Uploaded by User1899

Kimyasal Bağlar ve Adlandırmalar

advertisement
3.Ünite
KİMYASAL TÜRLER ARASI ETKİLEŞİMLER
GÜÇLÜ VE ZAYIF BAĞLARIN OLUŞMASI VE KOPMASI
Çözümlü Sorular
Atomlar soy gaz elektron düzenine benzeyerek kararlı hale gelirken aynı zamanda dışarı
enerji vererek daha düşük enerjili hale geçerler. Açığa çıkan bu enerji aynı zamanda o bağı
kırmak için gereken enerjidir. Bu enerjiye bağ enerjisi denir.
Bir bağın oluşması ekzotermik, bağın kırılması ise endotermik olaylardır.
4. Aşağıda bazı bağların oluşması ya da
kırılması sırasında gerçekleşen enerji
değişimleri verilmiştir.
Cl(g) + Cl(g) $Cl2(g) + 242 kj
I. C6H6(s) + 34 kj / mol "C6H6(g)
H(g) + H(g) $H2(g) + 436 kj
II. CaO(k) + 3850 kj / mol "
Ca 2+(g) + O2– (g)
IV. HBr(g) + 364 kj / mol "
H•(g) + Br•(g)
V. NaI(k) + 700 kj / mol "
Na+(g) + I– (g)
Buna göre hangisinin zayıf etkileşim
sonucunda oluştuğu söylenebilir?
B) II
C) III
D) IV
H2(g) + 436 kj $H(g) + H(g)
Bağ enerjisi ne kadar büyükse, bağın o kadar sağlam ve kararlı olduğu söylenebilir.
Yukarıdaki örneğe göre hidrojen atomları arasında oluşan bağ klor atomları arasında oluşan
bağdan daha sağlam ve kararlıdır.
Maddenin hal değişimine ve çözünmeye uğradığı durumlarda farklı bir kimyasal tür oluşmadığından enerji değişimi küçük olur.
Enerji değişimi yaklaşık 40 kj/mol değerinden büyükse kimyasal bağlar, düşükse fiziksel
bağlar oluşmuş ya da kopmuştur. Bu değerin istisnaları fiziksel bağın kuvvetine göre artış
gösterebilir. Bu durumda sadece enerji değişimi değil yeni bir kimyasal türün oluşup oluşmadığı da kontrol edilmelidir. Zayıf etkileşimler sonucunda maddenin kimliği değişmez, sadece
maddenin fiziksel hali etkilenir. Zayıf etkileşimlere moleküller arası etkileşimler de denir.
H2O(g) + 463 kj • mol–1 $H•(g) + •OH(g) (Yeni kimyasal tür oluşumu, güçlü bağlar)
H2O(s) + 43,9 kj • mol–1 $H2O(g) (Kimyasal tür değişimi yok, fiziksel bağlar)
I2(k) + 151 kj • mol–1 $2I•(g) (Kimyasal bağ)
Ar(s) + 6,4 kj • mol–1 $ Ar(g) (Fiziksel bağ)
III. 2O(g) "O2(g) + 498 kj / mol
A) I
Cl2(g) + 242 kj $Cl(g) + Cl(g)
E) V
Atom ve İyonların Lewis Yapısı
1H:
2 ) 2 )
• Be •
••
•N •
N:
2
5
) )
•
7
4Be:
17Cl:
1
IA
••
••
3+
13Al
•
[ Al
•
C)
•
•
•
3–
7N
H•
••
[ N
••
66
3+
••
E)
1H
••
D)
•C•
•
•N•
•
:O• •
:F•
:Ne:
•
Al•
•
•Si•
•
•P•
•
:Cl•
:Ar:
Ga•
•
•
•
•Ge•
•
•As•
•
•
•
:Se
•
•
ln•
•
•Sn•
•
•Sb•
•
:Te•
•
•
:Po
•
•
TI•
•
•Pb•
•
•Bi•
•
:
:S• •
•
:Br•
: : : : : : : : : :
•Ra•
•
: : : : : : : : : :
•Fr
B•
•
:
•Ba•
He:
•
:Kr:
:I •
:Xe:
:At•
:Rn:
Lewis yapısında kullanılan noktalar en dış katmandaki toplam elektron sayısını gösterir.
•
C
•
6C
Geçiş elementleri
•Sr•
•Cs
17
VII A
2–
[
B)
•Ca•
16
VI A
•
3–
◆ Lewis yapıları yalnız atomlar için değil, iyonlar için de kullanılır. Bir element elektron verdiğinde Lewis gösteriminde element sembolünün etrafına konulan noktalar azaltılır, elektron
aldığında Lewis gösteriminde element sembolünün etrafına konulan noktalar arttırılır.
8O:
2 ) 6 )
••
•O :
• 2) 8)
2–:
8O
••
[ O
••
••
••
[ O
•K
•Rb
Lewis yapısı
[
2–
8O
•Mg•
15
VA
[
A)
•Na
14
IV A
:
karşısında verilen Lewis yapısı yanlıştır?
•Be•
13
III A
:
•Li
2
II A
:
E) V
18
VIII A
:
•H
6. Aşağıdaki taneciklerden hangisinin
Tanecik
••
A gruplarında yer alan elementlerin atomlarının Lewis yapıları aşağıdaki tabloda verilmiştir.
:
D) IV
2 ) 8 ) 7 ) • Cl
••
C) III
••
:
Yukarıdaki kavram haritasında güçlü
etkileşimler ile ilgili verilen bilgilerden
hangisi yanlıştır?
B) II
•
2 ) 8 ) 3 ) •Al•
13Al:
••
Eşlik eden
enerji değişimi
40 kj•mol–1 den
küçüktür.
A) I
•
1 )
H
:
I
••
2–
[
V
II Metalik bağlar
Oluşurken açığa IV
Güçlü
etkileşimler
çıkan enerji deörnektir.
ğişimi büyüktür.
III
Lewis yapısı, son katmandaki elektronların (değerlik elektron sayısı) element sembolünün etrafında noktalar (•) halinde gösterilmesidir. Bu noktalar sembolün dört tarafına teker
teker yerleştirilir. Dörtten fazla değerlik elektronu olması durumunda ise oktete ulaşıncaya
kadar noktalar ikişerli olacak şekilde eşleştirilir.
Atomun Elektron Dizilimi
Lewis Yapısı
:
Çekme kuvveti,
itme kuvvetinden
aşırı büyükse
oluşur.
İyonik bağlar
örnektir.
Palme Yayınevi
5.
12Mg:
2) 8) 2)
•Mg•
2+
12Mg :
2) 8)
Mg2+
1.Bölüm /KIMYASAL TÜRLER VE GÜÇLÜ ETKILEŞIMLER
Kimyasal türler arası oluşan farklı etkileşimler ve türleri aşağıdaki şemada sınıflandırılmıştır.
Çözümlü Sorular
Kimyasal Türler Arasındaki Etkileşimler
Na+
II. MgO:
Mg2+
III. CaF2:
Ca2+ 2 [ F
Van der Waals bağları
İyon–indüklenmiş
dipol bağları
İndüklenmiş dipol
bağları
İndüklenmiş dipol–
indüklenmiş dipol
bağları
(London kuvvetleri)
••
• Cl
••
••
2+
$ Mg 2 [ Cl
••
••
••
• Cl
••
••
• Cl
••
•Mg•
••
–
••
••
••
••
••
D) I ve III
İyonlar
OH– G Mg(OH)2
+,
Bileşik
–
MnO4
A)
K
B)
Al3+,
KMnO4
2–
SO4
Hg+, S2–
C)
+
NH4 ,
Mg2+,
D)
E)
Al3(SO4)2
Hg2S
P3–
(NH4)3P
OH–
Mg(OH)2
10.
Y:
X:
◆ İyonların yüklerinin mutlak değerleri eşit ise (a=b), çaprazlama yapılmaz. Sadeleştirme yapılır.
Ca2+
S2– G CaS
◆ İyon yüklerinin değerleri birbirinin katları şeklinde ise en küçük katsayı olacak şekilde
formül oluşturulur.
Pb4+
S2– G Pb2S4 GPbS2
◆ İyonların kök olması durumunda kök parantez içine alınır. İyon yükünün mutlak değeri parantezin sağ alt köşesine yazılır.
E) II ve III
leşiklerden hangisinin formülü yanlıştır?
◆ Bileşikteki iyonların değerlikleri toplamı sıfır olmalıdır. Bu nedenle iyonların değerlikleri
çaprazlanarak element sembollerinin sağ alt köşelerine mutlak değerleri alınarak yazılır.
N3– G Ca3N2
B) Yalnız II
C) I ve II
9. Aşağıdaki iyonlar arasında oluşan bi-
◆ Öncelikle pozitif yüklü iyon (katyon) sonra negatif yüklü iyon (anyon) yazılır.
Mg2+
2–
A) Yalnız I
İki tane değerlik elektronu olan Mg, yedi tane
değerlik elektronu olan Cl atomlarına birer elektron verir. Böylece bileşikteki tüm atomlar oktetini tamamlamış olur.
Ca2+
••
yargılarından hangileri doğrudur?
İyonik bileşiklerin formüllerinin yazılmasında aşağıdaki kurallar geçerlidir.
Yb– G XbYa
[ Y
III. X ile Y’nin değerlik elektron sayıları
arasındaki fark 8’dir.
İyonik Bileşiklerin Formüllerinin Yazılması
Xa+
••
2X1+
II. X’in atom numarası 11, Y’ninki ise 9
olabilir.
••
••
Bir tane değerlik elektronu olan K, elektronunu
verir, son yörüngesinde yedi tane elektronu olan
F ise verilen elektronu alır. Böylece her iki element te oktetini tamamlamış olur.
D) II ve III
I. Y, 2 elektron alarak oktete ulaşmıştır.
••
) ) )
Cl: 2 ) 8 ) 7 )
17
•Mg•
–
arasında oluşan MgCl2 bileşiğinin Lewis
2 8 2
••
••
••
••
••
+
F
$ K [ ••
[
••
K• + • F
17Cl
••
ve
yapısı;
[
) ) ) )
••
•F
9F: 2 ) 7 )
••
12Mg
12Mg:
C) I ve III
8.
Palme Yayınevi
Aşağıda bazı iyonik bileşiklerin Lewis yapıları gösterilmiştir.
K•
B) I ve II
A gruplarında bulunan ve Lewis yapısı
yukarıda verilen X2Y bileşiği ile ilgili;
Metal ve ametal atomları arasında elektron alış-verişi ile bileşik oluşurken anyon ve katyonlar arasındaki elektrostatik çekim kuvvetleri ile oluşan kimyasal bağa iyonik bağ, iyonik
bağ içeren bileşiklere ise iyonik bileşik denir.
19K: 2 8 8 1
A) Yalnız I
E) I, II ve III
İyonik Bağ ve İyonlardan Bileşik Oluşumu
ve 9F arasında oluşan KF bileşiğinin Lewis
yapısı;
••
(20Ca, 8O, 9F, 11Na, 12Mg, 17Cl)
GÜÇLÜ ETKİLEŞİMLER
19K
–
Yukarıda verilen bileşiklerden hangilerinin Lewis elektron-nokta formülü
doğrudur?
Hidrojen bağları
Dipol–indüklenmiş
dipol bağları
2–
••
İyon–dipol
bağı
••
••
Dipol–dipol
bağı
••
••
[
Metalik
bağlar
••
[ O
–
[
Kovalent
bağlar
••
[
İyonik
bağlar
Zayıf Etkileşimler (Fiziksel Bağlar)
[ Cl
[
Güçlü Etkileşimler (Kimyasal Bağlar)
••
I. NaCl:
7.
Yukarıda katman elektron dizilimleri
verilen X ve Y atomları arasında oluşacak bileşiğin formülü aşağıdakilerden hangisidir?
A) X2Y3
B) XY3
D) X2Y
C) XY
E) X3Y2
67
3.Ünite
1.
Aşağıda bazı maddelerin formülleri verilmiştir.
KİMYASAL TÜRLER ARASI ETKİLEŞİMLER
4.
I. Alüminyum florür
II. Sodyum dikromat
H2S, KClO3, ZnSO4
III. Kalsiyum hidrür
Buna göre;
IV. Bakır (II) bromür
I. H2SO4
Çözümlü
Sorular
İyonik Bileşiklerin Kristal Örgü Yapısı
Aşağıda formülü verilen bileşiklerden hangisinin yukarıda
II. K2S
III. Zn(ClO3)2
ÜNİTE – 2 Bileşikler
TEST–2
İyonik bileşikleri oluşturan
birimler atomlar değil iyonlardır. İyonik bileşiklerde anyon ve
adı verilmemiştir?
katyonlar
arasındaki
elektrostatik
itme ve çekme kuvvetleri dengelenmiş ve düzenli bir yapı
11. (---) Metal ve ametal atomları arasında
B) CuBr
C) CaH2
A) AlF3
formüllerinden hangileri doğrudur?oluşturmuştur. Bu şekilde oluşan
yapıya
kristal 2örgü denir.
elektron ortaklaşması ile oluşur.
KH
Na2Cr2O7 sayılarının oranını gösteren en
İyonik
bileşiklerin formülleri oD)bileşiği
oluşturanE)atomların
A) Yalnız III
B) I ve II
C) II ve III
(---) Oda koşullarında katı halde bulunur.
basit
formüldür.
