İÇİNDEKİLER

advertisement
ÝÇÝNDEKÝLER
TEMA 1
Anlam Bilgisi
SÖZCÜK ANLAMI..............................................................................................................15
Gerçek Anlam....................................................................................................................15
Mecaz Anlam ....................................................................................................................15
Yan Anlam ........................................................................................................................15
Deyim ..............................................................................................................................16
CÜMLE ANLAMI ..............................................................................................................16
Öznel ve Nesnel Anlatým ....................................................................................................16
Neden - Sonuç Ýliþkisi........................................................................................................16
Amaç - Sonuç Ýliþkisi ........................................................................................................16
Koþul (Þart) Cümleleri ......................................................................................................16
Karþýlaþtýrma Cümleleri......................................................................................................16
Atasözleri ..........................................................................................................................16
PARÇADA ANLAM ............................................................................................................17
Paragrafýn Konusu ............................................................................................................17
Paragrafýn Ana Düþüncesi..................................................................................................17
Anahtar Kelime ..................................................................................................................17
Paragrafýn Yardýmcý Düþünceleri ........................................................................................18
Paragrafýn Baþlýðý ..............................................................................................................18
Anlam Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme............................................................................19
Anlam Bilgisi (Sözcük Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 1 ....................................21
Anlam Bilgisi (Cümle Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 2 ....................................24
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 3 ..................................27
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 4 ..................................30
Yazým Bilgisi
SES BÝLGÝSÝ......................................................................................................................33
Büyük Ünlü Uyumu............................................................................................................33
Ünlü (Hece) Düþmesi ........................................................................................................33
Ünlü Türemesi ..................................................................................................................33
Ünlü Daralmasý..................................................................................................................33
YAZIM KURALLARI ..........................................................................................................34
Büyük Harflerin Yazýmý ......................................................................................................34
Yer Adlarýnýn Yazýmý ..........................................................................................................34
Sayýlarýn Yazýmý ................................................................................................................34
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ ................................................................................................34
Nokta (.)............................................................................................................................34
Virgül (,)............................................................................................................................34
Noktalý Virgül (;) ................................................................................................................34
Yazým Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ............................................................................35
Yazým Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ....................................................................37
Dil Bilgisi
EKLER ..............................................................................................................................40
A. ÇEKÝM EKLERÝ..............................................................................................................41
1. Çokluk Eki....................................................................................................................41
2. Hâl (Durum) Ekleri ......................................................................................................41
a. “-i” hâl eki (belirtme hâli) ........................................................................................41
b. “-e” hâl eki (yönelme hâli)........................................................................................41
c. “-de” hâl eki (bulunma hâli)......................................................................................41
d. “-den” hâl eki (ayrýlma hâli)......................................................................................41
3. Tamlama Ekleri ............................................................................................................41
a. Ýyelik (tamlanan) ekleri ............................................................................................41
b. Ýlgi eki (tamlayan eki) ..............................................................................................42
4. Eþitlik Eki ....................................................................................................................42
B. YAPIM EKLERÝ..............................................................................................................42
1. Ýsimden Ýsim Yapan Ekler ............................................................................................43
2. Ýsimden Fiil Yapan Ekler................................................................................................43
3. Fiilden Ýsim Yapan Ekler................................................................................................43
4. Fiilden Fiil Yapan Ekler ..................................................................................................43
SÖZCÜK YAPISI................................................................................................................43
A. BASÝT SÖZCÜK ............................................................................................................43
B. TÜREMÝÞ SÖZCÜK ......................................................................................................43
C. BÝRLEÞÝK SÖZCÜK ......................................................................................................43
Dil Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ................................................................................44
Dil Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ..........................................................................46
Tema Deðerlendirme Testi - 1 ..........................................................................................49
Tema Deðerlendirme Testi - 2 ..........................................................................................52
TEMA 2
Anlam Bilgisi
SÖZCÜK ANLAMI..............................................................................................................57
Eþ Anlamlý Anlamdaþ Sözcükler ........................................................................................57
Karþýt (Zýt) Anlamlý Sözcükler ............................................................................................57
Eþ Sesli (Sesteþ) Sözcükler ..............................................................................................57
CÜMLE ANLAMI ..............................................................................................................58
