tc istanbul kültür üniversitesi sosyal bilimler enstitüsü kültür yönetimi

advertisement
T.C. İSTANBUL KÜLTÜR ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
KÜLTÜR YÖNETİMİ BAĞLAMINDA SOKAK MÜZİĞİ VE SOKAK
MÜZİSYENLERİ
YÜKSEK LİSANS TEZİ
İbrahim Fethi ÖZDEN
Anabilim Dalı: Sanat Yönetimi
Programı: Sanat Yönetimi
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Ayşe Can BAYSAL
MART 2013
ÖNSÖZ
“Kültür Yönetimi Bağlamında Sokak Müziği ve Sokak Müzisyenleri” adlı bu tez
çalışması sırasında benden yardımlarını esirgemeyen Sayın hocam Prof. Dr. Ayşe Can
BAYSAL’a bana yardımlarından dolayı sonsuz teşekkür eder, tez çalışmamın ileride bu
konuda araştırmalar gerçekleştirecek olan arkadaşlara faydalı olmasını umarım.
İbrahim Fethi ÖZDEN
Mart 2013
ii
KÜLTÜR YÖNETİMİ BAĞLAMINDA SOKAK MÜZİĞİ VE
SOKAK MÜZİSYENLERİ
İÇİNDEKİLER
RESİM LİSTESİ ............................................................................................................. v
FOTOĞRAF LİSTESİ ................................................................................................... v
ŞEKİL LİSTESİ............................................................................................................ vii
TABLO LİSTESİ .......................................................................................................... vii
ÖZET… ........................................................................................................................ viii
YABANCI DİL ÖZET ................................................................................................... ix
GİRİŞ ................................................................................................................................. 1
I. BÖLÜM: MÜZİK SOSYOLOJİSİ VE SOKAK MÜZİĞİ
1.1. Müzik ........................................................................................................... 3
1.2. Müzik Sosyolojisi ........................................................................................ 5
1.3. Müzik Sosyolojisinin Diğer Bilimlerle İlişkisi ............................................ 8
1.3.1. Kültür ve müzik sosyolojisi ....................................................... 8
1.3.2. Tarih ve müzik sosyolojisi ...................................................... 11
1.3.3. Ekonomi ve müzik sosyolojisi ................................................. 12
1.3.4. Psikoloji ve müzik sosyolojisi ................................................. 12
1.3.5. Eğitim ve müzik sosyolojisi .................................................... 13
1.3.6. Hukuk ve müzik sosyolojisi .................................................... 14
1.3.7. Felsefe ve müzik sosyolojisi .................................................... 13
1.4. Sokak Müziği ve Müzisyenleri ................................................................. 15
1.4.1. Sokak müziği ve sokak müzisyenleri
ile ilgili tanım ve yaklaşımlar …………….............................17
1.4.2. Sokak müziğinin ve müzisyenlerinin kültürel
toplumsal nedenleri ………………………………………… 17
1.4.3. Sokak müziği ve müzisyenlerinin toplumsal etkileri .............. 17
1.4.4. Sokak müziği türleri ............................................................... 18
iii
II. BÖLÜM: METROPOLLERDE SOKAK MÜZİĞİ
2.1. Metropollerde Sokak Müziği ..................................................................... 25
2.1.1. Tarihsel Süreçte Metropollerde Sokak Müziği ........................ 25
2.1.2 Sokak Müziğinin Metropollerde Ortaya Çıkış
Sebepleri ve Etkileri…………………………………………... 28
