Chapter 20 Introduction to macroeconomics

advertisement
Makroekonomiye Giriş
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Makroekonomi ...
• ekonominin bütünüyle ilgilenir
• genel toplamlarla ilgilidir (toplumsal
talep gibi)
• iktisadi konular hakkında mikroekonomi
de olduğu gibi çalışır.
1
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Makroekonomi deki bazı anahtar
terimler
• Enflasyon
– genel fiyat seviyesi değişme oranı
• İşsizlik
– iş arayan işsiz insan sayısı
• Hasıla (Çıktı) ya da (Üretim)
– reel gayri safi milli hasıla (GSMH) ekonominin
toplam gelirini ölçer
• ekonomideki toplam üretimle yakından ilgilidir
2
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Diğer anahtar terimler
• Ekonomik büyüme
– reel GSMH’daki artışlar, ekonomideki
toplam üretimin artması anlamına gelir
• Makroekonomik politika
– ekonominin genel performansını etkilemek
için hükümetin kullandığı politikalar
3
©The McGraw-Hill Companies, 2002
4
©The McGraw-Hill Companies, 2002
İngiltere, ABD ve Almanya’da enflasyon
1960 - 2001
16
14
12
10
İngiltere
ABD
Almanya
Yıllık % 8
6
4
2
0
1960-73
1973-81
1981-90
5
1990-01
©The McGraw-Hill Companies, 2002
İngiltere, ABD ve Almanya’da işsizlik
10
% yıllık.
8
6
4
2
0
1960-73
1973-81
İngiltere
ABD
1981-90
1990-01
Almanya
6
©The McGraw-Hill Companies, 2002
İngiltere, ABD ve Almanya’da ekonomik
büyüme
5
% yıllık
4
3
2
1
0
1960-73
1973-81
İngiltere
ABD
1981-90
1990-01
Almanya
7
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Gelir, harcama ve üretimin ekonomik
çevrimi
I
C
S
C+I
Hanehalkları
Firmalar
Y
8
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Ekonomik çevrimde hükümet
I
C+I+G
C
S
G
Hanehalkları
C + I + G - Te
Te
Hükümet
Firmalar
B - Td
Y + B - Td
Y
9
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Dış Alem
• biz dışardan mal ve hizmet satın alırız,
yani ithal ederiz
• yerli firmalarımız mal ve hizmetlerini
dışarı satarlar, yani ihracat.
10
©The McGraw-Hill Companies, 2002
GSYİH ve GSMH
• Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GSYİH)
– yerli ekonomide yerleşik üretim faktörleri
tarafından üretilen hasılayı ölçer
• Gayrisafi Milli Hasıla (GSMH)
– ülke vatandaşları tarafından üretilen üretimi
ölçer
• GSMH = GSYİH + dışardan gelen net gelir
11
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Milli gelir (hasıla) üç şekilde
hesaplanır
• Harcama
– ekonomideki harcamaların toplamı
–Y=C+I+G+X-Z
• Gelir
– faktörlere yapılan ödemelerin toplamı
ör. ücret, kar, vs.
• Üretim
– ekonomide üretilen toplam üretim (katma
değer)
12
©The McGraw-Hill Companies, 2002
GSMH neyi ölçer neyi ölçmez?
• Dikkat gerektirenler:
– reel ve nominal ölçüler
– nüfus değişmelerini hesaba katmak
– refah değişmeleri
13
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Üretim
ve
Toplam Talep
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Kısa dönemde toplam üretim
• Potansiyel üretim
– tüm üretim faktörleri istihdam edildiğinde
üretilebilecek üretim
• Gerçekleşen üretim
– bir dönem içerisinde gerçekleşen üretim
– potansiyel seviyeden farklı olabilir
15
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Bazı basitleştirici varsayımlar
• Fiyatlar ve ücretler sabit
• Toplam üretim miktarı talep-yanlı
belirlenir
– “Keynesian” model
• Şimdilik:
– hükümet yok
– dış ticaret yok
• İleride bu varsayımları kaldırıcaz
16
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Toplam talep
• Hhükümet ve dış ticaret olmadığında, toplam
talep iki kısımdan oluşur:
– Yatırım
• firmaların fiziki sermaye & envanterlerine arzulanan veya
planlanan eklemeler
• şimdilik otonom olduğunu varsayalım
– Tüketim
• mal ve hizmetlere olan hanehalkı talebi
• AD = C + I
17
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Tüketim talebi
• Hanehalkı gelirini TÜKETİM ve
TASARRUF arasında dağıtır
• Kişisel harcanabilir gelir
– hanehalkının harcayabileceği ya da tasarruf
edebileceği gelir
– faktör arzından elde edilen gelir (+
transferler - vergiler)
18
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Tüketim fonksiyonu
Tüketim fonksiyonu her gelir seviyesinden arzulanan
toplam talebi gösterir
Gelir sıfırken,
arzulanan tüketim
8 (“otonom tüketim”).
C = 8 + 0.7 Y
Marjinal tüketim eğilimi
fonksiyonun eğimi) 0.7
– yani, her £1 gelirin, 70p
kadarı tüketilmektedir.