Cümlede Anlatýlmak Ýstenen ..............................................................................................58
Yakýn Anlamlý Cümleler ......................................................................................................58
Anlamca Çeliþen Cümleler ................................................................................................58
Örtülü Anlam ....................................................................................................................58
PARÇADA ANLAM ............................................................................................................59
Anlatým Teknikleri ..............................................................................................................59
Açýklayýcý Anlatým ..............................................................................................................59
Tartýþmacý Anlatým ............................................................................................................59
Betimleyici Anlatým ............................................................................................................59
Öyküleyici Anlatým ............................................................................................................59
Anlatýcýlar ..........................................................................................................................59
a. Birinci kiþi anlatým ....................................................................................................59
b. Üçüncü kiþi anlatým..................................................................................................60
Bakýþ Açýlarý ......................................................................................................................60
a. Ýlahî (Tanrýsal) bakýþ açýsý ........................................................................................60
b. Kahraman bakýþ açýsý ..............................................................................................60
c. Gözlemci bakýþ açýsý ................................................................................................60
Anlam Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme............................................................................61
Anlam Bilgisi (Sözcük Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 1 ....................................63
Anlam Bilgisi (Cümle Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 2 ....................................66
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 3 ..................................69
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 4 ..................................72
Yazým Bilgisi
SES BÝLGÝSÝ......................................................................................................................75
Ünsüz (Sessiz) Uyumu ......................................................................................................75
Ünsüz (Sessiz) Yumuþamasý..............................................................................................75
Ünsüz Düþmesi ................................................................................................................75
Ünsüz Türemesi ................................................................................................................75
YAZIM KURALLARI ..........................................................................................................76
“Ki” lerin Yazýmý ................................................................................................................76
“De” lerin Yazýmý................................................................................................................76
Soru Ekinin (mi) Yazýmý ....................................................................................................76
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ ................................................................................................76
Ýki Nokta (:) ......................................................................................................................76
Üç Nokta (...) ....................................................................................................................76
Yazým Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ............................................................................77
Yazým Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ....................................................................79
Dil Bilgisi
SÖZCÜK TÜRLERÝ ............................................................................................................82
ÝSÝM (AD) ........................................................................................................................82
Cins (Tür) Ýsmi ..................................................................................................................82
Özel Ýsim ..........................................................................................................................82
Tekil Ýsim ..........................................................................................................................82
Çoðul Ýsim ........................................................................................................................83
Topluluk Ýsmi ....................................................................................................................83
Somut Ýsim ......................................................................................................................83
Soyut Ýsim ........................................................................................................................83
ZAMÝR (ADIL) ..................................................................................................................84
Ýþaret (Gösterme) Zamirleri ................................................................................................84
Kiþi (Þahýs) Zamirleri ........................................................................................................84
Soru Zamirleri....................................................................................................................84
Belirsizlik (Belgisiz) Zamirleri..............................................................................................85
Dil Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ................................................................................86
Dil Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ........................................................................88
Tema Deðerlendirme Testi - 1 ..........................................................................................91
Tema Deðerlendirme Testi - 2 ..........................................................................................94
TEMA 3
Anlam Bilgisi
SÖZCÜK ANLAMI..............................................................................................................99
Somut Anlam ....................................................................................................................99
Soyut Anlam ....................................................................................................................99
CÜMLE ANLAMI ............................................................................................................100
Cümle Oluþturma ............................................................................................................100
Cümle Tamamlama..........................................................................................................100
PARÇADA ANLAM ..........................................................................................................101
Düþünceyi Geliþtirme Yollarý ............................................................................................101
Tanýmlama ......................................................................................................................101
Örneklendirme ................................................................................................................101
Karþýlaþtýrma ..................................................................................................................101
Tanýk Gösterme ..............................................................................................................101
Benzetme ........................................................................................................................101
