünlük
Ölüm isteği
Normal duygu hali
Normal (ötimik): Olaylara tepkileri belirli
sınırlarda dalgalanma gösterir
Çökkün (deprese): Üzüntü, elem, keder baskın
Yükselmiş (öforik): Neşe, coşku, öfke baskındır
Sıkıntılı (disforik): Gergin, bunaltılı
Duygudurum bozukluğu
• Duygularda kişinin işlevselliğini bozacak
şekilde depresyon, mani ya da her ikisinin
birlikte olduğu süregen ve yaygın bir değişiklik
Mani
Eşikaltı Mani
(Hipomani / Hipertimi)
Hipomani
Eşikaltı Depresyon
(Distimi)
Depresyon
Duygudurum bozuklukları
Duygudurum bozuklukları
MANİ
• Yükselmiş duygulanım,
•
•
•
•
artmış özgüven, büyüklük
hisleri
Aşırı konuşma,
çağrışımlarda hızlanma
Uyku ihtiyacında azalma
Dikkat çelinmesi
Haz verici etkinliklere
yönelme, huzursuzluk
DEPRESYON
• Süregiden üzüntü, sıkıntı,
anlamsızlık duyguları
• Enerji azlığı, odaklanma
güçlüğü
• İlgi, istek kaybı
• Çok az ya da çok fazla uyuma
• Umutsuzluk, değersizlik hisleri
Ölüm ya da intihar düşünceleri
Epidemiyoloji
• Major depresyon
– Yaşam boyu yaygınlığı %9-20
– Kadınlarda %10-25, erkeklerde %5-12 (Kadın /
erkek=2)
– Başlama yaşı: 20-50
– Nokta prevelansı: % 4-8
• Distimik bozukluk % 2-3
• İki uçlu duygudurum bozukluğu
– Yaşam boyu yaygınlık %1
– Kadın/erkek oranı eşit
– Ortalama başlama yaşı 22-30
Depresyon
• Üzüntülü, bazen bunaltılı bir duygudurumla
birlikte düşünce, konuşma, devinim ve
fizyolojik işlevlerde yavaşlama yanı sıra
değersizlik, küçüklük, güçsüzlük, isteksizlik,
karamsarlık duygu ve düşünceleriyle belirli bir
sendromdur
DSM-5 Major Depresyon ölçütleri
• En az 2 hafta süreyle, aşağıdaki belirtilerden beş ya da daha
fazlasının hemen her gün, günün büyük bölümünde
sürmesi
–
–
–
–
–
–
–
–
–
Çökkün duygudurum
İlgi azalması/Zevk alamama
Suçluluk duyguları
Ölüm düşünceleri
Uyku bozukluğu
İştah bozukluğu
Enerji kaybı
Psiko-motor yavaşlama / ajitasyon
Konsantrasyon bozukluğu (dikkatini toplayamama, unutkanlık)
• İşlev bozukluğu oluşması
Depresyon için risk etkenleri
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Ailede depresyon öyküsü
Erken travmatik yaşantılar
Oral-bağımlı, obsesif kompulsif, histriyonik, sınırda kişilik bozukluğu
Stresli yaşam olayları
Düşük benlik saygısı
Daha önce depresyon geçirme
Tıbbi hastalık
Geçmişte intihar girişimi
Kadın cinsiyeti
Çocuk doğurma
Sosyal desteğin kısıtlı olması
Madde kullanımı
Depresyon tipleri
• Reaktif depresyon: Yaşam olaylarıyla tetiklenmiş
• Somatize depresyon:Fiziksel belirtilerin ön planda olduğu
• Maskeli depresyon: Çökkün duygudurumun belirgin
olmadığı
• İkincil depresyon: Tıbbi ya da psikiyatrik bir hastalığa bağlı
olarak gelişen
• Endojen depresyon: Tetikleyici bir olay olmaksızın gelişen
• Atipik depresyon: Uyku ve iştah artışı ile kendisini gösteren
depresyon
Anksiyeteyle birlikteliği
Distimi ve çifte depresyon
• En az 2 yıl boyunca kronik olarak günün önemli bir kısmında
çökkün duygudurum varlığı olarak tanımlanabilir.
