ö*renme ps*koloj*s

advertisement
EĞİTİM VE ÖĞRENME
EĞİTİM VE ÖĞRENME
• Eğitim; istendik davranış değiştirme ya da
oluşturma süreci,
• Öğrenme; Bireyin kendi yaşantısı yoluyla
davranışında meydana gelen değişme
öğrenmedir.
• Eğitim geçerli öğrenmelerin oluşturulmasıyla
gerçekleştirilmektedir.
• Eğitim ister kasıtlı (formal eğitim), ister
gelişigüzel gerçekleşsin (informal eğitim),
sadece istendik nitelikte davranış
değişmelerinin oluşturulmasını (geçerli
öğrenmeleri) kapsar.
• Eğitimin hatalı yan ürünleri: argo konuşma,
kopya çekme vb.
• Önemli görev:
EĞİTİM VE ÖĞRENMEYLE İLGİLİ TEMEL
KAVRAMLAR
• Refleks: doğuştan getirilen, basit belli bir
uyarıcısı olan, otomatik ve ani tepkiler. Örn;
– göz kırpma, dize vurunca ayağın kalkması
• İçgüdü: Doğuştan getirilen, türe özgü,
kalıplaşmış, karmaşık davranışlardır. Örn;
– arıların bal yapması, ipek böceğinin koza örmesi
• Davranış: İnsanın yaptığı her şey. Uyarıcılara
gösterdiğimiz tepkinin eyleme dönüşmesi
– Konuşmak, konuşmamak, gülmek, gülmemek
•
•
•
•
Organizmanın yaşamını sürdürmesi(kalım) uyum
Etkin uyum sağlama öğrenme
Örn; kavga eden fareler-yenilgiye uğrayan kaçma
Hemostatik mekanizma: kişinin otomatik olarak
gereksinimlerini karşılayabilmesi, fizyolojik dengeyi
sağlaması
• Refleksler: doğuştan getirdiklerimiz
• Hemostatik mekanizma ve refleksler bir süre sonra
kalım için yeterli olmaz.
Organizma , yaşamını sürdürebilmek
için çevresindeki hangi ögelerin;
• yaşamı için olumlu,
• hangi ögelerin yaşamını engelleyici,
• hangi ögelerin de nötr olduğunu öğrenmek
durumundadır.
Olumlu olabilecek ögeler
• Birey için tost açlık giderici
• Öğrenci için okulda mezun olma
• Bir tavşan için havuç
Olumsuz olabilecek ögeler
• Bir tavşan için tuzak
Öğrenme sürecinin bilinmesi;
• Normal ve uyumlu
• Normal dışı ve uyumsuz davranışların
anlaşılmasını sağlar.
•
•
•
•
•
•
Anne babalar
Öğretmenler
Üretici-satıcılar,
Reklamcılar,
Politikacılar,
…….
Öğrenme;
• Büyüme ve vücutta değişik etkilerle oluşan
geçici değişmelere atfedilmeyecek, yaşantı
ürünü olarak meydana gelen davranışta ya da
potansiyel davranıştaki nispeten kalıcı izli
değişimdir.
Öğrenmenin özellikleri
• Davranışta gözlenebilir bir değişme olması,
• Davranıştaki değişmenin nispeten sürekli
olması,
• Davranıştaki değişmenin yorgunluk, hastalık,
ilaç vb. etkenlerle geçici bir biçimde meydana
gelmemesi,
• Davranıştaki değişmenin büyüme sonucunda
oluşmaması
• Nispeten sürekli ifadesi….
• Bireylere anlamsız heceler gibi alışılmamış bilgi
sunulduğunda ve zihinsel tekrar imkanı
verilmediğinde, denekler bu bilgiyi 3 sn kadar
hatırlayabilmekte, 15 sn içinde bilgiler
hatırlanamaz hale gelmektedir.
• Bu kadar kısa süre içinde bilgi yok olmakla birlikte
öğrenmenin hiç meydana gelmediğini söylemek
kolay değildir.
