SİNİR SİSTEMİ

advertisement
SİNİR SİSTEMİ
Prof. Dr. Ünsal ÇALIŞ
http://yunus.hacettepe.edu.tr/~ucalis/
SİNİR SİSTEMİ
Sinir sistemi,
organizmanın gerek kendisinde
gerekse çevresinde meydana gelen
değişikliklere karşı koordine şekilde cevap
vermesini sağlar ve
faaliyetlerini ayarlar.
Sinir sistemi Anatomik olarak
iki kısımda incelenir:
• Merkezi sinir sistemi
• Periferik sinir sistemi
Beyin yarı küreleri
Beyin
Diensefalon
Beyincik (Cerebellum)
Orta beyin
MERKEZİ
SİNİR SİSTEMİ
Beyin kökü
Pons
Omurilik
Medulla oblangata
Kafatası sinirleri (kranial) 12 çift
Kafatası-omurilik sinirleri
Omurilik sinirleri (spinal) 31 çift
PERİFERİK
SİNİR SİSTEMİ
Sempatik kütükler
Otonom sinirlerin
sempatik kısmı
Sempatik gangliyonlar
Sinirler
Sinir sistemi Fonksiyonel olarak
iki kısımda incelenir:
• Merkezi sinir sistemi
• Otonom sinir sistemi
MERKEZİ
(Bilgi birikimi ve istemli faaliyetler)
SİNİR SİSTEMİ
Sempatik sistem
OTONOM
SİNİR SİSTEMİ
(İstemsiz faaliyetler)
Parasempatik sistem
Düz kaslar
Kalp kasları
Salgı bezleri
Sindirim sistemi
Solunum sistemi
Üriner sistem
Üreme organları
Dolaşım sistemi
Endokrin sistem
Sinir hücresi:
Sinir hücrelerine nöron adı verilir.
Nöronlar :
• Su (yüksek oranda)
• Glükoz
• Çeşitli tuzlar
• Oksijen
• Karbon dioksit v.b. maddeleri içeren
lipoproteinlerin oluşturduğu jel yapıda
kolloidal çözeltiden meydana gelir.
Nöronlar, • Soma ( hücre gövdesi)
• Akson (gövdeden çıkan uzun uzantılar)
• Dendrit (gövdeden çıkan kısa uzantılar)
meydana gelir.
Merkezi Sinir
Sisteminde Nöronlar;
Dendritik topuz içerir.
Diğer Sinir
Hücrelerinden gelen
uyarıları
•Dendritik Topuz,
•Dendrit,
•Soma
Alır.
Aksonlar bu
uyarıları iletir.
Sinirsel İletim:
•Nöronlar, sinapslar aracılığı ile iletişimde bulunurlar.
•Bir Nöron ile hedeflediği hücre arasında iletimin
kurulduğu bölgeye SİNAPS denir.
İki tip Snaps mevcuttur:
• Elektriksel ve
• Kimyasal
•Sinaptik iletim memelilerde genellikle
kimyasal transmiterler aracılığı ile olmaktadır.
• Sinapslar, impuls aşırımı yapan nöromediyatörlerin
türüne göre adlandırılırlar.
Örneğin:
● presinaptik uçtan norepinefrinin
salıverildiği sinapslar noradrenerjik,
● asetilkolinin salıverildiği sinapslar
kolinerjik,
sinapslar olarak isimlendirilir.
Merkezi sinir sisteminde
• Dopaminerjik,
• Gabaminerjik,
• Serotonerjik ve
• Peptiderjik
sinapslar bulunmaktadır.
Nöromediyatörler kimyasal yapılarına göre
üçe ayrılır;
► Amin yapılı nöromediyatörler (= biyojen aminler)
• Histamin
• Norepinefrin (Noradrenalin)
• Serotonin
• Epinefrin (Adrenalin)
• Dopamin
• Asetilkolin
► Aminoasit yapılı nöromediyatörler
• Glutamat asit • Glisin
• Aspartat
• γ-Aminobütirik asit (GABA)
► Peptit yapılı nöromediyatörler (= nöropeptitler)
• Substans P
• Opioidler
Merkezi sinir sistemini etkileyen ilaçlar etkilerini,
nöronların sinaps bölgelerinde sinaptik etkinliği
azaltarak veya artırarak gösterirler.