Bu
nedenle
iyonik
bileşiklerin
formülü
ile örtüşen molekül bulunmamaktaD) I ve III
E) I, II ve III
dır. Yani iyonik bileşiklere molekül denilemez ve molekül formülü ile gösterilemezler.
(---) Katyonlar ve anyonlar arasında
elektrostatik çekim gücü vardır.
5.
(---) Katı ve sıvı hali elektrik akımını iletir.
Yukarıda iyonik bağlı bileşiklere ait bilgiler verilmiştir.
Buiyonik
bilgilerin
2. Bir
tuzun yanlarındaki
suda çözünmesiyle ortama verdiği iyonlar K+
boşluğa doğruveise
S–2(D),
dir. yanlış ise (Y) konuluyor.
Buna göre;
Buna göre, bu I.bilgilerin
şifresi
aşağıTuzun formülü
K2S'dir.
dakilerden hangisine
doğru
verilmişII. K ve S atomları arasında iyonik bağ vardır.
tir?
: Na+
III. Potasyum (Ι) sülfür olarak adlandırılır.
: Cl–
Yukarıda sodyum klorür bileşiğinin kristal yapısı verilmiştir.
CsCl'nin kristal örgü yapısı
A) Y, D, D, Y yargılarından
B) D,hangileri
D, D, Y yanlıştır? NaCl iyonik kristalinden bir görünüş. NaCl'nin kristal örgü yapısı
Katı
sodyum
klorür,
kristal
denen
Buna
göre, sodyum klorür bileşiği ile ilgili;
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
C) D, Y, D,Y
D) Y, D, Y, D
büyük bir örgü içinde, çok sayıda
I. Na+ ve Cl– iyonları belirli bir düzen dahilinde bir araya geD) I ve III
E) IINa
ve+IIIve CI– iyonları içerir.
lerek örgü kristallerini oluşturur.
E) D, D, Y, Y
II. İyonik bağlı bir bileşiktir.
Örneğin; formülünü NaCl olarak
bildiğimiz yemek tuzunun formülüne bakıldığında her
çekim kuvveti ile bağlıIII. Na+ ve Cl– iyonları elektrostatik
iyonunun 6Cl– iyonu tarafından
ve
her Cl– iyonunun da 6Na+ iyonu tarafından çekilmedırlar.
siyle meydana gelen yapısal birimlerde iyonik kristal yapısı oluşur. İyonik kristallerde tekrar12. Yanda NaCI ye ait kristal
yargılarından hangileri doğrudur?
lanan bu yapılara birim hücre
denir.
yapı belirtilmiştir.
3.
Yalnız II de birim
B) Yalnız
III
C) I ve II Ancak NaCl’nin birim hücre
Bileşik
Suya verdiği �
iyonlar
İyonik CsCl bileşiğininA)kristalleri
hücrelerden
oluşur.
2
X
Ag+, COBuna göre;
yapısından farklı olarak her birD)iyon
sekiz iyona
I vediğer
III
E) I, II bağlanmıştır.
ve III
3
Y
Zn+2, MnO�
İyonik bileşiklerin formülleri iyonların kristaldeki sayıları arasındaki en sade oranı belirtir.
4
I. İyonlar, iyonik bağla bir arada durur.+1
–
Gerçekte yemek tuzunun formülü Na6Cl6 şeklinde olup, en sade gösterim olan NaCl kulZ
Cu , OH
lanılmaktadır.
II. İyonlar anyon ve katyon olacak şeYukarıda X, Y ve Z bileşiklerinin saf suya verdiği iyonlar gös6. İyonik bileşikler ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi
� İyonik bileşikler güçlü
çekimlerden dolayı bağımsız moleküller halinde değil kristal örgü
kilde istiflenir.
terilmiştir.
yanlıştır?
oluşturacak şekilde bir araya gelir.
A) Katı halde iyonlar düzenli örgüler oluştururlar.
Buna göre,
X, Y ve Z çekim
nin formülleri aşağıdakilerin hangiIII. İyonik kristaller
elektrostatik
� İyonik bileşiklerde kristal
örgüdeki elektrostatik çekim kuvveti çok fazla olduğundan iyon
sinde doğru olarak verilmiştir?
B) Bağımsız birimler (moleküller) içermezler.
sonucu oluşurlar.
yapılı bileşikler katı halde elektrik akımını iletmez. Eritildiklerinde ya da suda çözündükleC) Erime noktaları yüksektir.
X
Y
Z
rinde
iyonlarına ayrılmaları nedeniyle elektrik akımını iletirler.
yargılarından hangileri doğrudur?
D) Kristal örgü içermezler.
Zn(MnO4)2
CuOH
A)
Ag2CO3
� İyonik kristaller elektriksel olarak nötrdür. Yani iyonlar elektriksel yük toplamı sıfır olacak
E) Sulu çözeltilerinde serbest halde iyonlar vardır.
CuOH
B)
A) Yalnız I
B) YalnızAgCO
II 3C) I ve IIZnMnO4
şekilde kristal yapıyı oluşturur.
Zn2MnO4
Cu2OH
C)
Ag2CO3
�
İyonik
bileşiklerin erime ve kaynama noktaları oldukça yüksektir. Oda koşullarında katı
D) I veD)
III
E)
I,
III
ve
III
ZnMnO4
Cu(OH)2
Ag(CO3)2
halde
bulunurlar.
E)
AgCO3
Zn(MnO4)2
CuOH
� İyonik katılara darbe uygulandığında katı kırılır ve şekillendirilemez. Çünkü darbe sonucu
araya
iterler.
1) E kristal
2) Cyapıdaki
3) A aynı
4) Dyükler
5) bir
E
6) D gelmeye zorlanır ve birbirlerini
113
13.X: 2 ) 8 ) 8 ) 2 )
Palme Yayınevi
Na+
Y: 2 ) 8 ) 5 )
Katman elektron dizilimleri yukarıda
verilen X ve Y elementleri ile ilgili olarak;
I. Oluşturdukları bileşik kristal örgülüdür.
II. Oluşturdukları bileşik katı halde
elektrik akımını iletmez.
III. X ve Y bileşik oluştururken Y üç
elektron alır.
IV. Oluşturdukları bileşik suda iyonlaşarak çözünür.
V. Bileşiğin Lewis elektron nokta yapı••
••
••
Y
3[X]2+ 2 [ ••
3–
[
sı
şeklindedir.
ifadelerinden kaç tanesi doğrudur?
A) 1
68
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5
İyonik Bileşiklerin Suda Çözünmesi
İyonik bileşiklerin suda çözünmesi ile oluşan sulu çözeltilerde, su molekülleri kristal yüzeyde bulunan iyonlara yaklaşarak iyonların etrafını sarar. Su moleküllerinde bulunan pozitif
uçlar (hidrojen tarafı) kristal yapıdaki negatif uçlara, negatif uçlar (oksijen tarafı) ise kristal
yapıdaki pozitif uçlara doğru yönelir. Bu nedenle de iyonik bileşiklerin sudaki çözünürlükleri
diğer çözücülere oranla daha fazladır.
Bazı iyonik katıların suda çözünmesi sırasında ortama verdikleri iyonlar ve bu olaya ait
denklemler aşağıda verilmiştir. Suda çözünen iyonların sağ köşelerine “(suda)” ya da suda
anlamına gelen “(aq)” yazılmalıdır.
KCl (k) + H2O(s) " K+(suda) + Cl–(suda)
Na2SO4(k) + H2O(s) " 2Na+(suda) + SO2–
4 (suda)
AlBr3(k) + H2O(s) " Al3+(suda) + 3Br–(suda)
Not
İyonik bileşik suda çözündüğünde kristal yapı içerisindeki elektriksel çekim
kuvveti ile bağlı olan anyon ve katyonlar suda serbest hareket edebilir hale gelir.
Bu sayede elektrik iletkenliği sağlanır.
1.Bölüm /KIMYASAL TÜRLER VE GÜÇLÜ ETKILEŞIMLER
İYONİK BAĞLARIN SAĞLAMLIĞI
Çözümlü Sorular
İyonik bağ en güçlü, en sağlam kimyasal türler arası etkileşimdir. Bu yüzden iyonik bağlı
bileşiklerin dayanıklılığı, sağlamlığı diğer bileşiklere göre daha yüksektir.
İyonik bağların sağlamlığı iyon yarıçaplarına ve iyon yüklerine bakılarak belirlenir.
◆ İyon yarıçapı arttıkça iyonlar arası elektrostatik çekim gücü azalacağından iyonik
bağın sağlamlığı azalır.
◆ İyon yükleri arttıkça aralarındaki çekim kuvveti artacağından iyonik bağın sağlamlığı
artar.
İyonik bağın sağlamlığı iyonik bileşiklerin erime noktasının yükselmesini sağladığından,
bileşiklerin erime noktasına bakılarak karşılaştırma yapılabilir.
1A
2A
6A
7A
Na+
Mg2+
O2–
F–
95 pm
65 pm
K+
Ca2+
133 pm
140 pm
136 pm
Cl–
99 pm
181 pm
Br–
Bileşik
Erime noktası (°C)
NaF
993
NaCl
801
NaBr
750
NaI
662
KCl
772
KBr
735
KI
680
14.
Na+
95 136
pm pm
Çözüm
1H
Atom çapı Ca>Mg olduğundan iyonik bağ
sağlamlığı MgH2’de daha fazladır. Erime
noktası da daha fazla olur. Metal olan Mg
ve Ca elementleri ametal olan H elementi
ile elektrostatik çekim kuvvetine dayalı bileşik oluştururlar.
D) I ve III
E) II ve III
III. İyon yükü arttıkça iki tanecik arasındaki çekme kuvveti artar.
Yukarıdaki cümlelerin doğru (D) ya
da yanlış (Y) olduğuna karar veren bir
öğrenci hangi seçeneği işaretlerse
doğru olur?
A) D, Y, D, D
B) D, D, Y, Y
C) Y, Y, D, D
D) Y, D, Y, Y
E) Y, D,Y, D
16. Aynı periyotta yer alan ve A gruplarında
bulunan X, Y ve Z elementlerinin atom
numaraları ardışık tek sayılardır.
Soru
B) Yalnız II
erime noktasını yükseltir.
II. İyon yarıçapı arttıkça iyonlar arası
elektrostatik çekim artar.
IV. İyonik bileşikler suda çözündüğünde yüklü tanecikler su molekülleri ile
çevrilerek birbirinden ayrılır.
F–
MgO bileşiğinin iyonlar arası uzaklığı, NaF bileşiğininkine göre daha düşüktür. İyonlar arası uzaklık arttıkça iyonik bağın sağlamlığı azalır. Ayrıca iyon yükü arttıkça iyonik bağın sağlamlığı da artar.
◆ NaF, NaCl, NaBr, NaI iyonik bileşiklerinin aynı koşullarda erime noktaları karşılaştırıldığında; anyonların yarıçapları F–, Cl–, Br–, I– sırasıyla arttığından Na+ iyonu ile anyon
arasındaki çekim kuvveti azalır. Buna göre, Na–F bağı en güçlü, Na–I bağı en zayıftır.
◆ NaCl bileşiğindeki iyonik bağ, KCl bileşiğindeki iyonik bağdan daha sağlamdır.
A) Yalnız I
Palme Yayınevi
15. I. İyonik bağın sağlamlığı bileşiklerin
65 140
pm pm
ile ilgili;
I. Aynı koşullarda CaH2’nin erime noktası
daha fazladır.
II. Her ikisi de elektrostatik çekim kuvveti
ile oluşmuştur.
III. MgH2’nin iyonik bağ sağlamlığı daha
fazladır.
yargılarından hangileri yanlıştır?
Z+
140 pm
yargılarından hangilerinin doğru olduğu söylenebilir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
◆ MgO bileşiğinin erime noktası NaF bileşiğinin erime noktasından büyüktür.
ile oluşturduğu MgH2 ve CaH2 bileşikleri
Y+
80 pm
III. X, Y ve Z aynı grup elementi ise
Z’nin proton sayısı en küçüktür.
◆ MgO bileşiğinin erime noktası CaO’in erime noktasından büyük olmalıdır. (İyon çapı
Ca2+ > Mg2+ olduğundan iyonik bağ sağlamlığı MgO’da daha fazladır.)
elementinin 12Mg ve 20Ca elementleri
X+
100 pm
II. Y2T’nin iyonik bağ sağlamlığı
Z2T’ninkinden büyüktür.
216 pm
O2–
•
I. X2T’nin erime noktasının en yüksek
olması beklenir.
I–
Mg2+
•
Yukarıda bulunan üç metal iyonunun
T2– iyonu ile oluşturacağı bileşikler ile
ilgili;
195 pm
Bu bilgilere göre,
•
X, periyodunun ilk elementi olduğuna
göre;
I. Y’nin bağ yapımında
elektron sayısı 3’tür.
kullanılan
II. X ve Z elektrostatik çekim kuvvetine
dayanan X3Z bileşiğini oluşturur.
III. Y ile Z’nin değerlik elektron sayıları
aynıdır.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
C) I ve II
Yanıt A
B) I ve II
D) II ve III
C) I ve III
E) I, II ve III
69
1.Bölüm /KIMYASAL TÜRLER VE GÜÇLÜ ETKILEŞIMLER
KOVALENT BAĞLARIN OLUŞUMU
Çözümlü Sorular
Ametal atomları arasında elektron ortaklaşması sonucu oluşan bağ türüne kovalent
bağ denir. Kovalent bağlar ile oluşan bileşikler kovalent bileşikler veya moleküler bileşikler olarak adlandırılır.