• Davranışta ya da potansiyel davranışta…
• Garsonluk yapacak öğrenci öğretmenini dinleyerek,
nasıl servis yapması gerektiğini öğrenebilir ancak
lokantaya gidip garsonluk yapıncaya kadar
öğrendiklerini davranışa dönüştürmeyebilir.
• Sınavda kaygı nedeniyle yapamama….
• Öğrenme potansiyel davranıştaki değişmeye,
performans ise bu potansiyelin davranışa
dönüştürülmesine işaret eder.
• Yaşantı…
• Bireyin çevresiyle belli bir düzeydeki
etkileşimleri sonucu bireyde kalan izdir.
• Davranıştaki değişmeye öğrenme diyebilmek
için bu değişmenin içgüdüsel ya da refleksif
olmaması, bir yaşantı sonucu meydana
gelmesi ve nispeten kalıcı izli olması
gerekmektedir.
Bir çocuğun okuma ve yazmaya başlaması öğrenme olgusuna iyi bir örnektir;
Davranışta bir değişiklik olacak
Daha önce okuyup yazamayan çocuk artık bu becerileri sergileyebilmektedir.
Bu değişiklik kalıcı ve sürekli olacak
Okuma ve yazma davranışı büyük ihtimalle yaşam boyunca sürecektir.
Bu değişiklik organizmanın yaşantı kazanması sonucunda çıkacak
Çocukta görülen bu davranış değişikliği okula gerçekleştirdiği faaliyetler sırasında
çevreyle girdiği etkileşimler sonucunda yani yaşantı kazanma sonucunda gerçekleşir.
• Doğumdan sonra başını tutamayan bebeğin 3 aylık
olduğunda bu yeterliğe ulaşması- yaşantı kazanma
değil olgunlaşma
• Hastalık, yüksek ateş ya da sakatlanma gibi durumlar
da organizmada davranış değişikliği oluşturulabilir.
• Ateşi yükselen kişi sayıklayabilir, ayağını inciten biri
topallayarak yürüyebilir vb. Ancak bu davranış
değişiklikleri yaşantı kazanma sonucunda oluşmadığı
için öğrenme olarak kabul edilmez.
Aşağıdakilerden hangisi
öğrenmenin en uygun tanımıdır?
A. Bireyin içinde yaşadığı kültürün değerini
kazanma süreci
B. Bireyin çevresiyle etkileşiminde
meydana gelen değişme
C. Yeni ve kalıcı bilgilerin edinilmesi için
yararlanılan yöntem
D. Yaşantılar yoluyla meydana gelen
nispeten kalıcı davranış değişikliği
E. İstenilen davranış değişikliğini
oluşturmak amacıyla bireyin gösterdiği
bilinçli çaba
Davranış; organizmanın gözlenebilen ya da gözlenemeyen açık ya
da örtük etkinliklerinin tümüdür. Konuşma, yazma, düşünme,
kalbin çalışması vb…
Davranış
Türü
•
Gözümüze rüzgar geldiğinde gözümüzün yaşarması
•
Doğuştan getirilen (refleksif)
•
Köpek gördüğümüzde korkmamız
•
Öğrenilmiş
•
Yetişkinlik çağına erişen kırlangıcın çiftleşip yuva yapması •
•
Bisikletten düşen bir çocuğun ayağını incitip pedal
çevirememesi
•
Ağzımıza bir parça yiyecek aldığımızda ağzımızın sulanması•
•
Doğuştan getirilen (iç güdü)
Geçici
Doğuştan getirilen (refleksif)
Davranış
Türü
•
Limon sözcüğünü duyduğumuzda ağzımızın sulanması
•
Koştuğumuzda yüzümüzün kızarması ve hızlı nefes almamız •
Geçici
•
Bizi utandıracak bir söz duyduğumuzda yanaklarımızın
kızarması
•
Öğrenilmiş
•
Öğrenilmiş
•
Bir bebeğin kendisini ısırarak seven bir yetişkini görünce
ağlamaya başlaması
•
Öğrenilmiş
•
Aslında sakin ve uslu olan bir bebeğin hastalanıp ateşi
çıktığında ağlamaya başlaması
•
Geçici
Öğrenme ürünü olan davranışlar
genellikle iki yolla kazanılmaktadır;
1.Planlı eğitim yoluyla
• Eğitimin tanımını söyleme
• Piyano çalma
• Çalıştığı yeri temiz tutma
• Çevre kirliliğini önlemek için başkalarını uyarma,
• Hatalı yan ürün; kopya çekme vb.