2.1.2.1 Sokak Müziğinin Metropollerde Ortaya
Çıkış Sebepleri……………………………………………. 29
2.1.2.2. Sokak Müziğinin Metropol Yaşamına Etkileri ...... 29
2.1.3. Metropollerdeki Sokak Müziğinin Aktörleri ........................... 29
2.1.4. Metropollerdeki Sokak Müziğinin Türleri .............................. 30
2.1.5. Sokak Müziğinin Felsefesi ...................................................... 30
2.1.6. Sokak Müziğinin Dönüşüme Katkısı ....................................... 30
2.1.7. Sokak Müziği Yapılırken Kullanılan Enstrümanlar ................ 31
2.2. Çeşitli Metropollerden Sokak Müziği Örnekleri ....................................... 34
2.2.1. İstanbul Örneği ........................................................................ 34
2.2.2. Amsterdam Örneği .................................................................. 43
2.2.3. New York Örneği .................................................................... 49
2.2.4. Paris Örneği ............................................................................. 56
2.2.5. Berlin Örneği ........................................................................... 63
III. BÖLÜM: SOKAK MÜZİSYENLERİ İLE YAPILMIŞ RÖPORTAJLAR
3.1. Kara Güneş Grubuyla Yapılmış Bir Röportaj ........................................... 69
3.2. Bir Sokak Müzisyeni: Tolga Burkay’la Yapılmış Röportaj ...................... 83
3.3. Siya Siyabend’in Bir Solistiyle Yapılmış Röportaj ................................... 85
3.4. Amerikalı Sokak Müzisyeni Ben Hinton’la Yapılan Röportaj .................. 94
3.5. Kara Güneş Grubuyla Yapılan Röportaj ................................................... 99
3.6. Sokak Müzisyeni Can Tatlıparmak’la Yapılan Röportaj ........................ 104
iv
IV. BÖLÜM: IV. BÖLÜM: KÜLTÜR YÖNETİMİ BAĞLAMINDA SOKAK
MÜZİĞİ VE SOKAK MÜZİSYENLERİ’NE YÖNELİK BİR ARAŞTIRMA VE
SONUÇLARI
4.1.
4.2.
4.3.
4.4.
4.5.
Araştırmanın Amacı …………………………………………………….107
Araştırmanın Önemi…………………………………………………….107
Araştırmanın Sınırlılıkları……………………………………………… 107
Araştırmanın Yöntemi…………………………………………………..107
Araştırmanın Sonuçları………………………………………………….107
SONUÇ ........................................................................................................................ 116
KAYNAKÇA ............................................................................................................... 121
EKLER ....................................................................................................................... 130
RESİM LİSTESİ
Resim 2.1. Sen Nehri Üzerinde Sokak Müziği
Resim 2.2. Sokak Müzisyenleri
FOTOĞRAF LİSTESİ
Fotoğraf 1.1.
Rus Çingene Grubu: “Loyko”
Fotoğraf 1.2.
Balkan Ülkelerinden Çingeneler Sokak Müziği Sergiliyor
Fotoğraf 1.3.
Roman Sokak Müziğine Türkiye’den Bir Örnek
Fotoğraf 1.4.
Kızılderili Sokak Müziği Grubu: “Beş Ruh”
Fotoğraf 1.5.
Etnik Kökenli Bir Sokak Müziği Grubu
Fotoğraf 1.6.
Şaman Müziği
Fotoğraf 1.7.
Bireysel Sokak Müziğine Bir Örnek
Fotoğraf 1.8.
Bir Sokak Müziği Grubu: “Kara Güneş”
Fotoğraf 1.9.
İstanbul Beyoğlu’nda Gerçekleştirilen “Sokak Müzisyenleri
Festivali”nden Bir Görüntü
v
Fotoğraf 2.1.
Etnik Enstrümanları ile Gösteri Yapan Sokak Müzisyenleri
Fotoğraf 2.2.
Yerel Bir Enstrüman olan Bağlaması ile Sokak Müziği Yapan
Baba ve Oğlu
Fotoğraf 2.3.
Klarnet Çalan Sokak Müzisyeni
Fotoğraf 2.4.
Elektro Gitarıyla Performans Sergileyen Bir Sokak Müzisyeni
Fotoğraf 2.5.
Ahırkapı Orkestrası
Fotoğraf 2.6.
İstanbul’dan Sokak Müzisyenleri Görüntüleri
Fotoğraf 2.7.
Beyoğlu İstiklal Caddesi: Bir Sokak Müzisyeni
Fotoğraf 2.8.