Sayýsal Verilerden Yararlanma ..........................................................................................101
Anlam Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme..........................................................................103
Anlam Bilgisi (Sözcük Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 1 ..................................105
Anlam Bilgisi (Cümle Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 2 ..................................108
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 3 ................................111
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 4 ................................114
Yazým Bilgisi
SES BÝLGÝSÝ....................................................................................................................117
Ulama ............................................................................................................................117
YAZIM KURALLARI ........................................................................................................117
Kýsaltmalarýn Yazýmý ........................................................................................................117
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ ..............................................................................................118
Kesme Ýþareti (’)..............................................................................................................118
Týrnak Ýþareti (“”) ............................................................................................................118
Yazým Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..........................................................................119
Yazým Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ..................................................................121
Dil Bilgisi
SIFAT (ÖN AD)................................................................................................................124
A. NÝTELEME SIFATLARI ................................................................................................124
B. NÝTELEME SIFATLARI ................................................................................................124
1. Ýþaret (Gösterme) Sýfatý ..............................................................................................124
2. Belgisiz (Belirsizlik) Sýfat ............................................................................................125
3. Sayý Sýfatlarý ..............................................................................................................125
4. Soru Sýfatý..................................................................................................................125
SÖZCÜKLERDE KÜÇÜLTME ............................................................................................126
Ýsimlerde Küçültme..........................................................................................................126
Sýfatlarda Küçültme ........................................................................................................126
SÖZCÜKLERDE PEKÝÞTÝRME ..........................................................................................127
“m, p, r, s” ile yapýlan pekiþtirmeler ................................................................................127
Ýkilemeler ile yapýlan pekiþtirmeler....................................................................................127
Dil Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..............................................................................128
Dil Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ........................................................................130
Tema Deðerlendirme Testi - 1 ........................................................................................133
Tema Deðerlendirme Testi - 2 ........................................................................................136
TEMA 4
Anlam Bilgisi
SÖZCÜK ANLAMI............................................................................................................141
Yansýma ..........................................................................................................................141
Ýkileme ............................................................................................................................141
CÜMLE ANLAMI ............................................................................................................142
Taným Cümleleri ..............................................................................................................142
Tahmin Cümleleri ............................................................................................................142
Kesinlik Bildiren Cümleler ................................................................................................142
Varsayým Bildiren Cümleler ..............................................................................................142
Yorum Bildiren Cümleler ..................................................................................................142
Deðerlendirme Bildiren Cümleler ......................................................................................142
PARÇADA ANLAM ..........................................................................................................143
Paragrafýn Yapýsý..............................................................................................................143
Paragraf Tamamlama ......................................................................................................143
Paragraf Oluþturma..........................................................................................................143
Düþüncenin Akýþýný Bozan Cümle ....................................................................................144
Paragrafýn Ýkiye Bölünmesi ..............................................................................................144
Anlam Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme..........................................................................145
Anlam Bilgisi (Sözcük Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 1 ..................................147
Anlam Bilgisi (Cümle Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 2 ..................................150
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 3 ................................153
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 4 ................................156
Yazým Bilgisi
SES BÝLGÝSÝ....................................................................................................................159
Kaynaþma ......................................................................................................................159
YAZIM KURALLARI ........................................................................................................159
Yön Ýsimlerinin Yazýmý......................................................................................................159
Tarihlerin Yazýmý ..............................................................................................................160
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ ..............................................................................................160
Kýsa Çizgi (-) ..................................................................................................................160
Uzun Çizgi (–) ................................................................................................................160
Yazým Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..........................................................................161
Yazým Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ..................................................................163
Dil Bilgisi
TAMLAMALAR ................................................................................................................166
A. SIFAT TAMLAMASI ....................................................................................................166
B. ÝSÝM TAMLAMALARI ..................................................................................................166
1. Belirtili Ýsim Tamlamasý ..............................................................................................167
2. Belirtisiz Ýsim Tamlamasý............................................................................................167
3. Zincirleme Ýsim Tamlamasý ........................................................................................167
