Hücre - SABİS

advertisement
HİSTOLOJİ
Histoloji
Canlıda vücudu meydana getiren hücrelerin, dokuların
ve organların yapı özelliklerini ve yapı-fonksiyon ilişkilerini
mikroskobik seviyede inceleyen bilim dalıdır (Histos: doku,
Logos: bilim)
Genel histoloji: Hücre ve dokuları,
Özel Histoloji: Organ ve sistemleri ele alır.
Histoloji
Doku bilimi (Histos= doku, Logos= bilim) anlamına
gelmektedir.
• Geniş anlamda Histoloji; Organ ve sistemlerden makro
moleküler hücre yapısına kadar-canlıya ait yapı özelliklerini ve
yapı-fonksiyon ilişkilerini mikroskobik seviyede inceleyen bilim
dalıdır.
• Makromoleküler, submikroskobik yapısı ile birlikte Hücre ve
belirli bir amaç için bir araya gelmiş olan hücrelerden oluşan
Dokular; Genel Histoloji başlığı altında incelenir.
• Değişik yapı ve fonksiyona sahip dokular bir araya
gelerek organları, organlar belirli amaçlar için
organize olarak sistemleri meydana getirirler.
• Organ ve sistemler ise; Özel Histolojinin ilgi alanı
içerisine girer.
• Hücre için ilk tanımı 1665 de Robert Hook ilkel bir
mikroskop kullanarak şişe mantarlarını incelerken
yapmış ve gördüğü içi boş odacıklara “Cellula”
adını vermiştir.
HÜCRE
• Hücre; Organizmanın özel yapı ve fonksiyonuna sahip
olan dış ortamdan aldığı maddeleri kendileştirebilen ve
bölünüp çoğalabilen en küçük canlı birimine HÜCRE adı
verilir.
• Bir fonksiyonu yerine getirmek üzere benzer hücrelerin
meydana getirdiği topluluklara Doku denir.
• Değişik dokular, farklı oranlarda bir araya gelerek
Organları yaparlar.
• Özel bir Işlevi yerine getiren farklı organlar Sistemleri
oluştururlar.
Temelde 2 farklı tip hücre
vardır;
Prokaryot Hücre;
Küçüktürler (1-5 µm),
hücre duvarları
bulunur, çekirdek zarı
yoktur, histon
bulunmaz,
membransel organel
yoktur (bakteriler).
Ökaryot Hücre;
Büyüktürler (15-20
µm), çekirdek zarı
bulunur, histonları
vardır, membransel
organelleri vardır
• Insan vücudunda, yetişkinlerde, 60-100 trilyon sayıda, 200
den fazla değişik tipte hücre bulunmaktadır ve farklı
fonksiyonları olmasına rağmen aynı karakteristiğe sahip
olan bu hücrelerin hepsi Zigotun bölünmesiyle meydana
gelmiştir.
• Organizma çevresel farklılıklara (normal, patolojik) sahip
oldukları potansiyeller ve reseptörler ile uyum sağlama
kabiliyetindedir; Vücut savunması, sigara Içenlerde
metaplazi, uterus kaslarının seks hormonlarına duyarlılığı,
vs.
• Her bir hücre plazma membranı ile sarılmıştır ve
Protoplazma olarak adlandırılan hücrenin canlılık olaylarının
gerçekleştiği kısım ikiye ayrılmıştır;
1-Sitoplazma; Plazma zarından çekirdek
zarına kadar olan Içerisinde organellerin
bulunduğu, maddelerin sentezlendiği, enerji
üretilen kısım
2-Karyoplazma; Çekirdek bileşenlerinin yer
aldığı kısım
• Sitoplazmanın çoğu sudan ibarettir (%75-85),
içerisinde çözünmüş ve asılı vaziyette birçok
organik ve inorganik madde bulunur.
• Sitoplazmanın kendisi Sitosol denilen bir
matriksden oluşmuştur; Sitosol Içerisinde
organeller, inklüzyonlar, proteinler (%10-20),
lipitler (%2-3) ve karbonhidratlar (%1) gibi
unsurlar bulunur.