İstanbul’da Sokak Müziği Sergileyen Bir Grup
(Sokak Müzisyenleri Festivali - Beyoğlu)
Fotoğraf 2.9.
Sokak Müzisyenleri – İstanbul
Fotoğraf 2.10. Amsterdam’dan Bir Görünüm
Fotoğraf 2.11. Sokak Müzisyenleri – Amsterdam
Fotoğraf 2.12. Amsterdam’ın Merkezinde Sokak Müziği Yapan Bireysel Bir
Müzisyen
Fotoğraf 2.13. Amsterdam’da Müzik Yapan Sokak Müzisyenleri
Fotoğraf 2.14. Bireysel Bir Sokak Müziği Performansı – Amsterdam
Fotoğraf 2.15. Amsterdam’da Bir Sokak Müzisyeni
Fotoğraf 2.16. Sokak Müzisyenleri – New York
Fotoğraf 2.17. Sokak Müzisyeni – New York
Fotoğraf 2.18. Sokakta Müzik Yapan New Yorklular
Fotoğraf 2.19. Sokak Müziği Gösterimleri – New York
Fotoğraf 2.20. Sokak Müzisyenleri – New York
Fotoğraf 2.21. Paris’te Sokak Müzisyenleri
Fotoğraf 2.22. Sokak Müzisyenleri – Paris
Fotoğraf 2.23. Paris’te Bireysel Sokak Müziği Yapan Bir Sanatçı
Fotoğraf 2.24. Paris’te Caz
Fotoğraf 2.25. Kravatlı, Gömlekli, Modern Sokak Müzisyenleri, Berlin
Fotoğraf 2.26. Akordeon Çalan Berlinli Bir Sokak Müzisyeni
Fotoğraf 2.27. Berlin’de Sokak Müziği Yapan Etnik Kökenli Müzisyen
Fotoğraf 2.28. Etnik Enstrümanları ile Sokak Müziği Yapan Müzisyen
vi
Fotoğraf 2.29. Sokak Müzisyeni – Berlin (Nostalji)
Fotoğraf 2.31. Berlin Sokak Festivali Kapsamında Sokak Müzisyenleri
Fotoğraf 2.32. Berlin Sokak Müzisyenleri
Fotoğraf 3.1.
Kara Güneş Grubu
Fotoğraf 3.2.
Sokaktan Gelen Şarkıcı Tolga Burkay
Fotoğraf 3.3.
Siya Siyabend Grubu
ŞEKİL LİSTESİ
Şekil 1.1. Kültürel Sistem İçindeki İlişki Ağı
TABLO LİSTESİ
Tablo 1.1. Ankete Katıların Cinsiyet Durumları
Tablo 1.2. Ankete Katılanların Yaş Dağılımları
Tablo 1.3. Ankete Katılanların Eğitim Durumları
Tablo 1.4. Anket Soru 1
Tablo 1.5. Anket Soru 2
Tablo 1.6. Anket Soru 3
Tablo 1.7. Anket Soru 4
Tablo 1.8. Anket Soru 5
Tablo 1.9. Anket Soru 6
Tablo 2.1. Anket Soru 7
Tablo 2.2. Anket Soru 8
Tablo 2.3 Anket Soru 9
Tablo 2.4 Anket Soru 1
vii
ÖZET
"KÜLTÜR YÖNETİMİ BAĞLAMINDA SOKAK MÜZİĞİ VE SOKAK
MÜZİSYENLERİ"
İbrahim Fethi ÖZDEN
Sokak müziği, bir alt müzik türüdür. Hem müzikal, hem de kültürel ve sosyal bir
gerçekliktir. Sokak müziği adından da anlaşılacağı üzere sokakta yapılan müziktir.
Bu tez çalışmamda sokak müziğinin kültürel ve sosyal nedenlerine değinilerek,
toplumsal etkileri incelenmiş ve sokak müziği üzerine yapılan tanım, yaklaşım ve
röportajlara yer verilmiştir. Son bölümde de sokak müziği ve müzisyenleri hakkında
düşünceleri öğrenmeyi amaçlayan ve yüzelli kişiye uygulanan anket sonuçları “spss”
programı kullanılarak istatistik haline getirilip değerlendirilmiştir,.