Tamlamalarýn Özellikleri....................................................................................................167
Dil Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..............................................................................170
Dil Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ......................................................................172
Tema Deðerlendirme Testi - 1 ........................................................................................175
Tema Deðerlendirme Testi - 2 ........................................................................................178
TEMA 5
Anlam Bilgisi
SÖZCÜK ANLAMI............................................................................................................183
Terim Anlam ....................................................................................................................183
Genel ve Özel Anlam........................................................................................................183
CÜMLE ANLAMI ............................................................................................................184
Yakýnma (Sitem) Bildiren Cümleler ..................................................................................184
Merak Bildiren Cümleler ..................................................................................................184
Endiþe (Kaygý) Bildiren Cümleler ......................................................................................184
Öneri Bildiren Cümleler ....................................................................................................184
Uyarý Bildiren Cümleler ....................................................................................................184
Eleþtiri Bildiren Cümleler ..................................................................................................184
PARÇADA ANLAM ..........................................................................................................185
Parçanýn Temasý ..............................................................................................................186
Parçaya Hâkim Olan Duygu ............................................................................................186
Sanatçýnýn Kiþiliði, Karakter Özelliði..................................................................................186
Anlam Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme..........................................................................187
Anlam Bilgisi (Sözcük Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 1 ..................................189
Anlam Bilgisi (Cümle Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 2 ..................................192
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 3 ................................195
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 4 ..............................1980
Yazým Bilgisi
SES BÝLGÝSÝ....................................................................................................................201
Türkçe Sözcüklerin Özellikleri ..........................................................................................201
YAZIM KURALLARI ........................................................................................................201
Ýkilemelerin Yazýmý ..........................................................................................................201
Pekiþtirmelerin Yazýmý ......................................................................................................201
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ ..............................................................................................202
Ünlem Ýþareti (!) ..............................................................................................................202
Yay Parantez (Ayraç) Ýþareti (( ))......................................................................................202
Yazým Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..........................................................................203
Yazým Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ..................................................................205
Dil Bilgisi
EDAT (ÝLGEÇ) ................................................................................................................208
“Ýle” Edatý........................................................................................................................208
“Gibi” Edatý ....................................................................................................................208
“Ýçin” Edatý......................................................................................................................208
“Doðru” Edatý ..................................................................................................................208
“Kadar” Edatý ..................................................................................................................209
BAÐLAÇ..........................................................................................................................209
ÜNLEM ..........................................................................................................................211
Dil Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..............................................................................212
Dil Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ........................................................................214
Tema Deðerlendirme Testi - 1 ........................................................................................217
Tema Deðerlendirme Testi - 2 ........................................................................................220
TEMA 6
Anlam Bilgisi
SÖZCÜK ANLAMI............................................................................................................225
Sözcük Ýliþkileri................................................................................................................225
Kelimelerin Sözlükteki Sýralanýþý ......................................................................................225
CÜMLE ANLAMI ............................................................................................................226
Gözlem Cümleleri ............................................................................................................226
Þaþýrma Bildiren Cümleleri ..............................................................................................226
Onaylama Bildiren Cümleleri ............................................................................................226
Beðeni Bildiren Cümleleri ................................................................................................226
PARÇADA ANLAM ..........................................................................................................227
Duyulardan Yararlanma....................................................................................................227
Anlam Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme..........................................................................229
Anlam Bilgisi (Sözcük Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 1 ..................................231
Anlam Bilgisi (Cümle Anlamý) Kazaným Deðerlendirme Testi - 2 ..................................234
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 3 ................................237
Anlam Bilgisi (Parçada Anlam) Kazaným Deðerlendirme Testi - 4 ................................240
Yazým Bilgisi
SES BÝLGÝSÝ....................................................................................................................243
Sözcükte Vurgu ..............................................................................................................243
YAZIM KURALLARI ........................................................................................................243
Bitiþik ve Ayrý Yazýlan Sözcükler ......................................................................................243
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ ..............................................................................................244
Soru Ýþareti (?)................................................................................................................244
Yazým Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ..........................................................................245
Yazým Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi ..................................................................247