17.
X
� Kovalent bağın oluşumu sırasında zıt yüklü iyonlar oluşmadığından bu bağ türü iyo-
Y
nik bağdan daha zayıftır.
� Kovalent bağ, aynı tür atomlar arasında oluşabileceği gibi farklı tür atomlar arasında
Yukarıda katman elektron dizilimleri
verilen X ve Y elementlerinin oluşturduğu bileşikle ilgili aşağıdakilerden
hangisi yanlıştır?
da oluşabilir.
� Aynı cins ametal atomları element molekülünü oluşturur. H2, O2, F2, Cl2, O3 gibi....
� Farklı cins ametal atomları bileşik molekülünü oluşturur. H2O, NH3, CO2, CH4 gibi...
Not
A) Formülü XY3’tür.
B) Ortaklanmamış elektron çifti sayısı
1’dir.
İki ametal atomu arasında ortaklaşa kullanılan bir çift elektron bir kovalent bağ
oluşturur.
C) Atomları arasında tekli kovalent bağ
vardır.
Her iki atomun;
� 1’er elektronu ortaklanıyorsa 1 tane
� 2’şer elektronu ortaklanıyorsa 2 tane
� 3’er elektronu ortaklanıyorsa 3 tane
D) Lewis formülü,
: :
: : :
: :
:Y:X:Y:
:Y:
kovalent bağ oluşur.
şeklindedir.
Molekül Oluşumunun Lewis Yapısıyla Gösterimi
Aşağıda verilen bazı moleküllerin Lewis yapısını inceleyelim.
� H2 molekülü oluşurken H atomları birer elektronlarını ortaklaşa kullanır ve son kat-
E) Bağlayıcı elektron çifti sayısı 3’tür.
Palme Yayınevi
Kovalent bileşiklerin Lewis elektron nokta gösterimleri de iyonik bileşiklerdeki gibi olmaktadır. Kovalent bileşiklerde ortaklaşa kullanılan elektron çiftlerine bağlayıcı elektron
çifti veya ortaklanmış elektron çifti denir. Atomların bağ yapımına katılmayan elektron
çiftlerine ise ortaklanmamış elektron çifti denir.
18. Aşağıda verilen bileşiklerden hangisi
moleküler yapılıdır?
manlarındaki elektron sayısını 2 yaparak dubletlerini tamamlamış olurlar.
(1H, 9F, 11Na, 12Mg, 13Al, 17Cl, 20Ca)
+
1p
H atomu
$
1p
1p
H atomu
(H• + •H $H : H)
1p
Bağlayıcı (ortaklanmış)
elektron çifti
H2 molekülü
� O2 molekülü oluşurken O atomları ikişer elektronlarını ortaklaşa kullanır ve son kat-
A) NaH
B) MgF2
C) HCl
D) CaH2
E) AlCl3
manlarındaki elektron sayısını 8 yaparak oktetini tamamlamış olurlar. Bu arada bağ
yapımına katılan 2 elektron, iki oksijen atomu tarafından ortaklaşa kullanılarak iki
kovalent bağ (=) oluşturur. O2 molekülünde 8 tane de ortaklanmamış elektron vardır.
İkili
kovalent
bağ
Bağlayıcı
elektronlar
O2 molekülü
(
(: O • + • O : ": O : : O : ": O = O :
� H2O molekülü oluşurken H atomları birer elektron alarak dubletini, O atomu ise iki
elektron alarak oktetini tamamlamış olur.
Ortaklanmamış
elektron çiftleri
8p
$
(H • + • O • + • H " O
H
:
H atomu
: :
8p
:
O atomu
1p
H atomu
1p
1p
H2O molekülü
:
:
1p
Bağlayıcı
elektronlar
)
H
••
••
Y•
Z
•
•
••
X
•
•
:
:
:
8p
:
O atomu
8p
•
"
:
O atomu
8p
•
+
:
8p
19.
•
Ortaklanmamış
elektron çiftleri
Lewis elektron nokta yapı formülleri
yukarıda verilen X, Y ve Z atomlarının
oluşturduğu;
I. Y2
II. X2Z
III. YX3
moleküllerindeki toplam bağ sayıları
arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) I = III > II
B) III = II > I
C) I > II = III
D) III > II > I
E) II > III > I
71
3.Ünite
KİMYASAL TÜRLER ARASI ETKİLEŞİMLER
� F atomunun son katmanında 7 elektron vardır. Flor atomu, Lewis yapısı ile göste-
Çözümlü Sorular
rildiğinde üç tane ortaklanmamış elektron çifti, bir tane de bağlayıcı elektronu bulunmaktadır. F2 molekülünde bir çift bağlayıcı elektron olduğu için bir tane tekli bağ
bulunmakta ve her bir F atomu 3 tane ortaklanmamış elektron çifti içermektedir.
20. Cl2 molekülü ile ilgili;
I. Lewis nokta yapısı
••
••
••
alarak oktetini tamamlamış olur. Hidrojen atomu bağ oluşumu sırasında elektronunu
bağ yapımında kullanır. Cl atomu ise 7 elektronundan 1 tanesini bağ yapımında kullanırken diğer 6 tanesini 3 elektron çifti olarak bulundurur.
(17Cl)
:
D) I ve III
:
C) I ve II
:
B) Yalnız III
H • + • Cl : $ H : Cl :
••
Palme Yayınevi
••
I. X ile Y arasında kovalent bağ vardır.
bağlayıcı elektronu bulunmaktadır. Karbon atomları ikişer tane bağlayıcı elektron ile
birbirlerine bağlanırlarken diğer iki bağlayıcı elektron yardımıyla da hidrojen atomlarına bağlanmaktadır. Bu nedenle C atomları kendi arasında ikili bağlar, hidrojenlerle
ise tekli kovalent bağlar oluşturmaktadırlar.
II. Y halojendir.
•
:
H
H
H
2 H • + 2 •C • + 2 H • $ C : : C
ya da
C = C
:
•
H
H
H
H
III. X alkali metaldir.
:
yargılarından hangileri doğru olur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
H
:
Buna göre,
Tekli kovalent
bağ
� C2H4 molekülünde hidrojenin bir tane bağlayıcı elektronu, karbonun ise dört tane
••
••
:
Bağlayıcı
elektronlar
21. XY bileşiğinin Lewis yapısı, X Y
H — Cl :
ya da
:
:
E) II ve III
şeklindedir.
:
� HCl molekülünde H atomu bir elektron alarak dubletini, Cl atomu ise bir elektron
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
:
III. Elektron nokta formülünde 3 çift ortaklanmamış elektron içerir.
:
II. Tekli kovalent bağ içerir.
:
Tekli kovalent bağ
Her bir atom bağlayıcı
elektronlarını ortaklaşa kullanarak oktetini tamamlar.
şeklindedir.
: F —F :
ya da
:
:
: F • + • F : $: F : F :
Cl Cl
:
:
:
:
••
:
••
••
:
••
E) I, II ve III
Bağlayıcı
elektronlar
İkili kovalent
bağ
� Azot atomunun son katmanında 5 elektron vardır. Azot atomu, Lewis yapısı ile gösterildiğinde bir tane ortaklanmamış elektron çifti, üç tane de ortaklanmamış elektronu
bulunmaktadır. N2 molekülünde üç çift bağlayıcı elektron olduğu için bir tane üçlü bağ
bulunmakta ve her bir N atomunda bir çift ortaklanmamış elektron bulunmaktadır.
:
:
•N •
•
22. CO2, H2S ve CH4 molekülleri ile ilgili
+ •N • $ : N
N:
•
ya da
Bağlayıcı
elektronlar
aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? (1H, 6C, 16S)
:N ≡ N:
Üçlü kovalent
bağ
A) CO2 ve CH4 moleküllerindeki toplam bağ sayıları eşittir.
B) H2S ve CH4 moleküllerinde yalnız
tekli bağlar vardır.
C) CH4 molekülünde ortaklanmamış
değerlik elektronu yoktur.
Bağlayıcı
elektronlar
ya da
:
•
:O • + •C • + •O : $ : O : : C : : O :
:
•
:
•
:
72
•
:
E) Her üç molekülde de merkez atomlar oktet kuralına uymuştur.
bağlayıcı elektronu bulunmaktadır. Karbon atomları dört elektronunu ikişer ikişer oksijenle bağlayarak ikili kovalent bağlar oluşturur.
:
D) CO2 molekülünün elektron nokta
gösterimi (Lewis formülü) :O::C::O:
şeklindedir.
� CO2 molekülünde karbonun dört tane bağlayıcı elektronu, oksijenlerin ise ikişer tane
:O = C = O:
İkili kovalent
bağlar
1.Bölüm /KIMYASAL TÜRLER VE GÜÇLÜ ETKILEŞIMLER
KİMYASAL BAĞLARIN İYONİK–KOVALENT KARAKTERİ
Çözümlü Sorular
Kimyasal bağın oluşumunda atomların elektronegatiflikleri ön plana çıkmaktadır. Elektronegatifliği yüksek olan atom elektronları daha kuvvetli çektiğinden elektronlar bu atoma
daha yakın bulunur. Her iki atom aynı olmadığı sürece kimyasal bağın %100 kovalent olması
mümkün değildir. Bu nedenle kimyasal bağ, iyonik ile kovalent bağ arasında karakter taşır.
23. Aşağıda bazı atomlara ait elektronegatiflik değerleri verilmiştir.
Element
� Bağ yapan iki atom arasında elektronegatiflik farkı ne kadar küçükse bağ o kadar kovalenttir.
� Elektronegatiflik farkı arttıkça bağın iyonik karakteri artar.
Örneğin; 2. periyot elementlerinin elektronegatifliklerine bakılarak bileşiklerin iyonik–kovalent karakterlerini belirleyelim.
Atom
Li
Be
B
C
N
O
F
Elektronegatiflik
değerleri
1,0
1,5
2,0
2,5
3,0
3,5
4,0
Elektronegatiflik farkı
LiF
BeF2
BF3
CF4
NF3
OF2
2,5
2,0
1,5
1,0
0,5
3,0
İyonik karakter artış yönü
Kovalent karakter artış yönü
� İyonik ve kovalent bağlar arasında kesin bir sınır yoktur. Ancak bağ yapan atomlar
arasındaki elektronegatiflik farkı 1,7 ya da daha fazla ise iyonik bağ oluşur. Bu kural
iyonik bileşiklerin tamamına uymasa bile bir çoğuna uygulanabilir.
� Bağ yapan atomlar arasındaki elektronegatiflik farkı 0,5–1,6 arasında ise polar kovalent bağ oluşur. Eğer elektronegatiflik farkı 0,3’ün altında ise bağ ya tam apolar ya
da polarlığı çok az olan kovalent bağ olur.
KOVALENT BAĞLARDA POLARLIK
� Kovalent bağlanmada, bağı oluşturan ametal atomları farklı türden olduğunda bu
atomların bağ elektronlarına sahip çıkma eğilimleri de farklılık gösterir.
H
2,1
Na
0,9
K
0,8
Ca
1,0
Cl
3,0
O
3,5
Bu değerlere göre, elementler arasında oluşan aşağıdaki bileşiklerin bağ
türleri hangi seçenekte yanlış gösterilmiştir?
Palme Yayınevi
Bileşik
Elektronegatiflik
Bileşik
Bağ türü
A)Na2O
İyonik
B) HCl
Kovalent
C) H2O
İyonik
D) K2O
İyonik
E)CaCl2
İyonik
24. Aşağıdaki taneciklerden hangisinin
%100 kovalent olduğu söylenebilir?
A) NaCl
B) HF
D) F2
C) OF2
E) H2O
� Atomların katman sayıları aynı ise, atom numarası büyük olanın bağ elektronlarına
sahip çıkma eğilimi daha fazladır.
6C, 7N, 8O, 9F
" 2
. katmandaki elementlerin bağ elektronlarına sahip çıkma eğilimleri F > O > N > C’dir.
15P, 16S, 17Cl
" 3
. katmandaki elementlerin bağ elektronlarına sahip çıkma eğilimleri Cl > S > P’dir.
� Aynı grupta yukarıdan aşağıya inildikçe son katmandaki elektronlar çekirdekten
uzaklaştıkça elektronları çekme kuvveti azalacağından elektron alma isteği azalır.
Bu nedenle bağ elektronlarına sahip çıkma isteği de azalır.
7A grupları için "F > CI > Br > I
6A grupları için " O > S
25. Aşağıda bazı moleküllerdeki elementlerin bağa sahip çıkma eğilimleri verilmiştir.
Buna göre, verilenlerden hangisi yanlıştır?
(1H, 6C, 8O, 9F, 17Cl, 7N)
5A grupları için "N > P
� Hidrojenin ise katman sayısı ve proton sayısı tek olduğu için bağ elektronlarına sahip
çıkma eğilimi yukarıda verilen element atomlarından çok daha düşüktür.
Molekül
Bağa sahip
çıkma eğilimi
A)
CH4
C>H
� Bağın polarlığı ya da apolarlığı ametallerin bağ elektronlarına sahip çıkma eğilimleri
B)
NF3
F>N
ile ilgilidir. Ametallerin kendi aralarındaki bağ elektronlarına sahip çıkma eğilimlerinin
sıralaması aşağıda verilmiştir.
