Tiroid ve Endokrin Sistem Hastalıkları

advertisement
Tiroid ve Endokrin Sistem
Hastalıklarında Nükleer Tıp
Prof. Dr. İlhami Uslu
Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nükleer
Tıp Anabilim Dalı
Tiroid Hastalıkları
Genel Bilgiler
„
„
Tiroid bezi hastalıklarında tedavideki
başarı, temel olarak doğru teşhise
bağlıdır.
Eski yıllarda, çok az oranda tetkik
kullanarak, daha çok klinik muayene
ve anamneze bağlı olarak teşhise
gidilmiş ise de, bir çok hatalı
değerlendirmeler de görülmüştür.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
2
Tiroid Hastalıkları
Tiroid Sintigrafisi
„
Günümüzde, diğer görüntüleme
yöntemlerinin üstün özelliklerine
rağmen, tiroid sintigrafisi, anatomik ve
fizyolojik bilgiyi bir arada sağlayan tek
yöntem olması sayesinde, tedaviyi ve
takibi yönlendirmedeki önemli rolünü
korumaktadır.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
3
Tiroid Hastalıkları
Tiroid Sintigrafisi
„
Tiroid sintigrafisinde başlıca kullanılan
radyofarmasötikler
– Tc-99m perteknetat
– I-131
– I-123
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
4
Tiroid Hastalıkları
Tiroid Sintigrafisi
„
İyot-131
– Yüksek gama enerjisi (364 keV), beta partikülü
ışıması, uzun yarı ömrü (8 gün) nedeniyle düşük
dozlarda kullanmak gerektiği için gama kameralarla
görüntülemeye uygun bir ajan değildir.
– Yüksek enerjisi sayesinde, substernal guatrın
araştırılmasında ve beta partikülü ışınımı nedeniyle
hipertiroidi ile tiroid kanserlerinin tedavisinde
kullanılmaktadır.
– Düşük dozlarda (30-100 uCi) oral yolla verilmesini
takiben 24. saatte görüntüleme yapılır.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
5
Tiroid Hastalıkları
Tiroid Sintigrafisi
„
Tc-99m perteknetat (99mTc0-4)
– Pahalı olmaması, kolay elde edilmesi, kısa yarı ömrü
(6 saat) hastaya az radyasyon dozu vermesi uygun
gama enerjisi (140 keV) ile gama kameralar için ideal
ajan olması sayesinde tiroid sintigrafisinde en sık
kullanılan radyonükliddir.
– Daha yüksek dozlarda (5-10 mCi) iv enjeksiyondan
15-20 dakika sonra görüntüleme yapılır.
– Organifiye olmaması (hormon sentezine girmemesi)
nedeniyle gerçek fizyolojiyi yansıtmaz.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
6
Tiroid Hastalıkları
Tiroid Sintigrafisi
„
İyot-123
– Kısa yarı ömrü (13 saat) ve 159 keV’luk gama enerjisi
nedeniyle tiroid sintigrafisi için idealdir.
– Siklotron ürünü olması ve temin güçlüğü nedeniyle
ülkemizde kullanılmamaktadır.
– Oral yoldan verildikten 6 saat sonra çok iyi
rezolüsyonlu, minimal zemin aktivitesi bulunan
görüntüler elde edilir.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
7
Tiroid Hastalıkları
Tiroid Sintigrafisi
„
Diğer radyofarmasötikler
– Talyum 201 ve Tc-99m MIBI: Tiroglobülini yüksek, I-131
sintigrafisi negatif olan tiroid kanserli hastalarda metastazların
araştırılmasında kullanılır.
– Tc-99m (V) DMSA: Medüller tiroid kanserinde kullanılır.
Medüller tiroid kanserinde amiloid depolanmasının
karakteristik olması tutulum mekanizmasını izah edebilir.
– Ga-67: Tümör ve enfeksiyon ajanıdır.
– I-131/123 MIBG (metaiodobenzyguanidine): Medüller tiroid
kanserlerinin %30-40’ında tutulur. Yüksek dozlardaki I-131
MIBG bu olguların tedavisinde kullanılabilir.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
8
Tiroid Hastalıkları
Tiroid Sintigrafisi
„
„
Tiroid sintigrafisinde yüksek
rezolüsyona sahip pin-hole
kolimatörlü gama kameralar
kullanılır.
Normal tiroid bezi, homojen aktivite
dağılımı gösteren 2 lob şeklinde
görüntülenir.