8
0
Gelir
19
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Tasarruf fonksiyonu
Tasarruf fonksiyonu, her
gelir düzeyi için arzulanan
tasarrufu gösterir.
S = -8 + 0.3 Y
0
Tüm gelir tasarruf edildiği ya da
tüketime harcandığı için,
tasarruf fonksiyonu tüketim
fonksiyonundan çıkarılabilir
ya da tam tersi.
Gelir
20
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Toplam talep
Toplam talep hanehalkının
yapmayı planladığı tüketim
harcamaları ve firmaların
yatırım harcamalarıdır
AD = C + I
C
I
AD fonksiyonu C ve I’nın
yatay toplamıdır.
(şimdilik I otonom
varsayılıyor.)
Gelir
21
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Denge üretim/gelir
45o doğru
E
AD
45o lik doğru arzulanan
harcamanın gelir ya da
üretime eşit olduğu noktaları
gösterir.
AD fonksiyonu verildiğinde,
denge E noktasında.
Bu harcamaların, gerçekleşen
gelir ya da üretime eşit
olduğu notadır.
Üretim, Gelir
22
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Toplam talepte düşmenin etkisi
45o
doğrusu AD0
Varsayalım ki
ekonominin
bulunduğu nokta Y0.
AD1
Toplam talepteki
düşme sonucu AD1 ‘e
kaydık
Yeni denge noktası Y1.
Y1
Y0
Üretim, Gelir
Dikkat edersek denge üretimdeki değişmenin
AD’deki değişmeden büyük olduğunu görürüz.
23
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Çoğaltan (çarpan)
• Çoğaltan otonom harcamalarda
meydana gelen bir değişmenin üretimde
yaratacağı toplam değişme.
• Marjinal tüketim eğilimi ne kadar
büyükse, çoğaltan da o denli büyüktür.
– Marjinal tasarruf eğilimi ne kadar büyükse,
gelirdeki her birimden ekonomik çevrim
dışına sızıntı o denli büyük olur.
24
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Mali Politikalar
ve
Dış Ticaret
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Bazı terimler
• Mali politikalar
– hükümetin vergi ve harcama kararları
• İstikrar politikaları
– üretim seviyesini potansiyel seviyesine yakın
tutmayı amaçlayan hükümet politikaları
• Bütçe açığı
– hükümet gelirlerinin giderlerinden az olması
• Ulusal borç
– hükümetin borç stoğu
26
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Gelir-harcama modeli ve
hükümet
• Y=C+I+G (varsayım: dış ticaret yok)
• Dolaysız vergiler
– tüketim foksiyonunun eğimini etkiler
– ve böylece AD eğrisinin eğimini etkiler.
• Hükümet harcamaları AD eğrisinin
pozisyonunu etkiler
27
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Mali politika?
45o
Hükümet ekonomideki toplam
üretimi toplam talebi AD0
dan AD1, ‘a çekerek etkileyebilir
doğrusu
AD1
AD0
Böylece üretim de artar
Y0 dan Y1 ‘a.
Y0
Y1
Fakat bu kez bazı önemli şeyleri
gözardı ediyor olabiliriz –
fiyatlar, faiz oranları,
ve hükümet harcamalarının
finansmanı.
Gelir,
Üretim
28
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Hükümet bütçesi
Bütçe açığı eşittir hükümet harcamaları eksi vergi gelirleri.
Hükümet harcamaları
gelirden bağımsızsa
fakat vergiler gelire
bağlıysa,
düşük gelir seviyelerinde
bütçe açık verecektir
NT
Dengelenmiş
bütçe
G
yüksek seviyelerde ise fazla
Y
Gelir, Hasıla
0
Dengelenmiş bütçe çoğaltanı hükümet harcamalarındaki
bir artışla
birlikte vergilerde de eşit oranlı bir artış daha yüksek denge üretim
seviyelerine ulaşmamızı sağlar.
29
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Dış ticaret ve gelir
• İhracat (X) & ithalat (Z)
• TİCARET DENGESİ
– net ihracatın değeri (X - Z)
• TİCARET AÇIĞI
– Z>X
• TİCARET FAZLASI
– X>Z
• Denge
–Y=C+I+G+X-Z
30
©The McGraw-Hill Companies, 2002
İhracat, ithalat ve ticaret dengesi
İthalat
Varsayalım ki ihracat
gelire bağlı değil,
fakat ithalat gelirle
birlikte artıyor
Düşük gelir seviyelerinde,
X>M
– ticaret fazlası.
İhracat
Y*
Gelir
Yüksek gelir seviyelerinde, M>X ticaret açığı.
Y* seviyesinde dış denge var ama bu
tam istihdam seviyesinde olduğumuzu göstermez.
31
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Dış ticaret ve çoğaltan
• Marjinal ithalat eğilimi
– gelirdeki değişmenin ne kadarının ithalata
gideceğini gösterir.
• Dış ticaret çoğaltanı küçültür
– marjinal ithalat eğilimi ne kadar büyükse,
çoğaltan o denli küçüktür.
32
©The McGraw-Hill Companies, 2002
Download