C)
H 2O
H>O
F > O > Cl > N > Br > S > I > C > P > H
D)
CO
O>C
E)
HCl
Cl > H
73
KİMYASAL TÜRLER ARASI ETKİLEŞİMLER
AMETALLERİN BAĞ ELEKTRONLARINA
SAHİP ÇIKMA EĞİLİMLERİ
Cl
δ+
δ+
Polar Kovalent Bağ
H•
δ–
•
Cl
• •δ–
+ yük
– yük
Cl ••
merkezi
merkezi
δCl
+••
δ – δatomlar
+
δtarafından
– •
elektronlar
eşit
çekileH
H •• Cl
ÜNİTE – 2 Bileşikler
Çözümlü Sorular
H
ÜNİTE – 2 Bileşikler
3.Ünite
H
H
• Cl
Cl
kullanılan
meyeceği için elektronlar çekim kuvveti fazla olan elemente doğru kayarlar. Böylece kısmen
26. Kovalent bağlanmada, bağı oluşturan
– δbağ
δ+
+ çevresinde
sahip çıkma +
sıralaması aşağıda –
molekülünde
bulunan H ve Cl atomlarının bağda bulunan
• • δise
• • δ – polar
pozitif (değilimlerinin
) ve kısmen
negatif (d ) uçlarHCl
oluşur.
Böyle
moleküllere
moleküller,
oluşan
•
verilmiştir.
+ yük
– yük
+farklıdır.
yük
yük
Cl •• eğilimleri
H
Cl(elektronegatiflikleri)
elektronlara H
sahip çıkma
birbirinden
Cl–atomu
atomlar arasında elektron paylaşımı eşit
•
Bağın polarlığı
ya
Bağın
da apolarlığı
polarlığı ya
ametallerin
da apolarlığı
bağametallerin bağ
kovalent
bağada
polar
kovalent
bağ
(kutuplu)
denir.
Yani
farklı
ametal
arasında
merkezi
merkezi
merkezi
merkezi
•olduğu
•
• • negatif (δ –), H atomları
F
>
O
>
Cl
>
N
>
Br
>
S
>
I
>
C
>
P
>
H
AMETALLERİN
AMETALLERİN
AMETALLERİN
BAĞ
BAĞ
ELEKTRONLARINA
ELEKTRONLARINA
BAĞ
ELEKTRONLARINA
daha
elektronegatif
için
kısmi
ise
kısmi
pozitif
(δ +) yüklüdür.
elektronlarını çekme
elektronlarını
eğilimleri
çekme
ile ilgilidir.
eğilimleri
Ame-ile ilgilidir.
HAmeHCl Cl H δCl
+ δ+
δ – δδ+–
δH
– •H•
•• Cl• Cl
• Cl Bu
H
ise bağ apolar kovalent, elektron paylaoluşan
bağdır.
SAHİP
SAHİP
ÇIKMA
ÇIKMA
SAHİP
EĞİLİMLERİ
EĞİLİMLERİ
ÇIKMA
EĞİLİMLERİ
tallerin
kendi
aralarındaki
tallerin
kendi
bağ
aralarındaki
elektronlarına
bağ elektronlarınanedenle HCl molekülünde hem atomlar arası bağ polardır, hem de molekülün kendisi poşımı farklı ise bağ polar kovalent olur. sahip çıkma eğilimlerinin
sahip
sıralaması
eğilimlerinin
aşağıda
sıralaması
aşağıda
HCl
molekülünde
molekülünde
bağ
çevresinde
H vebulunan
Cl atomlarının
H ve Clbağda
atomlarının
bulunan
bağda bu
lardır.
HCl çıkma
molekülünde
bağ çevresinde
– •δve
δ+
–Clçevresinde
– bağbulunan
δbulunan
+ δ + HCl
• • δH
•ise
• • δise
• ClH
•
• eğilimleri (elektronegatiflikleri)
verilmiştir.
verilmiştir.
elektronlara
sahip
elektronlara
çıkma
eğilimleri
sahip
çıkma
(elektronegatiflikleri)
birbirinden
farklıdır.
Cl a
+ yük
+ yük – yük
+farklıdır.
yük
–birbirinden
yük Cl –atomu
yük
H
H
Cl
Cl
atomlarının
bağda
bulunan
elektronlara
sahip
çıkma
•
•
•
Bağın
Bağın
polarlığı
polarlığı
ya
Bağın
da
ya
apolarlığı
polarlığı
da
apolarlığı
ya
ametallerin
da
ametallerin
apolarlığı
bağ
ametallerin
bağ
bağ
Buna göre, aşağıdaki bağ türleri ileF > O > Cl > N F>AMETALLERİN
>BrO>>SCl
>>
I >NC> >BrP>>BAĞ
SH> I >ELEKTRONLARINA
C>P
> H elektronegatif
merkezi
merkezi
merkezi
merkezi
merkezi
• • • için kısmi
•olduğu
• H
daha
daha •elektronegatif
olduğu
negatif
içinCl
kısmi
(δ –), H
negatif
ise kısmi
(δ
–),
pozitif
Hmerkezi
ise
kısmi
(δδ+)–yüklüdür.
pozitif
(δBu
+) yüklüdü
δ
+
•
elektronlarını
elektronlarını
çekme
elektronlarını
çekme
eğilimleri
eğilimleri
çekme
ile
ilgilidir.
ile
eğilimleri
ilgilidir.
AmeAmeile
ilgilidir.
AmeH
eğilimleri (elektronegatiflikleri)
birbirinden
farklıdır.
– molekülünde
ilgili olarak hangisi yanlıştır?
nedenle
HCl molekülünde
nedenle
hemCl
atomlar arası
hem atomlar
bağ polardır,
arası hem
bağ polardır,
de molekülün
hem de
kendisi
molekülün
po- kendi
SAHİP
ÇIKMA EĞİLİMLERİ
δ HCl
tallerin
tallerin
kendikendi
aralarındaki
tallerin
aralarındaki
kendi
bağ
aralarındaki
elektronlarına
bağ elektronlarına
bağ elektronlarına
–
atomu
dahaaşağıda
elektronegatif
olduğu
için kısmi
(dçevresinde
), bağbulunan
lardır.
lardır.
• •bulunan
sahipsahip
çıkma
çıkma
eğilimlerinin
sahip
eğilimlerinin
çıkma
sıralaması
eğilimlerinin
sıralaması
sıralaması
aşağıda aşağıda
HCl
HCl
molekülünde
molekülünde
HCl
molekülünde
isenegatif
bağ
ise bağ
çevresinde
ise
çevresinde
bulunan
Hδ ve
Clveatomlarının
H– ve Clbağda
atomlarının
bulunan
bağda bulu
+OHbulunan
•bağda
•Cl• δatomlarının
O•
(1H, 6C, 7N, 8O, 17Cl)
O
•
H ise kısmi pozitif (d+) yüklüdür.
Bağda
kutuplaşma
olur.
verilmiştir.
verilmiştir. verilmiştir.
elektronlara
elektronlara
sahip
elektronlara
sahip
çıkma
çıkma
eğilimleri
sahip
eğilimleri
çıkma
(elektronegatiflikleri)
eğilimleri
(elektronegatiflikleri)
(elektronegatiflikleri)
birbirinden
birbirinden
farklıdır.
birbirinden
farklıdır.
Cl atomu
Cl
farklıdır.
atomuCl at
H
Cl •
Bağın polarlığı ya da apolarlığı ametallerin bağ
F > OF >> Cl
O > Cl
NF
>> >
Br
NO>
>Br
SCl
>>nedenle
I>S>N>C>I >>BrPC>>>HCl
SHP>>I H
>molekülünde
C > daha
P > Hdaha
H içinHkısmi
• pozitif
• H ise
elektronegatif
elektronegatif
daha
elektronegatif
olduğu
olduğu
için
olduğu
kısmi
negatif
için
negatif
kısmi
(δ –),(δH
negatif
–),
iseH kısmi
ise
(δ kısmi
–),
pozitif
(δ
kısmi
+)(δyüklüdür.
pozitif
+) yüklüdür.
+) yüklüdür
Bu
Bu
hem
atomlar
bağ
H
H(δBu
elektronlarını çekme
eğilimleri
ile
ilgilidir.
Ame+– arasıδ +
–
H arası
Hhem
Bağ
Türü
δδHCl
δ
nedenle
nedenle
HCl
HCl
molekülünde
nedenle
molekülünde
hem
molekülünde
hem
atomlar
atomlar
arası
hem
arası
atomlar
bağ
bağ
polardır,
polardır,
hem
bağ
polardır,
de
molekülün
de molekülün
hem de
kendisi
molekülün
kendisi
po- pokendis
polardır,
hem
de molekülün
polardır.
tallerin
kendi
aralarındaki kendisi
bağ elektronlarına
O
O
• ••
• ••
lardır.
lardır.
lardır.
•
•
A)
–C ≡ C–
Apolar
çıkma eğilimlerinin
sıralaması
aşağıda
HCl molekülünde
ise bağ çevresinde
bulunan
Hsahip
O molekülünde
hidrojen
ve oksijen
arasında
ortaklaşa kullanılan
elektronlar
O
O H ve
O atomları O
2
kovalent
KARBONMONOKSİT
(CO) GAZI
VEverilmiştir.
Aşağıda
adlandırmaları
verilen bileşiklerin
formüllerini
karşılarına
elektronlara
sahip
çıkma
eğilimleri
(elektronegatiflikleri)
oksijen
atomu tarafından
daha
fazla H
H H hidrojen
H ve oksijen atomları arasında H
ortaklaşa kullanılan
elek- H
H O molekülünde
ETKİLERİ
HH(δ –),
F > O > Cl > Nyazınız.
> Br > S > I > C > +P >2H
+ daha elektronegatif
B)
O=O
Apolar
olduğu
içinBukısmi
H ise k
H fazla çekilmektedir.
H
H negatif
δ– –oksijen δatomu
δ + daha
çekilmektedir.
Bu nedenle
su moletronlar
tarafından
nedenle
su molekülünde
–
δhidrojen
δ atomuδkısmen
kovalent
pozitif
(+),
oksijen
ise
kısmen
negatif
(–)
yüklüdür.
H
O
molekünedenle
HCl
molekülünde
hem
atomlar
arası
bağ
polardır,
2
➢ Amonyum
okzalat
. . . . . . . . . . . . . . . . . . .O
. . .O
. . . . . . . .O
külünde hidrojen atomu
kısmen po• •• • •
lünde oksijen atomulardır.
merkez atom olup son katmanında 6 elektron
• • bulundurmaktadır.
• • • • Bu
+), oksijen ise kısmen negatif
Polar kovaC)
O
O
O
zitif
(d
O
O
O
–N = C
6 elektrondan
iki. .tanesi
bağlayıcı
elektron
olup
H. .atomları
ile bağ oluşumunda kullanılır➢
Kükürt
dioksit
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
lent
O molekülünde
O molekülünde
hidrojen
ve oksijen
hidrojen
atomları
ve
oksijen
arasında
atomları
ortaklaşa
arasında
kullanılan
ortaklaşa
elekkullanılan
H2ken,
H
diğer
4
elektron
2
elektron
çifti
olarak
atomun
çevresinde
yer
alır.
Bu
elektron
çiftle(d–) yüklüdür. H2O molekülündeHok2
H H tronlar
H oksijen
H
H atomudaha
H
H
H
H
H
H
tronlar
oksijen
atomu
tarafından
tarafından
fazla
çekilmektedir.
daha
fazla
çekilmektedir.
Bu
nedenle
su
Bu
molekülünde
nedenle
su
molekü
O
molekülü
asimetrik
bir
yapıya
sahiptir
ve
polar
özellik
rinin
itme
etkisi
sonucunda
H
+
+
+
+
+
+
➢
Diklor
heptaoksit
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
2 H
D)
H–O–
Apolar
H H
H
sijen
atomu
merkez
NF3 renksiz,
kokusuz
ve etkin atom
olmayan olup
bir
δhidrojen
δsonatomu
δδhidrojen
δ
δ (+),H
kısmenatomu
pozitifkısmen
oksijen
pozitifise
(+),
kısmen
oksijen
negatif
ise kısmen
(–) yüklüdür.
negatif H
(–)
molekü- H2O mo
göstermektedir.
2Oyüklüdür.
–
gazdır
kovalent
δ. . . olup
katmanında 6 elektron
bulundurlünde
oksijen lünde
atomu
olup
elektron bulundurmaktadır.
6 elektron bulundurmaktad
Bu
➢ Kükürt
hekzaflorür
. . .oksijen
.merkez
. . . . .atomu
.atom
. . . .merkez
. . . .son
. .atom
.katmanında
. . . .son
. . 6katmanında
O
– tanesi
6iki
elektrondan
tanesi bağlayıcı
iki
elektron
bağlayıcı
olup
elektron
H
atomları
olup
ile
H
bağ
atomları
oluşumunda
ile
bağ
kullanılıroluşumunda
kulla
E)
H – Cl
Polar kovamaktadır. Bu 6 elektrondan iki6 elektrondan
tane•
•
δ
➢ Amonyum nitrür
. .diğer
. . 2. .elektron
. . . . çifti
. . 2. olarak
.elektron
. . . . atomun
.O
. çifti
. . . olarak
. çevresinde
. . . . atomunyer
diğer 4ile
elektron
ken,
4. .elektron
alır.