Hücre Fonksiyonları
• Hareket: Kas hücresi
• Enzim sentezi ve
salgılaması: Pankreas asinus
hücreleri
• Mukus sentezi ve
salgılaması: Müköz bez
hücreleri
• Steroid sentezi ve
salgılanması: Adrenal bez,
testis ve ovaryumdaki
hücreler
• İyon transportu: Böbrek ve
tükürük bezi kanalları
hücreleri
• Hücre içi sindirim: Makrofaj
ve akyuvarlar
• Fiziksel ve kimyasal
uyarıların sinir uyarılarına
dönüşümü: Duyusal
hücreler
• Metabolit aktarımı: Barsak
hücreleri
HÜCRE
ÇEKİRDEK
STOPLAZMA
Şekilsiz temel madde
(Sitosol)
*çekirdek zarı *çekirdek s.
*kromatin ipl. *çekirdekcik
Şekilli unsurlar
Organeller
İpliksel organeller
Mikrotubuller
İnklüzyonlar
*depo mad. *salgı mad.
*pigment maddeleri
Membransel organeller
*plazmalemma
*ergastoplazma….
Mikrofilamentler
Hücrenin Yüzleri: Hücrede 3 yüz
bulunmaktadır:
• Bazal Yüz: Bazal Laminaya
oturmuş olan ve Bazal katlantılar
Içerebilen yüzüdür.
• Lateral Yüz: Hücrelerin
birbirlerine komşu oldukları
yüzleridir. Hücreler arasında dar
İntersellüler aralık bulunur ve
burası daha yoğun bir Glikokaliks
ile doludur. Yan yüz özelleşmeleri,
lateral katlantılar bulunabilir.
• Apikal Yüz: Kutuplaşma gösteren
epitel hücrelerinde Apikal yüzey
farklılaşmaları (silya, mikrovillus)
Içerebilen serbest yüzeydir.
Hücre içten dışa doğru
• HÜCRE ZARI
• SİTOPLASMA
• ÇEKİRDEK
HÜCRE ZARI
Hücre zarı ya da hücre membranı, hücrenin dış
kısmında bulunan, molekülleri özelliklerine
göre hücre içine alan veya dışarı bırakan
katmandır.
• Hücre Zarı (Plazma Membranı);
• Her bir hücre
– Hücre bütünlüğünü sağlayan
– Seçici gecirgenlik özelliği bulunan
– Hücre-hücre etkileşimini sağlayan
– Reseptörleri ile antijenleri, yabancı hücreleri ve
değişiklikleri algılayabilen
– Sitoplazma ve ekstrasellüler ortam arasında bariyer olan
– Sfesifik moleküller Için taşıyıcı sistemleri oluşturan
– Ekstrasellüler sinyalleri hücre içi olaylar için dönüştüren
bir membrana sahiptir.
• Hücre membranları ışık
mikroskoplarla gözlenmez,
Elektron mikroskopta 7.5 nm
kalınlığında, Osmium
tetraoksitten dolayı
Trilaminar olarak gözlenir.
• Ünit Membran yapısındadır.
• Moleküler bileşenleri;
Fosfolipitler ve Proteinlerdir.
• Membranlardaki Fosfolipit/Protein oranları genellikle 1/1
olmasına rağmen, Miyelin kılıf gibi membranlarda bu oran
lipit lehine 4/1 dir.
• Membranlarda temel yapı; 2 sıralı Fosfolipit tabakası ve
buraya gömülü (İntegral) veya tutunmuş (Periferal)
Proteinlerdir.
• Her fosfolipit molekülü hidrofilik polar bir baş kısmına ve
hidrofobik nonpolar bir kuyruk kısmına sahiptir. Hidrofilik
baş kısımları dışa, kuyruk kısımları birbirine doğru, içe
dönük olarak yerleşmiştir.
SİTOPLASMA
• Sitoplazma, yarı sıvı matriks olup, plazma zarı ile
nukleus arasını doldurur.
• Sitoplazma, organeller ve bunların içinde yer
aldığı koyu kıvamlı sıvı kısım (sitozol)dan oluşur.
