TS 18002

advertisement
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI TASARISI
tst 18002
TÜRK STANDARDI
TURKISH STANDARD
TS 18002
Şubat 2004
ICS 03.100.01, 13.100
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMLERİ –
TS 18001 UYGULAMA KILAVUZU
Occupational health and safety management systems –
Guidelines for the implementation of TS 18001
TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ
Necatibey Caddesi No.112 Bakanlıklar/ANKARA
−
Bugünkü teknik ve uygulamaya dayanılarak hazırlanmış olan bu standardın, zamanla ortaya çıkacak
gelişme ve değişikliklere uydurulması mümkün olduğundan ilgililerin yayınları izlemelerini ve standardın
uygulanmasında karşılaştıkları aksaklıkları Enstitümüze iletmelerini rica ederiz.
−
Bu standardı oluşturan Hazırlık Grubu üyesi değerli uzmanların emeklerini; tasarılar üzerinde görüşlerini
bildirmek suretiyle yardımcı olan bilim, kamu ve özel sektör kuruluşları ile kişilerin değerli katkılarını
şükranla anarız.
Kalite Sistem Belgesi
İmalât ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren kuruluşların sistemlerini TS EN ISO 9000 Kalite
Standardlarına uygun olarak kurmaları durumunda TSE tarafından verilen belgedir.
Türk Standardlarına Uygunluk Markası (TSE Markası)
TSE Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin ilgili Türk Standardına uygun
olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk Standardları Enstitüsü’nün
garantisi altında olduğunu ifade eder.
TSEK
Kalite Uygunluk Markası (TSEK Markası)
TSEK Markası, üzerine veya ambalâjına konulduğu malların veya hizmetin henüz Türk Standardı
olmadığından ilgili milletlerarası veya diğer ülkelerin standardlarına veya Enstitü tarafından kabul edilen
teknik özelliklere uygun olduğunu ve mamulle veya hizmetle ilgili bir problem ortaya çıktığında Türk
Standardları Enstitüsü’nün garantisi altında olduğunu ifade eder.
DİKKAT!
TS işareti ve yanında yer alan sayı tek başına iken (TS 4600 gibi), mamulün Türk Standardına uygun
üretildiğine dair üreticinin beyanını ifade eder. Türk Standardları Enstitüsü tarafından herhangi bir
garanti söz konusu değildir.
Standardlar ve standardizasyon konusunda daha geniş bilgi Enstitümüzden sağlanabilir.
TÜRK STANDARDLARININ YAYIN HAKLARI SAKLIDIR.
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Önsöz
− Bu standard, BSI-OHSAS 18002 (2000) +Amd.(2002) standardı esas alınarak, TSE Mühendislik
Hizmetleri Hazırlık Grubu’na bağlı Akreditasyon ve Belgelendirme Özel Daimi Komitesi’nce hazırlanmış
ve TSE Teknik Kurulu’nun 24 Şubat 2004 tarihli toplantısında Türk Standardı olarak kabul edilerek
yayımına karar verilmiştir.
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
İçindekiler
Kapsam.......................................................................................................................................................1
Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar.........................................................................................1
Terimler ve Tarifler ....................................................................................................................................2
İSG Yönetim sistemi unsurları ................................................................................................................3
4.1 Genel şartlar...........................................................................................................................................3
4.2 İSG Politikası.........................................................................................................................................5
4.3 Planlama ................................................................................................................................................7
4.4 Uygulama ve işletme............................................................................................................................14
4.5 Kontrol ve düzeltici faaliyet ..................................................................................................................22
4.6 Yönetimin gözden geçirmesi................................................................................................................31
Ek A (Bilgi için) TS 18001, ISO 14001 ve ISO 9001 ile eşleştirme ............................................................33
Ek B (Bilgi için) TS 18001, TS 18002 ve ILO-OSH:2001 İş güvenliği ve sağlığı yönetim sistemleri
kılavuzlarıyla eşleştirme ................................................................................................................................38
Kaynaklar.........................................................................................................................................................41
1
2
3
4
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri - TS 18001 uygulama kılavuzu
1
Kapsam
Bu standard, TS 18001 standardının uygulanması konusundaki tavsiyeleri kapsar.
Bu standard, TS 18001 standardının temel prensiplerini açıklar ve TS 18001’deki her şart için amaç, tipik
girdiler, prosesler ve tipik çıktıları tarif eder. Böylece, TS 18001’in anlaşılmasına ve uygulanmasına yardımcı
olur.
Bu standard TS 18001’de belirtilenlere ilave şartlar oluşturmaz ve TS 18001 standardının uygulanması için
mecburi yaklaşımlar getirmez.
Bu standard ile ürün ve hizmet güvenliğinden ziyade iş sağlığı ve güvenliğinin ele alınması amaçlanmıştır.
TS 18001
1 Kapsam
Bu standard, bir kuruluşun iş sağlığı ve güvenliği (İSG) risklerini kontrol etmesi ve performansını
iyileştirmesini sağlamak için, İSG yönetim sistemi şartlarını kapsar. Bu, İSG performans kriterlerinin
durumunu belirtmediği gibi bir yönetim sisteminin tasarımı için ayrıntılı şartları da kapsamaz.
Bu standard aşağıdakileri yapmayı hedefleyen her kuruluşa uygulanabilir;
a) Kuruluşun faaliyetleri ile ilgili olarak, İSG risklerine maruz kalabilecek çalışanlar ve ilgili diğer taraflar için
riskleri yok etmek veya en aza indirmek üzere bir İSG yönetim sistemi oluşturmak,
b) Bir İSG yönetim sistemini kurmak, uygulamak ve sürekli iyileştirmek,
c) Kuruluşun beyan edilen İSG politikasına uyum konusunda kendini garantiye almak,
d) Bu uyumu başkalarına göstermek,
e) Kuruluşun İSG yönetim sisteminin bir dış kuruluş tarafından belgelendirilmesini / kaydedilmesini
sağlamak,
f) Bu standardın şartları ile uyumun sağladığını tayin ve bu durumu beyan etmek.
Bu standardın bütün şartlarının, herhangi bir İSG yönetim sistemine dahil edilmesi amaçlanmıştır.
Uygulamanın kapsamı kuruluşun İSG politikası, faaliyetlerin yapısı ile çalışmaların riskleri ve karmaşıklığı
gibi faktörlere bağlı olacaktır.
Bu standard ile ürün ve hizmet güvenliğinden ziyade iş sağlığı ve güvenliğinin ele alınması amaçlanmıştır.
2
Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar
Bu standardda, tarih belirtilerek veya belirtilmeksizin diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır.
Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. Tarih belirtilen
atıflarda daha sonra yapılan tadil veya revizyonlar, atıf yapan bu standardda da tadil veya revizyon yapılması
şartı ile uygulanır. Atıf yapılan standard ve/veya dokümanın tarihinin belirtilmemesi halinde en son baskısı
kullanılır.
EN, ISO, IEC
vb. No
TS 18001
BS 88002)
ISO 19011
Adı
TS No1)
(İngilizce)
Occupational health and safety
TS 18001
management systems –
Specification
Guide to occupational health and
safety management systems
TS EN 30011-1
Guidelines for quality and/or
environmental management
systems auditing
Adı
(Türkçe)
İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim
Sistemleri- Şartlar
Kalite Sistemleri Tetkiki - Kılavuz
- Kısım 1: Tetkik
1)TSE NOTU : Atıf yapılan standardların TS numarası ve Türkçe adı 3. ve 4. kolonda verilmiştir.
2)TSE NOTU :Bilgi atıfıdır.
1
ICS 03.100.01, 13.100
3
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Terimler ve Tarifler
Bu standardın amaçları bakımından TS 18001’de verilen terimler ve tarifler geçerlidir.
TS 18001 Terimler ve tarifler
3.1
Kaza
Ölüme, hastalığa, yaralanmaya, hasara veya diğer kayıplara sebebiyet veren istenmeyen olay.
3.2
Tetkik
Faaliyet veya faaliyetlerle bağlantılı sonuçların, planlanan düzenlemelere uygunluğunu ve bu düzenlemelerin
etkin bir şekilde uygulanıp uygulanmadığını, kuruluşun politikasını ve hedeflerini (Madde 3.9)
gerçekleştirmek için uygun olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılan sistematik inceleme.
3.3
Sürekli iyileştirme
Kuruluşun, İSG politikasına bağlı olarak, genel iş sağlığı ve güvenliği performansını iyileştirmek için, İSG
yönetim sistemini geliştirme prosesi.
Not - Prosesin aynı anda faaliyet gösterilen tüm alanlarda gerçekleştirilmesi gerekmez.
3.4
Tehlike
İnsanların yaralanması, hastalanması, malın veya malzemenin hasar görmesi, işyeri ortamının zarar görmesi
veya bunların birlikte gerçekleşmesine sebep olabilecek kaynak veya durum.
3.5
Tehlike tanımlaması
Bir tehlikenin (Madde 3.4) varlığını tanıma ve özelliklerini tarif etme prosesi.
3.6
Olay
Kazaya sebep olan veya sebep olacak potansiyele sahip olan oluşum.
Not - Hastalığa, ölüme, yaralanmaya, zarara veya diğer kayıplara sebep olmadan gerçekleşen olaylara
“hasarsız olay” denir. Olay terimi “hasarsız olay” ları da kapsar.
3.7
İlgili taraflar
Kuruluşun İSG performansı ile ilgilenen, ya da bu performanstan etkilenen kişi veya grup.
3.8
Uygunsuzluk
Doğrudan ya da dolaylı olarak yaralanma, hastalık, malın hasar görmesi, işyerinin zarar görmesi veya
bunların birlikte gerçekleşmesine neden olabilecek; yönetim sistemi performansından, kanunlardan,
işlemlerden, uygulamalardan ve çalışma standardlarından veya benzerlerinden herhangi bir sapma.
3.9
Hedefler
Kuruluşun kendisi için başarmak üzere koyduğu İSG performansı türünden amaçlar.
3.10
İş sağlığı ve güvenliği
Çalışanların, geçici işçilerin, yüklenici personelinin, ziyaretçilerin ve çalışma alanındaki diğer insanların sağlık
ve güvenliğini etkileyen faktörler ve şartlar.
3.11
İSG yönetim sistemi
Kuruluşun faaliyetleri ile ilgili İSG risklerinin yönetimini kolaylaştıran tüm yönetim sisteminin bir parçası. Bu,
kuruluş yapısını, faaliyet planlarını, sorumlulukları, deneyimleri, prosesleri, prosedürleri ve kuruluşun İSG
politikasının geliştirilmesi, uygulanması, iyileştirilmesi, başarılması, gözden geçirilmesi ve sürdürülmesi için
gerekli kaynakları kapsar.
2
ICS 03.100.01, 13.100
3.12
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Kuruluş
Kendi fonksiyonları ve yönetimi olan; birleşik veya ayrı, kamu veya özel, şirket, işletme, firma, teşebbüs,
enstitü, kurum veya bunların bir parçası.
Not - Birden fazla işletme birimi olan kuruluşlar için bir işletme birimi kuruluş olarak tarif edilebilir.
3.13
Performans
Kuruluşun İSG politika ve hedefleri temel alınarak, sağlık ve güvenlik risklerinin kontrolü ile ilişkili İSG
yönetim sisteminin ölçülebilir sonuçları.
Not - Performans ölçümü, İSG yönetim faaliyet ve sonuçlarının ölçülmesini kapsar.
3.14
Risk
Tehlikeli bir olayın meydana gelme olasılığı ile sonuçlarının bileşimi.
3.15
Risk değerlendirmesi
Riskin büyüklüğünü tahmin etmek ve riske tahammül edilip edilemeyeceğine karar vermek için kullanılan
prosesin tamamı.
3.16
Güvenlik
Kabul edilemez zarar riski altında olmama durumu [ISO/IEC Guide 2].
3.17
Katlanılabilir risk
Kuruluşun, yasal zorunluluklara ve kendi İSG politikasına göre, tahammül edebileceği düzeye indirilmiş risk.
Not 1 - BS 8800 dahil olmak üzere bazı referans dokümanlarında “risk değerlendirme” terimi tehlikenin
tanımlanması, riskin belirlenmesi ve uygun risk azaltma ve risk kontrol tedbirlerinin alınmasını
kapsayan prosesin tamamı için kullanılmıştır. TS 18001 ve TS 18002 standardları bu prosesin
münferit elemanlarını ayrı ayrı ele almakta olup “risk değerlendirme” terimi bu dokümanlarda
sadece ikinci adımı, yani riskin belirlenmesini ifade etmektedir.
Not 2 -“Kurulma” terimi bir kalıcılık seviyesini gerektirmektedir ve bir sistemin bütün elemanlarının
uygulandığı gösterilinceye kadar o sistemin kurulmuş olduğu düşünülmemelidir. “Bakım” terimi bir
sistemin kurulduktan sonra işlemeye devam etmesini ifade eder. Bunu için organizasyonun aktif
katılımı gereklidir. Bir çok sistem iyi bir şekilde işlemeye başlar fakat bakım eksikliğinden dolayı
zaman içinde bozulur. TS 18001’in bir çok unsuru (kontrol ve düzeltici faaliyet ve yönetimin gözden
geçirmesi gibi) sistemin bakımının aktif şekilde yapılmasını sağlamak üzere tasarımlanmıştır.
4
İSG Yönetim sistemi unsurları
4.1 Genel şartlar
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, gerekli şartları 4. Maddede belirtilen bir İSG yönetim sistemini kurmalı ve sürdürmelidir.
b) Amaç
Kuruluş, TS 18001 standardının bütün şartlarına uyan bir yönetim sistemini kurmalı ve sürdürmelidir. Bu
husus kuruluşun yasal ve diğer İSG şartlarına uyumlu olmasını da kolaylaştırır.
İSG yönetim sisteminin ayrıntı seviyesi ve karmaşıklığı, dokümantasyonun kapsamı ve buna ayrılan
kaynaklar kuruluşun büyüklüğüne ve faaliyetlerinin yapısına bağlıdır.
Her kuruluş kendi sınırlarını tanımlama serbestliğine ve esnekliğine sahiptir ve TS 18001 standardını
kuruluşun tamamını, belirli işletme birimlerini veya belirli faaliyetleri kapsayacak şekilde uygulamayı tercih
edebilir.
Yönetim sisteminin sınırlarını ve kapsamını belirlerken dikkatli olmak gerekir. Kuruluşlar işletmelerinin
genelinin değerlendirilmesi için gerekli olan veya çalışanların veya diğer ilgili tarafların İSG’ sini
etkileyebilecek bir faaliyeti değerlendirme dışı bırakacak şekilde kapsamlarını sınırlamamalıdır.
3
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Şekil 1 - Başarılı bir İSG yönetim sistemi elemanları
TS 18001 belirli bir işletme birimi veya faaliyet için uygulanmışsa kuruluşun diğer bölümleri tarafından
geliştirilmiş olan İSG politikaları ve prosedürleri bu özel işletme birimi veya faaliyet tarafından kullanılabilmeli,
böylece TS 18001 şartlarına uyumun sağlanmasında kolaylık sağlamalıdır. Bunun için bu İSG politika ve
prosedürlerinde özel işletme birimi veya faaliyete uyumun sağlanması için küçük tadilat ve değişikliklerin
yapılması gerekebilir.
c) Tipik girdi
TS 18001’in uygulanması için gerekli bütün girdi şartları şartnamede tarif edilmiştir.
d) Tipik çıktı
Tipik bir çıktı, etkin olarak uygulanmış ve bakımı yapılmış bir İSG yönetim sistemidir. Bu sistem İSG
performansında sürekli iyileştirme yapılması konusunda yardımcı olur.
4
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
4.2 İSG Politikası
Şekil 2 - İSG politikası
a) TS 18001 şartı
Kuruluşun üst yönetimi tarafından onaylanmış, tüm sağlık ve güvenlik hedeflerini, sağlık ve güvenlik
performansını geliştirme karar ve iradesini açıkça ortaya koyan bir iş sağlığı ve güvenliği politikası olmalıdır.
Bu politika;
a) Kuruluşun İSG risklerinin yapısına ve büyüklüğüne uygun olmalı;
b) Sürekli iyileştirme için bir taahhüt içermeli;
c) En azından yürürlükteki İSG mevzuatına ve üyesi olduğu kuruluşların şartlarına uyulacağı
taahhüdünü içermeli;
d) Dokümante edilmeli, uygulanmalı ve sürdürülmeli;
e) Çalışanların kendi bireysel İSG sorumluluklarının farkında olmaları amacı ile tüm çalışanlara
duyurulmalı;
f) İlgili taraflar için ulaşılabilir olmalı,
g) Kuruluşun kendisine uygun ve ilgili olarak kalmasını sağlamak için periyodik olarak gözden
geçirilmelidir.
b) Amaç
İSG politikası kuruluş için genel yönlendirme yapar ve işlem prensiplerini belirler. İSG sorumluluğu için İSG
hedeflerini ve kuruluş çapında gerekli performansı belirler. Bir kuruluşun, özellikle üst yönetimin iyi bir İSG
yönetimine olan resmi taahhüdünü gösterir.
Belgelendirilmiş bir İSG politikası beyanı üretilmeli ve kuruluşun üst yönetimi tarafından onaylanmalıdır.
Not - İSG politikası kuruluşun genel iş politikaları ve diğer yönetim disiplinlerine ilişkin politikaları ile uyumlu
olmalıdır.
c) Tipik girdiler
Yönetim İSG politikalarını belirlerken aşağıdaki hususları dikkate almalıdır:
- Bir bütün olarak kuruluşun işine ilişkin politika ve hedefler,
- Kuruluşun İSG tehlikeleri,
- Yasal ve diğer şartlar,
- Kuruluşun geçmişteki ve şu andaki İSG performansı,
- Diğer ilgili tarafların ihtiyaçları,
- Sürekli iyileştirme için fırsatlar ve ihtiyaçlar,
- Gerekli kaynaklar,
- Çalışanların katkıları,
- Yüklenicilerin ve diğer dış personelin katkıları.
5
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
d) Proses
Kuruluşun üst yönetimi aşağıdaki noktaları dikkate alarak bir İSG politikası hazırlamalı ve onaylamalıdır. İSG
politikasının üst yönetim tarafından bildirilmesi ve teşvik edilmesi önemlidir.
Etkin olarak düzenlenmiş ve bildirilmiş bir İSG politikası aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır:
1) İSG politikası kuruluşun İSG risklerinin yapısı ve büyüklüğü ile uyumlu olmalıdır;
Başarılı İSG yönetim sisteminin merkezinde tehlike belirleme, risk değerlendirme ve risk kontrolü
bulunur. Bu husus kuruluşun İSG politikasına yansıtılmalıdır.
İSG politikası kuruluşun gelecekteki vizyonuyla tutarlı olmalıdır. İSG politikası gerçekçi olmalı,
kuruluşun karşı karşıya olduğu riskleri olduğundan büyük veya küçük göstermemelidir.
