m*kroekonom* yrd. doç. dr. ç**dem börke tunalı

advertisement
MİKROEKONOMİ
YRD. DOÇ. DR. ÇİĞDEM BÖRKE
TUNALI
28.11.2016
İ.Ü. Sağlık Bilimleri Fakültesi
Sağlık Yönetimi Bölümü
Ders 6: Üretici Teorisi-Üretim ve Maliyetler
Üretim ve Maliyetler
• Firmaların mal ve hizmet üretmekteki temel amaçları
karlarını maksimize etmektir.
• Kar, üretilen mal ve hizmetlerin satışından elde
edilen toplam hasılattan, o mal veya hizmetin
üretimi için yapılan toplam harcamaların çıkarılması
ile bulunur.
• Toplam hasılat, mal ve hizmetin fiyatı ile üretilip
satılan miktarının çarpımına eşittir. (TR = P.Q)
• Toplam maliyet ise; söz konusu mal ve hizmetlerin
üretimi için kullanılan üretim faktörlerinin miktarı ve
fiyatları tarafından belirlenir.
Üretim ve Maliyetler
• Bilindiği gibi üretim, üretim faktörlerinin (emek, sermaye,
doğal kaynaklar ve girişim) girişimci tarafından mal ve
hizmetlere dönüştürülmesi faaliyetidir.
• Üretim ile üretim faktörleri arasındaki fiziksel ilişki üretim
fonksiyonuyla belirtilmektedir.
• Üretici teorisinde üretim kısa dönem ve uzun dönem
olmak üzere iki dönemde incelenmektedir.
• Kısa dönem, üretimde kullanılan en az bir girdinin sabit,
diğer girdilerin değişken olduğu dönemdir.
• Uzun dönem ise; üretimde kullanılan bütün girdilerin
değişken olduğu bir dönemdir.
• Kısa dönemde miktarları değiştirilebilen girdiler değişken
girdiler, miktarları değiştirilemeyecek girdiler ise sabit
girdiler olarak adlandırılmaktadır.
• Uzun dönemde tüm girdiler değişkendir.
Kısa Dönemde Üretim
• Burada basitlik sağlamak amacıyla, üretimde kullanılan
girdilerin emek ve sermayeden oluştuğunu varsayıyoruz.
• Kısa dönemde sermaye sabit olduğundan, firmanın
üretimini arttırabilmesi için istihdam edeceği işçi (emek)
sayısını arttırması gerekmektedir.
• Ürün ile emek arasında nasıl bir ilişki olduğunu toplam
ürün (total product: TP), marjinal ürün (marginal product:
MP) ve ortalama ürün (average product: AP)
kavramlarıyla bir örnek yardımıyla açıklayacağız.
• Bunun için, otomobil üreten bir firmanın kısa dönemde
sahip olduğu sermaye stokunun sabit olduğunu ve
üretimi arttırabilmesi için üretimde kullandığı emek
miktarını değiştirebildiğini düşünelim. Bu durumda
üretimde kullanılan işçi sayısı arttıkça, toplam ürün,
marjinal ürün ve ortalama ürün aşağıdaki tabloda
belirtildiği gibi değişmektedir:
Kısa Dönemde Üretim
Sermaye
(K)
(Makine)
Emek
(L)
(İşçi)
Toplam Ürün
(TP)
Marjinal
Ürün
(MPL)
Ortalama Ürün
(APL)
5
0
0
---
---
5
1
5
5
5
5
2
15
10
7.5
5
3
30
15
10
5
4
50
20
12.5
5
5
6
64
77
14
13
12.8
12.9
5
5
7
82
5
11.7
8
82
0
10.2
5
9
81
-1
9
5
Kısa Dönemde Üretim
• Toplam ürün, bir günde üretilen toplam ürün sayısını
(örneğimizde otomobil sayısı),
• Marjinal ürün, işçi (emek) sayısındaki bir birim artışın
toplam üretimi ne kadar arttıracağını,
• Ortalama ürün, toplam ürünün işçi sayısına bölünmesiyle
bulunan işçi başına ortalama üretimi göstermektedir.