İlaçların sinapslardaki etkileri :
• Nöromediyatör biyosentezinin inhibisyonu
• İlacı presinaptik uçta nöromediyatör biyosentezi ile
ilgili kademelerde substrat yerine geçmesi (yalancı
mediyatör)
• Presinaptik uçta membran düzeyinde yerleşmiş
bulunan ve sinaps aralığında salıverilen
nöromediyatörün geri alınmasından (re-uptake)
sorumlu aktif transportun inhibisyonu
• Presinaptik uçtan nöromediyatör salıverilmesinde
artma
• Nöromediyatör depolama mekanizmasının
bozulması
• Nöromediyatörü inaktive eden enzimin inhibisyonu
• Postsinaptik membrandaki reseptörlerin bloke
edilmesi
• Presinaptik uçta bulunan ve buradan nöromediyatör
salıverilmesini etkileyen reseptörlerin aktivasyonu
veya bloke edilmesi
• Reseptör desensitizasyon veya sayısının azaltılması
(down-regulation)
• Reseptör afinitesinin veya sayısının artırılması
• Ekzitasyon ve inhibisyondan sorumlu iyon
kanallarının reseptör dışı mekanizmalarla bloke
edilmesi veya kolaylaştırılması
Amin yapılı nöromediyatörler (biyojen aminler)
Histamin
Histamin, histidin amino asidinin, histidin dekarboksilaz enzimi
aracılığı ile dekarboksilasyonu sonucu oluşmaktadır.
H
N
CH2 CH NH2
COOH
N
CH2 CH2 NH2
Histidin dekarboksilaz
H
N
N
Serotonin (5-hidroksitriptamin, 5-HT)
L-triptofanın
triptofan
hidroksilaz
enzimi
tarafından
hidroksillendikten sonra 5-hidroksitriptofan dekarboksilaz enzimi
tarafından dekarboksillenmesi suretiyle oluşur.
CH2 CH NH2
COOH
Triptofan hidroksilaz
N
H
Triptofan
CH 2 CH NH2
COOH
HO
5-Hidroksitriptofan dekarboksilaz
N
H
5-Hidroksitriptofan (5-HTP)
CH 2 CH 2 NH2
HO
N
H
Serotonin (5-Hidroksitriptamin; 5-HT)
Serotonin, monoamin oksidaz (MAO) enzimi (özellikle MAO A)
tarafından 5-hidroksiindolasetik aside (5-HİAA) oksitlenerek inaktive
edilir.
HO
CH 2 CH 2 NH 2
M onoamin oksidaz (M AO)
N
H
Serotonin
(Aktif)
HO
CH2 COOH
N
H
5-Hidroksiindolasetik asit
(İnaktif)
Dopamin
Fenil alanin, fenilalanin hidroksilaz enzimi ile tirozine dönüşümünü
takiben, tirozin hidroksilaz enzimi ile dopa, dopa dekarboksilaz
enzimi yardımı ile dopamine dönüşür.
CH 2 CH NH2
COOH
Fenil alanin
Fenilalanin hidroksilaz
HO
HO
CH2 CH NH2
COOH
Tirozin
HO
Tirozin hidroksilaz
HO
CH2 CH NH 2
COOH
Dopa
Dopa dekarboksilaz
HO
CH2 CH2 NH2
Dopamin
Epinefrin (adrenalin)
Feniletanolamin-N-metil transferaz enzimi, norepinefrini
(noradrenalini) epinefrine (Adrenaline) dönüştürür
HO
HO
HO
CH CH2 NH2
OH
Noradrenalin
(Norepinefrin)
Feniletanolamin-N-metiltransferaz
HO
CH CH2 NH CH 3
OH
Adrenalin
(Epinefrin)
Norepinefrin (noradrenalin)
L-Tirozin, tirozin hidroksilaz enzimi katalizörlüğünde L-DOPA’ya
dönüşmektedir.
L-DOPA, aromatik L-amino asit dekarboksilaz (dopa dekarbokilaz)
enzimi ile L-dopamine,
L-dopamine, dopamin-b-hidroksilaz enzimi ile L-norepinefrine
dönüşmektedir.