2) İSG politikası sürekli iyileştirme taahhüdünü içermelidir;
Kuruluşlar üzerindeki sosyal baskılar kuruluşları işyerindeki hastalık, kaza ve olay risklerini
azaltmaya zorlamaktadır. Kuruluş yasal sorumluluklarını yerine getirmenin yanı sıra değişen iş ve
yasa ihtiyaçlarını karşılamak üzere İSG performansını ve İSG yönetim sistemini etkin ve verimli bir
şekilde iyileştirmeyi hedef almalıdır.
İSG politika beyanı işlem için geniş alanları içine alsa bile, planlanan performans iyileştirmeleri İSG
hedefleri cinsinden ifade edilmeli (Madde 4.3.3), İSG yönetim programı vasıtasıyla yönetilmelidir
(Madde 4.3.4).
3) İSG politikası en azından mevcut geçerli İSG mevzuatına ve kuruluşun tabi olduğu diğer
şartlara uyum taahhüdünü içermelidir;
Kuruluşlar ilgili İSG mevzuatına ve diğer İSG şartlarına uymak zorundadır. İSG politikasındaki
taahhüt kuruluşun bu mevzuata ve diğer şartlara uyum sağlama görevinin olduğunu ve bu görevi
yerine getirme niyetini açıkça teyit etmek anlamına gelir, mümkünse bunlardan daha iyi şartları
gerçekleştirme niyetini ifade eder.
Not - “Diğer şartlar” şirket veya grup politikaları, kuruluşun kendi iç standardları veya şartnameleri
veya kuruluşun tabi olduğu uygulama kuralları anlamına gelebilir.
4) İSG politikası doküman haline getirilmeli, uygulanmalı ve sürdürülmelidir;
Planlama ve hazırlanma başarılı uygulamanın anahtarlarıdır. Çoğunlukla İSG politika beyanları ve
İSG hedefleri gerçekçi değildir, çünkü bunları sağlamak için ayrılan kaynaklar yetersizdir veya uygun
değildir. Genel bir beyanda bulunmadan önce kuruluş gerekli bütün finansmanın, becerinin ve
kaynakların mevcut olduğunu ve bu çerçevede İSG hedeflerine gerçekçi olarak ulaşılabileceğini
kontrol etmelidir.
İSG politikasının etkili olabilmesi için bu politika doküman haline getirilmeli, yeterliliğinin sürekli olarak
sağlanması için periyodik olarak gözden geçirilmeli ve gerektiğinde değiştirilmeli veya revize
edilmelidir.
5) İSG politikası çalışanların kendi İSG sorumluluklarının bilincinde olmasını sağlamak üzere
bütün çalışanlara bildirilmelidir;
İSG’nin başarılı olması için çalışanların katılımı ve desteği şarttır.
Çalışanlar, İSG yönetiminin kendi iş ortamlarının kalitesine olan etkileri konusunda bilinçlendirilmeli
ve İSG yönetimine aktif katılım için teşvik edilmelidir.
Çalışanlar (yönetim seviyesi dahil her seviyede) kendi sorumluluklarını anlamazlarsa ve gerekli
görevleri yapacak ehliyet seviyesinde değillerse İSG yönetimine etkin katkıda bulunamazlar.
Bunun için kuruluş İSG politikalarını ve İSG hedeflerini bütün çalışanlarına açıkça bildirmeli, böylece
onlara kendi İSG performanslarını ölçebilecekleri bir çerçeve vermelidir.
Not - Bir çok ülkede kuruluşların İSG yönetim sistemlerinde çalışanlara danışılmasını ve
katılımlarının sağlanmasını gerektiren kurallar bulunmaktadır.
6) İSG politikası ilgili tarafların kullanımına açık olmalıdır;
6
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
7) Kuruluşun İSG performansıyla ilgili olan veya bundan etkilenen kişi veya gruplar (iç veya dış)
İSG politika beyanıyla özellikle ilgilenirler. Bunun için, İSG politikasının bunlara iletilmesi için bir
proses olmalıdır. Bu proses ilgili tarafların talebi halinde İSG politikasının onlara verilmesini
sağlamalıdır, fakat istenmeden kopya gönderilmesini sağlamak zorunda olmamalıdır.
8) İSG politikası, kuruluş için ilgili ve uygun durumda kalmasını sağlamak üzere periyodik olarak
gözden geçirilmelidir.
Değişiklik kaçınılmazdır; kanunlar gelişmekte ve sosyal beklentiler yükselmektedir. Bundan dolayı
kuruluşun İSG politikası ve yönetim sistemi düzenli olarak gözden geçirilerek uygun ve etkili
durumda kalmaları sağlanmalıdır.
Eğer değişiklik yapılırsa bunlar mümkün olan en kısa zamanda bildirilmelidir.
e) Tipik çıktı
Tipik bir çıktı bütün kuruluşa bildirilen kapsamlı ve anlaşılır bir İSG politikasıdır.
4.3 Planlama
Şekil 3 - Plânlama
4.3.1 Tehlike tanımlaması, risk değerlendirmesi ve risk kontrolü için planlama
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, tehlikelerin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi ve gerekli kontrol ölçümlerinin yapılması için
prosedürler oluşturmalı ve sürdürmelidir.
Bu prosedürler aşağıdakileri içermelidir;
- Rutin veya rutin olmayan faaliyetler;
- İş yerine erişebilme imkanına sahip personelin faaliyetleri (taşeronlar ve ziyaretçiler dahil);
- Kuruluş veya diğerleri tarafından sağlanan iş yerindeki kolaylıklar.
Kuruluş, İSG hedeflerini koyarken bu değerlendirmelerin sonuçlarının ve bu kontrollerin etkilerinin dikkate
alınmasını sağlamalıdır. Kuruluş bu bilgileri dokümante etmeli ve güncel tutmalıdır.
Tehlike tanımlaması ve risk değerlendirmesi için kuruluşun metodolojisi;
- Düzenleyici değil proaktif olmasını sağlamak için, kapsamına, yapısına ve zamanlamasına göre tarif
edilmeli,
- Madde 4.3.3 ve Madde 4.3.4’de tarif edilen tedbirlerle giderilmesi veya kontrol edilmesi gereken risklerin
sınıflandırılmasını ve tanımlanmasını sağlamalı,
- İşletme deneyimi ve uygulanan risk kontrol tedbirlerinin kapasiteleri ile tutarlı olmalı,
- Kuruluşun şartlarının tayinine, eğitim ihtiyacının tanımlanmasına ve/veya işletme kontrollerinin
geliştirilmesine girdi sağlamalı,
- Gerekli faaliyetlerin hem etkin, hem de zamanında uygulanması için izlemeyi sağlamalıdır.
7
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
b) Amaç
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol proseslerinden sonra kuruluşun kapsamında bulunan
bütün önemli İSG tehlikelerinin toplamı hakkında bilgi sahibi olması gerekir.
Not- BS 8800 dahil olmak üzere bazı referans dokümanlarında “risk değerlendirme” terimi tehlikenin
tanımlanması, riskin belirlenmesi ve uygun risk azaltma ve risk kontrol tedbirlerinin alınmasını
kapsayan prosesin tamamı için kullanılmıştır. TS 18001 ve TS 18002 standardları bu prosesin
münferit elemanlarını ayrı ayrı ele almakta olup “risk değerlendirme” terimi bu dokümanlarda sadece
ikinci adımı, yani riskin belirlenmesini ifade etmektedir.
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosesleri ile bunların çıktıları İSG sisteminin tamamı
için temel oluşturmalıdır. Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosesleri ile İSG sisteminin
diğer elemanları arasındaki bağlantının açık bir şekilde kurulması ve görünür olması önemlidir. Madde 4.3.1
c) ve Madde 4.3.1 e) TS 18001 standardının Madde 4.3.1’i ile TS 18001’nin diğer şartları arasındaki
bağlantılar hakkında yol gösterici bilgileri vermektedir.
Bu standardın amacı kuruluşun tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol proseslerinin uygun ve
yeterli olup olmadıklarını belirlemesi için gerekli prensipleri sağlamaktır. Bu faaliyetlerin nasıl yapılması
gerektiği konusunda tavsiyelerde bulunmak bu standardın amaçları arasında değildir.
Not - Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosesleri hakkında daha fazla bilgi için BS
8800’e bakılmalıdır.
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosesleri kuruluşa kendi İSG risklerini sürekli olarak
tanımlama, değerlendirme ve kontrol etme imkanını vermelidir.
Her durumda kuruluş içindeki normal ve anormal çalışmalar ile muhtemel acil durumlar dikkate alınmalıdır.
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol proseslerinin karmaşıklığı büyük ölçüde kuruluşun
büyüklüğü, kuruluş içindeki işyerlerinin durumları, tehlikelerin özellikleri, karmaşıklıkları ve önemleri gibi
faktörlere bağlıdır. TS 18001 Madde 4.3.1’in amacı çok sınırlı tehlikelere maruz küçük kuruluşları karmaşık
tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol işlemlerini yapmaya zorlamak değildir.
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosesleri bu proseslerin icra edilmesi için gerekli
maliyet ve zaman ile güvenilir verilerin varlığını dikkate almalıdır. Bu proseslerde yasal sebeplerle veya
başka amaçlarla geliştirilmiş olan bilgiler kullanılabilir. Kuruluş, ayrıca, ele alınan İSG riskleri üzerinde sahip
olabileceği pratik kontrol derecesini de dikkate alabilir. Kuruluş şimdiki ve geçmişteki faaliyetleriyle
prosesleriyle, ürünleriyle ve/veya hizmetleriyle ilgili girdi ve çıktıları dikkate alarak İSG risklerinin neler
olduğunu belirlemelidir.
İSG yönetim sistemi mevcut olmayan bir kuruluş İSG risklerine ilişkin tutumunu bir başlangıç incelemesiyle
belirleyebilir. Hedef, İSG yönetim sistemini kurmak için temel oluşturmak üzere kuruluşun maruz kalabileceği
bütün İSG risklerini dikkate almak olmalıdır. Bir kuruluşun başlangıç incelemesinde aşağıdaki noktaları
dikkate alması (kendisini bunlarla sınırlamamak üzere) faydalı olur:
-
Yasal şartlar,
Kuruluşun maruz kalabileceği bütün İSG risklerinin belirlenmesi,
Bütün mevcut İSG yönetim uygulamalarının, proseslerinin ve prosedürlerinin incelenmesi,
Önceki olay, kaza ve acil durum incelemelerinden gelen geri beslemenin değerlendirilmesi.
Başlangıç incelemesi için uygun bir yaklaşım faaliyetlerin özelliğine bağlı olarak kontrol listelerini,
görüşmeleri, doğrudan muayene ve ölçümleri, önceki yönetim sisteminin tetkik sonuçlarını ve diğer gözden
geçirme faaliyetlerin içerebilir.
Başlangıç incelemesinin Madde 4.3.1’in geri kalanında açıklanan sistematik yaklaşım yerine kullanılabilecek
bir alternatif yol olmadığı burada vurgulanmaktadır.
8
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- İSG için yasal ve diğer şartlar (Madde 4.3.2),
- İSG politikası (Madde 4.2),
- Olay ve kaza kayıtları,
- Uyumsuzluklar (Madde 4.5.2),
- İSG yönetim sistem tetkik sonuçları (Madde 4.5.4),
- Çalışanlardan ve diğer ilgili taraflardan alınan iletişim (Madde 4.4.3),
- Çalışanlarla yapılan İSG danışmalarından, gözden geçirmelerden ve işyerindeki iyileştirme
faaliyetlerinden (bu faaliyetler yapı itibariyle proaktif veya düzenleyici olabilir) elde edilen bilgiler,
- En iyi uygulamalardan, kuruluşla ilgili tehlikelerden, benzer kuruluşlarda meydana gelmiş olan
olay ve kazalardan elde edilen bilgiler,
- Aşağıdakiler de dahil olmak üzere, kuruluşun tesisleri, prosesleri ve faaliyetleri hakkındaki bilgiler;
- Değişiklik kontrol prosedürlerinin detayları,
- Arazi planları,
- Proses akış şemaları,
Tehlikeli madde envanterleri (ham malzemeler, kimyasal malzemeler, atıklar, ürünler, alt
ürünler),
- Zehirlilik bilgileri ve diğer İSG verileri,
- İzleme verileri (Madde 4.5.1),
- İşyeri çevre verileri.
d) Proses
1) Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol
i) Genel
Risk yönetim tedbirleri pratik olan durumlarda tehlikenin ortadan kaldırılması, bundan sonra riskin
azaltılması (meydana gelme olasılığını azaltmak veya yaralanma veya hasarın ciddiyetini azaltmak
suretiyle), son olarak ta kişisel koruyucu teçhizatın kullanılması prensibini yansıtmalıdır. Tehlike
tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosesleri risk yönetimi için anahtar araçlardır.
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosesleri sanayi dallarına göre büyük
değişiklikler gösterir. Bu değişiklikler basit değerlendirmelerden kapsamlı dokümantasyona sahip
karmaşık nicel analizlere kadar gidebilir. Kuruluşun kendi ihtiyaçlarına ve işyeri durumlarına uygun
tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol proseslerini tanımlamak, uygulamak ve İSG
mevzuatına uyumunu sağlamak kuruluşun kendi sorumluluğundadır.
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosesleri düzenleyici değil proaktif tedbirler
olarak uygulanmalıdır, yani bunlar yeni veya revize edilmiş faaliyet ve prosedürlerden önce
gelmelidir. Belirlenen risk azaltma ve kontrol tedbirleri değişiklikler yapılmadan önce uygulanmalıdır.
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosesleri sadece tesis ve prosedürlerin
normal işletmesine değil aynı zamanda tesisin temizliği ve bakımı gibi periyodik veya tesisin
işletmeye kapatılması ve açılması gibi zaman zaman uygulanan çalışmalara da uygulanmalıdır.
Belirli bir tehlikeli görevi kontrol etmek için yazılı prosedürlerin varlığı kuruluşun o işlem üzerinde
tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol proseslerini yapmaya devam etmesi ihtiyacını
ortadan kaldırmaz.
Kuruluş kendi personeli tarafından yapılan faaliyetlerin meydana getirdiği tehlike ve risklerin yanında
taşeronların ve ziyaretçilerin faaliyetlerinden ve başkaları tarafından temin edilen ürün ve/veya
hizmetlerin kullanımından kaynaklanan tehlike ve riskleri de dikkate almalıdır.
ii)
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosesleri
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosesleri dokümante edilmeli ve aşağıdaki
elemanları içermelidir:
- Tehlikelerin tanımlanması,
- Mevcut (veya teklif edilmiş) kontrol tedbirleri ile (belirli tehlikelere maruz kalma durumunu,
kontrol tedbirlerinin başarısız olması ihtimalini ve yaralanma ve hasarların sonuçlarının
ciddiliğini dikkate alarak) risklerin değerlendirilmesi,
- Artık risklerin kabul edilebilirliğinin değerlendirilmesi,
- İhtiyaç duyulan ilave risk kontrol tedbirlerinin belirlenmesi,
- Risk kontrol tedbirlerinin riski kabul edilebilir seviyeye indirmek için yeterli olup olmadığının
değerlendirilmesi.
9
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Ayrıca, proses aşağıdaki maddelerin tanımını da içermelidir:
- Kullanılacak tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol proseslerinin özellikleri,
zamanlaması, kapsamı ve metodolojisi,
- İlgili İSG mevzuatı ve diğer şartlar,
- Proseslerin icrasından sorumlu personelin rolleri ve yetkileri,
- Prosesleri icra edecek personel için yetenek ve eğitim ihtiyaçları (Madde 4.4.2).
(Kullanılacak proseslerin yapısına ve cinsine bağlı olarak kuruluşun dışarıdan danışmanlık
veya hizmet alması gerekebilir),
- Çalışanlarla yapılan İSG danışmalarından, gözden geçirmelerden ve iyileştirme
faaliyetlerinden (bu faaliyetler yapı itibariyle proaktif veya düzenleyici olabilir) gelen bilgilerin
kullanılması,
- İncelenmekte olan proseslerin içindeki insan hatası riskinin nasıl dikkate alınacağı,
- Zaman içinde bozulan malzeme, tesis veya teçhizatın, özellikle depolanmış durumdayken
meydana getirdiği tehlikeler.
iii)
Sonraki işlemler
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol proseslerinden sonra aşağıdaki işlemler
yapılmalıdır:
- Gerekli olduğuna karar verilen düzeltici ve önleyici faaliyetlerin (Madde 4.5.2) zamanında
tamamlanma durumunun izlendiğini gösteren açık deliller olmalıdır (Bunun için risk kontrol
tedbirleri için önerilen değişiklikleri yansıtmak ve artık risklerin revize edilmiş tahminlerini
belirlemek üzere daha ileri safha tehlike tanımlama ve risk değerlendirme yapılması
gerekebilir),
- Sonuçlarla ve düzeltici ve önleyici faaliyetlerin tamamlanmasıyla ilgili geri besleme yönetim
gözden geçirmesinin (Madde 4.6) girdisi olmak ve revize edilmiş veya yeni İSG hedeflerini
belirlemek üzere yönetime iletilmelidir,
- Kuruluş, belirli tehlikeli görevleri yapan personelin yeteneklerinin risk değerlendirme prosesi
tarafından gerekli risk kontrollerini oluşturmak için belirtilen seviyeye uygun olup olmadığını
belirleyecek durumda olmalıdır,
- Daha sonraki işletme prosesinden elde edilen tecrübe gerektiğinde prosesleri ve bunların
dayandığı verileri değiştirmek için kullanılmalıdır.
2) Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrollerinin gözden geçirilmesi
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosesi, İSG politika dokümanında belirtildiği
şekilde önceden belirlenmiş bir zamanda veya periyotta veya yönetimin önceden belirlediği bir
zamanda gözden geçirilmelidir. Bu periyot aşağıdaki faktörlere bağlı olarak değişebilir:
- Tehlikenin özelliği,
- Riskin büyüklüğü,
- Normal işletmeye göre değişiklik,
- Besleme stoklarında, ham maddelerde , kimyasal maddelerde olan değişiklikler.
Bu gözden geçirme, kuruluşta meydana gelen değişikliklerin mevcut değerlendirmelerin geçerliliğini
sorgulanabilir duruma getirdiği zaman da yapılmalıdır. Söz konusu değişiklikler aşağıdakileri
kapsayabilir:
- Büyüme, küçülme, yeniden yapılanma,
- Sorumlulukların yeniden dağıtılması,
- Çalışma metotlarının veya davranış biçimlerinin değişmesi.
e) Tipik çıktılar
Aşağıdaki elemanlar için dokümante edilmiş prosedürler olmalıdır:
- Tehlikelerin tanımlanması,
- Tanımlanan tehlikelerle ilgili risklerin belirlenmesi,
- Her tehlikeyle ilgili risklerin seviyelerinin, kabul edilebilir olup olmadıklarının belirtilmesi,
- Risklerin, özellikle kabul edilemez risklerin, izlenmesi ve kontrolüne ilişkin tedbirlerin tarif
edilmesi veya bunlara atıfta bulunulması (Madde 4.4.6 ve Madde 4.5.1),
- Uygun olan yerlerde belirlenen risklerin azaltılması için İSG hedefleri ve işlemleri (Madde
4.3.3) ve bunların azaltılmasının gelişmesinin izlenmesi için gereken takip faaliyetleri,
- Kontrol tedbirlerinin uygulanması için gerekli yetenek ve eğitim şartlarının belirlenmesi
(Madde 4.4.2),
- Gerekli kontrol tedbirleri sistemin işletme kontrol elemanının bir parçası olarak
detaylandırılması (Madde 4.4.6),
- Yukarıda adı geçen prosedürlerin her biri tarafından üretilen kayıtlar.