• Matematiksel olarak marjinal ürün ve ortalama ürün;
•
•
∆𝑇𝑃
𝑀𝑃 =
∆𝐿
𝑇𝑃
𝐴𝑃 =
𝐿
• formülleriyle bulunmaktadır. Yukarıdaki formülde ΔTP
toplam üründeki değişmeyi, ΔL ise; işçi sayısındaki
değişmeyi göstermektedir. Örneğimizde işçi sayısındaki
değişme 1 birimdir. Yani işçi sayısı her seferinde 1 birim
arttırılmaktadır. Bu durumda MP = ΔTP’dir.
Kısa Dönemde Üretim
• Firma üretimde bir işçi çalıştırdığında günde 5 tane
otomobil üretecektir. İkinci işçi çalıştırıldığında
günde 15 tane otomobil üretilecektir. Bu durumda
ikinci işçinin marjinal ürünü 15 – 5 = 10 olacaktır. İkinci
işçinin marjinal ürününün birinci işçinin marjinal
ürününden fazla olmasının nedeni şudur:
Başlangıçta bir işçi üretimin bütün aşamlarını tek
başına gerçekleştirmek durumundayken, ikinci bir
işçinin gelmesiyle birlikte üretimde işbölümü ortaya
çıkacaktır. Dolayısıyla iki işçi tek işçinin ürettiğinden
daha fazla mal ve hizmet üretebilecektir. Bu durum
ekonomide artan marjinal getiri ya da artan
marjinal verim olarak adlandırılmaktadır.
Kısa Dönemde Üretim
• Üretime katılan her yeni işçinin marjinal ürünü bir
önceki işçiden daha fazla olduğu sürece artan
marjinal verim devam edecektir.
• Örneğimizde sıra beşinci işçiye geldiğinde marjinal
ürün artmayıp azalmaya başlamaktadır. Dördüncü
işçinin marjinal ürünü 20 birim iken; beşinci işçinin
marjinal ürünü 14 birim olmaktadır.
• Belli bir noktadan sonra marjinal ürünün azalmasının
nedeni sermayenin sabit olmasıdır. İşçi sayısı
arttırılmaya devam edildiğinde, sermaye sabit
olduğundan, sermaye yetersizliği nedeniyle ilave
işçinin toplam ürüne katkısı yani marjinal ürün
azalmaktadır. Bu durum ekonomide azalan marjinal
getiri ya da azalan marjinal verim olarak
adlandırılmaktadır.
Kısa Dönemde Üretim
• Örneğimizde işçi sayısı sekizinci birimden dokuzuncu
birime çıkarıldığında, dokuzuncu birim işçinin toplam
ürüne katkısı yani marjinal ürünü pozitif değil negatif
olmaktadır. Bunun nedeni sermaye miktarı sabit
olduğundan işçi sayısının dokuza çıkarılmasıyla
birlikte, dokuzuncu işçinin diğer sekiz işçinin verimli bir
şekilde çalışmasını da engellemesidir. Ekonomide bu
durum mutlak azalan marjinal getiri ya da mutlak
azalan marjinal verim olarak adlandırılmaktadır.
• Tabloya bakıldığında ortalama ürünün de önce
arttığı marjinal ürünün maksimum noktaya ulaştığı
noktadan sonra bir süre daha artmaya devam ettiği
ve sonuçta azalmaya başladığı görülmektedir.
• Ancak ekonomide marjinal getiri (verim) üzerinde
durulmakta ve AZALAN VERİM KANUNU önem
kazanmaktadır.
Kısa Dönemde Üretim
• AZALAN VERİM KANUNU: Bir firma diğer üretim
faktörleri sabit kalmak şartıyla yalnızca bir üretim
faktörünü birer birim arttırdığında marjinal ürün önce
artış gösterecek ve belli bir noktadan sonra devamlı
azalacaktır.
• Toplam ürün, marjinal ürün ve ortalama ürün
arasındaki ilişkiler bir şekil yardımıyla da açıklanabilir.
Kısa Dönemde Üretim
Kısa Dönemde Maliyetler
• Maliyetle ilgili üçkavramdan bahsedilebilir:
• 1- Muhasebe maliyetleri olarak da adlandırılan açık
maliyetler
• 2- Örtük maliyetler
• 3- Ekonomik maliyetler
• Açık maliyetler; firmanın üretim faaliyetiyle ilgili
olarak firma dışında kaynaklarını kullandığı kişi ve
kurumlara yaptığı ödemelerdir.
• Örnek: Emek, makine, hammadde, ara malı için
yapılan ödemeler
• Firma sahiplerinin firmanın üretimi için kullandıkları
kendi kaynaklarının fırsat maliyetleri ise; örtük
maliyetler olarak adlandırılır.