– İstmus iki lobu inferomedialden
birleştirir ve normal bezde görülmez
veya azalmış aktivite tutulumu gösterir.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
9
Tiroid Hastalıkları
Tiroid Sintigrafisi
„
Endikasyonları
– Tiroid nodüllerinin, boyundaki kitlelerin ve substernal
guatrın değerlendirilmesi
– Servikal lenf nodülünün araştırılması
– Klinik olarak hipertiroidi ve hipotiroidinin
değerlendirilmesi
– Ektopik tiroid dokusunun araştırılması
– Ameliyat sonrasında fonksiyone eden tiroid
metastazının veya rezidüel tiroid dokusunun
araştırılmasında
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
10
Tiroid Hastalıkları
in-vivo tiroid fonksiyon testleri
„
Radyoaktif iyot uptake testi
– Sıvı veya kapsül formundaki radyonüklidin (I-131 veya I-123)
oral olarak verilmesinden 2 saat ile 24 saat sonra, tiroid
bezinden uptake cihazı ile yapılan eksternal sayım ile verilen
aktivitenin ne kadarının bez tarafından tutulduğunun
ölçülmesidir.
– Diyetle alınan iyot oranına göre değişmekle birlikte, I-131 ile
normalde %10, 24. saatte ise %30 civarındadır.
– İlk 2 saatlik ölçümler radyoiyodun, folikül hücreleri tarafından
yakalanmasını (trapping) gösterirken, 24 saatlik ölçümler ise
organik olarak bağlanmış iyodun hormon sentezine giriş ve
salınma oranını yansıtır.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
11
Tiroid Hastalıkları
„
in-vivo tiroid fonksiyon testleri
Radyoaktif iyot uptake testi
„ Azaltan faktörler
Artıran faktörler
–
–
–
–
–
–
–
–
Hipertiroidi (diffüz veya nodüler)
İyot eksikliği
Subakut/sessiz tiroidin iyileşme
dönemi
Hashitokosiz
Hamilelik
Lityum
Hipoalbünemi
Teknik hata
12/14/2006
– Hipotiroidi (primer veya sekonder)
sekonder)
– İyot yüklemesi (iyotlu kontrast maddeler, iyotlu
antiseptikler, amiodoran,
amiodoran, bazı
bazı vitaminler, iyot iç
içeren
öksü
ksürük şurupları
urupları)
–
–
–
–
–
–
–
Subakut/sesiz tiroidit
Kronik atrofik tiroidit
Tiroid hormon tedavisi
Böbrek yetmezliği
Konjestif kalp yetmezliği
Boyuna veya kraniuma radyoterapi
Ektopik tiroid hormonu sentezleyen
tümörler
– Cerrahi veya radyoiyot tedavisi sonrası
– Teknik hata
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
12
Tiroid Hastalıkları
in-vivo tiroid fonksiyon testleri
„
Tc-99m perteknetat uptake’i
– Yalnızca trapping mekanizmasını gösterir (Normali %0.2-3.5’dir).
„
TRH stimülasyon testi
– Subklinik hipertiroidi ve hipotiroidi tanısında kullanılır.
„
Perklorat kovma testi
– Organifikasyonun bozuk olduğu Hashimoto hastalığı ve konjenital
enzim defektlerini tespit etmekte kullanılır.
– 2 saatlik uptake ölçümü sonrasında oral yoldan potasyum perklorat
verilir ve 1 saat sonra ölçüm tekrarlanır.
– Bazale göre %10’luk düşüş pozitif kabul edilir.
„
TSH stimülasyon ve T3 supresyon testleri
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
13
Tiroid Hastalıkları
Tiroid Nodülleri tanı
„
Tiroid Sintigrafisi
– Tiroid Nodüllerinin %17’si multinodüler, %83’ü soliterdir.
– Klinik serilerde tiroid nodüllerinin %5’inin malign olduğu
belirtilmiştir.
– Sintigrafik görünümlerine göre nodüller soğuk (hipoaktif),
sıcak (hiperaktif), ılık (normoaktif) ve diskordan nodül
olarak sınıflandırılır.
– Soliter hipoaktif tiroid nodüllerinin %9.9’u, soliter
nonfoksiyonel tiroid nodüllerinin %20’si, multinodüler
tiroid nodüllerinin ise %3.7’si maligndir.
„
Sıcak tiroid nodüllerindeki habaset oranı %0-1’dir.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
14
Tiroid Hastalıkları
Tiroid Nodülleri-tanı
„
Tiroid USG
– Nodüllerin sayısı, büyüklüğü ve özellikleri (kistik, solid
veya miks) değerlendirilebilir. Ayrıca nodül dışı tiroid
dokusu ve servikal lenf nodları hakkında da ilave bilgiler
verir.