Bu elektron
yer2alır.çiftleBu elektron
lent
si bağlayıcı elektron olup HHOken,
atomları
bağ
oluşumunda
kullanılırken,
diğer
4çevresinde
elektron
molekülünde
O
molekülünde
O
molekülünde
hidrojen
hidrojen
ve
oksijen
ve
hidrojen
oksijen
atomları
ve
atomları
oksijen
arasında
arasında
atomları
ortaklaşa
arasında
ortaklaşa
kullanılan
ortaklaşa
kullanılan
elekkullanılan
eleke
H
H
2 rinin
2 itme etkisi
2rinin
O molekülü
bir yapıya
asimetrik
sahiptir
bir yapıya
ve polar
sahiptir
özellik
ve polar ö
sonucunda
itme etkisiHsonucunda
H2asimetrik
2O molekülü
NF3 renksiz,
kokusuz
NF3 renksiz,
ve etkin
kokusuz
olmayan
ve bir
etkin
olmayan
birtronlar
elektron
çifti
olarak
atomun
çevresinde
yer
alır.
Bu
elektron
çiftlerinin
itme
etkisi
sonucunda
➢
Dikükürt
diklorür
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
H
tronlar
tronlar
oksijen
oksijen
atomu
atomu
oksijen
tarafından
tarafından
atomu
daha
tarafından
daha
fazla
fazla
çekilmektedir.
daha
çekilmektedir.
fazla
çekilmektedir.
Bu
nedenle
Bu
nedenle
su
Bu
molekülünde
su
nedenle
molekülünde
su
molekülü
H
Her yıl ülkemizde yüzlerce insan sobalardangazdır
göstermektedir.
göstermektedir.
gazdır
N
+
+(+),
hidrojen
hidrojen
atomu
atomu
hidrojen
kısmen
kısmen
atomu
pozitif
kısmen
(+), oksijen
(+),
pozitif
oksijen
ise
oksijen
kısmen
negatif
ise
kısmen
(–) yüklüdür.
(–)
negatif
yüklüdür.
H
(–)H
HmoleküH2OH
Oyüklüdür.
O molekümol
δkısmen
δHise
δ +negatif
sızan karbonmonoksit (CO) gazından zehirleneH2O molekülü asimetrik
bir
yapıya
sahiptir
vepozitif
polar
özellik
göstermektedir.
N 2 2
➢
Azot
tribromür
.
.
.
.
.
.
.
.
......................
rek hayatını kaybetmektedir. Bu zehirlenmenin
lünde
lünde
oksijen
oksijen
lünde
atomu
atomu
oksijen
merkez
merkez
atomu
atom
atom
merkez
olup
olup
son
atom
son
katmanında
katmanında
olup
son
6
katmanında
elektron
6
elektron
bulundurmaktadır.
6
bulundurmaktadır.
elektron
bulundurmaktadır
Bu
Bu
H
–
–
• •
•H•
NH3 molekülünde azot atomunun bağ
δ
δ
+
kaynağı sanıldığı gibi kullanılan yakıttan dolayı
Hbağlayıcı
107°
6 elektrondan
6 elektrondan
6ikielektrondan
tanesi
iki δtanesi
bağlayıcı
iki
bağlayıcı
tanesi
elektron
elektron
olupolup
elektron
H atomları
H atomları
olup
ile H
bağ
ile
atomları
oluşumunda
oluşumunda
ile bağ
kullanılıroluşumunda
kullanılır- kulla
H bağ
107°
elektronlarına
sahip çıkma eğiliminin daha
değildir. Zehirlenme fosil yakıt denilen
(kömür,
ken,ken,
diğerdiğer
4 elektron
ken,
4 elektron
diğer
2 elektron
42elektron
elektron
çifti2olarak
çifti
elektron
olarak
atomun
çifti
atomun
olarak
çevresinde
çevresinde
atomun
yer
çevresinde
alır.
yer
alır.
Bu
elektron
Bu
yer
elektron
alır.çiftleBuçiftleelektron ç
+
odun, petrol ürünleri vb.) yakıtların eksik
δ
fazlayanolması nedeniylerinin
azot
atomu
kısmen
Hpolar
O
molekülü
O
molekülü
asimetrik
O
molekülü
asimetrik
bir
yapıya
asimetrik
bir
yapıya
sahiptir
bir
sahiptir
yapıya
ve
ve
sahiptir
polar
özellik
özellik
ve
polar
öz
rinin
itme
itme
etkisi
rinin
etkisi
sonucunda
itme
sonucunda
etkisi
H
sonucunda
H
H
O
molekülünde
hidrojen
ve
oksijen
atomları
arası
H
2
2
2
N
N+
+
NF3oksijenin
renksiz,
NF3 renksiz,
kokusuz
NFkokusuz
ve etkin
ve
kokusuz
etkin
olmayan
olmayan
vebir
etkinbir
olmayan bir
ması ve ortamdaki
azalmasından
kay–),
3 renksiz,
δ
δ
negatif
(dgazdır
hidrojen atomu
ise kısmen
poH 2oksijen
Hatomu
göstermektedir.
göstermektedir.
göstermektedir.
N
Nçekilmektedir
naklanmaktadır.
Açığaoluşan
çıkan karbonmonoksit
gazdır
gazdır
tronlar
tarafından
daha
fazla
27. 1H ve 9F atomları
arasında
+
➢ Amonyum okzalatNH
(NH4)HCbağ
O oluşumunda kullanılan elektronlar, azot atomunun bağ elekH3 molekülünde
zitif (d
(CO) gazı rengi kokusu ve tadı olmadığından
do- ) olmaktadır. Bu nedenle atomlar
2 2 4
atomu
kısmen
(+),azot
oksijen
kısmen
+
+çıkma
molekülle ilgili olarak aşağıdakilertronlarına
sahip
eğiliminin
olmasıpozitif
atomuHise
kısmen
nega-Hnega
CO2 MOLEKÜLÜ
Hhidrojen
Hdaha fazla
107°
δ
δ
Hnedeniyle
–
–
–
layı hissedilemez. Karbonmonoksit (CO),
renk• • • •H 107°107°
• •
107°
arası bağlar polardır.
azot tifatomuδ SO
δise kısmen
➢ Ayrıca
Kükürt dioksit
(δ–),δhidrojen
atomu
pozitif
(δ+) olmaktadır.
nedenle
atomlar
arası bağlar
oksijen
atomu
merkez Bu
atom
olup
son katmanında
6
2 lünde
den hangisi yanlıştır?
siz, kokusuz, tatsız (yani varlığı hissetmesi zor),
+
+
polardır. Ayrıca azot
bağ
elektron
çiftlerinde
dolayı
molekül
de
nun bile
bağ oluşturmamış elektron çiftinden
δ 6atomunun
δ oluşturmamış
elektrondan
iki
tanesi
bağlayıcı
elektron
olup
H
atomları
havadan hafif ve çok düşük yoğunluklarda
H
H
➢ Diklor heptaoksit
Cl2O7
A) Atomlar arasında
polar kovalent bağ
polardır.
zehirleyici bir gazdır. Havadan hafif olduğundan
dolayı molekül de polardır.
ken, diğer 4 elektron 2 elektron çifti olarak atomun çevres
vardır.
genellikle odaların üst, yani tavan kısımlarında
N
N
N
+ + –bağ kullanılan
+
CO2 molekülünde
kullanılan
➢ortaklaşa
Kükürt hekzaflorür
SF
–
NH3 molekülünde
NH
molekülünde
bağ
oluşumunda
oluşumunda
elektronlar,
kullanılan
atomunun
azot
bağ
atomunun
elek- bir
bağy
Oelektronlar,
molekülü
asimetrik
etkisi
H2azot
δ+ itme
δδ H
δ sonucunda
6
δ3 H rinin
δH
Duvarlardan
bile sızabilir.
solu-NF renksiz, kokusuz ve etkin olmayan bir
N
N
N nega-kısmen n
B) Elektronlartoplanır.
molekülün
F ucunda
yo- Vücuda
3
tronlarına
sahip
tronlarına
çıkma eğiliminin
sahip
çıkma
daha
eğiliminin
fazla olması
daha nedeniyle
fazla olması
azot
nedeniyle
atomu kısmen
azot atomu
COsoluCO
elektronlar
oksijen
atomunun
karbon
göstermektedir.
2 MOLEKÜLÜ
2 MOLEKÜLÜ
num
yolu
ile
girer.
Vücutta
parçalanmaz,
H
H
H
–
ğunlaşırlar.
➢ gazdır
Amonyum
(NH
) N atomu
δ +atomlar
H–• •arası
H atomlar
• δnedenle
tif (δ–),
hidrojen
atomu
pozitif
ise kısmen
(δ+) olmaktadır.
pozitif (δ+)
Bu
Bu δnedenle
bağlarHarası b
+
+nitrür
3
• olmaktadır.
num yolu ile dışarı atılır. Karbonmonoksit
(CO)
H Ohidrojen
Hise4 kısmen
atomuna
göre daha elektronegatif
ol-δtif+(δ–),
107°
107°
C H O
δ δ
H
H107°
HC107°
Oçiftlerinde
O• molekül
107°
107°
polardır.
Ayrıca
polardır.
azot
atomunun
Ayrıca
azot
bağ
atomunun
oluşturmamış
bağ
oluşturmamış
elektron
elektron
dolayı
çiftlerinde
dolayı
de molek
•
Her birmeykarbon-oksijen bağı polardır
ve
elektron diklorür
C) F’nin bağ elektronlarına
sahipkapalı
çıkmabir ortamda
zehirlenmeleri sıklıkla
•
•
Cl
➢
Dikükürt
S
–
ması
nedeniyle
oksijen
tarafından
daha
2
2
polardır.
polardır.
yoğunluğu
+ +
+
danafazladır.
gelen yanma sırasında olur. Solunum
zehiridaha elektronegatif olan oksijen atoδ
eğilimi H’den
δ
δ
H H
H
muna
kaymıştır.
Doğrusal molekül
geometrisinin
fazla
çekilmekte
ve➢ oksijen
tarafı kıs- δ NBr
olan karbonmonoksit ile meydana gelen
zehirAzot tribromür
sonucu olarak bu –elektron yoğunluğundan
–
+3 + δortaklaşa
– – δ +kullanılan
– elektronlar yine oksijen atomunun karbon atoD) Apolardır. lenmelerde kısa süre içerisinde tıbbibir
molekülünde
COδ
müdahale
δ
δ
δ
2
menetkiler
negatif
(dgötürür.
), karbon tarafı ise kısmen pozitif (d ) olmaktadır. Merkez atom olan karbonun
oluşan
birbirini
muna göre daha elektronegatif olması nedeniyle oksijen tarafından daha fazla çekilmekte
yapılmaz ise zehirlenmeler ölümle sonlanabilir.
NH3NH
NH3 bağ
molekülünde
molekülünde
bağ
oluşumunda
oluşumunda
kullanılan
oluşumunda
kullanılan
elektronlar,
kullanılan
elektronlar,
elektronlar,
azot
atomunun
atomunun
azot
bağatomunun
bağ
elek-–elek-bağ e
E) 3 çift ortaklanmamış
elektron içerir.
3 molekülünde
– azot
her iki yanında yer alan oksijen
atomlarının
her
ikisi
debağ
aynı
yük
yoğunluğuna
sahip
δ + • • δolduklaδ––• • δ +
δ ••
•δ
N
+
•olması
tronlarına
sahip
tronlarına
sahip
çıkma
çıkma
eğiliminin
sahip
eğiliminin
çıkma
daha
eğiliminin
daha
fazla
fazla
olması
daha
olması
nedeniyle
fazla
nedeniyle
azot
nedeniyle
azot
atomu
atomu
kısmen
azot
kısmen
atomu
neganegakısmen ne
CO2CO
MOLEKÜLÜ
MOLEKÜLÜ
CO2 MOLEKÜLÜ tronlarına
O
C
O
O
C
O
δ
O
C
O
O
C
O
2 rı
H
için
vebağı
merkez
atomda
bağ
oluşturmamış elektron bulunmadığı için •atomlar
arası
• • bağlar
Her bir karbon-oksijen
Her bir karbon-oksijen
polardır vebağı
elektron
polardır
ve elektron
• nedenle
• •arasıarası
• • arası ba
131
tif
(δ–),
tif (δ–),
hidrojen
hidrojen
tif (δ–),
atomu
atomu
hidrojen
ise kısmen
iseatomu
kısmen
pozitif
isepozitif
kısmen
(δ+) (δ+)
olmaktadır.
pozitif
olmaktadır.
(δ+)
Buolmaktadır.
Bu nedenle
atomlar
Bu
atomlar
nedenle
bağlar
atomlar
bağlar
H elektron
Moleküllerde
Polarlık
veatomunun
Apolarlık
yoğunluğu daha
yoğunluğu
elektronegatif
dahaolan
elektronegatif
oksijenmolekül
atoolan oksijen
ato- özellik
polar
olmasına
karşın
apolar
göstermektedir.
polardır.
polardır.
Ayrıca
Ayrıca
polardır.
azotazot
atomunun
Ayrıca
azot
bağatomunun
bağ
oluşturmamış
oluşturmamış
elektron
çiftlerinde
çiftlerinde
elektron
dolayı
çiftlerinde
dolayı
molekül
molekül
dolayı
de de
molekü
+ bağ oluşturmamış
muna kaymıştır.muna
Doğrusal
kaymıştır.
molekül
Doğrusal
geometrisinin
molekül geometrisinin
H
δ
H
polardır.
polardır.
polardır.