• Ekonomik maliyetler ise; açık ve örtük maliyetlerin
toplamıdır.
Kısa Dönemde Maliyetler
• Ekonomide önemli olan ekonomik maliyet ve
ekonomik kardır. Dolayısıyla toplam maliyet
denildiğinde anlaşılması gereken ekonomik
maliyettir, kar denildiğinde anlaşılması gereken de
ekonomik kardır.
• Toplam ürünle maliyet arasındaki ilişkiyi, toplam
maliyet, marjinal maliyet ve ortalama maliyet
kavramlarıyla açıklayacağız.
• Toplam maliyet (Total Cost, TC), bir firmanın
üretimde kullandığı bütün girdilerin maliyetidir. Açık
ve örtük maliyeti kapsar.
o Toplam sabit maliyet (Total Fixed Cost, TFC), firmanın
üretimde kullandığı bütün sabit girdilerin maliyetidir. Toplam
sabit maliyet üretilecek mal miktarına bağlı değildir.
o Toplam değişken maliyet (Total Variable Cost, TVC),
firmanın üretimde kullandığı bütün değişken girdilerin
maliyetidir.
TC = TFC + TVC
Kısa Dönemde Maliyetler
• Marjinal Maliyet (Marginal Cost, MC), üretilen mal ve
hizmet miktarı bir birim arttırıldığında toplam
maliyetteki artışı ifade eder.
• 𝑀𝐶 =
𝑇𝑜𝑝𝑙𝑎𝑚 𝑀𝑎𝑙𝑖𝑦𝑒𝑡𝑡𝑒𝑘𝑖 𝐷𝑒ğ𝑖ş𝑚𝑒
Ü𝑟𝑒𝑡𝑖𝑙𝑒𝑛 𝑀𝑎𝑙 𝑀𝑖𝑘𝑡𝑎𝑟𝚤𝑛𝑑𝑎𝑘𝑖 𝐷𝑒ğ𝑖ş𝑚𝑒
=
∆𝑇𝐶
∆𝑄
• Ortalama Toplam Maliyet (average total cost, ATC),
ürünün birimi başına toplam maliyetidir. Ortalama
maliyete ilişkin üç kavramdan bahsedilebilir;
• Ortalama Sabit Maliyet (average fixed cost, AFC)
ürünün birimi başına sabit maliyetini ifade eder.
• Ortalama Değişken Maliyet (average variable cost,
AVC) ürünün birimi başına değişken maliyetidir.
• 𝐴𝑇𝐶 =
𝑇𝐶
𝑄
𝐴𝐹𝐶 =
𝑇𝐹𝐶
𝑄
𝐴𝑉𝐶 =
𝑇𝑉𝐶
𝑄
𝐴𝑇𝐶 = 𝐴𝐹𝐶 + 𝐴𝑉𝐶
Kısa Dönemde Maliyetler
• Toplam maliyet, marjinal maliyet ve ortalama maliyet
arasındaki ilişkiyi açıklayabilmek için, mobilya üreten
bir firmayı ele alalım.
Emek
Üretim
Miktarı
TFC
TVC
TC
MC
AFC
AVC
ATC
0
0
25
0
25
---
---
---
---
1
4
25
25
50
6.25
6.25
6.25
12.50
2
10
25
50
75
4.17
2.50
5.00
7.50
3
13
25
75
100
8.33
1.92
5.77
7.69
4
15
25
100
125
12.50
1.67
6.67
8.33
Kısa Dönemde Maliyetler
• Toplam maliyet ve toplam değişken maliyet şekilsel
olarak aşağıdaki gibi gösterilir:
Kısa Dönemde Maliyetler
• Marjinal maliyet, ortalama toplam maliyet, ortalama
sabit maliyet ve ortalama değişken maliyet arasındaki
ilişki şekilsel olarak aşağıdaki gibi gösterilir:
Kaynaklar
• BESANKO, David, BRAEUTIGAM, Ronald R. (2011)
Microeconomics, Fourth Edition, John Wiley and
Sons, Inc., US.
• ERTEK, Tümay (2009) Temel Ekonomi (Basından
Örneklerle), Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul.
• ÜNAL, Targan, TUNALI, Çiğdem Börke (2011)
Mikroekonomi, Der Yayınları, İstanbul.
Download