Dünyanın her yerinde sokak müziği yapanlarla karşılaşmak mümkündür.
Özellikle büyük metropollerde sokak müziği yapanlara sıkça rastlanır. Türkiye’de de
son yıllarda sokak müziği gelişmekte ve sokak müzisyenlerinin sayısında artış
görülmektedir. Sokak müzisyenleri için İstanbul Beyoğlu örneğinde olduğu gibi bazı
yerler revaçtadır. Bunda Beyoğlu Belediyesi’nin sokak müzisyenlerine müziklerini
yapmaları için izin vermesinin payı büyüktür.
Sokak müziğine, bu müziğin kalitesinin düşük olduğu ve sanatsal içerik
taşımadığı yönünde eleştiriler yapıladursun, bu müzik metropollerde hızla gelişmektedir.
Sokak müziği, çeşitli müzik türlerini ve enstrümanlarını içerebilmektedir. Etnik kökenli
bazı gruplar da, etnik kimliklerini ortaya koymak amacıyla sokakta müzik
yapmaktadırlar. Kullanılan enstrümanlar da çok çeşitli olabilmektedir. Bunlar etnik
kökenli bazı enstrümanlar olabildiği
gibi,
modern müzik enstrümanları da
olabilmektedir.
Sokak müziğinin kalitesi ve sanatsal içeriği tartışılmasına rağmen, sokak müziği
tüm dünya metropollerinde hızla gelişmeye devam etmekte ve edecektir.
viii
ABSTRACT
"THE STUDY OF STREET MUSİC AND STREET PERFORMERS IN TERMS
OF CULTUREL MANAGEMENT”
İbrahim Fethi ÖZDEN
Street music is an underground phenomenon. It’s a reality in terms of culture,
music and social life. As the name declares, it is the sound of street life.
In this study, the source of street music is examined in terms of cultural and social
ways of life. Moreover, the meaning of street music for the audience and their attitude
against the street performers were studied with structured interviews. At the end, 150
were interviewed with a questionnaire of 10 questions about street music and street
performers and the results were statically analysed using the spss program.
It is possible to meet street performers all over the world, especially in
metropolitan cities. Recently in Turkey, there is a progress in terms of street music and
an increase in the number of street performers. Thanks to the support of the
municipality, Beyoğlu stands out to be the spot for the majority of street performers in
İstanbul.
Although it is critised in terms of artistic quality, street music has been growing in
the metropolitan cities. Street music can involve various kinds of music and instruments.
Ethnic groups use street music as a way of showing their reaction to the system. If you
also consider the variety of instruments, we can say that ethnical music instruments can
meet modern music instruments at the concept of street music.
Despite the fact that the society has a prejudice against the street music, the
movement of street performers is promising to grow stronger and spread in all
metropolitan cities of the world
ix
GİRİŞ
Sokak müziği, müzik sosyolojisi içinde genişçe tartışılan, üzerine yorumlar
yapılan, ancak varlığı yadsınamayan bir müzik türüdür. Bugün pek çok dünya
metropolünde sokak müziği icra edilmektedir.
Sokak müziğinin geçmişi çok eskilere dayanır. Geçmişten geleceğe bu müzik
türünü icra edenlerin sayısında hızla artış olmuştur. Sokak müziğinin bir üst kültür
oluşturmada katkısının zayıf olacağı açıksa da, alt bir kültür olarak varlığı da
yadsınamamaktadır. Bugün sokak müziği icra edenlerin, geçmişteki örnekleriyle
karşılaştırıldığında daha kaliteli bir müzik ürettikleri ve de daha donanımlı ve organize
oldukları görülmektedir.
Sokak müziği, müzik sosyolojisinde tartışıladursun, tüm dünyada hızla gelişmekte
ve yayılmaktadır. Bu trendin gelecekte de aynı şekilde süreceği anlaşılmaktadır.