• Bu sıvı kısmın içeriğini enzimler, DNA,
aminoasitler, nükleotitler gibi yıkım tepkimeleri
sonucu oluşan atık ürünler, koenzimler, iyonlar ve
büyük oranda su oluşturur
• Bir canlıda saptanan her türlü canlılık olayları
sitoplazma içerisinde geçer. Genellikle saydam ve
homojen bir kitle oluşturur.
• Sitoplazma solunum, fotosentez, beslenme,
sindirim, boşaltım gibi bütün yaşamsal
faaliyetlerin geçtiği yerdir.
• Bu olaylar ile ilgili tepkimeler sitoplazmanın sıvı
kısmına dağılmış enzimler tarafından yapılırken
bir kısmı da organellerde gerçekleştirilir.
• Sitoplazmanın miktarı hücrenin boyutuna göre
değişir.
• Sitoplazma solunum, fotosentez, beslenme, sindirim,
boşaltım gibi bütün yasamsal olayların geçtiği yerdir,
fakat yoğunluğu sudan daha yüksektir.
• Bu canlı maddenin özünü proteinler ve su oluşturur.
• Ayrıca çeşitli enzimler, lipitler, karbonhidratlar ve
mineraller de vardır.
• Suyun bir kısmı bağımsız halde protein moleküllerinin
arasını doldurmakta, az bir kısmı ise protein
moleküllerine bağlanmış durumda bulunmaktadır.
• Tipik bir hayvan hücresinin yapı taşlarını (Organellerini) gösteren
çizimi. :
(1) Çekirdekçik
(2) Çekirdek
(3) Ribozomlar (küçük noktalar)
(4) Vezikül
(5) Granüllü endoplazmik retikulum (ER)
(6) Golgi aygıtı
(7) Hücre iskeleti
(8) Granülsüz endoplazmik retikulum
(9) Mitokondriler
(10) Koful
(11) Sitoplazma
(12) Lizozom
(13) Sentrozom içindeki Sentriyoller
Tipik bir hayvan hücresinin yapı
taşlarını (Organellerini) gösteren
çizimi. :
(1) Çekirdekçik
(2) Çekirdek
(3) Ribozomlar (küçük noktalar)
(4) Vezikül
(5) Granüllü endoplazmik retikulum
(ER)
(6) Golgi aygıtı
(7) Hücre iskeleti
(8) Granülsüz endoplazmik retikulum
(9) Mitokondriler
(10) Koful
(11) Sitoplazma
(12) Lizozom
(13) Sentrozom içindeki Sentriyoller
ÇEKİRDEK
• Hücre çekirdeği ya da nükleus, ökaryot
hücrelerin çoğunda bulunan zarla kaplı bir
organeldir.
• Hücrenin genetik bilgilerinin çoğu, hücre
çekirdeğinin içinde katlı uzun doğrusal DNA
molekülleri ile histon gibi birçok proteinin bir
araya gelerek oluşturduğu kromozomlarda
bulunur.
• Çekirdek (Nükleus): Hücrenin tüm yapı ve
etkinliklerini DNA sında kodlanmış olarak
bulunduran, her üç tip RNA yı
sentezleyebilen, çift ünit membranla kaplı,
hücrenin en büyük organelidir.
• Hücrenin şekline ve aktivitesine göre
şeklinde (yuvarlak, disk, ovoid, lobuler, vs),
büyüklüğünde (5-10 µm) ve sayısında (tek,
çift, çok çekirdekli) değişiklikler olabilir.
• Benzer hücrelerde benzer morfolojiye sahip olan
çekirdek yapısındaki atipik morfoloji patologlar
Için önemlidir.
• Sahip oldukları fosfat gruplarından dolayı Bazofilik
boyanma özelliği gösterir ve DNA nın
Deoksiribozu ile spesifik reaksiyona giren Feulgen
ile (+) boyanır.
• Genellikle hücrenin merkezine yakın yerleşimli
olan çekirdeğin; Çekirdek Zarı, Kromatin,
Çekirdekcik ve Çekirdek Sıvısı olmak üzere 4
bileşeni bulunur.
Download
Random flashcards
Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

Create flashcards