Apolar Kovalent Bağ
Bağın polarlığı ya da apolarlığı ametallerin bağ
AMETALLERİN
AMETALLERİN
BAĞçekme
ELEKTRONLARINA
BAĞ
ELEKTRONLARINA
H
Farklı
ametal
atomları
ortak
elektronlarını
eğilimleri
ile ilgilidir.arasında
AmeSAHİP
SAHİP
EĞİLİMLERİ
ÇIKMA
tallerinÇIKMA
kendi aralarındaki
bağEĞİLİMLERİ
elektronlarına
ÜNİTE – 2 Bileşikler
Palme Yayınevi
ÜNİTE – 2 Bileşikler
bir sonucu olarak
bir sonucu
bu elektron
olarak
yoğunluğundan
bu molekülün
elektron yoğunluğundan
molekülünde
molekülünde
kullanılan
ortaklaşa
elektronlar
kullanılan
oksijenbağ
atomunun
yine oksijen
karbon
atomunun
ato- karbon
CO2 ortaklaşa
Bir
polar yaCO
da2apolar
olması
ile iki atom
arasında
polar
yayine
daelektronlar
apolar
oluşan etkiler birbirini
oluşan götürür.
etkiler
birbirini götürür.
muna göre
daha
muna
elektronegatif
görebağlarda
daha elektronegatif
olması
nedeniyle
olması
oksijen
nedeniyle
tarafından
oksijen
daha
tarafından
fazla çekilmekte
daha fazla çekilm
+ bakılırken
oluşması
farklı iki kavramdır.
Atomlar
arası
polarlığa
ve
apolarlığa
28.
� Aynı tür ametal atomları arasında–ortak
olarak çekilmesiyle
– +kullanılan
+ – – –elektron
+
–çiftinin eşit δ
δdeğerlerinin
δ δ δ δ δOysa
δile oluşan
atomlarınelektronegatiflik
aynı olup olmadığına
bakıyorduk.
bir molekülün
polar yabağlara
da apolarapolar
oldu- kovayani atomların
eşitδ δolması
ğunu
anlamak için
o moleküldeki (+) ve (–) yük yoğunluğuna bakılmaktadır.
Aşağıda
bazı
lent bağ
(kutupsuz)
denir.
–
–
+
–
1
δ •δ•+δδ ––• • δ –•δ• +
δ131
••
C2H6
PCl3
CH3Cl
• • δ ve
• • δkısmi
neden polar
yaOda O
apolar
� Aynı türmoleküllerin
ametal atomları
arasında
oluşan
negatif
pozitif
uçlar
C oldukları
CObağlarda
O anlatılmıştır.
OC NHkısmi
O
molekülünde
bağ
oluşumunda
kullanılan
elektro
O
O
C
C
O
O
O
C
O
3
•• ••
•• •• ••
•
Her bir
Herkarbon-oksijen
bir karbon-oksijen
Her bir karbon-oksijen
bağı bağı
polardır
polardır
ve
bağı
elektron
ve
polardır
elektron
ve
elektron
•
oluşmaz. CO MOLEKÜLÜ
tronlarına sahip çıkma eğiliminin daha fazla olması neden
CH
NaCN
N2H2 yoğunluğu
yoğunluğu
dahayoğunluğu
daha
elektronegatif
elektronegatif
dahaolan
elektronegatif
olan
oksijen
oksijen
atoolan
ato2 oksijen ato3OH
tif (δ–), hidrojen atomu ise kısmen pozitif (δ+) olmaktadır. B
munamuna
kaymıştır.
kaymıştır.
muna
Doğrusal
Doğrusal
kaymıştır.
molekül
molekül
Doğrusal
geometrisinin
geometrisinin
molekül geometrisinin
N
N
H
H
Cl
Cl
Yukarıda bazı moleküller bir
verilmiştir.
sonucu
bir sonucu
olarak
birolarak
sonucu
bu elektron
bu olarak
elektron
yoğunluğundan
buyoğunluğundan
elektron yoğunluğundan
polardır.
Ayrıca
azot
atomunun
bağ
oluşturmamış
elektro
molekülünde
molekülünde
molekülünde
ortaklaşa
kullanılan
ortaklaşa
kullanılan
elektronlar
kullanılan
elektronlar
yine
elektronlar
yine
oksijen
oksijen
atomunun
yine
atomunun
oksijen
karbon
atomunun
karbon
ato- atokarbon
CO2CO
CO2 ortaklaşa
2
İki grup tarafında
halat
çekme
oyunu
oynanırken
oluşan
oluşan
etkiler
etkiler
birbirini
oluşan
birbirini
götürür.
etkiler
götürür.
birbirini götürür.
muna
muna
göre
göre
daha
muna
daha
elektronegatif
göre
elektronegatif
daha
elektronegatif
olması
olması
nedeniyle
nedeniyle
olması
oksijen
nedeniyle
oksijen
tarafından
tarafından
oksijen
daha
tarafından
daha
fazla
fazla
çekilmekte
daha
çekilmekte
fazla
çekilm
polardır.
eğertanesi
her iki taraf
da denk
oluşmuşsa
Bunlardan kaç
hem
polarkuvvetlerden
kodiğerine karşı üstünlük sağlayamaz.
valent bağa hiçbir
hemtakım
de apolar
kovalent
İşte bu kimyada apolarlık olarak adlandırılmaktabağa sahiptir?
dır. Eğer halatı çeken taraflardan birisi daha kuv-
(1H, 8O, 7N,
A) 5
vetli ise bu durumda eşitlik bozulacak ve kuvvetli
P, 17
Cl, oyunu
Na)
olan
takım
Bu da kimyada
15
6C, 11kazanacaktır.
Aynı
polarlık olarak adlandırılmaktadır.
B) 4
C) 3
74
130
D) 2
E) 1
•
•
N
N ••
H
H
N•
•N
H•
•H
••
• Cl
•
•δ• –
Cl •
••
Cl ••
δ• +•
• Cl
δ–
131 131
Oher üç
C bağ O
tür atomlar
birden fazla
kovalent
oluşuyorsa
herbir
apolardır.
N2
N2, H2arasında
ve Cl
ait bağ
yapıları bağ
incelendiğinde
molekülde
de iki
2 moleküllerine
Her bir karbon-oksijen
bağı
polardır ve elektron
molekülündeki
atomlar
arasındaki
bağların
üçü
ile
H
ve
Cl
moleküllerindeki
atomlar
atom
arasındaki
bağda bulunan
elektronların
2 çekildiği için eş kuvyoğunluğu
daha
elektronegatif
olan oksijen
ato- aynı atomlar2tarafından
arasındaki
apolarBu
kovalent
bağdır.
vettebağlar
çekilmektedir.
tür moleküllerde
hem atomlar arası bağlar apolardır hem de momuna kaymıştır. Doğrusal molekül geometrisinin
lekülün kendisi apolardır.
bir sonucu olarak bu elektron yoğunluğundan
oluşan etkiler birbirini götürür.
13
•• δ
•O
•
CO2 molekülünde ortaklaşa kullanılan elektronlar yine
muna göre daha elektronegatif olması nedeniyle oksijen ta
1.Bölüm /KIMYASAL TÜRLER VE GÜÇLÜ ETKILEŞIMLER
Moleküllerin Polarlığı ve Apolarlığı
Çözümlü Sorular
İkiden fazla sayıda atom içeren kovalent moleküllerde bağların polar olması molekülün
de polar olmasını gerektirmez. Polar kovalent bağ içeren moleküller üzerindeki yük dağılımı
simetrik değilse moleküller polar yapılıdır.
Örneğin, NH3, HCl, CH3Cl, CH3OH, H2O,
@–
HCN gibi moleküllerde yükler simetrik dağılmamıştır. Moleküller üzerinde pozitif yük ve
negatif yük yoğunluğu oluşacağından polar
H
Cl
O
moleküllerdir. Yani vektörel toplam sıfırdan
+
@
H
H
farklı ise molekül polardır.
@+
@+
@–
Aynı tür atomlardan oluşan moleküllerde
yük dağılımı simetrik olduğundan moleküller apolar yapılıdır. Yani bağ elektronları eşit kuvvetle çekilmesinden dolayı molekülde kutuplaşma olmaz. Vektörel toplam sıfır olacağından
molekül apolardır. Örneğin, H2, O2, N2, Cl2, CO2, CS2, CH4, BF3 gibi moleküllerde yükler
simetrik dağıldığından apolar moleküllerdir.
N
N
X
: O= C = O :
Kovalent Bağlı Moleküllerin Etkileşimi
O
C
O
d–
d+
d–
Y
Yukarıda katman elektron dizilimi verilen X ve Y elementlerinin aralarında
oluşturduğu molekül ile ilgili olarak
aşağıda verilen ifadelerden hangisi
yanlıştır?
A) Moleküldeki X ve Y atomları oktetini
tamamlar.
B) Oluşturdukları molekülde bağ elektronları iki atom tarafından aynı kuvvetle çekilmez.
:
:
:N ≡N :
29.
C) Polar kovalent bağ içerir.
D) Bağlayıcı elektron çifti sayısı 4’tür.
İki molekül arasındaki etkileşimler, moleküllerin polarlığına bağlı olarak değişir. İki polar
molekülde, bir molekülün pozitif kutbu, diğer molekülün negatif kutbu ile etkileşerek kuvvetli elektriksel bir çekim oluşturur. Bunun sonucunda aralarında bağlar oluşur ve bileşiğin
katı ve sıvı hallerinde moleküller bir arada durur.
30. Aşağıda verilen bileşiklerden hangisinin suda çözünmesi beklenmez?
d–
İki polar molekül olan HF ve H2O birbiri içeriH
F
sinde karıştırıldığında moleküller arasında etkid–
d+
+
O
leşimler oluşur ve çözünme olur.
d
+
H
H
d
Maddeler birbiri içerisinde çözünürlerken H
d+
H
O
kendi molekülleri arasındaki bağlar kopar ve
d–
çözücünün molekülleriyle yeni bağlar oluşturur.
Fakat bütün maddeler birbirleri içerisinde çözünemezler. Bir çözünme olayının gerçekleşebilmesi için çözünen madde ile çözücü maddenin molekül yapılarının birbirine benzemesi
gerekmektedir.
Polar bir molekül ile apolar bir molekül karıştırıldığında ise moleküller arası etkileşim
türleri birbirinden farklı olduğu için heterojen bir karışım oluşur. Apolar olan I2 molekülünün
polar olan H2O molekülünde çözünmesi beklenmezken, apolar olan CCl4 molekülünde çözünmesi beklenir.
Örneklerden anlaşılacağı gibi polar maddelerin polar çözücülerde apolar maddelerin
apolar çözücülerde çözünmesi beklenir.
� Apolar moleküllerdeki çekim kuvveti polar moleküllerdekinin yanında çok daha zayıf
olduğu için, apolar molekülleri birbirinden ayırmak daha kolaydır.
� Moleküller arasındaki bağ ne kadar kuvvetli ise maddenin erime ve kaynama noktaları da o kadar yüksek olur. Bu nedenle apolar moleküllerin erime ve kaynama
noktası polar moleküllerinkinden düşüktür. Uçuculuğu ve buhar basıncı fazladır.
� Kovalent bağlı moleküllerin aynı koşullardaki erime ve kaynama noktaları iyonik bileşiklere göre daha düşüktür.
Palme Yayınevi
d+
E) Molekül polardır.
(1H, 8O, 6C, 7N, 11Na, 17Cl, 16S)
A) CH3OH
B) NaCl
C) NH3
D) H2S
E) CH4
31.
Polar/Apolar
Bileşikler
Çözücü
I.
HCl
H2O
II.
CO2
CCl4
III.
C2H5OH
H2O
Yukarıda verilen bileşiklerden hangilerinin karşısında verilen çözücüde
çözünmesi beklenir?
A) Yalnız II
B) Yalnız III
C) I ve II
D) I ve III
E) I, II ve III
32. I. NH3
II. C2H5OH
Çözüm
III. KOH
Aşağıdaki Lewis yapısı verilen bileşiklerden hangisinin suda çözünmesi beklenmez? (1H, 8O)
Su (H2O) polar bir moleküldür.
Yukarıdaki maddeler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
B) : O :: C :: O :
(1H, 8O, 7N, 6C, 19K)
:
:
:
:
:
:
:
H
A) H : C : Cl :
:
Soru
: O :: C :: O :
Lewis yapısına sahip CO2 molekülü apolardır. Suda çözünmesi beklenmez.
:
:
D) H : F :
:
:
E) Na+ [ :F:]1–
B) İkinci bileşik suda iyonlarına ayrışmaz.
C) Üçüncü bileşik suda iyonlaşarak çözünür.
H
C) Ca2+ 2[ H : ]1–
A) Bileşiklerin üçü de suda iyi çözünür.
Yanıt B
D) Birinci bileşiğin, ikinci bileşikte çözünmesi beklenmez.
E) Üçüncü bileşik hem kovalent hem
de iyonik bağ içerir.
75
3.Ünite
KİMYASAL TÜRLER ARASI ETKİLEŞİMLER
METALİK BAĞ
Çözümlü Sorular
Metal atomlarının son enerji katmanındaki elektronlar çekirdek tarafından daha az kuvvetle çekilir. Böylece, metal atomlarının değerlik elektronları daha fazla hareket edip, boş
değerlik orbitallerinde daha serbest dolaşabilir.