“Kültür Yönetimi Bağlamında Sokak Müziği ve Sokak Müzisyenleri” adlı bu tez
çalışmamın Birinci bölümünde müzik sosyolojisi ve sokak müziği kavramlarına açıklık
getirilmiştir. Daha sonra müzik sosyolojisinin diğer bilimlerle ilişkisine değinilmiştir.
Sokak müziği ve müzisyenleri hakkında tanım ve yaklaşımlara yer verilmiştir. Sokak
müziğinin ve müzisyenlerinin kültürel, toplumsal nedenlerine değinildikten sonra, bu
müziğin toplumsal etkileri üzerinde durulmuştur. Bu bölüm sokak müziği türlerini
açıklamak suretiyle tamamlanmıştır.
İkinci bölümde, metropollerde sokak müziğinin varlığı, tarihsel süreçteki gelişimi,
ortaya çıkış sebepleri ve toplumsal etkileri üzerinde durulmuştur. Daha sonra çeşitli
metropollerde bu müziği yapan aktörler tanıtılmıştır. Metropollerde yapılan sokak
müziği türleri ve felsefelerinden bahsedildikten sonra, bu müziğin, müziğin kendine ve
de toplumsal dönüşüme katkısı irdelenmiştir. Bölüm çeşitli metropollerden sokak
müziği örneklerini içeren bir alt başlıkla tamamlanmıştır. Örnekler; İstanbul,
Amsterdam, New York, Paris ve Berlin olarak seçilmiştir.
1
Sonuç bölümünde, tez çalışması boyunca ortaya çıkan çeşitli sonuçlar biraraya
getirilmiş ve bunlar üzerinden genel bir değerlendirmede bulunulmuştur.
Kaynakça bölümünde, tez çalışması boyunca yararlanılan çeşitli kaynaklara yer
verilmiştir. Yararlanılan kaynaklar alfabetik sırada ve reel olmalarına özen gösterilerek
listelenmiştir.
2
I. BÖLÜM: MÜZİK SOSYOLOJİSİ VE SOKAK MÜZİĞİ
1.1. Müzik
Müziğin tarihi, insanlık tarihi kadar eskidir. Müziğin doğuşu üç kaynaktan neşet
eder; doğa, doğanın taklidi ve insan ilişkileri ve eliyle üretilen müzik. İlk müzik
formları yoğunlaşan konuşmalardan, “konuşma ezgi”lerinden oluşmuştur. 1
Müzik bazı medeniyetlerde, büyü ve ruhsal hastalıkları tedavi amacıyla da
kullanılmıştır. Müzik terapi, müziğin hastanın duygusal, fiziksel, psikolojik ve ruhsal
sağlık ve mutluluğunu iyileştirecek, koruyacak ve geliştirecek şekilde belirli kurallarla
kullanılmasıdır. 2 Öte yanda çeşitli dinler, müziği besleyen mecralar olmuştur. Tarihte
müzik, yönetim alanlarında, savaşlarda, eğlencelerde ve gündelik hayatta icra edilmiştir.
Müzik sözcüğünün kökeni antik Yunan’a uzanır. Tanrıça “Mus”, müzik
sözcüğünün kökünü oluşturmuştur. Mus, ağaçlar üzerinde yaşayan, yarı kuş yarı kadın
biçiminde olan, güzel sesi ile şarkılar söyleyen bir tanrıçadır. 3
Müzik üzerine ilk düşünceler eşzamanlı olarak eski Yunan’da Pythagoras (İÖ
580-500) ile Çin’de Konfüçyüs (İÖ 551-478) tarafından ortaya atılmıştır. Her iki
kaynak da müziği birbirine koşut olarak varlık-bilimsel ve insanbilimsel ve tarzda ele
almışlar ve daha sonraki yüzyıllarda müzik felsefesinde etkin ve yaygın bir anlayış
olacak olan “duyusal etki öğretisi”ni benimsemişlerdir. 4
Müzik, önceden tasarlanmış, şekillendirilmiş, mesajları olan, dinlendiğinde duygu
yaratan bir sanat türüdür. Müzik sanat yönelimli yada ticari amaçlarla üretilebilir. Sanat
yönelimli müzik, ticari kaygıların ötesinde, estetik kaygılarla yapılan müzik
Edip Günay, Müzik Sosyolojisi -Sosyolojiden Müzik Kültürüne Bir Bakış-, Bağlam Yayıncılık, Önsöz
Basım Yayıncılık Tes., 1.Baskı, İstanbul, Mart 2006, s.16.