10
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Not - BS 8800 dahil olmak üzere bazı referans dokümanlarında “risk değerlendirme” terimi tehlikenin
tanımlanması, riskin belirlenmesi ve uygun risk azaltma ve risk kontrol tedbirlerinin alınmasını
kapsayan prosesin tamamı için kullanılmıştır. TS 18001 ve TS 18002 standardları bu prosesin
münferit elemanlarını ayrı ayrı ele almakta olup “risk değerlendirme” terimi bu dokümanlarda sadece
ikinci adımı, yani riskin belirlenmesini ifade etmektedir.
4.3.2
Yasal ve diğer şartlar
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, kendisine uygulanabilir olan yasal ve diğer İSG şartlarını belirlemek ve bunlara ulaşmak için bir
prosedür oluşturmalı ve sürdürmelidir.
Kuruluş bu bilgileri güncel durumda tutmalıdır. Kuruluş, çalışanlarına ve diğer ilgili taraflara yasal ve diğer
şartlar hakkındaki bilgileri iletmelidir.
b) Amaç
Kuruluş, ilgili yasal ve diğer şartların faaliyetlerini nasıl etkilediğinin veya gelecekte nasıl etkileyeceğinin
bilincinde olmalı ve bu bilgiyi ilgili personele iletmelidir.
TS 18001’in Madde 4.3.2’sindeki şart bilincin arttırılması ve yasal sorumlulukların anlaşılması amacına
yöneliktir. Kuruluşun nadiren kullanılacak bir yasal ve diğer dokümanlar kitaplığı oluşturması
amaçlanmamaktadır.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdaki maddelerden oluşur:
- Kuruluşun üretim veya hizmet gerçekleştirme proseslerinin ayrıntıları,
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol sonuçları (Madde 4.3.1),
- En iyi uygulamalar (kodlar, sanayi birliği kılavuzları gibi),
- Yasal şartlar/resmi yönetmelikler,
- Bilgi kaynaklarının listesi,
- Milli, yabancı, bölgesel veya uluslar arası standardlar,
- Kuruluşun iç şartları,
- İlgili tarafların şartları.
d) Proses
İlgili mevzuat ve diğer şartlar belirlenmelidir. Kuruluşlar, bilgiyi destekleyen ortamlar (kağıt, CD, disk, İnternet)
dahil olmak üzere bilgilere ulaşmak için en uygun yolları aramalıdır. Kuruluş ayrıca hangi şartların geçerli
olduğunu, nereye uygulanacağını ve kuruluşta bu bilgilerin kime gitmesi gerektiğini de değerlendirmelidir.
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- Bilgilerin belirlenmesi ve değerlendirilmesi için gerekli prosedürler,
- Hangi şartların geçerli olduğu ve nereye uygulanacağı (bu bir kayıt defteri şeklinde olabilir),
- Kuruluşun karar verdiği yerlerde hazır bulundurulacak şartlar (metin, özet veya analiz),
- Yeni İSG mevzuatına göre kontrollerin uygulanmasının izlenme prosedürleri.
4.3.3
Hedefler
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, içerisindeki her bir ilgili fonksiyon ve seviyede dokümante edilmiş iş sağlığı ve güvenliği hedeflerini
oluşturmalı ve sürdürmelidir.
Not - Hedefler pratik olan durumlarda ölçülebilir büyüklüklerle ifade edilmelidir.
Kuruluş, hedeflerini oluştururken ve gözden geçirirken yasal ve diğer şartları, İSG tehlikelerini, risklerini,
teknolojik seçeneklerini, finansal çalıştırma ve işletme şartlarını, ilgili tarafların görüşlerini dikkate almalıdır.
Hedefler sürekli iyileştirme taahhüdünü de içeren İSG politikası ile tutarlı olmalıdır.
11
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
b) Amaç
İSG politikasına ulaşmayı sağlamak üzere kuruluş çapında ölçülebilir İSG hedeflerinin belirlenmesi gereklidir.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- Bir bütün olarak kuruluşun işiyle ilgili politika ve hedefler,
- Sürekli iyileştirme dahil olmak üzere İSG politikası (Madde 4.2),
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol sonuçları (Madde 4.3.1),
- Yasal ve diğer şartlar (Madde 4.3.2),
- Teknolojik seçenekler,
- Mali, işletme ve iş şartları,
- Çalışanların ve ilgili tarafların görüşleri (Madde 4.4.3),
- Çalışanlarla yapılan İSG danışmalarından, gözden geçirmelerden ve işyerindeki iyileştirme
faaliyetlerinden (bu faaliyetler yapı itibariyle proaktif veya düzenleyici olabilir) elde edilen bilgiler,
- Önceden belirlenmiş İSG hedeflerine karşı performansın analizi,
- İSG uyumsuzluklarının, kazaların, olayların ve hasarların geçmiş kayıtları,
- Yönetim gözden geçirmesinin sonuçları (Madde 4.6).
d) Proses
Uygun yönetim kademesi yukarıda açıklanan tipik girdilerden gelen bilgi ve verileri kullanarak İSG hedeflerini
ve bunların önceliklerini belirlemelidir.
İSG hedefleri belirlenirken, İSG hedeflerinden en fazla etkilenmesi beklenenlerden gelen bilgi ve verilere özel
önem verilmelidir. Böylece hedeflerin daha makul olması ve daha geniş kabul görmesi sağlanmalıdır.
Kuruluşun dışındaki kaynaklardan (yükleniciler ve diğer ilgili taraflar gibi) gelen bilgi ve verilerin de dikkate
alınmasında fayda vardır.
İSG hedeflerinin belirlenmesi için uygun yönetim seviyesindeki toplantılar düzenli olarak (örneğin, en
azından yıllık olarak) yapılmalıdır.
Bazı kuruluşlar için İSG hedeflerinin belirlenme prosesinin dokümante edilmesi gerekebilir.
İSG hedefleri hem geniş kapsamlı şirket İSG konularını hem de kuruluş içindeki belirli münferit fonksiyonlara
ve seviyelere özel İSG konularını ele almalıdır.
Her İSG hedefi için uygun göstergeler tanımlanmalıdır. Bu göstergeler İSG hedeflerinin uygulanmasının
izlenmesini sağlamalıdır.
İSG hedefleri, makul ve ulaşılabilir olmalıdır. Kuruluşun bunlara ulaşma kabiliyeti olmalı ve bunları
izleyebilmelidir. Her İSG hedefinin gerçekleşmesi için makul ve erişilebilir bir zaman çizelgesi belirlenmelidir.
Kuruluşun büyüklüğüne, İSG hedeflerinin karmaşıklığına ve zaman çizelgesine bağlı olarak İSG hedefleri
ayrı alt hedeflere ayrılabilir.
İSG hedefleri için bazı örnekler aşağıda verilmiştir:
- Risk seviyelerinin azaltılması,
- İSG yönetim sistemine ilave özelliklerin kazandırılması,
- Mevcut özellikleri iyileştirmek veya bunların uygulanmasındaki tutarlılığı arttırmak için alınacak
tedbirler,
- Özellikle önlenmek istenen olayların ortadan kaldırılması veya sıklığının azaltılması.
İSG hedefleri ilgili personele bildirilmeli (eğitim veya grup brifingleriyle, Madde 4.4.2) ve İSG yönetim
programı vasıtasıyla uygulamaya konulmalıdır (Madde 4.3.4).
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar kuruluştaki her fonksiyon için dokümante edilmiş, ölçülebilir İSG hedefleridir.
12
ICS 03.100.01, 13.100
4.3.4
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
İSG yönetim programları
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, hedeflerine ulaşmak için İSG yönetim programı veya programlarını oluşturmalı ve sürdürmelidir. Bu
programlar aşağıdaki dokümantasyonu içermelidir;
a) Kuruluşun ilgili fonksiyon ve seviyelerinde hedeflere ulaşılması için verilen sorumluluk ve yetki;
b) Amaçlara ulaşırken kullanılacak araçlar ve zaman çizelgesi.
İSG yönetim programları düzenli ve planlı aralıklarla gözden geçirilmelidir. Gerektiğinde İSG yönetim
programları kuruluşun faaliyetlerinde, ürünlerinde, hizmetlerinde veya işletme şartlarındaki değişikliklere göre
yeniden düzenlenmelidir.
b) Amaç
Kuruluş bir İSG programı oluşturarak İSG politikasına ve hedeflerine ulaşmaya çalışmalıdır. Bunun için
stratejilerin ve işlem planlarının geliştirilmesi gerekir. Bu stratejiler ve işlem planları dokümante edilmeli ve
yayınlanmalıdır. İSG hedeflerine ulaşma yönündeki gelişmeler izlenmeli, gözden geçirilmeli, kaydedilmelidir.
Buna göre stratejiler ve işlem planları gerektiğinde güncelleştirilmeli veya değiştirilmelidir.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- İSG politikası ve İSG hedefleri,
- Yasal ve diğer şartların gözden geçirilmesi,
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol sonuçları,
- Kuruluşun ürün ve hizmet gerçekleştirme proseslerinin ayrıntıları,
- Çalışanlarla yapılan İSG danışmalarından, gözden geçirmelerden ve işyerindeki iyileştirme
faaliyetlerinden (bu faaliyetler yapı itibariyle proaktif veya düzenleyici olabilir) elde edilen bilgiler,
- Yeni veya farklı teknolojik seçeneklerin getirdiği fırsatların gözden geçirilmesi,
- Sürekli iyileştirme faaliyetleri,
- Kuruluşun İSG hedeflerine ulaşmak için gereken kaynakların varlığı.
d) Proses
İSG yönetim programı her seviyede İSG hedeflerine ulaşılmasından sorumlu olan personeli belirlemelidir.
İSG hedeflerine ulaşmak için yapılması gereken çeşitli görevleri de belirlemelidir.
Her görev için uygun sorumluluk ve yetki dağılımını göstermeli, ilgili İSG hedefinin genel zaman çizelgesine
uyulabilmesi için görevlere uygulanacak zaman çizelgelerini belirtmelidir. Her görev için uygun kaynakların
(mali, insan, teçhizat, lojistik) tahsisini de sağlamalıdır.
Bu program belirli eğitim programlarıyla da ilişkilendirilebilir (Madde 4.4.2). Eğitim programları bilginin
dağıtılması ve gözetim koordine edilmesine yardımcı olur.
Çalışma uygulamalarında, proseslerde, teçhizat ve malzemede önemli değişikliklerin beklendiği durumlarda
program yeni tehlike tanımlama ve risk değerlendirme işlemlerini sağlamalıdır. İSG yönetim programı
beklenen değişiklikler hakkında ilgili personele danışılmasını temin etmelidir.
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar tanımlanmış ve dokümante edilmiş İSG yönetim programlarıdır.
13
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
4.4 Uygulama ve işletme
Şekil 4 - Uygulama ve işletme
4.4.1
a)
Yapı ve sorumluluk
TS 18001 şartı
Kuruluşun İSG yönetimini kolaylaştırmak için, İSG risklerini etkileyen faaliyetlerini, proseslerini yöneten,
yerine getiren ve doğrulayan personelin sorumlulukları ve yetkileri ile rolleri tarif edilmeli, dokümante edilmeli
ve duyurulmalıdır.
İş sağlığı ve güvenliği için nihai sorumluluk, üst yönetimin üzerindedir. Kuruluş, üst yönetiminden bir üyeyi,
(örneğin büyük bir kuruluşta yönetim kurulu üyesi veya üst düzey bir yönetici) İSG yönetim sisteminin doğru
uygulanması, kuruluşun tüm alanlarında ve her proses adımındaki gerekliliklerin sağlanması için özel bir
sorumluluk ile atamalıdır.
Yönetim, İSG yönetim sisteminin uygulanması, kontrolü ve geliştirilmesi için gerekli kaynakları sağlamalıdır.
Not - Kaynaklar; insan kaynaklarını, uzmanlaşmış becerileri, teknoloji ve finansal kaynakları içerir.
Aşağıdakileri gerçekleştirmek için, kuruluş yönetiminin atadığı bir kişi; tarif edilmiş görev sorumluluk ve
yetkiye sahip olmalıdır;
a) İSG yönetim sistemi şartlarının bu standarda uygun olarak oluşturulması, uygulanması ve
sürdürülmesini sağlamak;
b) İSG yönetim sisteminin iyileştirilmesi için bir temel oluşturacak ve gözden geçirilmek üzere üst
yönetime sunulacak İSG yönetim sistemi performansı hakkındaki raporları sağlamak.
Bütün bunlar yönetimin sorumluluğu ile birlikte İSG performansının sürekli iyileştirilmesinde yönetimin
taahhüdünü göstermelidir.
b) Amaç
İSG yönetiminin etkinliğinin sağlanması için rollerin, sorumlulukların ve yetkilerin tanımlanmış, dokümante
edilmiş ve yayınlanmış olması; İSG görevlerinin yapılabilmesi için gerekli kaynakların tahsis edilmiş olması
gerekir.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- Organizasyon yapısı/şeması,
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol sonuçları,
- İSG hedefleri,
- Yasal ve diğer şartlar,
- Görev tanımları,
- Kalifiye personel listeleri.
14
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
d) Proses
1) Genel
İSG yönetim sistemine dahil olan görevleri yapan personelin sorumlulukları ve yetkileri açıkça tarif
edilmeli , farklı fonksiyonlar arasındaki ara yüzlerdeki sorumluluklar da açıkça tanımlanmalıdır.
Bu tarifler, diğerlerinin yanı sıra aşağıdaki kişiler için yapılmalıdır:
- üst yönetim,
- Kuruluşun bütün seviyelerindeki hat yönetimi,
- Proses operatörleri ve genel iş gücü,
- Yüklenicilerin İSG yöneticileri,
- İSG eğitim sorumluları,
- İSG için kritik olan teçhizattan sorumlu olanlar,
- İSG kalifikasyonlarına sahip olan çalışanlar veya kuruluş içindeki diğer İSG uzmanları,
- Danışma meclislerindeki İSG çalışan temsilcileri.
Ancak, kuruluş İSG’nin kuruluştaki herkesin sorumluluğu olduğu, bu sorumluluğun sadece İSG yönetim
sisteminde görev almış olanlarla sınırlanmadığı fikrini açıklamalı ve yaymalıdır.
2) Üst yönetimin sorumluluklarının belirlenmesi
Üst yönetimin sorumluluğu kuruluşun İSG politikasının tarif edilmesini ve İSG yönetim sisteminin
uygulanmasının sağlanmasını kapsamalıdır. Bu taahhüdün bir parçası olarak, üst yönetim tarafından
İSG yönetim sisteminin uygulanması için kendisine yetki ve sorumluluk verilmiş bir kişinin atanması
gerekir. (Büyük ve karmaşık kuruluşlarda birden fazla kişinin atanması gerekebilir.)
3) Yönetimin atadığı kişinin sorumluluğunun belirlenmesi
İSG yönetim sistemi için atanan kişi üst yönetimin üyesi olmalıdır. İSG yönetim sistemi için atanan kişi
İSG fonksiyonunun genel çalışmasını izlemek üzere kendilerine yetki verilmiş başka kişiler tarafından
desteklenebilir. Ancak, İSG yönetim sistemi için atanan kişi sistemin performansı hakkında devamlı
bilgilendirilmeli, periyodik gözden geçirmelere ve İSG hedeflerinin belirlenmesi faaliyetlerine aktif olarak
katılmalıdır. Bu personele verilen diğer görev ve fonksiyonların İSG sorumluluklarını yerine getirmesine
engel olmamasına dikkat edilmelidir.
4) Hat yönetim sorumluluğunun belirlenmesi
Hat yönetim sorumluluğu kendi çalışma alanları içinde İSG’nin yönetilmesini kapsamalıdır. İSG
konularının esas olarak hat yönetiminde olduğu durumlarda, sorumluluk ve yetkilerde çelişki olmaması
bakımından, kuruluş içindeki uzmanlık isteyen İSG fonksiyonlarıyla ilgili roller ve sorumluluklar açıkça
belirlenmelidir. Bu husus İSG konuları arasındaki çelişkilerin ve üretkenlik konularının bir üst yönetim
kademesine aktarılarak çözümlenmesini içermelidir.
5) Rollerin ve sorumlulukların dokümante edilmesi
İSG sorumlulukları ve yetkileri kuruluş için uygun olan bir şekilde dokümante edilmelidir. Bu işlem
aşağıdaki şekillerden biriyle veya kuruluşun tercih edebileceği başka bir yolla yapılabilir:
- İSG yönetim sistemi el kitapları,
- Çalışma prosedürleri ve görev tanımları,
- İş tanımları,
- Başlangıç eğitim paketi.
Eğer kuruluş çalışanın diğer rollerini ve sorumluluklarını kapsayan yazılı iş tanımları vermeyi tercih
ederse, İSG sorumlulukları bu iş tanımlarına dahil edilmelidir.
6) Rollerin ve sorumlulukların bildirilmesi
İSG sorumlulukları ve yetkileri kuruluş içindeki bütün seviyelerde bu durumdan etkilenecek herkese
bildirilmelidir. Böylece, personel çeşitli fonksiyonların kapsamını, bunların arasındaki ilişkileri ve işlem
başlatma kanallarını anlamalıdır.
7) Kaynaklar
Yönetim işyerinin güvenli durumda tutulması için gerekli teçhizat, insan, uzmanlık ve eğitim kaynaklarının
yeterli seviyede sağlanmasını temin etmelidir.
Kaynaklar, performans ölçümü ve izlemesi de dahil olmak üzere İSG programlarının ve faaliyetlerinin
yapılması için yeterli ise kaynakların yeterli seviyede sağlandığı düşünülebilir.
İSG yönetim sistemlerini kurmuş olan kuruluşlar için kaynakların yeterliliği konusunda en azından kısmi
değerlendirme için planlanan İSG hedefleri gerçekleşen sonuçlarla mukayese edilebilir.
8) Yönetim taahhüdü
Yöneticiler İSG’ye taahhütlerini görünür bir şekilde ifade etmelidir. İfade yolları çalışma sahalarının
ziyaret edilmesi, kaza araştırmalarına katılım, düzeltici faaliyetler için kaynak temini, İSG toplantılarına
katılım ve destek mesajları yayınlamak şeklinde olabilir.