• Kişiler duygudurumlarını üzgün veya dibe vurmuş olarak
tanımlarlar.
• Üzerine zaman zaman çökkün duygudurum dönemleri
binebilir;
– iştahsızlık veya aşırı iştah,
– uykusuzluk veya aşırı uyuma,
– yorgunluk,
– özgüven eksikliği,
– konsantre olamama veya karar vermede zorluk çekme
– çaresizlik
durumlarından en az ikisini içerir.
Bipolar I
• Manik ve depresif ataklar birbirini izleyebilir
• Arada duygudurumun normale yakın bir hale
geldiği dönemler bulunur
• Ortalama 18 yaşta başlar
• Kronikleşmeye eğilimlidir
• İntihar sık görülen bir komplikasyonudur
Bipolar II
• Hipomanik ataklar ve depresif dönemlerle
karakterizedir
• Ortalama başlangıç yaşı 22’dir
• Kadınlarda daha sıktır
• Hastaların %10-13’ü bipolar I’e dönüşebilir
• Kronikleşmeye eğilimlidir
Siklotimi
• Manik ve depresif atakların daha az şiddetli,
daha kronik seyrettiği tablodur
• Ortalama başlama yaşı 12-14’tür
• En az iki yıl devam etmelidir
• Bipolar I ve II için yüksek risk taşır
Manik atak
• Bir ya da daha fazla hafta süren değişken
duygudurumu ve aşağıdakilerden en az üç
belirtinin varlığı
–
–
–
–
–
–
–
Kendine verilen değerin çok artması
Uyku ihtiyacının azalması
Normalden daha çok konuşma
Uçuk düşünceler
Dikkatini toplayabilme yeteneğinin kaybolması
Hedef amaçlı aktivitelerde artış
Tehlikeli ve haz içeren aktivitelere katılımın artması
Depresyonun gelişim süreci
Kişilerarası
Becerilerde
Yetersizlik
Genetik, mizaç
biyolojik süreçler
Olumsuz aile
Deneyimleri
Duygu
Düzenleme
Sorunları
Olumsuz kendilik algısı,
Başkalarına ve dünyaya
ilişkin olumsuz algılar
Yaşam
Stresleri
Depresyon
Biyolojik kuramlar
• Genetik yatkınlık
• Dopamin, noradrenalin ve serotonin eksikliği
• HPA aksında negatif geribildirim sürecinde
bozulma, kortizol salınmasında artma
• Tiroid ekseninde bozulma (TSH yanıtında
azalma)
• Hipokampusta BDNF azalması
Nörotransmiterler-Belirtiler
Noradrenalin
anksiyete
enerji
uyanıklık
güdü
Serotonin
irritabilite
impuls
duygu
bilişsel
işlev
iştah
seks
agresyon
dürtü
haz
Dopamin
Depresyonda değişen
kimyasallar
5-HT
NE
Ach
DA
GABA
CRF
NPY
Depresyon
SEROTONİN
Obsesif kompulsif belirtiler
NOREPİNEFRİN
Letarji
Uyanıklıkta
azalma
DOPAMİN
Haz almada
yetersizlik
Motivasyon azlığı
Apati
Dikkatte azalma
Bilişsel yavaşlama
Markou, A., Kosten, T., & Koob, G. (1998). Neuropsychopharmacology; 18(3), p.141
Stahl. Essential Psychopharmacology. 1996
SS
Biyolojik kuram
Baxter et al 1985
Biyolojik kuram
Diatez-stres modeli
• gen-çevre etkileşimi
+
Stresin varlığı
Hastalığın ortaya çıkması
Genetik
yatkınlık
-
Stresin yokluğu
Hastalığın oluşmaması
Psikanalitik Kuram
• Yas sürecine benzer şekilde gerçek ya da imgesel bir
nesne kaybının oluşturduğu yitim duygusu bulunur
• Yitim duygusu, sevgi ve özlem duygularıyla birlikte
bilinçdışı kin ve nefret duygularını uyarır
• Üstbenlik bu olumsuz duyguları benliğe yöneltir
• Bunun sonucunda kişinin özsaygısı düşer, kendini
değersiz, küçük ve suçlu görür
• Yaşam anlamını yitirir ve ruhsal çökkünlük oluşur