Tür ve Þekil Bilgisi
ÞÝÝR TÜRLERÝ ................................................................................................................250
Lirik Þiir ..........................................................................................................................250
Epik Þiir ..........................................................................................................................250
Didaktik Þiir ....................................................................................................................250
Pastoral Þiir ....................................................................................................................251
Satirik Þiir........................................................................................................................251
SÖZ SANATLARI ............................................................................................................251
Abartma..........................................................................................................................251
Kiþileþtirme ....................................................................................................................251
Benzetme ........................................................................................................................251
ÞÝÝRDE AHENK UNSURLARI ..........................................................................................252
DÜZ YAZI TÜRLERÝ ........................................................................................................252
Efsane ............................................................................................................................252
Masal ............................................................................................................................252
Tiyatro ............................................................................................................................252
Hikâye ............................................................................................................................252
Roman ............................................................................................................................252
Deneme ..........................................................................................................................252
Gezi (Seyahat) Yazýsý ......................................................................................................253
Aný (Hatýra)......................................................................................................................253
Günlük (Günce) ..............................................................................................................253
Biyografi (Yaþam Öyküsü) ..............................................................................................253
Otobiyografi (Öz Yaþam Öyküsü) ....................................................................................253
Mektup............................................................................................................................253
Dilekçe ............................................................................................................................253
Münazara ........................................................................................................................253
Tür ve Þekil Bilgisi Ölçme ve Deðerlendirme ................................................................254
Tür ve Þekil Bilgisi Kazaným Deðerlendirme Testi..........................................................256
Tema Deðerlendirme Testi - 1 ........................................................................................259
Tema Deðerlendirme Testi - 2 ........................................................................................262
Cevap Anahtarý .................................................... 266
1. TEMA
ÝÞLENEN KONULAR
ANLAM BÝLGÝSÝ
SÖZCÜK ANLAMI
Gerçek Anlam
Mecaz Anlam
NOKTALAMA ÝÞARETLERÝ
Nokta (.)
Virgül (,)
Noktalý Virgül (;)
Yan Anlam
Deyim
CÜMLE ANLAMI
Öznel ve Nesnel Anlatým
Neden - Sonuç Ýliþkisi
Amaç - Sonuç Ýliþkisi
Koþul (Þart) Cümleleri
Karþýlaþtýrma Cümleleri
Atasözleri
PARÇADA ANLAM
Paragrafýn Konusu
DÝL BÝLGÝSÝ
EKLER
A. ÇEKÝM EKLERÝ
1. Çokluk Eki
2. Hâl (Durum) Ekleri
a. “-i” hâl eki (belirtme hâli)
b. “-e” hâl eki (yönelme hâli)
c. “-de” hâl eki (bulunma hâli)
d. “-den” hâl eki (ayrýlma hâli)
3. Tamlama Ekleri
Paragrafýn Ana Düþüncesi
a. Ýyelik (tamlanan) ekleri
Anahtar Kelime
b. Ýlgi eki (tamlayan eki)
Paragrafýn Yardýmcý Düþünceleri
4. Eþitlik Eki
Paragrafýn Baþlýðý
B. YAPIM EKLERÝ
YAZIM BÝLGÝSÝ
SES BÝLGÝSÝ
Büyük Ünlü Uyumu
1. Ýsimden Ýsim Yapan Ekler
2. Ýsimden Fiil Yapan Ekler
3. Fiilden Ýsim Yapan Ekler
4. Fiilden Fiil Yapan Ekler
Ünlü (Hece) Düþmesi
Ünlü Türemesi
Ünlü Daralmasý
YAZIM KURALLARI
Büyük Harflerin Yazýmý
Yer Adlarýnýn Yazýmý
Sayýlarýn Yazýmý
SÖZCÜK YAPISI
A. BASÝT SÖZCÜK
B. TÜREMÝÞ SÖZCÜK
C. BÝRLEÞÝK SÖZCÜK
1. TEMA: ANLAM BÝLGÝSÝ
Kazanýmlar
Bu bölümü bitirdiðimde;
« Dinlediklerime, izlediklerime, konuþmalara, okuduklarýma, yazýlanlara iliþkin karþýlaþtýrmalar yapmayý
« Dinleme, izleme, konuþma, okuma, yazma baðla-
« Dinlediklerimde, izlediklerimde, konuþmalarda,
mýndan hareketle kelime ve kelime gruplarýnýn anlamlarýný çýkarmayý
okuduklarýmda, yazýlanlarda yer alan öznel ve nesnel yargýlarý ayýrt etmeyi
« Dinlediklerimde, izlediklerimde, okuduklarýmda,
yazýlanlarda, konuþulanlarda geçen kelime, deyim
ve atasözlerini cümle içinde kullanmayý
« Dinlediklerimin, izlediklerimin, konuþmalarýn, oku-
« Dinlediklerimde, izlediklerimde, konuþmalarda,
« Dinlediklerimin, izlediklerimin, konuþmalarýn, oku-
okuduklarýmda, yazýlanlarda yer alan öznel ve nesnel yargýlarý ayýrt etmeyi
duklarýmýn, yazýlanlarýn ana fikrini/ana duygusunu
belirlemeyi
« Dinlediklerimdeki, izlediklerimdeki, konuþmalarda-
« Dinlediklerimdeki, izlediklerimdeki, konuþmalarda-
ki, okuduklarýmdaki, yazýlanlardaki sebep-sonuç
iliþkilerini belirlemeyi
ki, okuduklarýmdaki, yazýlanlardaki yardýmcý fikirleri/duygularý belirlemeyi
« Dinlediklerimde, izlediklerimde, konuþmalarda,
« Dinlediklerimin, izlediklerimin, konuþmalarýn, oku-
okuduklarýmda, yazýlanlarda amaç-sonuç iliþkilerini
belirlemeyi
duklarýmýn, yazýlanlarýn baþlýðý/adý ile içeriði arasýndaki iliþkiyi ortaya koymayý
duklarýmýn, yazýlanlarýn konusunu belirlemeyi
öðreneceðim.
Sözcükler cümlede deðiþik anlamlar kazanýr.
cümlesindeki “yol” sözcüðü “çare, yöntem” anlamýnda kullanýlmýþtýr. Bu, “üzerinden geçilip gidilen,
yürümeye uygun yer” anlamýndan tamamen farklý,
yeni bir anlamdýr. Öyleyse sözcük, bu cümlede mecaz anlamýyla kullanýlmýþtýr.
Gerçek Anlam
Yan Anlam
Bir sözcüðün, söylendiðinde akla gelen ilk anlamýna gerçek anlam denir.
Bir sözcüðün gerçek anlamýndan tam olarak uzaklaþmadan kazandýðý anlamlara yan anlam denir.
Yan anlam daha çok, organ adlarýnýn veya insana
ait özelliklerin doðaya veya nesnelere aktarýlmasý
ile oluþur.
SÖZCÜK ANLAMI
“Yol kenarýnda kavak aðaçlarý vardý.”
cümlesindeki “yol” sözcüðünün anlamý “yürümeye
uygun yer, yerleþim yerlerini birbirine baðlayan ulaþým þeridi”dir. Bu, sözcüðün gerçek anlamýdýr.
Mecaz Anlam
Bir sözcüðün gerçek anlamýndan uzaklaþarak, tamamen farklý bir anlamda kullanýlmasýna mecaz anlam denir.
“Bu sorunu çözmenin bir yolu olmalý.”
© Coþku Yayýnlarý
Dilin anlamlý en küçük parçasýna sözcük denir.
“Kardeþimin kolu kýrýlmýþ.”
cümlesinde “kol” sözcüðü “insanýn bir organý” anlamýnda gerçek anlamýyla kullanýlmýþtýr.
“Kapýnýn kolunu deðiþtirmeliyiz.”
cümlesinde “kol” sözcüðü, insan organýna benzerliðinden dolayý kapý ile ilgili bir parçaya ad olmuþtur. Bu, sözcüðün yan anlamýdýr.
15
1. Tema: Anlam Bilgisi
“hangi amaçla” sorusunun cevabý vardýr.
Deyim
“Buraya eðlenmek için geldik.”
En az iki sözcükten oluþan ve sözcüklerden en az
birisinin mecaz anlamýyla kullanýldýðý söz öbeklerine deyim denir. Sözcükler tek baþlarýna deyim olamaz, deyim için en az iki sözcük gereklidir. Deyimi
oluþturan sözcükler anlamca kalýplaþmýþtýr.
cümlesinde “hangi amaçla” gelindiði bildirilmiþtir.
Cümlede “Hangi amaçla geldik?” sorusunun cevabý vardýr.
“Cebi biraz para görünce hemen burnu büyüdü.”
Koþul (Þart) Cümleleri
cümlesindeki “burun” ve “büyümek” sözcükleri bir
araya gelip kalýplaþarak yeni bir anlam kazanmýþtýr:
kibirlenmek, gururlanmak.
Bir yargýnýn ya da eylemin gerçekleþebilmesi için
öne sürülen þartýn olduðu cümlelere koþul cümleleri denir.
“Sanki adamýn aðzýndan bal akýyor.”
cümlesindeki altý çizili söz de deyimdir.
“Dikkatli dinlersen konuyu anlarsýn.”
cümlesinde konuyu anlama, “dikkatli dinleme” koþuluna baðlanmýþtýr.
CÜMLE ANLAMI
“Bu þiiri okudukça köyümü hatýrlýyorum.”