2. Gelişigüzel kültürlenme
• Bireyin evde, sokakta, teneffüste çevresiyle olan etkileşimi
sonucu
Aşağıdakilerden hangisi öğrenme
ürünü olan bir davranış değildir?
A. Limon kesilmesini duyan bir kişinin
ağzının sulanması
B. Yoldan geçmekte olan bir yayanın
klakson sesiyle irkilmesi
C. Bir çocuğun salıncak kurup küçük
kardeşini sallaması
D. Bir kişinin zehirli olduğunu düşünerek
böceklerden korkması
E. Acıkan birinin mutfağa yönelmesi
ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN İÇ FAKTÖRLER
• Olgunlaşma, güdüler, duyu organları, zeka, yaş,
dikkat, genel uyarılmışlık hali ve kaygı, türe özgü
hazırolma
ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN DIŞ FAKTÖRLER
• Haftanın günleri ve günü saatleri,
hazırbulunuşluk, yoksunluk, hava durumu,
uyuşturucu alışkanlığı, ışık ve gürültü, psikolojik
ortam, öğrenilecek konu ve öğrenme yöntemi,
uyarım ve algı
ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN İÇ FAKTÖRLER
• Olgunlaşma: Bireyin kendinden beklenen bir
işi yapabilecek seviyeye gelmesidir.
– Okuma yazma, ezberleme, yürüme
– 5 yaşındaki bir çocuğun hırkasını askıya asabilmesi
• Güdüler: içten ya da dıştan
– Gerekli psikolojik ve fizyolojik ortamı oluşturarak
içten bir öğrenme isteği oluşturmaya çalışma
• Duyu organları: yetersizliği ya da özürlü oluşu, uyarıcıların yetersiz
algılanmasına neden olmakta ve öğrenme istenilen ölçüde
gerçekleşmemektedir.
• Zeka: bireysel farklılıklar
• Yaş: Gelişim kimi yaşlarda hızlı, kimi yaşlarda yavaştır.
– Öğrenme
• Dikkat: psiko-fizik enerjinin tek noktada toplanması
• Genel uyarılmışlık hali ve kaygı: çok düşük ya da çok yüksek kaygı
– yatakta çalışma,
• Türe özgü hazırolma: her organizma kendi türüne özgü bir öğrenme
kapasitesine ya da genetik donanıma sahiptir.
– Arı, sinek, kuş– uçma
insan-- eğitim--uçma
ÖĞRENMEYİ ETKİLEYEN DIŞ
FAKTÖRLER
• Haftanın günü ve saatleri: ilk gün son gün
• Hazırbulunuşluk: olgunlaşmanın yanında
öğrenilecek konuya ilişkin ön yaşantılar geçirme
– 6 yaşındaki bir çocuğun bilgisayar kullanabilmek için
gerekli kas, zihin ve sinir sistemi koordinasyonuna
(olgunlaşma) erişmesi ve buna istek duyması
• Yoksunluk: yeterli miktarda uyarıcının
sunulmaması.
– Kurumlarda tek bakıcıya birçok bebek, anne bebek
• Hava durumu: en uygun hava şartları 20 derece
• Uyuşturucu alışkanlığı: Öğrenmede olumsuz sonuçlar
• Işık ve gürültü: Az ışık ve çok ışık olumsuz etki
• Psikolojik ortam: değişik öğretme yöntemleri, derse
başlamadan önce deşarj olma, öğrencileri tanıma
• Öğrenilecek konu ve öğrenme yöntemi: anlamlı, algısal
ayırt edilebilir (dikkat çekici) konu, kavramsal
gruplandırma
• Uyarım ve algı: algıyı dikkat, uyarıcının büyüklüğü,
şiddeti, parlaklığı gibi birçok faktör etkilemektedir.