2
http://members.aol.com/kathysl/def.html
3
Günay, a.g.e., s.16.
4
http://64.233.183.104/search?q=cache:Lix54S_th_UJ:www.msxlabs.org/forum/muzikhol/13958-muziknedir-muzik-estetigi.html+m%C3%BCzik+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=5&gl=tr&lr=lang_tr
1
3
çalışmalarıdır. 5 Ticari kaygılar ağırlıklı yapılan müzik ise popüler müzik bileşenlerinden
oluşur. Popüler olan tutundurması kolay olandır.
Sanat ürünleri, tüketildikçe artan, çoğalan ve yenilenen bir öz taşırken, popüler
ürünler tüketilip yok edilen ürünlerdir. Popüler ürünler gündelik tüketilen ürünler iken,
sanatsal ürünler uzun etkili eserlerdir. 6
Müzik en genel tanımı ile sesin biçem ve devinim kazanmış halidir. 7 Şimdiye
kadar çeşitli müzik tanımları yapılmıştır. Bunlara bazı örnekler aşağıda yer almaktadır.
Müzik, tasarlanan bir ürünün, içerisinde bildiriler taşıması, değişik türde
duygulara göndermelerde bulunması özelliklerine sahip bir biçimde şekillenmesi
arzusunu taşıyan bir sanatsal çalışma türüdür. 8
Müzik seslerin birbiri ardına kurallı düzenlenmesi suretiyle birleşik ve sürekli
müzik yapıtının üretilmesi sanatıdır. 9
Müzik, tasarlanan bir ürünün, içerisinde bildiriler taşıması, değişik türde
duygulara göndermelerde bulunması özelliklerine sahip bir biçimde şekillenmesi
arzusunu taşıyan bir sanatsal çalışma türüdür. 10
Müzik seslerle üretilen bir sanattır. 11
Müzik, türlü sesleri, kulağa hoş gelecek şekilde dizme sanatıdır. 12
İsmail Lütfü Erol, Batı Klasik Müziği – Dinleyici İçin Notlar 1, Öteki Müzik – Açı Yayıncılık, Odak
Offset, Ankara, Ekim 1991, s.11.
6
Erol, a.g.e., s.11.
7
http://64.233.183.104/search?q=cache:5fV2mTguhmoJ:www.yorumla.net/muzik-haberlerimuhabbetleri/63648-muzik-nedir.html+m%C3%BCzik+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=2&gl=tr&lr=lang_tr
8
Erol, a.g.e., s.11.
5
9
http://64.233.183.104/search?q=cache:hxvDCNGyQW4J:www.cwrl.utexas.edu/~syverson/worldsfair/exh
ibits/hall2/yoshimura/music.htm+what+is+music&hl=tr&ct=clnk&cd=12&gl=tr
10
İsmail Lütfü Erol, Batı Klasik Müziği – Dinleyici İçin Notlar 1, Öteki Müzik – Açı Yayıncılık, Odak
Offset, Ankara, Ekim 1991, s.11.