Öznel ve Nesnel Anlatým
cümlesinde köyünü hatýrlama, “þiiri okuma” þartýna
baðlanmýþtýr.
Doðruluðu ya da yanlýþlýðý kiþilere göre deðiþebilen, iþin içine duygularýn karýþtýðý anlatýma öznel anlatým; kanýtlanabilen, iþin içine duygularýn karýþmadýðý, yoruma açýk olmayan anlatýma ise nesnel anlatým denir.
Karþýlaþtýrma Cümleleri
cümlesine kiþi duygularýný katmamýþ. Bu, yoruma
açýk bir cümle deðildir. Bu nedenle de bu cümlede
nesnel anlatým vardýr.
“Bu romanda yazar, kýrsal yaþamý çok baþarýlý bir
anlatýmla iþlemiþ.”
cümlesine ise kiþi kendi beðeni duygularýný katmýþtýr. Yazarýn anlatýmýnýn baþarýlý olmasý kiþiden kiþiye
deðiþebilir. Bu, kanýtlanamaz. Bu nedenle de bu
cümlede öznel anlatým vardýr.
Neden - Sonuç Ýliþkisi
Herhangi bir davranýþýn, eylemin, isteðin niçin gerçekleþtirildiðini bildiren cümlelerde neden sonuç
iliþkisi vardýr. Bu tür cümleler yükleme sorulan “niçin” sorusuna cevap verir.
“Utandýðý için yanýmýza girmemiþ.”
cümlesinde eylem nedeniyle verilmiþtir. Bu da kiþinin utanmasýdýr. “Utanma” neden, “içeri girmeme”
ise sonuçtur.
“Yorgun olduðundan hemen uyudu.”
cümlesinde neden-sonuç iliþkisi vardýr. Kiþinin
“uyuma” nedeni “yorgun olmasý”dýr.
Amaç - Sonuç Ýliþkisi
Bir eylemin hangi amaçla yapýldýðýnýn bildirildiði
cümlelerdir. Bu tür cümlelerde eyleme sorulan
16
© Coþku Yayýnlarý
“Bu romanda yazar, kýrsal yaþamý iþlemiþ.”
Bir varlýðý, düþünceyi ya da kavramý daha anlaþýlýr
hâle getirmek için onu baþka bir düþünce ya da
kavramla ortak ya da farklý bir yönden deðerlendirmeye karþýlaþtýrma denir.
“Nisan en sevdiðim aydýr.”
cümlesini söyleyen kiþi, aylarý kendisine göre karþýlaþtýrmakta; bunlar arasýndan da nisaný çok güzel
bulmaktadýr.
“Bugün hava düne göre sýcaktý.”
cümlesinde bugünkü hava ile bir önceki günkü hava sýcaklýk bakýmýndan kýyaslanmýþ, bugün havanýn
daha sýcak olduðu belirtilmiþtir. Dolayýsýyla bu cümlede karþýlaþtýrýlma yapýlmýþtýr.
Atasözleri
Geçmiþten günümüze gelen, uzun deneyimlerden
yararlanarak kýsa ve özlü öðütler veren, toplum tarafýndan benimsenip ortak olarak kullanýlan kalýplaþmýþ sözlere atasözü denir. Atasözleri bir toplumun duygu, düþünce, inanç ve kültür yapýsýný yansýtýr. Atasözlerinin kim tarafýndan, ne zaman söylendiði bilinmez. Yani atasözleri anonimdir.
“Sakla samaný gelir zamaný.”
“Güvenme dayýna, ekmek al yanýna.”
“Aðaç yaþ iken eðilir.”
sözleri atasözlerinden bazýlarýdýr.
1. Tema: Anlam Bilgisi
PARÇADA ANLAM
Anahtar Kelime
Bir düþünceyi anlatmak için bir araya getirilen cümleler topluluðuna paragraf denir. Þimdi paragrafýn
anlamsal ve biçimsel yönleri görelim.
Bir cümlenin veya sözün yansýtmak istediði anlam
için en büyük ipucunu veren ana kavram veya
kelimeye denir.
Þunu bilin ki, hayatýmýzda en yüce, en güçlü ve faydalý dayanaðýmýz, ana baba evinden kalma hatýralarýmýzdýr. Size sýk sýk terbiyenizden söz açýlýr; dediðim gibi, güzel, üstüne titrenilen çocukluðunuzdan
kalma bir hatýra, terbiyenin en iyisidir. Böyle hatýralardan daðarcýðýna çokça toplayarak hayat yoluna
çýkan insan, bütün ömrüne güvenle bakabilir. Kalbimizde kalan tek bir iyi hatýranýn bile bir gün faydasýný görebiliriz.
Paragrafýn Konusu
Paragrafta hakkýnda söz söylenen düþünce, olay
ya da durumlara konu denir. Konuyu bulmak için
“Parçada neden söz ediliyor?” diye sorabiliriz. Þimdi hep beraber bir paragrafýn konusunu bulalým.
“Tutumluluk, hiçbir zaman cimrilik demek deðildir.