33. Metal çapı küçüldükçe bağ kuvvetlenir,
böylece metalin erime noktası ve sertliği
artar. Aşağıda bazı atomlara ait erime
noktaları verilmiştir.
Metal Pek çok metal atomu bir arada bulunduğunda değerlik elektronlarının hem boş orbitallerde hem de komşu atomların boş değerlik orbitallerinde serbest halde dolaşması ile bir
elektron denizi oluşur. Son katmanındaki elektronları başka atomların katmanlarında dolaşan metal atomu pozitif yüklü hale gelir. Böylece pozitif yüklü metal iyonları ile elektron
denizi arasında elektrostatik çekim kuvveti meydana gelir. Bu çekim kuvveti metalik bağ
olarak adlandırılır. Metalik bağ metal atomlarının bir arada durmasını sağlar.
Erime noktası (°C)
Ti
1660
Cu
1083
Fe
1535
Buna göre;
� Metalik bağ, fiziksel bağlardan daha güçlüdür. Fakat genel-
I. Sertlikleri arasındaki ilişki
Ti > Fe > Cu dur.
de iyon bağları ve kovalent bağlardan daha zayıftır. Metalik
bağın sağlamlığı metalin değerlik elektron sayısı ve metal atomunun çapına bağlıdır.
II. Metalik bağı en kuvvetli olan Ti dir.
III. Atom çapı en büyük olan Cu dur.
� Metallerde değerlik elektron sayısı arttıkça metal bağının
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
mentleri ile ilgili şu bilgiler veriliyor;
– X ile Z aynı periyottadır.
– X ile Y aynı gruptadır.
– Atom çapı en küçük olan Z’dir.
Buna göre X, Y ve Z elementlerinin
metalik bağ kuvvetleri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru
verilmiştir?
A) X > Y > Z
B) Z > X > Y
C) Y > Z > X
D) Z > Y > X
E) X > Z > Y
35. Metalik bağ ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A) Bir metalde atomları bir arada tutan
kuvvettir.
B) Elektron denizi modelindeki pozitif
yüklü katyonlar ile serbest şekilde hareket edebilen negatif yüklü
elektronlar arasındaki çekim kuvvetidir.
C) Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe değerlik elektron sayısı arttığından, metalik bağ kuvveti artar.
D) Aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru
gidildikçe metalik bağ kuvveti artar.
E) Güçlü etkileşimlerdendir.
76
büyüdüğünden metal bağı zayıflar, erime ve kaynama noktası
düşer.
E) I, II ve III
34. Metal oldukları bilinen X, Y ve Z ele-
� Periyodik sistemin aynı grubunda aşağıya doğru inildikçe çap
Palme Yayınevi
kuvvetliliği artar.
� Periyodik sistemin aynı periyodunda sağa doğru gidildikçe
+
+
+
+ +
+
+
+
+ +
+
+
+
+ +
+
+
+
+ +
+
+
+
+ +
elektron
denizi
metal
iyonu
Metallerde pozitif
iyonlar elektron denizi
içinde yüzmektedir.
atom çapı küçülür, metal bağı kuvvetlenir, erime ve kaynama
noktası artar.
METALİK BAĞDAN KAYNAKLANAN ÖZELLİKLER
1. Metallerin parlaklığı: Bunun nedeni ışığın yansımasıdır. Çünkü metal yüzeyine gelen
ışın demeti metaldeki serbest elektronları
uyararak yüksek enerji katmanına çıkarır.
Uyarılmış elektronlar temel hallerine dönerken
soğurdukları ışının tamamını geri yayar. Bu
nedenle metal yüzeyleri parlaktır. Bazı metallerin farklı renkte olmasının nedeni görünür
bölgedeki ışınlardan birini yansıtıp diğerlerini
soğurmasıdır.
gelen ışınlar
yansıyan ışınlar
Metal yüzeyde ışığın yansıması
2. İşlenebilme: Bunun nedeni elektron denizindeki elektronların darbe sırasında kolayca
kayabilmesi ve yer değiştirebilmesidir. Böylece dış zorlamalarla metal atomları yer değiştirir
ancak kopmaz. Esnek, dövülebilir, tel ve levha haline gelebilen metal şekillendirilmiş olur.
3. Sertlik: Metalik bağın kuvveti arttıkça metalin sertliği artar. Alkali metallerin (1A) yarı
çapları büyük olduğundan metalik bağları zayıftır. Bu nedenle yumuşaktırlar. Geçiş metalleri
ise metalik bağla birlikte orbitallerindeki yarı dolu orbitalleri ile kovalent bağda oluşturabildiklerinden sertlikleri büyüktür. Geçiş metallerinde d orbitallerindeki eşleşmemiş elektronların sayısı arttıkça kovalent karakter artar. Bu nedenle erime noktası ve sertlik artar.
4. Elektrik İletkenliği: Bunun nedeni metallerdeki hareketli elektronlardır. Uygulanan
elektriksel akım komşu elektronlara iletilir. Böylece akım tüm metal içinden geçinceye kadar
devam eder. Metal ısındıkça katyonların hareketi artacağı için elektron denizindeki elektronların hareketi kısıtlanır. Bu nedenle sıcaklık arttıkça metallerin iletkenliği azalır.
3.Ünite
KİMYASAL TÜRLER ARASI ETKİLEŞİMLER
Çok Kullanılan Anyon ve Katyonlar
Çözümlü Sorular
İki ya da daha fazla atomun oluşturduğu yüklü atom gruplarına kök denir. Kökler anyon
ya da katyon olabilir. Bazı önemli katyon ve anyonların adlarının ve değerliklerinin bilinmesi
bileşik formüllerinin yazılması ve adlandırılmasında önemlidir.
36. Aşağıda verilen çok atomlu iyonlardan hangisinin değerliği yanlış verilmiştir?
Çok atomlu iyon
A)
B)
C)
KATYONLAR
1+ değerlikli olanlar
Değerliği
Sülfat
Hidroksit
Permanganat
2+ değerlikli olanlar
3+ değerlikli olanlar
4+ değerlikli olanlar
2–
H+ Hidrojen
Mg2+ Magnezyum
Al3+ Alüminyum
Pb4+ Kurşun (IV)
1–
Li+
Ca2+
Kalsiyum
Fe3+
Demir (III)
Sn4+ Kalay (IV)
1–
Na+
Baryum
Cr3+
Krom (III)
K+ Potasyum
Zn2+ Çinko
Ag+ Gümüş
Hg2+ Cıva (II)
Cu+
Bakır (I)
Cu2+ Bakır (II)
Hg+
Cıva (I)
Fe2+ Demir (II)
NH4+ Amonyum
H3O+ Hidronyum
Sn2+ Kalay (II)
D)
Asetat
2–
E)
Fosfat
3–
Lityum
Ba2+
Sodyum
Pb2+ Kurşun (II)
ANYONLAR
1– değerlikli olanlar
–
hangisinin karşısında verilen formülü
yanlış yazılmıştır?
Bileşik adı
Bileşik formülü
A)
Sodyum hidroksit
NaOH
B)
Potasyum hidrür
KH
C)
Lityum nitrat
D)
Alüminyum nitrür
E)
Magnezyum
fosfat
Li2NO3
AlN
Mg3(PO4)2
Palme Yayınevi
37. Aşağıda adları verilen bileşiklerden
H Hidrür
F– Florür
Br– Bromür
I– İyodür
OH– Hidroksit
NO2– Nitrit
NO3– Nitrat
ClO– Hipoklorit
ClO2– Klorit
ClO3– Klorat
ClO4– Perklorat
HCO3– Bikarbonat
CN– Siyanür
CH3COO– Asetat
MnO4– Permanganat
2– değerlikli olanlar
O2–
3– değerlikli olanlar
Oksit
N3– Nitrür
S2– Sülfür
P3– Fosfür
SO32– Sülfit
SO42– Sülfat
CO2–
3 Karbonat
CrO2–
4 Kromat
Cr2O2–
7 Dikromat
2–
C2O4 Okzalat
MnO2–
4 Manganat
2–
S2O3 Tiyosülfat
PO33– Fosfit
PO43– Fosfat
İYONİK BİLEŞİKLERİN ADLANDIRILMASI
� İyonik bileşikler isimlendirilirken önce katyonun adı daha sonra anyonun adı belirtilir.
Yani önce metalin adı sonra ametal iyonunun adı okunur.
Metalin adı + Ametal iyonunun adı = Bileşiğin adı
38. Aşağıdaki maddelerden hangisinin
adı yanlış yazılmıştır?
Madde
Adı
A)
NaClO
Sodyum
hipoklorit
B)
K2CO3
Potasyum
karbonat
C)
Al2(SO4)3
Alüminyum
sülfat
D)
MgCl2
Magnezyum
klorür
E)
Na3P
Sodyum fosfat
78
BaCl2 "Baryum klorür
MgO "Magnezyum oksit
K3N "Potasyum nitrür
CaS "Kalsiyum sülfür
Li2O "Lityum oksit
NaBr "Sodyum bromür
Al4C3 "Alüminyum karbür
Na2S "Sodyum sülfür
CaH2 "Kalsiyum hidrür
AgCl "Gümüş klorür
� Metallerin köklerle oluşturduğu bileşikler adlandırılırken önce metalin adı daha sonra
kökün adı okunur.
Metalin adı + Kökün adı = Bileşiğin adı
Ca(NO3)2 "Kalsiyum nitrat
NaHCO3 "Sodyum bikarbonat
Mg(OH)2 "Magnezyum hidroksit
Na3PO4 "Sodyum fosfat
AlPO4 "Alüminyum fosfat
K2Cr2O7 "Potasyum dikromat
Ag2SO4 "Gümüş sülfat
NaCN "Sodyum siyanür
KMnO4 "Potasyum permanganat
Al2(CrO4)3 "Alüminyum kromat
1.Bölüm /KIMYASAL TÜRLER VE GÜÇLÜ ETKILEŞIMLER
� Farklı yükseltgenme basamağına sahip metallerin bileşikleri adlandırılırken, metalin
Çözümlü Sorular
adının yanına, o metalin bileşikteki yükseltgenme basamağı Roma rakamıyla parantez içinde belirtilir.
39. Aşağıdaki bileşiklerden hangisinin
Metalin adı + (Metalin yükseltgenme basamağı) + Ametal iyonunun adı= Bileşiğin adı
adı doğru olarak verilmiştir?
Bileşik
B grubu elementlerinin çoğu bileşiklerinde birden fazla pozitif değerlikler alabilir.
Fe: 2+ , 3+
Pb: 2+, 4+
Cu: 1+, 2+
Cr: 2+, 3+, 6+
Co: 2+, 3+
Hg: 1+, 2+
Sn: 2+, 4+ Mn: 2+, 3+, 4+, 6+, 7+
FeO "Demir (II) oksit
FeCl3 "Demir (III) klorür
Cu2O "Bakır (I) oksit
Mn2O7 "Mangan (VII) oksit
HgCl "Cıva (I) klorür
PbO2 "Kurşun (IV) oksit
Co(ClO3)3 "Kobalt (III) klorat
Cu(NO3)2 "Bakır (II) nitrat
PbS "Kurşun (II) sülfür
CrO3 " Krom (VI) oksit
Adı
A)
Fe2O3
Demir oksit
B)
Al2S3
Alüminyum
sülfit
C)
KNO3
Potasyum
nitrür
D)
ZnCl2
Çinko klorür
E)
HgCl2
Cıva (I) klorür
Not
Bileşiklerinde belli sayıda su molekülü bulunan bileşiklere Hidrat denir. Adlandırılırken önce bileşiğin adı sonra suyun latince katsayısı yazılır ve hidrat eki eklenir.
CuSO4 . 5H2O "Bakır(II)sülfat pentahidrat
Mg(NO3)2 . 7H2O "Magnezyum nitrat heptahidrat
40. Aşağıda formülleri verilen bileşiklerden hangisinin bileşik adı doğru yazılmıştır?
� Köklerin birbirleriyle yaptığı bileşikler adlandırılırken köklerin adları okunur.
NH4NO3 "Amonyum nitrat
(NH4)2SO4 "Amonyum sülfat
NH4MnO4 "Amonyum permanganat
NH4CN "Amonyum siyanür
� Köklerin ametallerle oluşturduğu bileşikler adlandırılırken önce kökün adı sonra ametal
iyonunun adı okunur.
Kökün adı + Ametal iyonunun adı = Bileşiğin adı
Palme Yayınevi
Kökün adı + Kökün adı = Bileşiğin adı
NH4Cl "Amonyum klorür (NH4)2S "Amonyum sülfür (NH4)3P "Amonyum fosfür
KOVALENT BİLEŞİKLERİN ADLANDIRILMASI
Kovalent bağlı bileşiklerin formülleri adlandırılırken element atomlarının formüldeki
sayıları latince ön eklerle belirtilir.
Rakam
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Latince
Okunuşu
Mono
Di
Tri
Tetra
Penta
Hekza
Hepta
Okta
Nona
Deka
Bileşik formülü
Bileşik adı
A)
NH4OH
Amonyum (II)
hidroksit
B)
FeCl3
Demir klorür
C)
PbS
Kurşun sülfür
D)
KCl
Potasyum
klorür
E)
Ca(OH)2
Kalsiyum (II)
hidroksit
� Ametal–ametal bileşikleri adlandırılırken ilk ametalin sayısı “1” ise “mono” kullanılmaz. Fakat ikinci ametalin sayısı kaç olursa olsun belirtilmelidir.