11
Orhan Ümmetler, “Müzik Nedir?”,
http://64.233.183.104/search?q=cache:UmB6u1JJ65cJ:www.bisanat.com/yazilar/kategori/107-MuzikNedir-/+m%C3%BCzik+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=1&gl=tr&lr=lang_tr
4
Müzik, insanları müzisyen, dansçı ya da dinleyici olarak özel biçimlerde bir araya
getiren toplumsal bir faaliyettir. 13
Müzik, kimliğimizi oluşturan kültürün, simgeler ve davranış biçimleriyle
dışavurumudur. Müzik insan eylemi ve başarısının bir türüdür. Müzik alanında elde
edilen her başarının ardında kendine özgü tekliği, bir anlamı ve bir hedefi yatar. 14
Her kültürün/topluluğun içyapısını anlatan ve bireyler arasında duygusal
bütünleşme sağlayan müziği vardır. Buna örnek olarak; Tasavvuf, Anadolu pop, Club,
Rock&roll, Heavy metal, Punk, Blues, Kanto, Tango, Caz, Disko vs. gösterebiliriz.
1.2. Müzik Sosyolojisi
Müzik sosyolojisini tanımlamadan önce, sosyolojinin ne anlama geldiğini
tanımlamakta fayda vardır. Sosyoloji en genel anlamıyla insanların, grupların ve
cemiyetlerin yaşam şekillerini inceleyen bilim dalıdır. 15
Müzik sosyolojisi ise; “incelemek için ele aldığı toplumların müzikle ilgili
kuruluşlarını, bu kuruluşların yapılarını, toplumsal olayların müzikle olan ilişkilerini,
bu ilişkilerin iç dinamiklerini ve diğer toplumlarla olan etkileşimlerini araştıran bir
bilimdir.” 16
Müzik sosyolojisi, doğayı göz ardı etmeksizin, insanlar arası ilişkiler sonucunda
ortaya çıkan gerçekleri müzikle ilişkilendirir. Bu konuda araştırmalar yapar. Kuramlar
ve sistematik bilgiler geliştirir.
Müzik sosyolojisine duyulan ihtiyaç, müziğin toplumlardaki önemi ve etkisinin
artmasıyla birlikte müzikle ilgili çeşitli sorunların belirmesi ve bu konuda ayrıntılı
12
http://64.233.183.104/search?q=cache:mLkPTM6PQy8J:www.nedirvekimdir.com/nedir/muziknedir.html+m%C3%BCzik+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=4&gl=tr&lr=lang_tr
13
Ayten Kaplan, Kültürel Müzikoloji, 1.Baskı, Bağlam Yayıncılık, Önsöz Basım Yayıncılık Tes.,
İstanbul, Temmuz 2005, s.79.
14
Kaplan, a.g.e., s.64.
15
Anthony Giddens, Sociology, 4th Edition, Polity Press, print: Blackwell Publishers Ltd., Cambridge,
United Kingdom, 2001, s.2.
16
Günay, a.g.e., s.23.
5
çalışmalar gerçekleştirme zorunluğundan doğmuştur.
Müzik sosyolojisinin konusu;
müziğin sorunları, müziğin toplumdaki yeri ve etkileri, ve toplumsal değişimi etkileyen
müzikle ilgili nedenlerdir. 17
Müzik, harekete geçirme gücü sayesinde, toplumsal örgütlenmeyi güçlü ve etkili
bir biçimde gerçekleştirir. Bu yönüyle iktidarları korkutur. Çünkü, müzik toplumsal
dinamikleri harekete geçirir ve toplumsal değişmeyi sağlayabilir.
Toplumsal değişimi etkileyen müzikle ilgili nedenler şunlardır;
•
Mekanik müzik aracı gramafon’dan sonra elektrikli müzik araçlarının gelişimi.
Pikap-plak, teyp-kaset ve CD. 18
•
Her çeşit müziğin yaygınlaşma hızının artması. Bunda medyanın ve müzik
araçlarının rolü.
•
Müzik kopyalamada elde edilen teknolojik başarılar.
•
Televizyon ve bilgisayar aracılığı ile müzikteki görselliklerin izlenebilir hale
gelmesi. Bir dinletinin izlenmesinde olduğu gibi.
•
İnternet aracılığı ile müziğin kuramsal bilgilerine kolayca ulaşılabilmesi.
•
Kitap, dergi basım ve yayımının kolaylaşması.
•
Fotokopinin sağladığı kolaylıklar.