15
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- Bütün ilgili personel için İSG sorumluluklarının ve yetkilerinin tanımı,
- Rollerin ve sorumlulukların el kitaplarında, prosedürlerde ve eğitim paketlerinde belgelenmesi,
- Rollerin ve sorumlulukların bütün ilgili personele ve diğer ilgili taraflara bildirilmesi,
- Bütün seviyelerde İSG faaliyetlerine yönetimin aktif katılımı ve desteği.
4.4.2
Eğitim, bilinç ve yeterlilik
a) TS 18001 şartı
İş yerinde, personel, İSG’ yi etkileyebilecek konularda yeterli olmalıdır. Yeterlilik, uygun eğitim, öğretim
ve/veya tecrübe terimleri ile tanımlanmalıdır.
Kuruluş, ilgili her seviye ve fonksiyonda çalışanların aşağıda belirtilenlerden haberdar olmasını sağlayan
prosedürler oluşturmalı ve bunları sürdürmelidir;
- İSG politika ve prosedürlerine, İSG yönetim sistemi gereklerine uygunluğun önemi;
- Kuruluşun kendi iş faaliyetlerinin, gerçek veya potansiyel faaliyetlerinin İSG üzerindeki sonuçları ve
İSG’nin kişisel performansın geliştirilmesine faydaları;
- Acil durumlara hazırlıklı olma ve bu durumlarda yapılması gerekenler de dahil olmak üzere İSG
politika ve prosedürlerine ve İSG yönetim sisteminin şartlarına uyumdaki rolleri ve sorumlulukları
(Madde 4.4.7);
- Belirtilmiş işletme prosedürlerinden sapmanın potansiyel sonuçları,
Eğitim prosedürleri aşağıdaki farklı seviyeleri dikkate almalıdır;
− Sorumluluk, yetenek, yeterlilik ve bilgi düzeyi,
− Risk.
b) Amaç
Kuruluşlar personelin kendilerine verilen görevleri yerine getirmek için uygun yetenekte olmasını sağlayacak
etkin prosedürlere sahip olmalıdır.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- Rollerin ve sorumlulukların tanımları,
- İş tanımları (tehlikeli işlerle ilgili detaylar dahil),
- Personel performans değerlendirmeleri,
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol sonuçları,
- Prosedürler ve işletme talimatları,
- İSG politikası ve İSG hedefleri,
- İSG programları.
d) Proses
Prosese aşağıdaki unsurlar dahil edilmelidir:
- İSG bilincinin ve kuruluşun her seviye ve fonksiyonunda gerekli yeterliliklerin sistematik olarak
tanımlanması,
- Personelin halen sahip olduğu seviye ile İSG bilinci ve yeterliliği için gereken seviye arasındaki
farkların belirlenmesi ve giderilmesi için yapılacak düzenlemeler,
- Gerekli olduğu düşünülen eğitimlerin zamanında ve sistematik olarak verilmesi,
- Personelin gereken bilgi ve yeterliliği kazandığını ve bunları muhafaza ettiğini kontrol etmek üzere
değerlendirme yapılması,
- Personelin eğitim ve yeterlilik kayıtlarının uygun şekilde tutulması.
Aşağıdaki hususları ele almak amacıyla İSG bilinci ve eğitim programı başlatılmalı ve sürdürülmelidir:
- Kuruluşun İSG düzenlemelerinin anlaşılması ve bunlarla ilgili olarak kişilerin belirli rolleri ve
sorumluluklarının anlaşılması,
- Çalışanlar için ve kuruluştaki bölümler, sahalar, daireler, alanlar, görevler ve işler arasında geçiş
yapan personel için sistematik başlangıç ve devam eğitim programı,
- İşe başlamadan önce mahalli İSG düzenlemeleri, tehlikeler ve riskler ile alınacak tedbirler ve
izlenecek prosedürlere göre eğitim verilmesi,
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrolü yapmak için eğitim verilmesi (Madde 4.3.1d),
- İSG çalışan temsilcileri dahil olmak üzere, İSG sistemi içinde özel rolleri olan personel için kuruluş
içinde veya dışında özel eğitim verilmesi,
- Personeli, yüklenicileri ve diğerlerini (geçici işçiler gibi) yönetenler için kendi İSG sorumlulukları
hakkında eğitim verilmesi. Bunun amacı hem kendilerinin hem de kontrolleri altındaki kişilerin, nerede
olursa olsun, sorumlu oldukları işlemlerin tehlikelerini ve risklerini anlamalarını sağlamaktır. Ayrıca,
diğer bir amacı da personelin İSG prosedürlerini takip ederek faaliyetlerini güvenli bir şekilde
yapmalarını sağlamaktır.
16
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Üst yönetimim İSG yönetim sisteminin riskleri kontrol etmek, hastalıkları, yaralanmaları ve kuruluşun
diğer kayıplarını en aza indirmek üzere çalışmasını sağlama rolleri ve sorumlulukları (şirketin ve
kişilerin yasal sorumlulukları dahil),
- Yükleniciler, geçici işçiler ve ziyaretçiler için maruz kalabilecekleri risk seviyesine göre eğitim ve
bilinçlendirme programları.
Eğitim etkinliği ve bunun sonucunda elde edilen yeterlilik seviyesi değerlendirilmelidir. Bu işlem eğitimin bir
parçası olarak yapılabileceği gibi gereken yeterliliğinin elde edilip edilmediğinin sahada kontrolü veya verilen
eğitimin daha uzun vadeli etkisinin izlenmesi şeklinde de yapılabilir.
-
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- Münferit roller için yeterlilik şartları,
- Eğitim ihtiyaçlarının analizi,
- Münferit personel için eğitim programları ve planları,
- Kuruluş içinde kullanılabilecek eğitim kursları ve ürünleri,
- Eğitim kayıtları ve eğitimin etkinliğini değerlendirme kayıtları.
4.4.3
Danışma ve iletişim
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, uygun İSG bilgilerinin çalışanlara ve ilgili diğer taraflara iletildiğinden ve onlardan bilgi alındığından
emin olunmasını sağlayan prosedürlere sahip olmalıdır.
Çalışanların katılımı, işbirliği ve danışma ile ilgili düzenlemeler dokümante edilmeli ve ilgili taraflar
bilgilendirilmelidir.
Çalışanlar;
- Risklerin yönetimi için politika ve prosedürlerin oluşturulması ve gözden geçirilmesine katılmalıdır,
- İş yeri sağlık ve güvenliğini etkileyecek her değişiklik için görüşleri alınmalı,
- Sağlık ve güvenlik konularında temsil edilmeli,
- İSG temsilcilerinin ve yönetimin atadığı kişinin (Madde 4.4.1) kim olduğu hakkında bilgilendirilmelidir.
b) Amaç
Kuruluş bir danışma ve iletişim prosesi yoluyla çalışmalarından etkilenen herkesin İSG uygulamalarına
katılmasını ve İSG politikası ile İSG hedeflerini desteklemesini teşvik etmelidir.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- İSG politikası ve İSG hedefleri,
- İlgili İSG yönetim sistemi dokümantasyonu,
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol prosedürleri,
- İSG rolleri ve sorumluluklarının tanımları,
- Çalışanlarla yönetim arasında yapılan resmi danışmaların sonuçları,
- Çalışanlarla yapılan İSG danışmalarından, gözden geçirmelerden ve işyerindeki iyileştirme
faaliyetlerinden (bu faaliyetler yapı itibariyle proaktif veya düzenleyici olabilir) elde edilen bilgiler,
- Eğitim programı detayları.
d) Proses
Kuruluş, ilgili İSG bilgileri hakkında çalışanlar ve diğer ilgili taraflarla (yükleniciler, ziyaretçiler gibi)
danışma ve görüş alış verişi yapma düzenlerini kurmalı ve teşvik etmelidir.
Bu faaliyet çalışanların aşağıdaki proseslere katılmasını içermelidir:
- Politikaların geliştirilmesi ve gözden geçirilmesi, İSG hedeflerinin geliştirilmesi ve gözden geçirilmesi,
proseslerin uygulanması ve tehlike tanımlama dahil risklerin yönetilmesi ile ilgili kararlar ve kendi
faaliyetleriyle ilgili risk değerlendirme ve risk kontrollerinin gözden geçirilmesi konularında danışma,
- Yeni veya değiştirilmiş teçhizat, malzeme, kimyasal madde, teknoloji, proses ve çalışma biçimlerinin
konulması gibi işyeri İSG’sini etkileyen değişiklikler hakkında danışma.
Çalışanlar İSG konularında temsil edilmeli ve kendilerine çalışan temsilcisinin ve yönetimin atadığı
sorumlunun kimlikleri bildirilmelidir.
17
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- İSG konseyleri ve benzeri kurullar vasıtasıyla yönetimle çalışanlar arasındaki resmi danışmalar,
- Çalışanların tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrolüne katılması,
- Çalışanlarla yapılan İSG danışmalarının, gözden geçirmelerin ve işyerindeki iyileştirme faaliyetlerinin
ve İSG konularının yönetilmesiyle ilgili geri beslemelerin teşvik edilmesi,
- Kaza ve olay araştırmalarına, saha İSG muayenelerine katılım da dahil olmak üzere, rolleri ve
yönetimle iletişim mekanizmaları tanımlanmış olan çalışan İSG temsilcileri,
- Çalışanlara ve diğer ilgili taraflara (yükleniciler veya ziyaretçiler) için İSG brifingleri,
- İSG performans verilerini ve diğer İSG bilgilerini içeren ilan levhaları,
- İSG haber bülteni,
- İSG afiş programı.
4.4.4
Dokümantasyon
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, aşağıdakileri gerçekleştirecek bilgileri kağıt veya elektronik form gibi uygun bir ortamda oluşturmalı
ve sürdürmelidir;
a) Yönetim sisteminin çekirdek elemanları ve onların etkileşimini açıklamak; ve
b) İlgili dokümana yönlendirmeyi sağlamak,
Not - Dokümantasyonun etkinlik ve verim için gerekli olan en az seviyede tutulması önemlidir.
b) Amaç
Kuruluş, İSG yönetim sisteminin yeteri kadar anlaşılmasını, etkin ve verimli bir şekilde uygulanmasını
sağlamak üzere dokümantasyon hazırlamalı ve bunları güncel durumda tutmalıdır.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- Kuruluşun kendi İSG yönetim sistemini ve İSG faaliyetlerini desteklemek ve TS 18001’in şartlarını
yerine getirmek amacıyla geliştirdiği dokümantasyon ve bilgi sistemlerinin detayları,
- Sorumluluklar ve yetkiler,
- Dokümantasyon ve bilginin kullanıldığı mahalli ortamlar hakkında bilgi ve bunların dokümantasyonun
fiziki yapısı üzerinde olabilecek kısıtlamaları veya elektronik veya diğer ortamların kullanımı.
d) Proses
Kuruluş, İSG proseslerini desteklemek için gerekli dokümantasyonu geliştirmeden önce, İSG yönetim sistemi
için gerekli dokümantasyon ve bilgi ihtiyaçlarını gözden geçirmelidir.
TS 18001’e uyum için dokümantasyonun belirli bir formatta hazırlanması şart değildir. El kitapları,
prosedürler veya çalışma talimatları gibi mevcut dokümanların düzenlemeleri yeterli şekilde tarif ettiği
durumlarda bunların değiştirilmesine gerek yoktur. Eğer kuruluşta kurulmuş ve dokümante edilmiş bir İSG
yönetim sistemi varsa, örneğin mevcut prosedürlerle TS 18001’in şartları arasındaki ilişkileri tarif eden bir
gözden geçirme dokümanının hazırlanması daha kolay ve etkili olabilir.
Aşağıdaki hususların dikkate alınması gerekir:
- Dokümantasyon ve bilginin kullanıcılarının sorumlulukları ve yetkileri; özellikle elektronik ortam ve
değişiklik kontrolü için konulması gerekebilecek güvenlik ve erişebilirlik derecesinin
değerlendirilmesini sağlar (Madde 4.4.5),
- Fiziksel dokümantasyonun kullanılma tarzı ve kullanıldığı yer; bu sunulduğu formatın üzerinde
düşünülmesini gerektirir. Benzeri bir değerlendirme
bilgi sistemleri için elektronik teçhizatın
kullanımına ilişkin olarak ta yapılmalıdır.
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- İSG yönetim sistemi dokümantasyonu gözden geçirme dokümanı veya el kitabı,
- Doküman sicilleri, ana listeler veya endeksler,
- Prosedürler,
- Çalışma talimatları.
18
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
4.4.5 Doküman ve veri kontrolü
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, bu standardın gerektirdiği bütün dokümanları ve verileri kontrol etmek üzere aşağıdakileri sağlamak
amacıyla gerekli prosedürleri oluşturmalı ve sürdürmelidir:
a) Dokümanların yerleri belli olmalıdır,
b) Periyodik olarak gözden geçirilmeli, gerekli olduğunda revize edilmeli ve yetkili personel tarafından
yeterlilikleri onaylanmış olmalıdır,
c) İSG sisteminin fonksiyonlarını etkili olarak yerine getirmek için gerekli işlemlerin yapıldığı yerlerde
veri ve ilgili dokümanların geçerli sürümleri bulundurulmalıdır,
d) Geçersiz hale gelmiş doküman ve veriler tüm yayın ve kullanım noktalarından derhal uzaklaştırılmalı
veya istenmeyen şekilde kullanılmaları engellenmelidir,
e) Yasal gereklilikler veya bilgi saklama amaçları ile veya her iki amaçla saklanan arşiv dokümanları ve
verileri uygun bir şekilde belirlenmelidir.
b) Amaç
İSG yönetim sisteminin işletilmesi ve İSG faaliyetlerinin performansı için kritik öneme sahip olan bütün
dokümanlar ve bilgi içeren veriler belirlenmeli ve kontrol edilmelidir.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- Kuruluşun kendi İSG yönetim sistemini ve İSG faaliyetlerini desteklemek ve TS 18001’in şartlarını
yerine getirmek amacıyla geliştirdiği dokümantasyon ve bilgi sistemlerinin detayları,
- Sorumluluklar ve yetkilerin detayları.,
d) Proses
Yazılı prosedürler İSG dokümantasyonunun tanımlanması, onayı, dağıtımı ve iptali için kullanılacak
kontrolleri ve İSG verilerinin kontrolünü tarif etmelidir (TS 18001 Madde 4.4.5’e uygun olarak). Bu
prosedürler uygulanacakları doküman ve veri kategorilerini açıkça belirtmelidir.
Dokümantasyona ve verilere rutin ve rutin dışı durumlarda ve acil durumlarda ihtiyaç duyulduğunda
erişilebilmelidir. Örneğin, güncel tesis mühendislik çizimleri, tehlikeli malzeme veri föyleri, prosedürleri ve
talimatları proses operatörleri ve acil durumlarda bunlara ihtiyaç duyacak bütün diğer personel için erişilebilir
olmalıdır.
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- Atanan sorumluluklar ve yetkiler ile birlikte doküman kontrol prosedürleri,
- Doküman sicilleri, ana listeler veya endeksler,
- Kontrollü dokümantasyon listesi ve yeri,
- Arşiv kayıtları (bunların bazıları yasal zorunluluklara veya diğer zamana bağlı şartlara göre muhafaza
edilebilir).
4.4.6
İşletme kontrolü
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, kontrol tedbirlerinin uygulanması gereken yerlerdeki belirlenmiş riskler ile ilgili faaliyet ve işlemleri
tanımlamalıdır. Kuruluş, bakım dahil, bu faaliyetlerin aşağıdakiler ile belirli şartlar altında yürütülmesini
sağlamak için gerekli planlamayı yapmalıdır;
a) Dokümante edilmiş prosedürlerin olmaması halinde İSG politika ve hedeflerinden sapmaların
meydana gelmesi söz konusu olan durumları kapsayan dokümante edilmiş prosedürlerin
oluşturulması ve sürdürülmesi,
b) Prosedürlerdeki işletme kriterlerinin hükme bağlanması,
c) Kuruluş tarafından satın alınan veya kullanılan malların, donanım ve hizmetlerin tanımlanmış İSG
riskleri ile ilgili prosedürlerin oluşturulması, sürdürülmesi; ilgili prosedür ve şartların tedarikçi ve
yüklenicilere iletilmesi,
d) İSG risklerini kaynaklarında ortadan kaldırmak veya azaltmak için iş yerinin tasarım, proses, tesis,
makine aksamı, işletme prosedürleri ve iş organizasyonu ile bunların insan yetenekleriyle
adaptasyonunu da içerecek şekilde prosedürlerin oluşturulması ve sürdürülmesi.
b) Amaç
Kuruluş, işletme risklerinin kontrolü, İSG politikasının uygulanması, İSG hedeflerine ulaşılması ve yasal ve
diğer şartlara uyulması için gerekli olduğunda kontrol ve karşı tedbirlerin etkin uygulamasını sağlayacak
düzenlemeleri kurmalı ve sürdürmelidir.
19
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- İSG politikası ve İSG hedefleri,
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol sonuçları,
- Belirlenen yasal ve diğer şartlar.
d) Proses
Kuruluş belirlenmiş riskleri (yükleniciler veya ziyaretçiler tarafından oluşturulabilecek olanlar dahil) kontrol
edecek prosedürleri belirlemeli, bunların dokümante edilmesinin olaylara , kazalara veya İSG politikalarından
veya İSG hedeflerinden sapmalara yol açması söz konusu olan durumlarda bu prosedürleri dokümante
etmelidir. Risk kontrol prosedürleri uygunluk ve etkinlik yönünden düzenli olarak gözden geçirilmeli ve gerekli
görülen değişiklikler uygulanmalıdır.
Prosedürlerde risklerin müşteriye veya diğer harici tarafların mülkiyetine veya kontrol alanlarına taştığı
durumlar dikkate alınabilir. Bu duruma örnek olarak kuruluşun işçilerinin müşterinin sahasında çalışması
gösterilebilir. Böyle durumlarda İSG ile ilgili olarak harici taraflarla danışmalarda bulunmak gerekebilir.
Tipik olarak risklerin ortaya çıktığı bazı alanlarla bunlara karşı alınabilecek bazı kontrol tedbirleri aşağıda
verilmiştir.
1) Mal ve hizmetlerin satın alınması veya aktarılması ve dış kaynakların kullanılması
Bu, aşağıdakileri kapsar:
- Tehlikeli kimyasal maddelerin, malzemelerin ve nesnelerin satın alınması veya aktarılması için onay,
- Satın alma esnasında makinelerin, teçhizatın, malzemelerin veya kimyasal maddelerin emniyetle
kullanılması için gerekli dokümantasyonun varlığı veya bu dokümantasyonun elde edilmesi ihtiyacı,
- Yüklenicilerin İSG performanslarının değerlendirilmesi ve periyodik olarak yeniden değerlendirilmesi,
- Yeni tesis veya teçhizat için İSG tedbirlerinin tasarımının onayı.