Bir papağana bazı kelimeleri söylemeyi öğretebilirsiniz;
ancak ne kadar çabalarsanız çabalayın bir serçeye bir
kelime öğretmeniz mümkün değildir.
Öğrenme açısından papağanla serçe arasında görülen bu
fark aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
A.
B.
C.
D.
E.
Güdülenme
Aşırı uyarılma
Dikkat bozukluğu
Büyüme
Türe özgü hazır oluş
Gesell ve Thomson tarafından yapılan bir deneyde; ikiz
bebeklerden birine sekiz hafta boyunca merdiven çıkma
egzersizleri yaptırılmış, diğerine ise hiçbir egzersiz
yaptırılmamıştır. Çalışma sonucunda, egzersiz yapmayan
bebeğin sadece bir haftalık gecikme ile ikiziyle eşit düzeyde
merdiven çıkabilir hale geldiği gözlenmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi, bu çalışmanın sonucunu en iyi
açıklar?
A. Olgunlaşma ve öğrenme birbirinden
bağımsız değildir.
B. Öğrenme, performansı artırır.
C. Olgunlaşma, bütün bireylerde aynı
düzeyde değildir.
D. Birey, er ya da geç öğrenir.
E. Gelişim, aşamalar halinde gerçekleşir.
ÖĞRENME KURAMLARINA GENEL
BAKIŞ
Bir öğrenme kuramından beklenenler;
• tüm organizmalarda,
• tüm öğrenme birimlerinde,
• okul içinde ve dışındaki tüm durumlarda
öğrenmenin nasıl oluştuğunu açıklaması beklenir.
Davranışsal- çağrışımcı kuramlar; uyarıcı tepki
Bilişsel alan kuramları; bireyin çevresi hakkındaki
bilişleri ve bu bilişlerin onun davranışlarını
etkileme yolları.
Davranışçılar
• Öğrenme davranışta
meydana gelen değişikliktir.
• Öğrenci öğrenme sürecinde
aktif olmalıdır (yaparak,
yaşayarak öğrenme)
• Diğer yandan öğrenenin
pasif bir alıcı olduğunu,
bilgiyi kendisinin aktif bir
şekilde yapılandırmadığını
kabul ederler.
Bilişsel yaklaşım
• Öğrenilen şey bilgidir. Bilgideki
değişikliğin davranış
değişikliğine yol açtığını
vurgularlar.
• Kişinin başkalarını izleyerek ya
da sadece bazı bilgileri bilgi
işleme sürecine alarak da
öğrenebileceklerini kabul eder.
• Öğrencinin bilginin pasif alıcısı
olmadığını düşünürler.
Davranışçılar
• Dışsal ödülleri önemserler.
• Hayvan deneylerini
insanlara genellerler.
• Öğrenme sürecinde çevresel
etkenleri önemserler .
• Davranışçılar öğrenme
terimi yerine koşullanma
terimini kullanmayı tercih
ederler.
Bilişsel yaklaşım
• Ödülün öğrenme için gerekli
olmadığını düşünürler.
• Hayvanlarla da deney
yapmış olsalar genelde
insan öğrenmesi üzerinde
deneyler yapmışlardır.
• Öğrenme sürecinde bireyin
özelliklerini de hesaba
katmak gerektiğini
vurgularlar.
• Öğrenilen bilgiler zihinde
organize edilirler.
DAVRANIŞÇI ÇAĞRIŞIM KURAMLARI
•
•
•
•
•
Pavlov- klasik koşullanma
Watson ve Guthrie’nin bitişiklik kuramı
Thorndike’ın bağ kuramı
Skinner’in edimsel koşullanma kuramı
Hull’un sistematik davranış kuramı
BİLİŞSEL AĞIRLIKLI DAVRANIŞÇI
ÖĞRENME KURAMLARI
• Tolman’ın işaret-Gestalt kuramı
• Bandura’nın bilişsel sosyal öğrenme kuramı
BİLİŞSEL ÖĞRENME KURAMLARI
• Gestalt kuramı
• Bilgiyi işleme kuramı
NÖROFİZYOLOJİK KURAM
• Hebb’in kuramı
Download