– Habaset riski açısından sintigrafik olarak soliter hipoaktif
nodüllerin, ultrasonografide solid ve hipoekojen olanları, ve
renkli doppler sonografide kan akımı yokluğu özellikle
önemlidir.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
15
Tiroid Hastalıkları
Tiroid Nodülleri-tanı
„
„
Yukarıda belirtilen teknikler nodül hakkında bir
takım ipuçları verirken, sadece ince iğne
aspirasyon biyopsisi (İİAB) tiroid nodülünün
histopatolojisi hakkında kesin sonuç verir.
Tiroid nodülünün değerlendirilmesi esas olarak
İİAB’sinin sonuçlarına dayanır, bu nedenle çapı
1 cm’den büyük olan tüm soğuk, solid,
hipoekojen nodüllere İİAB’si uygulanmalıdır.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
16
Tiroid Hastalıkları
Tiroid Nodülleri-strateji
Tiroid nodülü
Soğuk
USG
Kistik
Solid
Aspirasyon
Benign
L-T4
Takip
12/14/2006
Sıcak
Normal TSH
Miks
Takip
Düşük TSH
Antitiroid
İİAB
Malign
Şüpheli
Cerrahi
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
17
Tiroid Hastalıkları
Tirotoksikoz
„
„
„
Tirotoksikoz: nedeni önemli olmaksızın dolaşımdaki fazla
tiroid hormonu nedeni ile oluşan hipermetabolizmanın
neden olduğu hastalık durumudur.
Hipertiroidi: hiperfonksiyone tiroid bezinin oluşturduğu
fazla tiroid hormonunun sebep olduğu bir tirotoksikoz
türüdür.
Tirotoksikozun en sık görülen nedenleri
– Grave’s hastalığı
– Multinodüler toksik guatr
– Soliter toksik nodül
– Subakut (De Quervain) tiroiditi
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
– 12/14/2006
Hashitoksikoz
Nükleer Tı
Tıp
18
Tiroid Hastalıkları
Tirotoksikoz
„
Grave’s hastalığı
– Hipertiroidinin en sık görülen nedenidir.
– TSH reseptörlerine karşı gelişen antikorlar hastalığın nedenidir.
– Taşikardi, tremor, egzoftalmi, pretibial miksödem vb bulguların
yanısıra
„ Serum T3,T4 düzeylerinin yükselmesi ve süprese serum TSH
„ Sintigrafide gland aktivitesinin zemin ve tükrük bezi aktivitesine
göre diffüz olarak artması
„ Ayırıcı tanıda sessiz veya ağrısız seyreden subakut tiroidit
düşünülmelidir. Sessiz tiroidit ve postpartum tiroiditte uptake’in
çok düşük olması ve sintigrafide bezin aktivitesinin belirgin
olarak azalması ile kolayca tanı konulabilir.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
19
Tiroid Hastalıkları
Tirotoksikoz
Solda Grave’s hastalığı tanılı hastanın
fotoğrafı ve sintigrafisi. Yukarıda ise
subakut tiroidit tanılı hastanın
sintigrafisi
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
20
Tiroid Hastalıkları
Tirotoksikoz
„
Grave’s hastalığı- tedavi
– Tıbbi tedavi
„
Thionamidler (propylthiouracil ve metimazol)
6 aydan daha kısa süren antitiroid tedavide tekrarlama riski çok fazla olduğundan, 24 aya
kadar uzayabilen tedaviler uygulanır.
„
Thionamid grubu ilaçlarla lökopeni ve agranülositoz gibi toksik etkiler görülebilir.
„
– Cerrahi tedavi
„
„
Subtotal tiroidektomi yapılır.
Rekürrens sinirinin kesilmesine bağlı ses kısıklığı ve paratiroidlerin zedelenmesi/çıkartılmasına
bağlı hipoparatiroidi komplikasyonları olabilir.
– Radyokatif iyod tedavisi
„
Uygulama kolaylılığı, ucuz olması ve önemli sayılabilecek bir yan etkisinin olmaması nedeniyle
kullanımı son derece yaygınlaşmıştır.
– Beta adrenerjik reseptör antagonistleri
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
21
Tiroid Hastalıkları
Tirotoksikoz
„
Marine-Lenhart sendromu
– Grave’s hastalığının bir türüdür.
– Tiroid sintigrafisinde diffüz olarak büyümüş ve aktivite artışı
gösteren gland içerisinde hipoaktif nodül veya nodüller izlenir.
„
Plummer hastalığı (toksik multinodüler guatr)
– Çoğu zaman subklinik tirotoksikoz bulunur.
– Egzoftalmi ve tiroidi stimüle eden immünoglobulinler bulunmaz.