2) Tehlikeli görevler
Bu, aşağıdakileri kapsar:
- Tehlikeli görevlerin belirlenmesi,
- Çalışma metotlarının ön belirlenmesi ve onayı,
- Tehlikeli görevler için personelin ön yeterliliği,
- Çalışma izni sistemleri veya tehlikeli çalışma sahalarına personelin giriş-çıkışını kontrol prosedürleri.
3) Tehlikeli malzemeler
Bu, aşağıdakileri kapsar:
- Envanterlerin ve depolama yerlerinin belirlenmesi,
- Emniyetli depolama kuralları ve erişim kontrolü,
- Malzeme emniyet verileri ve diğer ilgili bilgilerin sağlanması ve bunlara erişim.
4) Emniyetli tesis ve teçhizatın bakımı
Bu, aşağıdakileri kapsar:
- Kuruluşun tesis ve teçhizatının temini, kontrolü ve bakımı,
- Kişisel koruyucu teçhizatın temini, kontrolü ve bakımı,
- Ayırma ve erişim kontrolü,
- İSG ile ilgili teçhizatın ve aşağıdakiler gibi gelişmiş sistemlerin muayene ve testi:
- Operatör koruma sistemleri,
- Fiziksel koruma sistemleri,
- Kapatma sistemleri,
- Yangın tesbit ve söndürme sistemleri,
- Taşıma sistemleri (vinçler, fork-liftler, caraskallar ve diğer kaldırma sistemleri),
- Radyolojik kaynaklar ve emniyet sistemleri,
- Gerekli izleme cihazları,
- Mahalli egzost havalandırma sistemleri,
- Tıbbi tesisler ve malzemeler.
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- Prosedürler,
- Çalışma talimatları.
20
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
4.4.7 Acil durum hazırlığı ve bu hallerde yapılması gerekenler
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, olayların ve acil durumların meydana gelme olasılığını tahmin etmek, bu durumlarda yapılacakları
belirlemek ve bunlardan kaynaklanabilecek muhtemel hastalık ve yaralanmaları önlemek veya azaltmak için
plan ve prosedürler oluşturmalı ve bunları sürdürmelidir.
Kuruluş, özellikle olayların ve acil durumların ortaya çıkmasından sonra acil durum hazırlıklarını, bu
durumlarda kullanılacak planları ve prosedürleri gözden geçirmelidir.
Kuruluş, pratik olan yerlerde bu gibi prosedürleri periyodik olarak da denemelidir.
b) Amaç
Kuruluş, muhtemel kazalara ve acil durumlara karşı cevap verme ihtiyacını aktif olarak değerlendirmeli, bu
ihtiyaçları karşılamayı planlamalı, bu durumlarla başa çıkmak için gereken prosedürleri ve prosesleri
geliştirmeli, planlanan cevabını test etmeli ve cevaplarının etkinliğini iyileştirmenin yollarını aramalıdır.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol sonuçları,
- Mahalli acil durum hizmetlerinin varlığı, anlaşma sağlanan acil durumda hareket ve danışma
düzenlemeleri,
- Yasal ve diğer şartlar,
- Önceki kazalar, olaylar ve acil durumlardan edinilen tecrübeler,
- Benzer kuruluşların önceki kazalar, olaylar ve acil durumlardan edindiği tecrübeler (alınan dersler, en
iyi uygulamalar),
- Acil durum ve uygulama tatbikatlarının gözden geçirilmesi ve bunları izleyen işlemlerin sonuçları.
d) Proses
Kuruluş acil durum planlarını geliştirmeli, uygun acil durum teçhizatını belirlemeli ve temin etmeli, tatbikatlarla
cevap verme kabiliyetini düzenli olarak test etmelidir
Tatbikatlar acil durum planlarının en kritik bölümlerinin etkinliğini ve acil durum planlama prosesinin tamlığını
test etmeyi amaçlamalıdır. Planlama prosesinde masa üstü tatbikatları faydalı olursa da tatbikatların etkili
olabilmesi için mümkün olduğu kadar gerçekçi olması şarttır. Bunun için gerçek ölçekli olay simülasyonlarının
yapılması gerekebilir.
1) Acil durum planı
Acil durum planları belirli bir acil durum ortaya çıktığı zaman yapılacak işlemleri özet olarak belirtmeli ve
aşağıdaki noktaları içermelidir:
- Muhtemel kazaların ve acil durumların tanımlanması,
- Acil durumda yönetimi üstelenecek kişinin belirlenmesi,
- Acil durumda personel tarafından yapılacak işlemlerin ayrıntıları; yükleniciler ve ziyaretçiler gibi
sahada olan kuruluş dışı personelin yapacağı işlemler dahil (örneğin, belirli bir toplanma noktasına
gitmek gibi),
- Acil durum esnasında belirli görevi olan personelin sorumlulukları ve yetkileri (yangın görevlisi,
nükleer sızıntı/zehirli döküntü uzmanları gibi),
- Tahliye prosedürleri,
- Tehlikeli malzemelerin ve yerlerinin belirlenmesi, ve gerekli acil durum işlemi,
- Kuruluş dışı acil durum hizmetleriyle koordinasyon,
- Resmi makamlarla iletişim,
- Komşularla ve halkla iletişim,
- Hayati öneme sahip kayıtların ve teçhizatın korunması,
- Acil durum esnasında gerekli bilgilerin (örneğin; tesis yerleşim planları, tehlikeli malzeme verileri,
prosedürler, çalışma talimatları ve temas kurulacak telefon numaraları gibi) kullanılabilir durumda
olması.
Acil durum planlamasında kuruluş dışı kurumlarla yapılan işbirliği açıkça dokümante edilmelidir. Bu kurumlar
katkıda bulunmaları gereken muhtemel durumlardan haberdar edilmeli ve katılımlarını kolaylaştıracak bilgiler
kendilerine verilmelidir.
21
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
2) Acil durum teçhizatı
Acil durum teçhizatı belirlenmeli ve yeterli miktarda temin edilmelidir. Bunlar belirli aralıklarla faal durumda
olduklarını kontrol amacıyla test edilmelidir.
Bu teçhizata bazı örnekler aşağıda verilmiştir:
- Alarm sistemleri,
- Acil durum aydınlatması ve güç kaynağı,
- Kaçış yolları,
- Emniyetli sığınaklar,
- Kritik izolasyon vanaları, şalterler ve devre kesiciler,
- Yangın söndürme teçhizatı,
- İlk yardım teçhizatı (acil durum duşları, göz yıkama istasyonları gibi),
- İletişim sistemleri.
3) Tatbikatlar
Tatbikatlar önceden belirlenmiş bir takvime göre yapılmalıdır. Uygun ve pratik olan durumlarda kuruluş dışı
kurumların bu tatbikatlara katılması teşvik edilmelidir.
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- Dokümante edilmiş acil durum planları ve prosedürleri,
- Acil durum teçhizat listeleri,
- Acil durum teçhizatının test kayıtları,
- Aşağıdakilere ait kayıtlar;
- Tatbikatlar,
- Tatbikat gözden geçirmeleri,
- Gözden geçirme faaliyetlerinden çıkan tavsiyeler,
- Tavsiye edilen işlemlerde elde edilen gelişmeler.
4.5 Kontrol ve düzeltici faaliyet
Şekil 5 - Kontrol ve düzeltici faaliyet
22
ICS 03.100.01, 13.100
4.5.1
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Performans ölçümü ve izleme
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, İSG performansını düzenli bir temelde izlemek ve ölçmek için prosedürler oluşturmalı ve
sürdürmelidir.
Bu prosedürler aşağıdakilerin yapılmasını sağlamalıdır;
Kuruluşun ihtiyaçlarına uygun, hem nitel hem nicel tedbirleri sağlamalı,
Kuruluşun, İSG hedeflerine ulaşma derecesini izlemeli,
Performansın İSG yönetim programları, işletme kriterleri ve uygulanabilir yasal mevzuat şartlarına
uygunluğunu izleyen proaktif tedbirleri sağlamalı,
Kazaları, hastalıkları, olayları (hasarsız olaylar dahil) ve yetersiz İSG performansının diğer geçmiş
delillerini izlemek için düzenleyici tedbirleri sağlamalı,
Müteakip düzeltici ve önleyici faaliyetlerin analizini kolaylaştırmak için yeterli izleme ve ölçme
sonuçlarının ve verilerin kaydedilmesi.
Performans ölçmesi ve izlemesi için izleme donanımı gerekiyorsa, kuruluş bu tür ekipmanların bakım ve
kalibrasyonu için prosedürler oluşturmalı ve sürdürmelidir. Kalibrasyon ve bakım faaliyetlerinin kayıtları ve
sonuçları muhafaza edilmelidir.
b) Amaç
Kuruluş, tüm kuruluştaki İSG performansı için kilit performans parametrelerini belirlemelidir. Bunlar
aşağıdakilerin yerine getirilip getirilmediğini belirleyen parametreleri içermeli, ancak bunlarla sınırlı
kalmamalıdır:
İSG politikasına ve hedeflerine ulaşılma durumu,
Risk kontrollerinin uygulanması ve etkili olma durumu,
Tehlikeli olaylar dahil olmak üzere İSG yönetim sistemi başarısızlıklarından ders alınması (kazalar,
hasarsız olaylar ve hastalık vakaları),
Çalışanlar ve diğer ilgili taraflar için bilinçlendirme, eğitim, iletişim ve danışma programlarının etkinliği,
İSG yönetim sisteminin çeşitli yönlerini gözden geçirmek ve/veya iyileştirmek için gerekli bilgilerin
oluşturulması ve kullanılması.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol sonuçları (Madde 4.3.1),
- Yasal şartlar, yönetmelikler, en iyi uygulamalar (varsa),
- İSG politikası ve hedefleri,
- Uyumsuzlukların giderilmesi prosedürü,
- Teçhizat test ve kalibrasyon kayıtları (yüklenicilere ait olanlarınki dahil),
- Eğitim kayıtları (yüklenicilere ait olanlarınki dahil),
- Yönetim raporları.
d) Proses
1) Düzenleyici ve proaktif izleme
Kuruluşun İSG yönetim sistemi aşağıdaki gibi hem proaktif hem düzenleyici izleme sağlamalıdır.
Düzenleyici izleme kuruluşun İSG faaliyetlerine uyumunu kontrol etmek, örneğin İSG muayenelerinin
sıklılığını ve etkinliğini izlemek için kullanılmalıdır,
Düzenleyici izleme İSG yönetim sisteminin başarısızlıklarını (kazalar, olaylar, hasarsız olaylar,
hastalıklar ve maddi zararlar dahil) araştırmak, analiz etmek ve kaydetmek için kullanılmalıdır.
Düzenleyici ve proaktif izleme verileri İSG hedeflerine ulaşılma durumunu belirlemek için genellikle birlikte
kullanılır (Daha fazla bilgi BS 8800 Madde E.3.2 ve Madde E.3.3.te verilmiştir).
2) Ölçüm teknikleri
İSG performansının ölçülmesinde kullanılabilecek metotların örnekleri aşağıda verilmiştir:
Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol proseslerinin sonuçları,
Kontrol listeleri kullanarak yapılan sistematik işyeri muayeneleri,
Üzerinden gitme esasına göre yapılan İSG muayeneleri,
Yeni tesis, teçhizat, malzeme, kimyasal madde, teknoloji, proses, prosedür ve çalışma biçimlerinin
önceden değerlendirilmesi,
Emniyetle ilgili parçaların takılmış olduğunu ve iyi durumda olduğunu kontrol etmek maksadıyla özel
makine ve tesislerin muayenesi,
Emniyet örneklemesi; İSG’nin özel yönlerinin incelenmesi,
Çevre örneklemesi; kimyasal, biyolojik veya fiziksel maddelere (gürültü, uçucu organik bileşenler gibi)
maruz kalma durumunun ölçülmesi ve tanınan standardlarla karşılaştırılması,
23
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
İSG konusundaki tecrübesi bilinen veya resmi yeterliliğe sahip olan personelin varlığı ve etkinliği,
Davranış örneklemesi; çalışanların düzeltme gerektirebilecek emniyetsiz iş uygulamalarını tesbit
etme davranışları,
Dokümantasyonun ve kayıtların analizi,
Diğer kuruluşlarındaki iyi İSG uygulamalarıyla karşılaştırmalı değerlendirme yapılması,
İSG yönetim sistemi, İSG uygulamaları ve çalışanlarla danışma proseslerinde çalışanların
davranışlarını belirlemek için araştırma yapılması.
Kuruluşlar risk seviyesine (Madde 4.3.1) bağlı olarak neyi izlemeleri gerektiğine ve izlemenin hangi sıklıkta
yapılması gerektiğine karar vermelidir. Tesis ve makinelerin muayene sıklığı kanunla belirlenmiş olabilir
(hava girişleri, buhar tesisleri, kaldırma teçhizatı gibi). Tehlike tanımlama ve risk değerlendirme sonuçlarına,
yasal mevzuata ve yönetmeliklere uygun olarak bir muayene programı hazırlanmalı, bu program İSG
yönetim sisteminin bir parçası olmalıdır.
Proseslerin, işyerlerinin ve uygulamaların İSG yönünden rutin olarak izlenmesi ilk veya orta seviye
yöneticilerince yapılan dokümante edilmiş bir izleme planına göre yapılmalıdır. Bütün ilk seviye gözetim
personeli İSG prosedürlerine ve uygulama kurallarına uyumu sağlamak üzere kritik görevler üzerinde nokta
kontrolleri yapmalıdır. Sistematik muayene ve izlemelerde kolaylık için kontrol listeleri kullanılabilir.
-
3) Muayeneler
i) Teçhizat. İlgili personel (kuruluş dışı kurumlardan gelebilir) tarafından yasal veya teknik muayeneye
tabi olan bütün teçhizatın envanterini (bütün cihazlar için özel tanımlama kullanılarak) çıkarmalıdır.
Bu teçhizat gerektiği gibi muayene edilmeli ve muayene planlarına dahil edilmelidir.
ii) Çalışma şartları. Kabul edilebilir çalışma şartlarını gösteren kriterler belirlenmeli ve dokümante
edilmelidir. Belirli aralıklarla yöneticiler tarafından bu kriterlere göre muayeneler yapılmalıdır. Bu
amaçla kriterlerin ayrıntılarını veren ve muayene edilecek bütün maddeleri gösteren bir kontrol listesi
kullanılabilir.
iii) Doğrulama muayeneleri. Doğrulama muayeneleri yapılmalı, fakat ilk seviye yöneticileri bundan
dolayı düzenli muayeneleri yapmak veya tehlikeleri tesbit etmek görevlerinden muaf olmamalıdır.
iv) Muayene kayıtları. Yapılan her İSG muayenesinin kaydı tutulmalıdır. Kayıtlar, dokümante edilmiş
İSG prosedürlerine uyulup uyulmadığını belirtmelidir. İSG muayenelerinin, ziyaretlerinin,
araştırmalarının ve İSG sistem tetkiklerinin kayıtlarından numuneler alınarak uyumsuzlukların ve
tekrarlanan tehlikelerin sebepleri araştırılmalıdır. Gerekli önleyici tedbirler alınmalıdır. Muayeneler
esnasında tesbit edilen standard dışı şartlar ile emniyetsiz durumlar ve malzemeler uyumsuzluk
olarak belgelenmeli, riskleri değerlendirilmeli ve uyumsuzluk düzeltme prosedürüne uygun olarak
giderilmelidir.
4) Ölçüm teçhizatı
İSG şartlarını ölçmek için kullanılan ölçüm teçhizatı (ses seviyesi ölçüm aletleri, ışık seviyesi ölçüm cihazları,
hava numunesi alma aletleri) listelenmeli, özel olarak tanımlanmalı ve kontrol edilmelidir. Bu cihazların
doğrulukları bilinmelidir. Gereken yerlerde İSG ölçümlerinin nasıl yapılacağını tarif eden yazılı prosedürler
bulunmalıdır. İSG ölçümlerinde kullanılan teçhizat uygun şekilde depolanmalı ve muhafaza edilmeli, gereken
doğrulukta sonuç verme kabiliyetine sahip olmalıdır.
Gerektiğinde ölçüm cihazları için bir kalibrasyon planı dokümante edilmelidir. Bu plan aşağıdaki hususları
kapsamalıdır:
- Kalibrasyon sıklığı,
- Uygun olan yerlerde test metotlarına referans,
- Kalibrasyon için kullanılacak teçhizatın kimliği,
- Ölçüm teçhizatının kalibrasyon dışı olduğunun anlaşılması halinde yapılacak işler.
Kalibrasyon uygun şartlar altında yapılmalıdır. Kritik veya zor kalibrasyonlar için prosedürler hazırlanmalıdır.
Kalibrasyon için kullanılacak teçhizat, mevcut ulusal standardlara uygun olmalıdır. Böyle standardlar yoksa
esas alınan seviyeler dokümante edilmelidir.
Kalibrasyonların, bakım işlemlerinin ve sonuçlarının kaydı tutulmalıdır. Kayıtlarda ayardan önceki ve sonraki
ölçümlerin ayrıntıları yer almalıdır.
Ölçüm cihazlarının kalibrasyon durumu kullanıcılar için açıkça belirtilmelidir. Kalibrasyon durumu bilinmeyen
İSG ölçüm teçhizatı kullanılmamalıdır. Ayrıca, bu cihazlar kullanımdan alınmalı ve yanlış kullanımlarına engel
olmak üzere etiketlenmeli veya işaretlenmelidir.
Bu işaretlemeler yazılı prosedürlere uygun olarak yapılmalıdır. Prosedürlerde ürünün kalibrasyon durumunun
tanımı yer almalıdır. Alınan tedbirleri dokümante etmek için uyumsuzluk raporu verilmelidir. Prosedürlerde,
kalibrasyon dışı cihaz bulunması halinde yapılacak işlemler için bir plan bulunmalıdır.
5) Tedarikçi (yüklenici) teçhizatı
Yükleniciler tarafından kullanılan ölçüm teçhizatı kuruluşun teçhizatıyla aynı şartlara tabi olmalıdır.
Yükleniciler cihazlarının bu şartlara uygun olduğunu göstermelidir. İşe başlamadan önce tedarikçi kritik
teçhizatın test kayıtlarını vermelidir. Özel eğitim gerektiren görevler varsa bunlarla ilgili eğitim kayıtları
incelenmek üzere müşteriye verilmelidir.
24
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
6) İstatistiksel ve diğer teorik analitik teknikler
İSG durumunu değerlendirmek, bir İSG olayını veya arızasını araştırmak veya İSG konusunda verilecek
kararlara yardımcı olmak için kullanılan istatistiksel ve diğer teorik analitik teknikler sağlam bilimsel esaslara
dayanmalıdır. Yönetimin atadığı görevli bu tekniklere olan ihtiyacın tanımlanmasını sağlamalıdır. Uygun olan
durumlarda bunların kullanımı için kılavuzluk bilgileri verilmeli, hangi şartlarda uygun oldukları belirtilmelidir.