• Oral döneme saplanma bağımlı kişilik ve depresyon
oluşturabilir
Ego psikolojisine göre depresyon
Egonun narsisistik emelleri
- güçlü ve üstün olma,
- iyi ve sevilen olma,
- değerli ve becerikli olma
ile gerçekler arasındaki çatışmada egonun
yetersizliğe düşmesidir
Bilişsel kuram
• Depresyonda bilişsel bozukluk birincildir,
duygulanım bozukluğu buna
• Depresif kişilerde
– Kendisine, geleceğe ve dış dünyaya karşı olumsuz
kavramlar vardır
• Bu olumsuz kavramlar giderek olumsuz yargılara,
düşünce ve tutumlara neden olur
• Kişi her olayda olumsuz yönleri algılar
• Olumsuz düşünce ve kavramlar
duygulanım sorunlarına yol açar
Depresyonun bilişsel modeli
İncinirlik:
Genetik ve kişilik etkenleri
Daha sonraki yaşam
olaylarıyla aktive
oluncaya kadar uykuda
kalma
Erken olumsuz yaşam olayları
Olumsuz şemaların
oluşması (Bilişsel incinirlik)
Bilgi işleme çarpıtmaları
(bellek, dikkat, yorum)
Bilişsel tepkisellik
(olumsuz kendilik tutumları)
Günlük yaşam stresleri
DEPRESYON
Beck AT. Am J Psychiatry 2008;165:969-977
Davranışcı Kuram
• Öğrenilmiş çaresizlik
– Kişi yetersiz sayıda ödül (olumlu pekiştireç) alır,
daha çok cezayla karşılaşırsa bir şeyler yapmak için
pasif davranacaktır
– Az sayıda ödül az sayıda davranışa yol açacaktır
– Bunun sonucunda yaşam olayları karşısında
kontrolü olmadığı duygusuna kapılacaktır
– Depresyon, çocukluktan beri acılı uyaranlarla başa
çıkmayı bilememesi ve çaresiz kalması durumudur
Davranışcı kuram
Yatkınlık
Başlatıcı
Sürdürücü
1 Pekiştireçleri fark etme ve
kullanma becerisindeki
yetersizlikler
Sosyal pekiştireçlerin azlığı
Pekiştireç kaybı
Davranışların pekiştireç
getirmemesi
İkincil kazanç (depresif
davranışların pekiştirilmesi)
2 Pekiştirilecek davranışların
olmaması / azlığı
Durumu / problemi
değiştirmek için çok
fazla çaba
gösterilmesinin
gerekmesi
Başkalarının / çevrenin
pekiştirebileceği davranışlarda
azalma
3 Cezalandırıcı ya da
ödüllendirici olmayan
uyaranlara aşırı duyarlılık
Davranıştan sonra
beklenen pekiştireci
elde edememe ya da
cezalandırılma
1. Durumun benzeri
Umutsuzluk Depresyon Kuramı
Negatif yükleme tarzı ya da düşük /
negatif kontrol algısı
Olayın sonuçları
olumsuz ya da
benim
değersizliğimi
gösteriyor
Kalıcı, genel ve önemli bir negatif olayın
olması
Yakınsak,
katkıda
bulunan
faktör
Umutsuzluk=umutsuzluk + çaresizlik
Yakınsak,
yeterli
faktör
Umutsuzluk depresyonu
Abramson, Metalsky ve Alloy, 1989
Iraksak ,
katkıda
bulunan
faktör
Kişilerarası kuram
• Sorunlu kişiler arası ilişkiler depresyonu
başlatabilir veye devam etmesine neden
olabilir
• Rol geçişleri, kişile arası rol çatışmaları, yas,
kişiler arası yoksunluklar depresyon etkeni
olabilir
Değerlendirme
•
•
•
•
•
•
•
•
Şiddet
Süre
Geçmiş öykü
Sosyal destek ağı
Kendine, başkalarına ve dünyaya bakış açısı
İntihar düşüncesi
Belirtileri etkileyen faktörler
Biyolojik özellikler
SON
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

321işletme

2 Cards oldcity

Create flashcards