Birinci ametalin
sayısına karşılık
gelen ön ek
İkinci
İkinci ametalin
Birinci ametalin
Bileşiğin
+
+
+
ametalin =
sayısına karşılık
adı
adı
iyon adı
gelen ön ek
SO3 " Kükürt trioksit
CCl4 "Karbon tetraklorür
NO "Azot monoksit
N2O "Diazot monoksit
N2O5 "Diazot pentaoksit
P2O5 " Difosfor pentaoksit
SF6 "Kükürt hekzaflorür
CS2 "Karbon disülfür
H2O "Dihidrojen monoksit
Cl2O7 "Diklor heptaoksit
� Bazı bileşiklerin sistematik adlarından başka özel adları da vardır.
Bileşik
H2O
NH3
HNO3
NaOH
NaCl
Bileşiğin Özel Adı
Su
Amonyak
Kezzap
Sud kostik
Yemek tuzu
Bileşik
CH4
H2SO4
HCl
CaO
Ca(OH)2
Bileşiğin Özel Adı
Metan
Zaç yağı
Tuz ruhu
Sönmemiş kireç
Sönmüş kireç
41.
I.
SO2
Diazot trioksit
II.
N2O3
Monokükürt
hekzaflorür
III.
Cl2O7
Oksijen
diflorür
IV.
SF6
Kükürt
dioksit
V.
OF2
Diklor
heptaoksit
Yukarıda verilen bileşik adlarından
hangisi, formülü ile yanlış eşleştirilmiştir?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
79
3.Ünite
KİMYASAL TÜRLER ARASI ETKİLEŞİMLER
ZAYIF ETKİLEŞİMLER
Çözümlü Sorular
Zayıf etkileşimler (fiziksel bağlar) maddelerin yoğun fazlarında (katı ve sıvı halde) etkilidir.
Maddelerin fiziksel özelliklerini etkiler. Kimyasal bağlardan (güçlü etkileşimler) çok daha zayıftır. Bu etkileşimler Van der Waals ve hidrojen bağları olarak iki ana gruba ayrılır.
42.
CO2
H2S
HF
CH4
PF3
H2
Van der Waals Kuvvetleri
Van der Waals kuvvetleri moleküller arasındaki zayıf çekim kuvvetleridir. Moleküller arası
Van der Waals kuvvetlerini daha iyi anlayabilmek için kalıcı dipol ve indüklenmiş dipol kavramlarını iyi bilmemiz gerekir.
Kalıcı ve İndüklenmiş Dipoller
Polar kovalent bağlı bileşikleri oluşturan atomlar arasındaki elektronegatiflik farkından dolayı atomlardan biri kısmi pozitif yüklü (d+) diğeri de kısmi negatif yüklü (d–) dür. Bu şekilde
oluşan kovalent bağlar (HCl, HF, NH3, H2O.... gibi) kalıcı dipolleri oluştururlar. Kalıcı dipoller
kimyasal türlerin kendi yapılarından kaynaklanan ve üzerlerinde sürekli bulunan dipollerdir.
Molekülü oluşturan atomlar arasında elektronegatiflik farkı olmayan (H2, Cl2, O2) apolar
moleküllerde ise kalıcı dipoller oluşamaz. Bunlarda indüklenmiş (geçici, anlık) dipoller oluşur.
� Atomdaki elektronlar sürekli hareket halinde iken bir bölgeye yığılmaları ile bölgenin
(–) diğer bölgenin (+) yüklü olmasını sağlayabilirler. Böylece sürekli oluşup kaybolan
anlık polarlanma (kutuplanma) oluştururlar. Bu olaya indüklenme ortaya çıkan dipollere indüklenmiş dipol denir.
� Polar kovalent bağ içeren moleküllerin kalıcı dipole sahip olup olmadığını anlayabilmek için molekülün geometrisi bilinmelidir. CO2 ve CH4 molekülleri polar kovalent
bağ içermesine rağmen kalıcı dipole sahip değildir. CO2’de oksijenler üzerindeki kısmi negatif yükler doğrusal ve zıt yönde olduğu için birbirini nötrler ve geçici dipol
oluşur. CH4 molekülü de apolar olduğundan kalıcı dipoller oluşamaz. İndüklenmiş
(geçici) dipol oluşur.
� Apolar moleküllerde özellikle de soy gazlarda geçici dipollük oluşur.
Yukarıdaki tabloda verilen taneciklerden kaç tanesinde kalıcı dipoller bulunur? (1H, 6C, 8O, 9F, 15P, 16S)
A) 1
B) 3
43.
C) 4
D) 5
E) 6
Kalıcı dipoller yük
dengesinin eşit dağılmadığı moleküllerde
oluşur.
Y
HCl molekülünde
geçici dipoller
oluşur.
Moleküllerin polarlığı
molekül geometrisi ile
belirlenir.
Y
D
Apolar olduğu bilinen
iki molekül birbirine
yaklaştığında geçici
polarlık oluşur.
D
1
Elektronların yığılma
hareketi moleküllerde
anlık dipoller
oluşturur.
Y
D
2
Y
D
5
Y
3
4
Yukarıdaki cümleler doğru (D) ya da
yanlış (Y) olmasına göre takip edilirse
hangi çıkışa ulaşılır?
A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
Palme Yayınevi
D
Soru
Çözüm
I. O2
II. OF2
III. CS2
Yukarıdaki moleküllerden hangilerinde
geçici dipollük oluşmaz?
(8O, 9F, 6C, 16S)
Geçici dipollük apolar moleküllerde özellik-
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) I ve III
le de soy gazlarda oluşur.
O2: Apolar molekül
OF2: Polar molekül
CS2: Apolar molekül
Yanıt B
E) II ve III
E) 5
a. Dipol–Dipol Kuvvetleri
İki polar molekül birbirine yaklaşırken birinin pozitif (+) kutbu ile diğerinin negatif (–) kutbu arasında elektrostatik çekim kuvveti oluşur. Bu kuvvetlere dipol-dipol kuvvetleri denir.
Bu kuvvet kısmi yüklenmeden dolayı oluşan moleküllerde bulunduğundan zıt yüklü iyonlar
arasında oluşan bağdan çok zayıftır. Üstelik aynı kısmi yüke sahip uçlarda da itme gerçekleşeceğinden düzgün biraraya gelme gerçekleşmez.
–
+
–
+
leşim türleri hangisinde yanlış verilmiştir? (1H, 8O, 9F, 11Na, 17Cl)
Madde
Etkileşim Türü
A) Na+ ve H2O
İyon–dipol
B) HCl ve H2O
Dipol–dipol
C) Cl– ve H2O
İyon–dipol
D) O2 ve H2O
İyon–dipol
E) NaF ve H2O
İyon–dipol
80
+
–
–
+
44. Aşağıdaki tanecikler arasındaki etki-
itme
+
–
çekme
� Dipol-dipol bağı, kimyasal bağlardan zayıftır.
� Polar moleküller arasında oluşan dipol-dipol kuvvetleri polar moleküllerin birbiri içerisinde çözünmesini kolaylaştırır.
b. İyon–Dipol Etkileşimi
Anyon ya da katyon olduğu bilinen bir iyon polar bir molekülle bir araya geldiğinde yüklü
iyon ile polar molekülün zıt yüklü kısmı arasında çekim kuvveti oluşur. Buna iyon–dipol
etkileşimi denir.
2.Bölüm /ZAYIF ETKİLEŞİMLER
Örneğin KCl iyonik kristalinin H2O sıvısında çözünmesi olayında iyon-dipol etkileşimi
önemli rol oynar. H2O moleküllerinin kısmi pozitif yüklü uçları ile Cl– iyonları arasında ve
kısmi negatif yüklü uçları ile K+ iyonları arasında iyon-dipol bağı oluşur.
d–
K+
d–
d
+
Cl–
–
d
d+
Çözümlü Sorular
45.
d+
c. İndüklenmiş Dipol Bağları
i. İyon–indüklenmiş dipol etkileşimi
İyon bulunduran maddenin apolar moleküllerde çözünmesi ile ortaya çıkan etkileşim
türüne iyon–indüklenmiş dipol etkileşimi denir. Bu etkileşim iyon–dipol etkileşimine göre
çok zayıftır. Çünkü iyonik katıların polar olmayan çözücülerde çözünürlüğü genellikle yok
denecek kadar azdır.
Örneğin KCl kristali CCl4 ile karıştırıldığında K+ – CCl4 ve Cl– – CCl4 şeklinde anlık çok
zayıf iyon–indüklenmiş dipol bağları oluşur. Ancak bu zayıf etkileşimler K+ – Cl– arasındaki
güçlü etkileşimi koparamaz. Dolayısıyla çözünme gerçekleşmez.
Cl
Cl – C – Cl
Cl – C – Cl
Cl
Cl
İndüklenmiş dipol
İyon
Na+ – HCl
Cl– — Cl2
Dipol
HCl – H2O
HCl – CH4
İndüklenmiş dipol
HCl – CH3Cl
Cl2 — Cl2
Tabloda bazı tanecikler arasında oluşan
etkileşim türleri belirtilmiştir.
Buna göre bu etkileşimlerden kaç tanesi doğrudur? (1H, 6C, 8O, 17Cl)
A) 1
ii. Dipol–indüklenmiş dipol etkileşimi
Apolar bir maddenin polar çözücülerde veya polar bir maddenin apolar çözücülerde
çözünmesi ile ortaya çıkan etkileşim türüne dipol–indüklenmiş dipol etkileşimi denir.
Bu etkileşim iyon–indüklenmiş dipol etkileşiminden çok daha zayıftır. Çünkü genellikle
polar moleküllerin polar çözücülerde, apolar moleküllerin apolar çözücülerde çözünürlüğü
daha kolay olur. Örneğin, I2’nin etil alkol (C2H5OH) içinde çözünmesi dipol–indüklenmiş
dipol etkileşimidir. Çünkü etil alkol polar, I2 ise apolar moleküldür. Burada indüklenmeyi
gerçekleştiren etil alkoldür.
iii. İndüklenmiş dipol - indüklenmiş dipol etkileşimi (London kuvvetleri)
İlk kez Fritz London tarafından açıklanmıştır. Apolar moleküller ve soy gazlar arasında etkileşimler olmasaydı maddeler fiziksel hallerini değiştiremez, gazlar sıvılaşamaz veya
katılaşamazdı. Bu yüzden dışarıdan bir etki ile tanecik geçici polarlanabileceği gibi taneciklerin birbiri ile çarpışması sonucu da geçici dipoller oluşabilir. Apolar moleküllerin yapısında bulunan hareketli elektronların bir anlık yığılma hareketi ile ani ve geçici kutuplaşma
oluşturması indüklenmiş dipol–indüklenmiş dipol çekim kuvvetlerini (London kuvvetlerini)
oluşturur. Anlık dipoller elektronların sürekli hareket halinde olmasından dolayı sürekli yön
değiştirir.
� London kuvvetleri bütün moleküller arasında vardır. Anlık ve geçicidir. Çünkü elektronların hareketi sonucu indüklenmiş dipol ve bağ bozulur. Apolar molekülde veya soy gazda
elektron sayısı, molekül ağırlığı arttıkça London kuvvetleri artar. Böylece taneciklerin
erime ve kaynama noktası artar.
� Apolar moleküllerde ve soy gazlarda yoğun fazda yalnızca London kuvvetleri bulunur.
� Elektron sayısı aynı olan apolar moleküllerden doğrusal yapılı (düz zincirli) olanların London
kuvvetleri küresel olanlara (dallanmış) göre daha büyüktür. Böylece erime ve kaynama noktaları daha yüksektir.
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5
46. I. Br2 — Br2
Cl–
II. HBr — OH–
III. Ca2+ — CO2
Palme Yayınevi
K+
Cl
Dipol
d+
Yukarıda verilen taneciklerde oluşan
etkileşim kuvvetleri arasındaki ilişki
aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? (1H, 6C, 8O, 35Br)
A) II > III > I
B) III > II > I
C) I > II > III
D) II > I > III
E) I > III > II
47. Aşağıda verilen maddelerden hangisinin yoğun fazda tanecikler arası
etkin çekim kuvveti London değildir?
(7N, 6C, 16S, 2He, 1H, 17Cl)
A) N2
B) CS2
D) HCl
C) He
E) CCl4
48. I. Dipol-indüklenmiş dipol etkileşimi
II. London kuvvetleri
III. Polar kovalent bağ
Yukarıdakilerden hangileri moleküller arası çekim kuvvetlerindendir?
Van der Waals kuvvetleri moleküller arasında oluşan zayıf etkileşimlerin tamamına denir.
London kuvvetleri ile Van der Waals kuvvetleri eş anlamlı değildir. Van der Waals kuvvetleri London kuvvetlerini de kapsar. London kuvvetleri moleküller arasındaki bağların
en zayıfıdır. Çünkü kısa süreli oluşumlardır. Polar moleküller, elektron içerdiğinden bu
moleküller arasında da London kuvvetleri oluşur. Ancak etkin çekim kuvveti olmadıklarından çoğu zaman ihmal edilir.
A) Yalnız II
B) Yalnız III
C) I ve II
D) I ve III
E) II ve III
81
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

321işletme

2 Cards oldcity

KALPTE İLETİM NOKTALARI

3 Cards oauth2_google_cfd2531f-f18a-45fd-9d97-afe31596ce7b

Create flashcards