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- İzleme ve ölçüm prosedürleri,
- Muayene programları ve kontrol listeleri,
- Kritik teçhizat listeleri,
- Teçhizat muayene kontrol listeleri,
- İşyeri şartları standardları ve muayene kontrol listeleri,
- Ölçüm teçhizatı listeleri,
- Ölçüm prosedürleri,
- Kalibrasyon planı ve kalibrasyon kayıtları,
- Bakım faaliyetleri ve sonuçları,
- Doldurulmuş kontrol listeleri, muayene raporları (İSG yönetim sistemi tetkik çıktıları, Madde 4.5.4),
- Uyumsuzluk raporları,
- Prosedürlerin uygulama sonuçlarını gösteren kayıtlar.
4.5.2
Kazalar, olaylar, uyumsuzluklar, düzeltici ve önleyici faaliyet
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, aşağıdakiler için sorumluluk ve yetkiyi belirleyen prosedürleri oluşturmalı ve sürdürmelidir.
a) Aşağıdakilerin ele alınması ve incelenmesi;
- Kazalar,
- Olaylar,
- Uygunsuzluklar,
b) Olaylardan, kazalardan ve uygunsuzluklardan gelen sonuçları hafifletmek için tedbir alınması,
c) Düzeltici ve önleyici faaliyetlerin başlatılması ve tamamlanması,
d) Yapılan düzeltici ve önleyici faaliyetlerin etkinliğinin doğrulanması,
Bu prosedürler, önerilen bütün düzeltici ve önleyici faaliyetlerin uygulanmadan önce risk değerlendirmesi
prosesine göre gözden geçirilmesini gerektirir.
Potansiyel ve gerçek uygunsuzlukların sebeplerini ortadan kaldırmak için alınan herhangi bir düzeltici ve
önleyici tedbir, problemlerin büyüklüğü ve karşılaşılan İSG riskleri ile orantılı olmalıdır.
Kuruluş, düzeltici ve önleyici faaliyetlerden kaynaklanan dokümante edilmiş prosedürlerdeki değişiklikleri
uygulamalı ve kaydetmelidir.
b) Amaç
Kuruluşlar kazaları, olayları ve uyumsuzlukları bildirmek, değerlendirmek ve araştırmak için etkin
prosedürlere sahip olmalıdır. Prosedürlerin esas amacı ana sebepleri tesbit edip ortadan kaldırmak suretiyle
aynı durumların tekrarını önlemektir. Ayrıca, bu prosedürler uyumsuzlukların potansiyel sebeplerinin
belirlenmesine, analizine ve ortadan kaldırılmasına imkan vermelidir.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- Prosedürler (genel olarak),
- Acil durum planı,
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol raporları,
- İSG yönetim sistemi tetkik raporları (uyumsuzluk raporları dahil),
- Kaza, olay ve/veya tehlike raporları,
- Bakım ve servis raporları.
d) Proses
Kuruluş kazaların, olayların ve uyumsuzlukların (Madde 3) araştırılması ve düzeltici ve/veya önleyici
işlemlerin başlatılması için dokümante edilmiş prosedürler hazırlamalıdır. Düzeltici ve/veya önleyici
faaliyetlerin tamamlanması yönündeki gelişme izlenmeli ve bu faaliyetlerin etkinliği gözden geçirilmelidir.
25
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
1) Prosedürler
Prosedürler aşağıdaki hususları dikkate alarak hazırlanmalıdır:
i) Genel
ii)
Prosedürler;
Düzeltici ve/veya önleyici faaliyetleri uygulama, bildirme, araştırma, takip ve izleme işlerinden
sorumlu olan personelin sorumluluklarını ve yetkilerini tanımlamalıdır,
Bütün uyumsuzlukların, kazaların, olayların ve tehlikelerin bildirilmesini gerektirmelidir,
Bütün personel için geçerli olmalıdır (çalışanlar, geçici işçiler, yüklenici personeli, ziyaretçiler ve
işyerinde bulunan diğer kişiler),
Maddi zararları dikkate almalıdır,
Herhangi bir uyumsuzluğu, kazayı veya olayı bildirdiği için hiçbir çalışanın her hangi bir zorlukla
karşılaşmamasını sağlamalıdır,
İSG yönetim sisteminde uyumsuzlukların belirlenmesinden sonra yapılacak işleri açıkça
belirtmelidir.
Derhal yapılacak işler
Uyumsuzlukların, kazaların, olayların veya tehlikelerin görülmesi üzerine derhal yapılacak işler
herkes tarafından bilinmelidir. Prosedürler:
- Bildirme prosesini tanımlamalıdır,
- Uygun olan yerlerde acil durum plan ve prosedürleriyle koordinasyonu sağlamalıdır,
- Potansiyel veya gerçek zarar durumunda araştırma faaliyetinin büyüklüğünü
göstermelidir (ciddi kazalarda araştırmaya yönetimin katılması gibi).
iii) Kayıt
Olaylarla ilgili bilgilerle ilk incelemenin ve daha sonraki detaylı incelemenin sonuçlarını
kaydetmek için uygun yollar mevcut olmalıdır. Kuruluş;
- Uyumsuzluk, kaza ve tehlikenin ayrıntılarının kaydedilmesi,
- Kayıtların nerede saklanacağının ve depolama sorumluluğunun belirlenmesi
için prosedürlerin izlenmesini sağlamalıdır.
iv) Araştırma
Prosedürlerde araştırma prosesinin nasıl yürütüleceği tanımlanmalıdır. Prosedürler;
- Uyumsuzluk, kaza ve tehlikenin ayrıntılarının kaydedilmesi,
- Araştırılacak olay cinslerini (ciddi zararlara yol açabilecek olaylar gibi),
- Araştırmaların amacını,
- Araştırmayı yapacak kişileri, araştırmacıların yetkilerini, gerekli yetenekleri (uygun olan
yerlerde hat yönetimi dahil),
- Uyumsuzlukların temel sebeplerini,
- Tanıklarla yapılacak görüşme düzenlemelerini,
- Kameraların bulundurulması ve delillerin saklanması gibi pratik konuları,
- Yasal bildirim şartları dahil olmak üzere araştırma bildirim düzenlemelerini
belirtmelidir.
Araştırmayı yapan personel, bilgi toplama işlemi devam ederken olayların ön analizine başlamalıdır.
Yeterli ve kapsamlı bir açıklama elde edilene kadar veri toplama ve analiz işlemlerine devam
edilmelidir.
v) Düzeltici faaliyet
-
26
Düzeltici faaliyetler belirlenen uyumsuzlukların, kazaların ve olayların esas sebeplerini ortadan
kaldırmayı hedef alan faaliyetlerdir. Düzeltici faaliyet prosedürlerinin kurulması ve
sürdürülmesinde dikkate alınması gereken konuların bazı örnekleri şunlardır:
Hem kısa hem de uzun vade için düzeltici ve önleyici tedbirlerin belirlenmesi ve uygulanması
(bunun için İSG uzmanlığı olan personelin tavsiyeleri gibi uygun bilgi kaynaklarının kullanılması
gerekebilir),
Tehlike tanımlama ve risk değerlendirme sonuçları üzerindeki etkilerin (ve tehlike tanımlama,
risk değerlendirme ve risk kontrol raporlarının güncelleştirilmesi ihtiyacının) değerlendirilmesi,
Prosedürlerde düzeltici faaliyet ile tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrolden
kaynaklanan değişikliklerin kaydedilmesi,
Düzeltici faaliyetlerin yapılmasını ve etkili olmasını sağlamak için risk kontrollerinin uygulanması
veya mevcut risk kontrollerinde değişiklik yapılması.
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
vi) Önleyici faaliyet
Önleyici faaliyet prosedürlerinin kurulması ve sürdürülmesinde dikkate alınması gereken
konuların bazı örnekleri şunlardır:
- Uygun bilgi kaynaklarının kullanılması (“kayıpsız olay” eğilimleri, İSG yönetim sistemi tetkik
raporları, kayıtlar, risk analizlerinin güncelleştirilmesi, tehlikeli malzemeler hakkında yeni bilgiler,
üzerinden gitme tarzında emniyet muayeneleri, İSG uzmanlığı olan personelin tavsiyeleri),
- Önleyici faaliyet gerektiren problemlerin belirlenmesi,
- Önleyici faaliyetlerin başlatılması, uygulanması ve etkinliklerinin sağlanması için kontrollerin
yapılması,
- Prosedürlerde önleyici işlemden kaynaklanan değişikliklerin kaydedilmesi ve onaya sunulması.
vii) Takip
Düzeltici ve önleyici işlemler mümkün olduğu kadar kalıcı ve etkili olmalıdır. Yapılan düzeltici ve
önleyici faaliyetlerin etkinliği kontrol edilmelidir. Bekleyen/zamanı geçmiş faaliyetler ilk fırsatta
yönetime bildirilmelidir.
2) Uyumsuzluk, kaza ve olay analizi
Uyumsuzlukların, kazaların ve olayların belirlenen sebepleri sınıflandırılmalı ve düzenli aralıklarla analiz
edilmelidir. Karşılaştırma amacıyla, kazaların sıklığı ve ciddiyet dereceleri kabul edilmiş endüstriyel
uygulamaya göre hesaplanmalıdır.
Aşağıdaki maddelerin sınıflandırılması ve analizi yapılmalıdır:
- Bildirilen veya kayıp zamana yol açan yaralanma / hastalık sıklığı veya ciddiyet derecesi,
- Yer, yaralanma cinsi, vücut bölümü, ilgili faaliyet, ilgili acente, tarih, saat (hangisi uygunsa),
- Maddi hasarın cinsi ve miktarı,
- Doğrudan ve esas sebepler.
Maddi hasara yol açan kazalara gereken dikkat gösterilmelidir. Maddi varlıkların onarımına ilişkin kayıtlar
bildirilmeyen kaza/olayların sebep olduğu hasarın göstergesi olabilir.
Kaza ve hastalık veri ve bilgileri hayati öneme sahiptir, zira bunlar İSG performansının doğrudan göstergesi
olabilir. Ancak, bunları kullanırken ihtiyatlı olunması ve aşağıdaki noktaların dikkate alınması gerekir:
Çoğu kuruluşta gerçek eğilimleri rasgele etkilerden ayıramayacak kadar az sayıda yaralanmalı
kazalar veya meslek hastalıkları meydana gelmektedir,
Eğer aynı sayıda insan aynı zamanda daha fazla iş yaparsa, artan iş yükü tek başına kaza
oranındaki artışın sebebi olabilir,
Yaralanmaya veya meslek hastalıklarına atfen işten uzak kalma süresi yaralanmanın veya meslek
hastalığının ciddiyetinden başka sebeplerden (moral bozukluğu, işin monotonluğu, işçi-işveren
münasebetlerini kötü olması gibi) dolayı da olabilir,
Kazalar çoğunlukla olduğundan daha az bildirilir (bazen de fazla bildirilir). Bildirim seviyesi değişebilir.
Bu seviye işgücünün bilincinin artması, bildirim ve kayıt sistemlerini iyileşmesiyle artabilir.
İSG yönetim sisteminin arızaları ile zararlı etkiler arasında bir zaman gecikmesi vardır. Ayrıca, bir
çok meslek hastalığının uzun süren belirtisiz dönemleri vardır. İSG sistemlerinin çalışıp
çalışmadığına karar vermek için zararlı etkilerin ortaya çıkmasını beklemek arzu edilen bir durum
değildir.
Geçerli sonuçlar çıkarılmalı ve düzeltici tedbirler alınmalıdır. En azından yılda bir kere bu analiz üst yönetime
aktarılmalı ve yönetim gözden geçirmesine dahil edilmelidir (Madde 4.6).
3) İzleme ve iletişim sonuçları
İSG araştırmalarının ve bildirimin etkinliği değerlendirilmelidir. Değerlendirme objektif olmalı ve mümkünse
nicel bir sonuç vermelidir.
Kuruluş araştırmadan ders almalı ve;
İSG yönetim sistemindeki ve kuruluşun genel yönetimindeki eksikliklerin temel sebeplerini belirlemeli,
Bulgularını ve tavsiyelerini üst yönetime ve ilgili taraflara iletmeli (Madde 4.4.3),
İlgili bulguları ve tavsiyeleri sürekli İSG gözden geçirme faaliyetlerine dahil etmeli,
Düzeltici kontrollerin zamanında uygulanmasını ve zaman içindeki etkilerini izlemeli,
Uyumsuzlukların araştırılmasından alınan dersleri tüm kuruluşa uygulamalı, ilgili genel prensiplere
odaklanmalı, aynı olayın kuruluşun aynı bölümünde tekrarlanmamasına yönelik özel bir işlemle
kendisini sınırlamamalıdır.
27
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
4) Kayıtların tutulması
Bu işlem derhal ve çok az resmi planlama ile yapılabileceği gibi daha karmaşık ve uzun vadeli bir faaliyet
haline de gelebilir. İlgili dokümantasyon düzeltici işlemin seviyesi için uygun olmalıdır.
Raporlar ve teklifler yönetimin atadığı görevliye ve uygun olan durumlarda İSG çalışan temsilcisine, analiz ve
dosyalama için gönderilmelidir.
Kuruluş bütün kazaların sicil kaydını tutmalıdır. Önemli İSG sonuçlarına yol açma potansiyeline sahip olaylar
da dahil edilmelidir. Bu kayıt genellikle yasalar tarafından da istenir.
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- Kaza ve uyumsuzluk prosedürü,
- Uyumsuzluk raporları,
- Uyumsuzluk sicil kaydı,
- Araştırma raporları,
- Güncelleştirilmiş tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol raporları,
- Yönetim gözden geçirme girdisi,
- Düzeltici ve önleyici faaliyetlerin etkinlik değerlendirmelerinin kayıtları.
4.5.3
Kayıtlar ve kayıtların yönetimi
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, hem tetkik ve gözden geçirme sonuçları hem de İSG kayıtlarının tanımlanması, sürdürülmesi ve
düzenlenmesi için prosedürler oluşturmalı ve sürdürmelidir.
İSG kayıtları okunaklı, ayırt edilebilir ve kapsadığı faaliyet bakımından izlenebilir olmalıdır. İSG kayıtları her
an ulaşılabilir durumda olmalı; hasara, tahribata veya kaybolmaya karşı korunmuş şekilde muhafaza
edilmelidir. Kayıtların muhafaza edilme zamanları tesbit edilmeli ve kaydedilmelidir.
Kayıtlar, sistem ve kuruluş için uygun olan bir şekilde, bu standarda uygunluğu göstermek için muhafaza
edilmelidir.
b) Amaç
İSG yönetim sisteminin etkin bir şekilde işlediğini ve proseslerin emniyetli şartlarda icra edildiğini göstermek
amacıyla kayıtlar tutulmalıdır. Yönetim sistemini ve şartlara uyumunu dokümante eden İSG kayıtları
hazırlanmalı, muhafaza edilmeli, okunabilir olmalı ve yeterli şekilde tanımlanmalıdır.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- Eğitim kayıtları,
- İSG muayene raporları
- İSG yönetim sistemi tetkik raporları,
- Danışma raporları,
- Kaza/olay raporları,
- Kaza/olay takip raporları,
- İSG toplantı tutanakları,
- Tıbbi test raporları,
- Sağlık gözetim raporları,
- Kişisel koruyucu teçhizat konuları ve kişisel koruyucu teçhizat bakım kayıtları,
- Acil durum müdahale tatbikatları,
- Yönetim gözden geçirmeleri,
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol kayıtları.
d) Proses
TS 18001’in şartları genel olarak yeteri kadar açıktır. Ancak, aşağıdaki noktaların ek olarak dikkate alınması
gereklidir:
- İSG kayıtlarının elden çıkarılması yetkisi,
- İSG kayıtlarının gizliliği,
- İSG kayıtlarının tutulmasına ilişkin yasal ve diğer şartlar,
- Elektronik kayıtların kullanılmasına ilişkin hususlar.
İSG kayıtları tam olarak doldurulmalı, okunaklı olmalı ve yeterli şekilde tanımlanmalıdır. İSG kayıtlarının
muhafaza edilme süreleri belirlenmelidir. Kayıtlar emniyetli bir yerde tutulmalı, kolaylıkla geri alınabilmeli ve
bozulmadan korunmalıdır. Kritik İSG kayıtları yangından ve diğer hasarlardan uygun veya kanunun
öngördüğü şekilde korunmalıdır.
28
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
c) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- Prosedür (İSG kayıtlarının tanımlanması, bakımı ve elden çıkarılması için),
- Yeterli şekilde depolanmış ve kolaylıkla ulaşılabilen İSG kayıtları.
4.5.4
Tetkik
a) TS 18001 şartı
Kuruluş, aşağıdakileri sağlamak üzere periyodik iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi tetkiklerini
gerçekleştirmek için bir tetkik programı ve prosedürü oluşturmalı ve sürdürmelidir.
a) İSG yönetim sisteminin aşağıdakileri sağlayıp sağlamadığının tayin edilmesi;
1) Bu standardın şartları dahil, İSG yönetim sistemi için planlanmış düzenlemelere uygunluğu;
2) Düzenli bir şekilde uygulanma ve sürdürülme durumu,
3) Kuruluşun politika ve hedeflerini karşılamasındaki etkinliği.
b) Önceki tetkiklerin sonuçlarının gözden geçirilmesi,
c) Yönetime, tetkiklerin sonuçları hakkında bilgi sağlanması.
Tetkik programı bir takvimi de kapsayacak şekilde; kuruluşun faaliyetlerinin risk değerlendirmesine ve geçmiş
tetkiklerin sonuçlarına dayandırılmalıdır. Prosedürler tetkikin yapılması ve sonuçların rapor edilmesi için
gerekli şartlar ve sorumluluklar kadar kapsamı, sıklığı, metodolojileri ve yeterlilikleri de belirlemelidir.
Mümkün olan yerlerde tetkikler denetimi yapılan faaliyet için sorumluluk sahibi olanlardan bağımsız bir
personel tarafından icra edilmelidir.
Not - Buradaki “bağımsız” kelimesi mutlaka kuruluş dışından olması anlamına gelmemektedir.
b) Amaç
İSG yönetim sistemi tetkiki, kuruluşların kendi İSG yönetim sistemlerini gözden geçirmek ve sürekli olarak
değerlendirmek için kullanabilecekleri bir prosestir. Genel olarak, İSG yönetim sistemi tetkiklerinin İSG
politika ve prosedürleri ile işyerindeki şartları ve uygulamaları dikkate alması gerekir.
Kuruluşun kendi İSG yönetim sisteminin TS 18001 şartlarına uyumunu gözden geçirmek için dahili İSG
yönetim sistemi tetkiki programı kurulmalıdır. Planlı İSG yönetim sistemi tetkiki kuruluş içinden gelen ve/veya
kuruluş dışından seçilen personel tarafından icra edilmiş ve dokümante edilmiş İSG prosedürlerine uyum
derecesini belirlemek ve kuruluşun İSG hedeflerine ulaşmada sistemin etkili olup olmadığını tesbit etmek
amacına yönelik olmalıdır. Her iki durumda İSG yönetim sistemi tetkikini yapan personel bu işlemi tarafsız
ve objektif olarak yapmalıdır.