– Toksik nodüller öncelikle T3 salgıladıkları için serumdaki T3
seviyesi artarken, T4 ölçümleri teşhis koydurucu değildir.
– Serum TSH düzeyleri baskılanmış olarak tespit edilir.
– Tedavide cerrahi veya radyoiyot kullanılır.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
22
Tiroid Hastalıkları
Tirotoksikoz
„
Soliter toksik nodül
– Soliter hiperaktif nodülün
toksisitesi serum T3, T4 TSH
düzeyleri ile değerlendirilir.
– Bazı nodüller büyüyerek
tirotoksikoza neden olurken,
bazıları
spontan
olarak
regresyona uğrayabilir.
– Tedavide öncelikle radyoiyot
uygulanır. Büyük nodüllerde
cerrahi tedavi.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
23
Tiroid Hastalıkları
Tirotoksikoz
Tirotoksikoz
Grave’s hastalığı
Antitiroid/radyoiyot
12/14/2006
Otonom nodül
Radyoiyot
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
Grave’s ve soğuk nodül
Cerrahi
24
Tiroid Hastalıkları
Tirotoksikoz
„
Hashitoksikozis
– Grave’s hastalığı ile Hashimoto hastalığının birlikte bulunması durumudur.
„
Tirotoksikoz ve düşük radyoiyot uptake nedenleri
– Subakut (De Quervein) tiroiditi
– Tirotoksikozis factitia: eksojen tiroid hormonunun fazla miktarda
alınması
– Iod-Basedow sendromu: otonom fonksiyonlu nodülü olanlarda aşırı
iyot alımı
– Struma overi: overin selim kistik teratomu
– Metastatik fonksiyone tiroid kanseri
– Postpartum tiroidit
– Amiodoran kullanımı
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
25
Tiroid Hastalıkları
Hipotiroidi
„
Tiroid yetersizliğine nedenleri
–
–
–
–
„
Tiroidin primer hastalığı (primer hipotiroidi)
TSH hormonu yetersizliği (sekonder hipotiroidi)
TRH hormonu yetersizliği (tersier hipotiroidi)
Dolaşımdaki tiroid hormonuna cevapsızlık
Primer Hipotiroidi sınıflaması
– Guatrsız: spontan primer atrofik hipotiroidi
– Guatrlı : Hashimoto hastalığı, iyod eksikliği,
dishormonojenez
– Tiroid ablasyonu sonucu
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
26
Paratiroid Hastalıkları
Genel bilgiler
„
Hiperparatiroidizm
– Primer
„
„
„
%80-92’sinde soliter paratiroid adenomu
%15’inde bir veya sıklıkla 4 bezi de tutan hiperplazi
%3-4 ise paratiroid karsinomu
– Sekonder
„
„
Kalsiyum metabolizmasını etkileyerek, hipokalsemiye neden olan
olaylar sonucunda meydana gelir.
En sık nedeni renal yetmezliktir (osteomalazi, malabsorbsşyon
sendromları ve renal tubüler hastalıklar da neden olabilir).
– Tersier hiperparatiroidi: sekonder hiperparatiroidinin otonomi
kazanması sonucunda meydana gelir.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
27
Paratiroid Hastalıkları
Genel bilgiler
„
„
„
Normalde tiroid glandının üst ve alt kısımlarında posterior
yerleşimlidirler.
– Vakaların %6’sında ise ektopik yerleşimlidir. Ektopik gland sıklıkla
boyun, timus, karotid kılıfı ve mediastende yerleşir.
Semptomatik hiperparatiroidinin tedavisi cerrahidir.
Preoperatif olarak paratiroid dokusunun lokalize edilmesi operasyon
süresini kısaltarak, tek taraflı boyun eksplorasyonuna ve hastanın aynı
gün taburcu olmasına imkan tanır.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
28
Paratiroid Hastalıkları
Görüntüleme
„
Talyum (Tl-201)
– Tl-201/Tc-99m-pertektenat
substraksiyon sintigrafisi
yapılabilmesi mümkündür (Tl
hem tiroid, hem de paratiroid
bezlerinde tutulurken; Tc-99m
perteknetat sadece tiroitde
tutulum gösterir)
„
Tc-99m sestamıbı
– Myokard perfüzyon ajanı
olmakla birlikte paratiroid
lokalizasyonunda da
kullanılmaktadır.
12/14/2006
Tiroid ve Endokrin Sistemi Hastalı
Hastalıkları
klarında
Nükleer Tı
Tıp
29
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

KALPTE İLETİM NOKTALARI

3 Cards oauth2_google_cfd2531f-f18a-45fd-9d97-afe31596ce7b

Create flashcards