HO
Tirozin hidroksilaz
HO
CH 2 CH NH 2
COOH
HO
CH2 CH NH 2
COOH
L-Dopa
L-Tirozin
HO
HO
Aromatik L-aminoasit
dekarboksilaz
HO
CH 2 CH 2 NH 2
Dopamin
Dopamin-β-hidroksilaz
HO
CH CH2 NH2
OH
L-Norepinefrin
(Noradrenelilin)
Asetilkolin
Asetilkolin biyosentezi, kolinerjik sinir uçlarında kolin
ile asetilkoenzim A’nın reaksiyona girmesi sonucu
gerçekleşmektedir. Bu olay kolin asetiltransferaz
(kolin asetilaz) enzimi tarafından katalizlenir.
Asetilkoenzim A +
+ CH3
HO CH2 CH2 N CH3
CH3
Kolin asetil transferaz
+ CH3
CH3 COO CH2 CH2 N CH3
CH3
Kolin
Asetilkolin
Asetilkolin, asetilkolinesteraz enzimi aracılığıyla çok hızlı bir şekilde
asetik asit ve koline hidroliz olarak inaktif hale geçer.
+ CH3
CH3 COO CH2 CH2 N CH3
CH3
Asetilkolin esteraz
CH3 COOH +
+ CH3
HO CH2 CH2 N CH3
CH3
Amino asit yapılı nöromediyatörler
γ-Aminobutirik asit (GABA)
GABA, glutamik asidin, glutamik asit dekarboksilaz
tarafından dekarboksillenmesi sonucu oluşur.
COOH
CH2
CH2
C O
COOH
Glutamik asit
transaminaz
+
NH 3
α-Ketoglutarik asit
COOH
CH 2
CH 2
CH NH 2
COOH
Glutamik asit
dekarboksilaz
L-Glutamik asit
enzimi
COOH
CH2
CH2
CH2
NH2
GABA
GABA transaminaz enzimi tarafından süksinik semialdehide yıkılır, inaktif
olan bu bileşik trikarboksilik asit siklusuna girerek GABA prekürsörü olan
glutamik aside dönüşür.
COOH
CH2
CH2
CH2
NH2
GABA
GABA transaminaz
COOH
CH2
CH2
CHO
Süksinik semialdehit
(İnaktif)
Trikarboksilik asit siklusu
COOH
CH2
CH2
CH NH2
COOH
L-Glutamik asit
Glutamik ve aspartik asit
Beyin ve omurilikte bulur.
Glutaminin glutaminaz enzimi katalizörlüğünde
parçalanması ile glutamik asit sentezlenir.
Ayrıca;
Glükozdan okzoglütaratın oksidasyon ve
transaminasyonu sonucu oluşmaktadır.
Glisin
Omurilik ve beyin sapında yer alır.
Glisinin sinir uçlarındaki biyosentezi ve metabolizasyonu
henüz aydınlatılamamıştır.
Peptit yapılı nöromediyatörler
Substans P
Onbir amino asitten oluşan polipeptit yapısındaki
Substans P ağrılı impulsların duyusal birinci nörondan duyusal
ikinci nörona taşınmasını sağlar.
Ayrıca cilt damarlarında oluşan vazodilatasyondan da sorumludur.
Opioitler
Yapısal olarak, Tyr-Gly-Gly-Phe aminoasitleri, opioit peptidin belli
kısmını oluşturur.
Ağrı informasyonunun kontrolünde görev yaparlar.
Yapıdaki Tyr-Gly bağının, aminopeptidaz enzimi tarafından hidrolizi ve
Gly-Gly bağının, enkefalinaz enzimi tarafından hidrolizi ile metabolize olur.
Sinir sistemi ilaçlarının sınıflandırılması
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Genel anestezikler
Sedatif ve hipnotik ilaçlar
Trankilizan ilaçlar
Nöroleptik ilaçlar
Antidepresan ilaçlar
Antiepileptik ilaçlar
Merkezi etkili kas gevşeticiler
Analeptik ilaçlar
Psikosomimetik ilaçlar
Narkotik analjezikler
Narkotik antagonistler
Ekspektoran ilaçlar
Nootrop ilaçlar
Adrenerjik ilaçlar
Kolinerjik ilaçlar
Antiparkinson ilaçlar
Alzheimer tedavisinde kullanılan ilaçlar
Lokal anestezikler
Narkotik olmayan analjezik ilaçlar.
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

KALPTE İLETİM NOKTALARI

3 Cards oauth2_google_cfd2531f-f18a-45fd-9d97-afe31596ce7b

Create flashcards