Not - Dahili İSG yönetim sistemi tetkikleri İSG yönetim sisteminin performansına odaklanır. Bunlar İSG veya
diğer emniyet muayeneleriyle karıştırılmamalıdır.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- İSG politika beyanı,
- İSG hedefleri,
- İSG prosedürleri ve çalışma talimatları,
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol sonuçları,
- Yasalar ve en iyi uygulamalar (varsa),
- Uyumsuzluk raporları,
- İSG yönetim sistem tetkik prosedürleri,
- Ehliyetli, bağımsız, dahili/harici tetkikçiler,
- Uyumsuzluk prosedürü.
d) Proses
1) Tetkikler
İSG yönetim sistemi tetkikleri kuruluşun İSG prosedürlerine ve uygulamalarına uyumunun kapsamlı ve resmi
değerlendirmesini sağlar.
İSG yönetim sistemi tetkikleri planlı düzenlemelere göre yapılmalıdır. Şartlar gerektirdiğinde ilave tetkiklerin
yapılması gerekebilir.
İSG yönetim sistemi tetkikleri sadece ehliyetli ve bağımsız personel tarafından yapılmalıdır.
29
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
İSG yönetim sistemi tetkikinin çıktısı İSG prosedürlerinin etkinliğinin detaylı değerlendirmesini, prosedürlere
ve uygulamalara uyum derecesini içermeli ve gerektiğinde düzeltici faaliyetleri belirlemelidir. İSG yönetim
sistemi tetkiklerinin sonuçları kaydedilmeli ve yönetime zamanında bildirilmelidir.
Sonuçlar yönetim tarafından gözden geçirilmeli ve gerekirse etkin düzeltici tedbirler alınmalıdır.
Not - ISO 10011-1, ISO 10011-2, ISO 10011-3, ISO 14010, ISO 14011, ISO 14012 ve BS 8800 Ek F’de
açıklanan genel prensipler ve metodoloji İSG yönetim sistemi tetkikleri için uygundur.
2) Programlama
Dahili İSG yönetim sistemi tetkiklerini yapmak için yıllık plan yapılmalıdır. İSG yönetim sistemi tetkikleri İSG
yönetim sistemine tabi olan bütün işletmeyi kapsamalı ve TS 18001’e uyumu değerlendirmelidir.
İSG yönetim sistemi tetkiklerinin sıklığı ve kapsamı İSG yönetim sistemindeki çeşitli elemanların
arızalanmasıyla ilişkili risklere, İSG yönetim sistemi performans verilerine, yönetim gözden geçirmelerinden
gelen çıktılara ve İSG yönetim sisteminin veya içinde bulunduğu ortamın değişikliğe maruz kalma durumuna
göre düzenlenmelidir.
Şartlar gerektirdiği zaman (örneğin bir kazadan sonra) ilave, plansız İSG yönetim sistemi tetkikleri yapılabilir.
3) Yönetim desteği
İSG yönetim sistemi tetkiklerinin değerinin ve yararının olabilmesi için üst yönetimin İSG yönetim sistemi
tetkikine ve bunun kuruluşta etkin biçimde uygulanmasına önem vermesi gerekir. Üst yönetim İSG yönetim
sistemi tetkiklerinin bulgularını ve tavsiyelerini dikkate almalı ve uygun zamanda gerekli işlemleri yapmalıdır.
İSG yönetim sistemi tetkikinin yapılmasına karar verildikten sonra tetkik tarafsızlıkla yapılmalıdır. Bütün ilgili
personele İSG yönetim sistemi tetkikinin amaçları ve faydaları anlatılmalıdır. Personel tetkikçilerle işbirliği
yapmak ve sorulara dürüstlükle cevap vermek konularında teşvik edilmelidir.
4) Tetkikçiler
İSG yönetim sistemi tetkikleri bir veya daha fazla sayıda kişi tarafına yapılabilir. Takım yaklaşımı katılımı
arttırır ve işbirliğini teşvik eder. Takım yaklaşımı daha geniş uzmanlık becerilerinin kullanılmasına da imkan
verir.
Tetkikçiler tetkik edilecek kuruluştan veya faaliyetten bağımsız olmalıdır.
Tetkikçiler görevlerini anlamalı ve bunu yapacak yeterlilikte olmalıdır. Tetkik ettikleri standardlar ve sistemler
hakkında tecrübe ve bilgi sahibi olmalı, performansı değerlendirebilmeli ve eksiklikleri tesbit edebilmelidir.
Tetkikçiler ilgili yasalarda belirtilen şartlara aşina olmalıdır. Ayrıca, tetkikçiler işleriyle ilgili standardları ve
mecburi kılavuzluk dokümanlarını bilmeli ve bunlara erişebilmelidir.
5) Veri toplama ve yorumlama
Bilgilerin toplanmasında kullanılan teknikler ve yardımcı araçlar yapılmakta olan İSG yönetim sistemi
tetkikinin özelliklerine bağlıdır. İSG yönetim sistemi tetkiki zorunlu faaliyetlerin temsil edici bir numunesinin
tetkik edilmesini ve ilgili personelle (uygun olan yerlerde, İSG çalışan temsilcileri dahil) görüşülmesini
sağlamalıdır. İlgili dokümanlar incelenmelidir. Buna aşağıdaki dokümanlar dahildir:
İSG yönetim sistemi dokümantasyonu,
İSG politika beyanı,
İSG hedefleri,
İSG ve acil durum prosedürleri,
Çalışma izni sistemleri ve prosedürleri,
İSG toplantı tutanakları,
Kaza/olay raporları ve kayıtları,
İSG uygulama makamlarından veya diğer yasal makamlardan gelen raporlar veya yazılar (sözlü
bildirimler, yazılar, ilanlar gibi),
Yasal siciller ve sertifikalar,
Eğitim kayıtları,
Önceki İSG yönetim sistemi tetkik raporları,
Düzeltici faaliyet talepleri,
Uyumsuzluk raporları.
Mümkün olan durumlarda İSG yönetim sistemi tetkik prosedürlerine toplanan verilerin, bilgilerin ve diğer
kayıtların yanlış yorumlanmasını veya yanlış kullanılmasını engelleyecek kontroller konulmalıdır.
30
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
6) Tetkik sonuçları
İSG yönetim sistemi nihai tetkik raporu açık, kesin ve tam olmalıdır. Raporda tarih olmalı ve tetkikçi
tarafından imzalanmalıdır. Duruma bağlı olarak aşağıdaki elemanları içermelidir:
İSG yönetim sistemi tetkik hedefleri ve kapsamı,
İSG yönetim sistemi tetkik planının ayrıntıları, tetkik ekibinin üyeleri ve tetkik yapılan yerin temsilcileri,
tetkik tarihi ve tetkike tabi alanlar,
İSG yönetim sistemi tetkikini yapmak için kullanılan referans dokümanlar (TS 18001, İSG yönetim el
kitabı),
Belirlenen uyumsuzlukların ayrıntıları,
Tetkikçinin TS 18001’e uyum derecesi değerlendirmesi,
İSG yönetim sisteminin beyan edilen İSG yönetim hedeflerine ulaşma kabiliyeti,
İSG yönetim sistemi nihai tetkik raporunun dağıtılması.
İSG yönetim sistemi tetkiklerinin sonuçları, düzeltici tedbirlerin alınabilmesi için, mümkün olan en kısa sürede
bütün ilgili taraflara bildirilmelidir. Üzerinde anlaşma sağlanan düzeltici faaliyetler için uygulamadan sorumlu
personel, tamamlanma tarihi ve bildirim şartlarını içeren bir işlem planı yapılmalıdır. Tavsiyelerin tatminkar
şekilde uygulanmasını sağlamak için takip izleme düzenlemeleri yapılmalıdır.
İSG yönetim sistemi tetkik raporlarında bulunan bilgilerin iletiminde gizlilik konusu dikkate alınmalıdır.
e) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- İSG yönetim sistemi tetkik planı/programı,
- İSG yönetim sistemi tetkik prosedürleri,
- İSG yönetim sistemi tetkik raporları; uyumsuzluk raporları, tavsiyeler ve düzeltici işlem talepleri dahil,
- İmzalanmış ve kapatılmış uyumsuzluk raporları,
- İSG yönetim sistemi tetkiklerinin sonuçlarının yönetime bildirildiğini gösteren dokümanlar.
4.6 Yönetimin gözden geçirmesi
Şekil 6 - Yönetimin gözden geçirmesi
a) TS 18001 şartı
Kuruluşun üst yönetimi, İSG yönetim sisteminin sürekli uygunluğunu, yeterliliğini ve etkinliğini sağlamak için
kendi belirlediği aralıklarla İSG yönetim sistemini gözden geçirmelidir.Yönetimin gözden geçirme prosesi,
yönetimin bu değerlendirmeyi yapmasına imkan veren gerekli bilgilerin toplanmasını sağlamalıdır. Bu
gözden geçirme doküman haline getirilmelidir.
Yönetimin gözden geçirmesi, İSG yönetim sistemi tetkik sonuçlarının, değişen durumların ve sürekli
iyileştirme taahhüdünün ışığında, İSG yönetim sisteminin politikası, hedefleri ve diğer elemanlarında
değişikliklere olan muhtemel ihtiyaca değinmelidir.
31
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
b) Amaç
Üst yönetim İSG yönetim sisteminin çalışmasını gözden geçirerek sistemin tam olarak uygulanma durumunu
ve kuruluşun beyan edilen İSG politikasının ve İSG hedeflerinin gerçekleşmesi için uygunluğunun devam
etme durumunu değerlendirmelidir.
Bu gözden geçirme İSG politikasının uygun olmaya devam edip etmediğini de incelemelidir. Yeni dönem için
uygun olan sürekli iyileştirmeye açık yeni veya güncelleştirilmiş İSG hedefleri belirlenmeli ve İSG yönetim
sisteminin herhangi bir unsurunda değişiklik ihtiyacı olup olmadığına bakılmalıdır.
c) Tipik girdiler
Tipik girdiler aşağıdakilerden oluşur:
- Kaza istatistikleri,
- İç ve dış İSG yönetim sistemi tetkiklerinin sonuçları,
- Önceki gözden geçirmeden sonra yapılan düzeltici faaliyetler,
- Acil durum raporları (gerçek ve tatbikat),
- Sistemin genel performansı hakkında yönetimin atadığı görevlinin raporu,
- Sistemin mahalli etkinliği konusunda hat yöneticilerinin raporları,
- Tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol proseslerinin raporları.
d) Proses
Gözden geçirmeler üst yönetim tarafından düzenli olarak (örneğin yıllık) yapılmalıdır. Gözden geçirme İSG
yönetim sisteminin genel performansına odaklanmalı, özel detaylara girmemelidir; zira bunlar İSG yönetim
sistemi içinde normal yollarla halledilebilir.
Yönetim gözden geçirmesi planlanırken aşağıdaki noktalar dikkate alınmalıdır:
Ele alınacak konu başlıkları,
Katılacak personel (yöneticiler, İSG uzman danışmanları, diğer personel),
Gözden geçirme açısından katılımcıların sorumlulukları,
Gözden geçirmeye getirilecek bilgiler.
Gözden geçirmede aşağıdaki konular görüşülmelidir:
Mevcut İSG politikasının uygunluğu,
Yeni dönem için sürekli iyileştirmeye açık yeni İSG hedeflerinin belirlenmesi veya güncelleştirilmesi,
Mevcut tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrol proseslerinin yeterliliği,
Mevcut risk seviyeleri ve kontrol tedbirlerinin etkinliği,
İSG inceleme prosesinin etkinliği,
Tehlike bildirme prosesinin etkinliği,
Meydana gelen kazalara ve olaylara ilişkin veriler,
Proseslerin etkin olmadığı durumların kayıtları,
Önceki gözden geçirmeden sonra yapılan iç ve dış İSG yönetim sistemi tetkiklerinin sonuçları ve
bunların etkinliği,
Acil durumlara hazırlık seviyesi,
İSG yönetim sistemi üzerinde yapılacak iyileştirmeler (yeni tedbirler veya mevcut tedbirlerin
genişletilmesi),
Kaza ve olay araştırmalarından gelen çıktılar,
Yasalarda ve teknolojide beklenen değişikliklerin etkilerinin değerlendirilmesi.
Yönetimin atadığı görevli toplantıda İSG yönetim sisteminin genel performansı hakkında rapor vermelidir.
İSG yönetim sisteminin performansı hakkında kısmi gözden geçirmeler gerekirse daha sık aralıklarla
yapılmalıdır.
c) Tipik çıktılar
Tipik çıktılar aşağıdakilerden oluşur:
- Gözden geçirme tutanakları,
- İSG politikasının ve İSG hedeflerinin revizyonları,
- Münferit yöneticiler için belirli düzeltici faaliyetler ve bunlar için hedeflenen tamamlanma tarihleri,
- Belirli iyileştirme faaliyetleri, bunlar için atanan sorumlular ve hedeflenen tamamlanma tarihleri,
- Düzeltici faaliyetler için gözden geçirme tarihi,
- Gelecekteki iç İSG yönetim sistemi tetkiklerinin planlamasına yansıtılacak önemli konular.
32
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Ek A
(Bilgi için)
TS 18001, ISO 14001 ve ISO 9001 ile eşleştirme
Yönetimin temel prensipleri yönetilen faaliyetten bağımsızdır ve ortaktır. Yönetilen faaliyet kalite, çevre,
sağlık, emniyet veya diğer kurumsal faaliyetler olsa da temel prensipler değişmez. Bazı kuruluşlar entegre
bir yönetim sistemine sahip olmayı avantajlı görebilir, bazı kuruluşlar ise aynı yönetim prensiplerine dayalı
farklı sistemleri benimserler. Çizelge A.1 ve A.2’de bu standardlardan biriyle çalışan ve yönetim sistemlerine
iş sağlığı ve güvenliğini entegre etmek isteyen kuruluşlar için TS 18001, ISO 14001, ISO 9001:1994 ve ISO
9001:2000 ile eşleştirme gösterilmiştir. Bu eşleştirme sadece yol göstermek amacıyla verilmiştir.