Tutumlu insan, eþyasýný, malýný temiz kullanýr. Zamanýný boþuna harcamaz. Kendisine ve çevresine
yararlý iþlerle geçirir gününü. Böylece kötü alýþkanlýklardan da kurtulur. Mutlu ve güvenli olur.”
Hasan, okuduðu bu metnin anahtar kelimelerini
“hatýra, terbiye, çocukluk” olarak belirlemiþtir.
Parçada “tutumluluk” üzerinde durulmaktadýr. Þimdi de, tutumlu olmanýn hangi yönü üzerinde durulduðunu belirleyelim. Parçanýn her cümlesinde tutumlu olmanýn yararý anlatýlmaktadýr. Öyleyse bu
parçanýn konusu “tutumlu olmanýn yararlarý” olmalýdýr.
Parçada yazarýn, okuyucuya vermek istediði mesaja (iletiye) ana düþünce (ana fikir) denir.
Ana düþünce, yazýnýn yazýlýþ amacýdýr. Yazar, ana
düþünceyi okuyucuya ulaþtýrmak için bir konudan
yararlanýr. Her yazýnýn sadece bir ana düþüncesi
vardýr. Paragraflarýn da yazýlarda olduðu gibi, ana
düþünceleri vardýr.
© Coþku Yayýnlarý
Paragrafýn Ana Düþüncesi
Örnek - 1
Etrafýndakiler, yeni doðan bebek için sýrayla þunlarý
dilemiþler: Yüz güzelliði, selvi boy ve zenginlik.
Bunlarý duyan bilge kiþi ise “Ben onun için iyilik diliyorum. Çünkü sizin söylediðiniz güzellikler bir çiçek gibi solabilir, geçicidir; iyilik ise tükenmez bir
hazinedir.” demiþ.
Bu parçada asýl anlatýlmak istenen aþaðýdakilerden hangisidir?
A) Yüz güzelliðinin zenginlikten üstün olduðu
B) Ýnsanlarla çiçeklerin birbirine benzediði
C) Ýyiliðin geçici güzelliklerden önemli olduðu
Paragrafýn ana düþüncesini bulmak için,
D) Bilge kiþilerin sözlerine deðer verildiði
“Yazar bu parçayý hangi amaçla yazmýþtýr?”
(2008 - SBS / 6)
“Yazar okuyucuya ne demek istiyor?”
gibi sorular sorulur.
“Tiyatrosuz kalan bir toplum, önce dilini yitirir, geleneðini unutur. Sonra onu birbirine baðlayan bütün
baðlar çözülür, sokaða düþer. En büyük sýkýntý da,
birbirimizden ayrýldýðýmýz gün baþlar.”
Parçada yazar, tiyatro üzerinde duruyor. Tiyatronun
toplumun ayakta kalmasýný saðlamada, toplumsal
birliði saðlamada önemli bir iþlevinin olduðunu belirtmektedir. Bunu tiyatrosuz kalan toplumun dilini
yitirmesinden, toplumsal baðlarýn çözülmesinden
anlýyoruz. Öyleyse parçada “Toplum yaþamýnda tiyatronun önemi” anlatýlmaktadýr. Bu, parçanýn ana
düþüncesidir.
Çözüm
Parçada týrnak içinde verilen sözlerde ana düþünce
bulunabilir. Ayrýca “çünkü” sözü, ana düþüncenin
baþladýðý yargýyý gösterebilir. Bu ipuçlarýný deðerlendirdiðimizde parçanýn ana düþüncesinin son
cümlede verildiði görülecektir. Parçanýn son cümlesinde de güzelliklerin çiçekler gibi solduðu, yani
geçici olduðu, oysa iyiliklerin tükenmediði anlatýlmaktadýr. Bu durumda parçada asýl anlatýlmak istenen “iyiliðin geçici güzelliklerden önemli olduðu”
yargýsýdýr.
Cevap C
17
1. Tema: Anlam Bilgisi
Paragrafýn Yardýmcý Düþünceleri
Paragrafýn Baþlýðý
Parçada ana düþüncenin daha iyi açýklanmasýný
saðlayan, onu daha belirgin hâle getiren, konunun
sýnýrlarýný çizen düþüncelere paragrafýn yardýmcý
düþünceleri denir.
Paragrafta iþlenen konuyu en iyi þekilde ifade eden
Bir parçada ana düþünce bir tanedir, ancak yardýmcý düþüncenin sayýsý sýnýrlý deðildir. Ana düþünceyi
destekleyen ya da açýklayan birçok düþünce ortaya atýlabileceðinden, yardýmcý düþünenin sayýsý yazara baðlýdýr.
rin her birinde Ýstanbul bir yönüyle kendini belli
bir ya da birkaç sözcük o paragrafa baþlýk olarak
seçilir.
“Ýstanbul yedi tepe üzerine kurulmuþtur. Bu tepeleeder. Yükseltisi azdýr bu tepelerin, ancak çoðundan
Ýstanbul çok güzel görünür. Ýstanbul’u bu tepelerin
birinden seyreden kiþi bu kente aþýk olur.”