Çizelge A.1 - TS 18001, ISO 14001:1996 ve ISO 9001:1994 ile eşleştirme
Madde
1
2
TS 18001
Kapsam
Atıf yapılan yayınlar
Madde
1
2
3
4
3
4
4.3.2
Terimler ve tanımlar
İSG yönetim sistemi
unsurları
Genel şartlar
İSG politikası
Planlama
Tehlike tanımlaması,
risk değerlendirmesi
ve risk kontrolü için
planlama
Yasal ve diğer şartlar
4.3.2
4.3.3
Hedefler
4.3.3
4.3.4
4.3.4
4.4
İSG yönetim
programları
Uygulama ve işletme
4.4.1
Yapı ve sorumluluk
4.4.1
Yapı ve
sorumluluk
4.4.2
Eğitim, bilinç ve
yeterlik
Danışma ve iletişim
Dokümantasyon
4.4.2
Eğitim, bilinç ve
yeterlik
İletişim
Çevre yönetim
sistemi
dokümantasyonu
Doküman kontrolü
4.1
4.2
4.3
4.3.1
4.4.3
4.4.4
4.4.5
Doküman ve veri
kontrolü
4.1
4.2
4.3
4.3.1
4.4
4.4.3
4.4.4
4.4.5
ISO 14001:1996
Kapsam
Zorunlu
referanslar
Tarifler
Çevre yönetim
sisteminin şartları
Genel şartlar
Çevre politikası
Planlama
Çevre konuları
Yasal ve diğer
şartlar
Amaçlar ve
hedefler
Çevre yönetim
programları
Uygulama ve
işletme
Madde
1
ISO 9001:1994
Kapsam
Zorunlu referanslar
3
4
Tarifler
Kalite sistem şartları
4.2.1
4.1.1
4.2
4.2
Genel (1. Cümle)
Kalite politikası
Kalite sistemi
Kalite sistemi
-
-
4.2
Kalite sistemi
4.2
Kalite sistemi
4.2
Kalite sistemi
4.9
4.1
Proses kontrolü
Yönetim sorumluluğu
4.1.2
4.18
Organizasyon
Eğitim
4.2.1
Genel
(1. Cümle dışında)
4.5
Doküman ve veri
kontrolü
33
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Çizelge A.1 - TS 18001, ISO 14001:1996 ve ISO 9001:1994 ile eşleştirme (devamı)
Madde
4.4.6
TS 18001
İşletme kontrolü
Madde
4.4.6
ISO 14001:1996
İşletme kontrolü
Madde
4.2.2
4.19
4.20
ISO 9001:1994
Kalite sistemi
prosedürleri
Sözleşmenin gözden
geçirilmesi
Tasarım kontrolü
Satın alma
Müşterinin temin ettiği
ürünün kontrolü
Ürün tanımı ve
izlenebilirliği
Proses kontrolü
Taşıma, depolama,
ambalajlama, muhafaza
ve sevkıyat
Servis
İstatistik teknikler
-
-
-
-
4.10
4.11
Muayene ve deney
Muayene ölçme ve
deney teçhizatının
kontrolü
Muayene ve deney
durumu
4.3
4.4
4.6
4.7
4.8
4.9
4.15
4.4.7
Acil durum hazırlığı
ve bu hallerde
yapılması gerekenler
4.4.7
4.5
Kontrol ve düzeltici
faaliyet
Performans ölçümü
ve izleme
4.5
4.5.1
4.5.1
Acil durum
hazırlığı ve bu
hallerde yapılması
gerekenler
Kontrol ve
düzeltici faaliyet
İzleme ve ölçme
4.12
4.5.2
4.5.3
4.5.4
4.6
Ek A
-
34
Kazalar, olaylar,
uyumsuzluklar,
düzeltici ve önleyici
faaliyet
4.5.2
Kayıtlar ve kayıtların
yönetimi
Tetkik
Yönetimin gözden
geçirmesi
ISO14001, ISO 9001
ile eşleştirme
Kaynaklar
(TS 18002’ye bakınız)
Uyumsuzluklar,
düzeltici ve
önleyici faaliyet
4.13
4.5.3
Kayıtlar
4.16
4.5.4
Çevre yönetim
sistemi denetimi
Yönetimin gözden
geçirmesi
ISO 9001 ile
eşleştirme
Kaynaklar
Spesifikasyonun
kullanımı için
rehber
4.17
4.6
Ek B
Ek C
Ek A
4.14
4.1.3
Uygun olmayan ürün
kontrolü
Düzeltici ve önleyici
faaliyet
Kalite kayıtlarının
kontrolü
Kuruluş içi kalite tetkikleri
-
Yönetimin gözden
geçirmesi
-
Ek A
-
Kaynaklar
-
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Çizelge A.2 - TS 18001, ISO 14001:1996 ve ISO 9001:2000 ile eşleştirme
Madde
-
TS 18001
-
Madde
-
ISO 14001:1996
Giriş
Madde
0
0.1
0.2
0.3
0.4
1
Kapsam
1
Kapsam
1
1.1
1.2
2
Atıf yapılan yayınlar
2
3
4
3
4
4.1
Terimler ve tanımlar
İSG yönetim sistemi
unsurları
Genel şartlar
4.1
Zorunlu
referanslar
Tarifler
Çevre yönetim
sisteminin şartları
Genel şartlar
4.2
İSG politikası
4.2
Çevre politikası
4.3
4.3.1
Planlama
Tehlike tanımlaması,
risk değerlendirmesi
ve risk kontrolü için
planlama
4.3
4.3.1
Planlama
Çevre konuları
4.3.2
Yasal ve diğer şartlar
4.3.2
Yasal ve diğer
şartlar
5.2
7.2.1
4.3.3
Hedefler
4.3.3
5.4.1
4.3.4
İSG yönetim
programları
4.3.4
Hedefler ve
amaçlar
Çevre yönetim
programları
4.4
Uygulama ve işletme
4.4
Uygulama ve
işletme
4.4.1
Yapı ve sorumluluk
4.4.1
Yapı ve
sorumluluk
4.4.2
4.4.2
4.4.3
Eğitim, bilinç ve
yeterlik
Danışma ve iletişim
Eğitim, bilinç ve
yeterlik
İletişim
4.4.4
Dokümantasyon
4.4.4
4.4.5
Doküman ve veri
kontrolü
4.4.5
Çevre yönetim
sistemi
dokümantasyonu
Doküman kontrolü
Giriş
Genel
Proses yaklaşımı
ISO 9004 ile ilişki
Diğer yönetim
sistemleriyle uyumluluk
Kapsam
Genel
Uygulama
Zorunlu referanslar
3
4
Terimler ve tanımlar
Kalite sistem şartları
4.1
5.5
Genel şartlar
Sorumluluk, yetki ve
iletişim
Sorumluluk ve yetki
Yönetimin taahhüdü
Kalite politikası
İyileştirme
Planlama
Müşteri odaklılık
Ürüne ilişkin şartların
belirlenmesi
Ürüne ilişkin şartların
gözden geçirilmesi
Müşteri odaklılık
Ürüne ilişkin şartların
belirlenmesi
Kalite hedefleri
5.5.1
5.1
5.3
8.5
5.4
5.2
7.2.1
7.2.2
4.4.3
ISO 9001:2000
5.4.2
8.5.1
7
7.1
5
5.1
5.5.1
5.5.2
6
6.1
6.2
6.2.1
6.3
6.4
6.2.2
5.5.3
7.2.3
4.2
4.2.1
4.2.2
4.2.3
Kalite yönetim sistem
planlaması
Sürekli iyileştirme
Ürün gerçekleştirme
Ürün gerçekleştirmenin
planlanması
Yönetim sorumluluğu
Yönetimin taahhüdü
Sorumluluk ve yetki
Yönetim temsilcisi
Kaynak yönetimi
Kaynakların sağlanması
İnsan kaynakları
Genel
Altyapı
Çalışma ortamı
Yeterlik, farkında olma
(bilinç) ve eğitim
İç iletişim
Müşteri ile iletişim
Dokümantasyon şartları
Genel
Kalite el kitabı
Dokümanların kontrolü
35
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Çizelge A.2 - TS 18001, ISO 14001:1996 ve ISO 9001:2000 ile eşleştirme (devamı)
Madde
4.4.6
TS 18001
İşletme kontrolü
Madde
4.4.6
ISO 14001:1996
İşletme kontrolü
Madde
7
7.1
7.2
7.2.1
7.2.2
8.3
ISO 9001:2000
Ürün gerçekleştirme
Ürün gerçekleştirme planlaması
Müşteriyle ilgili prosesler
Ürünle ilgili şartların belirlenmesi
Ürünle ilgili şartların gözden
geçirilmesi
Tasarım ve geliştirme
Tasarım ve geliştirme planlaması
Tasarım ve geliştirme girdileri
Tasarım ve geliştirme çıktıları
Tasarım ve geliştirme gözden
geçirmesi
Tasarım ve geliştirme doğrulaması
Tasarım ve geliştirme geçerli
kılınması
Tasarım ve geliştirme
değişikliklerinin kontrolü
Satın alma
Satın alma prosesi
Satın alma bilgileri
Satın alınan ürün doğrulaması
Ürün ve hizmet tedariki
Ürün ve hizmet tedariki kontrolü
Tanımlama ve izlenebilirlik
Müşteri mülkiyeti
Ürünün korunması
Ürün ve hizmet tedariki için
doğrulama prosesleri
Uyumsuz ürünün kontrolü
8
Ölçüm, analiz ve geliştirme
7.6
Uyumsuzluklar,
düzeltici ve
önleyici faaliyet
8.1
8.2.
8.2.1
8.2.3
8.2.4
8.4
8.3
8.5.2
8.5.3
İzleme ve ölçüm cihazlarının
kontrolü
Genel
İzleme ve ölçüm
Müşteri memnuniyeti
Proseslerin izleme ve ölçümü
Ürünün izleme ve ölçümü
Veri analizi
Uyumsuz ürünün kontrolü
Düzeltici faaliyet
Önleyici faaliyet
Kayıtlar
4.2.4
Kayıtların kontrolü
7.3
7.3.1
7.3.2
7.3.3
7.3.4
7.3.5
7.3.6
7.3.7
7.4
7.4.1
7.4.2
7.4.3
7.5
7.5.1
7.5.3
7.5.4
7.5.5
7.5.2
4.4.7
Acil durum hazırlığı
ve bu hallerde
yapılması gerekenler
4.4.7
4.5
Kontrol ve düzeltici
faaliyet
Performans ölçümü
ve izleme
4.5
4.5.1
4.5.2
4.5.3
36
Kazalar, olaylar,
uyumsuzluklar,
düzeltici ve önleyici
faaliyet
Kayıtlar ve kayıtların
yönetimi
Acil durum
hazırlığı ve bu
hallerde yapılması
gerekenler
Kontrol ve
düzeltici faaliyet
İzleme ve ölçme
4.5.2
4.5.3
4.5.1
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Çizelge A.2 - TS 18001, ISO 14001:1996 ve ISO 9001:2000 ile eşleştirme (devamı)
4.5.4
Tetkik
4.5.4
4.6
Yönetimin gözden
geçirmesi
4.6
Ek A
ISO14001, ISO 9001
ile eşleştirme
Kaynaklar
(TS 18002’ye bakınız)
Ek B
-
Ek C
Ek A
Çevre yönetim
sistemi denetimi
Yönetimin gözden
geçirmesi
ISO 9001 ile
eşleştirme
Kaynaklar
Spesifikasyonun
kullanımı için
rehber
8.2.2
İç tetkik
5.6
5.6.1
5.6.2
5.6.3
Ek A
Yönetimin gözden geçirmesi
Genel
Gözden geçirme girdisi
Gözden geçirme çıktısı
ISO14001 ile eşleştirme
-
Kaynaklar
-
37
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Ek B
(Bilgi için)
TS 18001, TS 18002 ve ILO-OSH:2001 İş güvenliği ve sağlığı yönetim
sistemleri kılavuzlarıyla eşleştirme
B.1
Giriş
Bu ek Uluslararası İşçi Örgütü ILO-OSH Kılavuzları ile TS dokümanları arasındaki temel farkları belirlemekte
ve farklılık gösteren şartların karşılaştırmalı değerlendirmesini yapmaktadır.
Hiçbir alanda önemli bir farklılık tesbit edilmemiştir.
Dolayısıyla, TS 18001’e uygun olarak İSG yönetim sistemlerini kurmuş olan kuruluşlar sistemlerinin ILO-OHS
Kılavuzlarına da uyumlu olduğundan emin olabilirler.
TS dokümanları ile ILO-OSH Kılavuzlarının maddeleri arasındaki eşleştirme Madde B.4’te verilmiştir.
B.2
Genel bakış
ILO-OSH Kılavuzlarının iki temel amacı:
a) ülkelere kendi milli iş güvenliği ve sağlığı yönetim sistemleri çerçevelerini kurmaları için yardımda
bulunmak,
b) kuruluşlara İSG unsurlarını genel politika ve yönetim düzenlemeleriyle entegre etmelerine ilişkim
olarak yol gösterici bilgiler vermektir.
TS 18001 kuruluşların risklerini kontrol etmelerine ve performanslarını iyileştirmelerine imkan vermek üzere
İSG yönetim sistemleriyle ilgili şartları belirlemektedir. TS 18002 dokümanı TS 18001’in uygulanmasına
ilişkin kılavuzluk bilgilerini vermektedir. TS dokümanları ILO-OHS Kılavuzlarının Kısım 3’ü “Kuruluşta iş
güvenliği ve sağlığı yönetim sistemi” ile uyumludur.
B.3
ILO-OSH Kılavuzları Kısım 3’ün TS dokümanlarıyla detaylı karşılaştırması
B.3.1 Kapsam
ILO-OSH Kılavuzları işçi üzerinde odaklanmıştır. TS serisi standardların çalışanlara ve diğer ilgili taraflara
daha geniş bir odaklanması vardır.
TS 18001 Madde 3.4’yeki “tehlike “ tanımında yer alan “insanların yaralanması, hastalanması, malın hasar
görmesi, işyeri ortamının zarar görmesi veya bunların birlikte gerçekleşmesine sebep olabilecek kaynak veya
durum” ifadesi de ILO-OSH Kılavuzlarında bulunan ve sadece insanların sağlığına gelebilecek zararlara
odaklanmış olan tarife göre daha geniş kapsamlıdır.
B.3.2 İSG yönetim sistemi modelleri
ILO-OSH Kılavuzları ve TS dokümanlarında İSG yönetim sisteminin ana unsurlarını gösteren modeller
birbirinin eşdeğeridir.
B.3.3 ILO-OSH Kısım 3.2 İşçi katılımı
ILO-OSH Kılavuzları Madde 3.2.4’te “İşveren uygun bir sağlık ve güvenlik komisyonunun kurulmasını ve
verimli bir şekilde çalışmasını ve milli yasa ve uygulamalara uygun olarak işçi sağlığı ve güvenliği
temsilcilerinin tanınmasını sağlamalıdır” tavsiyesi yer almaktadır.
TS 18001 kuruluşun düzenlemeleri dokümante etmesini ve teşvik etmesini ve ilgili taraflar gibi daha geniş bir
danışmanlar grubunun görüşlerinin alınmasını (dokümanın uygulama kapsamının daha geniş olmasından
dolayı) gerektirir. İlgi çekici bir nokta; milli yasa ve uygulamaların gerektirmemesi halinde ILO-OSH
Kılavuzlarına göre işverenin yukarıdaki şartlardan kaçınabilmesidir.
B.3.4 ILO-OSH Kısım 3.3 Sorumluluk ve hesap verebilirlik
ILO-OSH Kılavuzları Madde 3.3.1 (h)’de önleme ve sağlık programlarının kurulmasını tavsiye eder. TS
dokümanları kuruluşun risk değerlendirmeleri veya TS yönetim sistemi ve hedeflerinin gerektirmesi halinde
bunları ister.
38
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
B.3.5 ILO-OSH Kısım 3.4 Yeterlilik ve eğitim
ILO-OSH Kılavuzları Madde 3.3.4’te “Eğitim bütün katılımcılara ücretsiz olarak verilmeli ve mümkünse
çalışma saatleri içinde yapılmalıdır” yer almaktadır. Bu şart TS dokümanlarında bulunmamaktadır.
B.3.6 ILO-OSH Kısım 3.10 Tehlike önleme, 3.10.1 Önleme ve kontrol tedbirleri
ILO-OSH Kılavuzları tehlikeleri ve riskleri kontrol etmek için önleyici ve koruyucu tedbirlerin uygulanmasını
tavsiye eder. Bunlar öncelik sırasına göre 3.10.1(a) Tehlikenin/riskin ortadan kaldırılması’ndan 3.10.1(d)
Kişisel koruyucu teçhizatın (PPE) temini’ne kadar listelenmiştir.
TS dokümanları bu kadar kesin değildir:
“Risk yönetim tedbirleri, pratik olan durumlarda tehlikenin ortadan kaldırılması, bundan sonra riskin
azaltılması (meydana gelme olasılığını azaltmak veya muhtemel yaralanma veya hasarın potansiyel
ciddiliğini azaltmak suretiyle) ve son çare olarak ta kişisel koruyucu teçhizatın (PPE) temini prensibini
yansıtmalıdır.”
Burada “pratik olan durumlarda” ifadesine dikkat edilmelidir.
TS dokümanları tehlike tanımlama, risk değerlendirme ve risk kontrolü hakkında da daha detaylı bilgi
vermektedir.
B.3.7 ILO-OSH Kısım 3.10.4 Tedarik
ILO-OSH Kılavuzları kuruluşun sağlık ve güvenlik şartlarının satın alma ve kiralama şartnamelerine dahil
edilmesi gerektiğini vurgular. TS dokümanları ise bu şartların tedarikçiye bildirilmesini talep eder fakat bunun
nasıl yapılacağını belirtmez. ILO-OSH Kılavuzları ayrıca tedarikten önce milli yasaların ve yönetmeliklerin
belirlenmesini hükme bağlar. TS dokümanlarına göre bunlar tümüyle risk değerlendirme prosesinde belirlenir
[TS 18002, Madde 4.3.1d(1)i].
B.3.8 ILO-OSH Kısım 3.10.5 Sözleşme
ILO-OSH Kılavuzları kuruluşun sağlık ve güvenlik şartlarının yüklenicilere uygulanmasını sağlamak için
alınması gereken tedbirleri tarif eder (bunu temin etmek için gereken işlemlerin bir özetini de verir). Bu husus
TS dokümanlarında açık değildir.
B.3.9 ILO-OSH Kısım 3.12 İşle ilgili yaralanmaların, sağlık durumundaki bozulmaların,
hastalıkların, olayların ve bunların güvenlik ve sağlık performansına olan etkilerinin
araştırılması
ILO-OSH Kılavuzları, TS 18001 Madde 4.5.2(d)’de öngörüldüğü gibi, düzeltici ve önleyici tedbirlerin
uygulanmadan önce risk değerlendirme prosesiyle gözden geçirilmesini gerektirmez.
B.3.10 ILO-OSH Kısım 3.13 Tetkik
ILO-OSH Kılavuzları tetkikçilerin seçiminde danışma yapılmasını tavsiye eder. Buna karşılık TS dokümanları
tetkikçilerin tarafsız ve objektif olmasını gerektirir.
B.3.11 ILO-OSH Kısım 3.16 Sürekli iyileştirme
ILO-OSH Kılavuzlarında bu konu ayrı bir alt maddede ele alınmıştır. Sürekli iyileştirmenin elde edilmesi için
dikkate alınması gereken düzenlemeleri bu alt maddede detaylandırılmıştır. Benzer düzenlemeler TS
dokümanlarının çeşitli yerlerinde detaylı olarak açıklandığından dolayı bu konu içi ayrı bir madde
konulmamıştır.
39
ICS 03.100.01, 13.100
B.4
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
TS dokümanlarıyla ILO-OSH Kılavuzları arasında eşleştirme
Çizelge B.1 - TS dokümanlarıyla ILO-OSH Kılavuzları arasında eşleştirme
Madde
1
2
3
4
TS
Kapsam
Atıf yapılan yayınlar
Terimler ve tanımlar
İSG yönetim sistemi unsurları
Madde
1.0
3.0
4.1
Genel şartlar
3.0
4.2
4.3
İSG politikası
Planlama
4.3.1
Tehlike tanımlaması, risk değerlendirmesi
ve risk kontrolü için planlama
4.3.2
Yasal ve diğer şartlar
4.3.3
Hedefler
4.3.4
4.4
4.4.1
İSG yönetimi programları
Uygulama ve işletme
Yapı ve sorumluluk
4.4.2
Eğitim, bilinç ve yeterlik
4.4.3
Danışma ve iletişim
4.4.4
Dokümantasyon
3.1
3.7
3.8
3.10
3.10.1
3.10.2
3.10.5
3.7.2
3.10.1.2
3.8
3.9
3.16
3.8
3.3
3.8
3.2
3.4
3.2
3.6
3.5
4.4.5
Doküman ve veri kontrolü
3.5
4.4.6
İşletme kontrolü
4.4.7
Acil durum hazırlığı ve bu hallerde
yapılması gerekenler
Kontrol ve düzeltici faaliyet
Performans ölçümü ve izleme
3.10.2
3.10.4
3.10.5
3.10.3
4.5
4.5.1
3.11
4.5.2
Kazalar, olaylar, uyumsuzluklar, düzeltici
ve önleyici işlemler
4.5.3
Kayıtlar ve kayıtların yönetimi
3.15
3.5
4.5.4
4.6
Tetkik
Yönetimin gözden geçirmesi
3.13
3.14
40
3.12
ILO-OSH Kılavuzları
Hedefler
Kuruluştaki iş güvenliği ve sağlığı yönetim
sistemi
Kuruluştaki iş güvenliği ve sağlığı yönetim
sistemi
İş güvenliği ve sağlığı yönetim sistemi
İlk gözden geçirme
Sistem planlama, geliştirme ve uygulama
Tehlike önleme
Önleme ve kontrol tedbirleri
Değişiklik yönetimi
Sözleşme
İlk gözden geçirme
Tehlike önleme
Sistem planlama, geliştirme ve uygulama
İş güvenliği ve sağlığı hedefleri
Sürekli iyileştirme
Sistem planlama, geliştirme ve uygulama
Sorumluluk ve hesap verebilirlik
Sistem planlama, geliştirme ve uygulama
İşçi katılımı
Yeterlilik ve eğitim
İşçi katılımı
İletişim
İş güvenliği ve sağlığı yönetim sistemi
dokümantasyonu
İş güvenliği ve sağlığı yönetim sistemi
dokümantasyonu
Değişiklik yönetimi
Tedarik
Sözleşme
Acil durum hazırlığı ve bu hallerde
yapılması gerekenler
Performans izleme ve ölçümü
İşle ilgili yaralanmaların, sağlık
durumundaki bozulmaların, hastalıkların,
olayların ve bunların güvenlik ve sağlık
performansına olan etkilerinin
araştırılması
Önleyici ve koruyucu faaliyet
İş güvenliği ve sağlığı yönetim sistemi
dokümantasyonu
Tetkik
Yönetimin gözden geçirmesi
ICS 03.100.01, 13.100
TÜRK STANDARDI
TS 18002/Şubat 2004
Kaynaklar
1. ISO 9001:1994, Quality systems – Model for quality assurance in design, development, production,
installation and servicing.
2. ISO 9001:2000, Quality management systems - Requirements
3. ISO 14001:1996, Environmental management systems - Specification with guidance for use
41
Download