Bu parçada nelerden söz edildiðine baktýðýmýzda
Yardýmcý düþünce sorularý “söylenemez, çýkarýlamaz, deðinilmemiþtir, deðildir, ulaþýlamaz, yoktur”
gibi olumsuz kalýplarla karþýmýza çýkar.
Ýstanbul ve bu kente ait tepelerin olduðunu görürüz. Öyleyse bu parçanýn baþýna gelebilecek en uygun baþlýk “Ýstanbul’un Tepeleri” olmalýdýr.
Þimdi yardýmcý düþünce ile ilgili bir örnek inceleyelim.
Bu parça ile ilgili olarak dört tane yardýmcý düþünce verildiðini düþünelim.
Bu düþünceler sýrasýyla þunlar olsun:
1. Þiir, dilin inceliklerini yansýtýr.
Örnek - 2
“Yedi Kiremit Oyunu” þöyle oynanýr: Ortaya yedi ki© Coþku Yayýnlarý
“Þiir yazýldýðý dilin içindedir. Çeviri þiir, özgün þiir kadar sevilmez. Sevilen çeviri þiirler daha çok, içindeki düþünce için sevilir. Az da olsa çok iyi çevrilmiþ
þiirler vardýr. Ancak bu þiirler, ozaný kadar, çevirenin
de þiiri sayýlýr.”
remit konur, iki gruba bölünen çocuklar kiremitleri
top atarak yýkmaya çalýþýrlar. Kiremitleri ilk deviren
grup, diðerini topla vurma hakkýný elde eder. Topla
en çok kiþiyi vuran grup, oyunu kazanýr.
Bu parçada “Yedi Kiremit Oyunu”yla ilgili olarak
aþaðýdakilerden hangisine deðinilmemiþtir?
2. Ýyi yapýlmamýþ çeviri, þiirin özünü bozmaz.
3. Þiirde iþlenen düþünceler de önemlidir.
A) Kaç kiremit kullanýldýðýna
4. Çeviri þiirler çevirenin de duygularýný yansýtýr.
B) Nasýl kazanýlacaðýna
C) Oyuncu sayýsýna
Þimdi bu yardýmcý düþüncelerden hangilerinin parçada bulunduðuna bakalým.
D) Ýki grupla oynandýðýna
(2008 - SBS / 6)
Parçadaki ilk cümleden yukarýda verdiðimiz yardýmcý düþüncelerden birincisi çýkarýlabilir.
Parçadaki ikinci cümleden, yukarýda verdiðimiz
üçüncü yardýmcý düþünce çýkarýlabilir.
Çözüm
Parçadaki son cümleden ise yukarýda verdiðimiz
dördüncü yardýmcý düþünce çýkabilir.
Parçadaki “Ortaya yedi kiremit konur.” sözünde
Ancak parçanýn hiçbir cümlesinden yukarýda verdiðimiz ikinci yargý çýkarýlamaz.
nýr.” sözünde B’ye, “… iki gruba ayrýlan çocuklar ki-
Parçada
“Ýyi yapýlmamýþ çeviri, þiirin özünü bozmaz.”
düþüncesine deðinilmemiþtir.
18
A’ya, “topla en çok kiþiyi vuran grup, oyunu kazaremitleri top atarak yýkmaya çalýþýrlar.” sözünde
D’ye deðinilmiþtir. Ancak parçada Yedi Kiremit Oyunu ile ilgili olarak “oyuncu sayýsýna” deðinilmemiþtir.
Cevap C
1. Tema: Anlam Bilgisi
Kazaným Pekiþtirme - 1
Aþaðýdaki öðrencilerin önlerindeki pankartlarýn üzerine yazýlan sözcükler bir cümle oluþturmaktadýr.
Hangi öðrencinin önündeki pankartta yazan sözcüðün mecaz anlamlý olduðunu bulunuz.
Kazaným Pekiþtirme - 2
Bir paragrafýn cümleleri kilitlerin üzerine karýþýk olarak yazýlmýþtýr. Anahtar bu paragrafýn ilk cümlesinin yazýlý olduðu kilidi açabilmektedir. Buna göre, anahtarýn kaç numaralý kilidi açabildiðini bulunuz.
19
1. Tema: Anlam Bilgisi
ÖLÇME VE DEÐERLENDÝRME
Kazaným Pekiþtirme - 3
Ahmet, okuldan eve yürüyerek gelmektedir. Ahmet’in eve geldiði yolun üzerindeki cümle kanýtlanabilirlik açýsýndan ötekilerden farklýdýr. Buna göre, Ahmet’in kaç numaralý yoldan geçerek eve geldiðini bulunuz.
er gördüm.
Gelirken yol kenarýnda çok güzel çiçekl
Bizim evin bulunduðu yer çok hoþ bir yamaçtýr.
Öðrenciler o
kula servisle geliyordu.
Annem bana geceleri çok ilginç masallar anlatýrdý.
Kazaným Pekiþtirme - 4
Palyaçonun elinde tuttuðu balonlara bir paragrafýn cümleleri karýþýk olarak yazýlmýþtýr. Ancak balonlardan
birindeki cümle öteki cümlelerden farklý bir konuya deðinmiþtir. Bu cümleyi bulunuz.
20
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Create flashcards