•
Transistörlü araçlar ve kullanım kolaylıkları ve yaygınlıkları. Radyo, teyp ve
CD çalar gibi.
•
Çevre kirlenmesinde ses’in de olaya karışması.
•
Dini müziklerin radyolardan yayınlanmalarının başlaması.
17
Günay, a.g.e., s.20.
Ekinciler Holding, 1900’den 2000’e 100 Yıllık Ses Kayıt Tarihimize Müzikle Yolculuk, En Seçkin
Eserler Yorumcular ve Bestelerle Türk Musikisi, İstanbul, s.6.
18
6
•
Özel radyo vericilerinin çoğalmaları ile müzik yayınlarında görünen
yoğunlaşma.
•
İç göç nedeni ile halkın müziğinde oluşan değişiklikler. Halk müziğinin para
kazanmak için kullanımı (türkü bar).
•
Arabesk olayı.
•
Pop Kültür ve Pop Müzik olayı.
•
Türk Sanat Musikisi ve Türk Halk Müziği’nden hafif müzik üretme girişimleri.
•
Çoksesli Sanat müziğimizin, Türk Sanat Musikisi ve Türk Halk Müziğine
temellendirilme girişimleri. Çokseslendirme denemeleri.
•
Konser Ajansları’nın kurulmaları ve gelişimleri.
•
İMÇ olayı (İstanbul) ve her yönü ile kasetçilik olayı.
•
Müzik Dernekleri, müzik vakıfları.
•
Müzik Festivalleri. Ulusallıktan uluslararası oluşa doğru gelişimler.
•
Müzikte sponsorluk anlayışının gelişmesi.
•
Müzikle Tedavi konusundaki çalışmalar.
•
Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri’nin her ilde kurulmasına çalışılması.
•
Müzik Öğretmeni yetiştiren bölümlerin çoğaltılması.
•
Bestecilerimizin,
özellikle
uluslararası
şöhrete
sahip
virtüözlerimizin
çoğalmaları.
•
Yurtdışına göçenlerce, bu yeni yerleşim bölgelerinde Türk kültürünün
yaşatılması, müzik etkinliklerinin yapılmaları ve kaset, CD piyasasının
kurulmuş olması.
7
•
Televizyon
kanallarımız
arasına uluslararası
yayın
yapan
kanalların
katılmaları. Uzaktaki yakınlarımıza müziklerimizin sunulması.
•
Müzikoloji (Müzik Bilimleri) Bölümlerinin çoğalmaları.
•
Kentlerde müzik (çalgı) öğretimi veren Müzik Merkezi, Sanat Merkezi gibi
kuruluşların çoğalmaları. 19
1.3. Müzik Sosyolojisinin Diğer Bilimlerle İlişkisi
1.3.1. Kültür ve müzik sosyolojisi
Kültür, latince “cultura”dan gelmektedir. Kısaca kültür, insanların, toplumların,
medeniyetlerin geçmişten bugüne oluşturdukları, biriktirdikleri ürünleri, değerleri ve
idealleridir. Kültürün içine ilim, ahlak, dini değerler, sanat ve de müzik girer. 20
Kültürle ilgili günümüze kadar çeşitli tanımlamalar yapılmıştır. Bunlardan bazıları
aşağıda verilmiştir.
“Kültür, doğuştan başlayarak bilinçli ya da bilinçsiz edindiğimiz, içimize
sindirdiğimiz, özümlediğimiz bilgilerin tümüdür.” 21
Bir başka kültür tanımı şöyledir; “Bir halkın ya da bir toplumun maddi ve manevi
alanlarda, oluşturduğu ürünlerin tümü; yiyecek, giyecek, barınak, korunak gibi temel
ihtiyaçların elde edilmesi için kullanılan her türlü araç-gereç, uygulanan teknik; fikirler,
bilgiler, inançlar; geleneksel, dinsel, toplumsal, politik düzen ve kurumlar; düşünce,
duyuş, tüm tutum ve davranış biçimleri, yaşama tarzı.” 22
19
Günay, a.g.e., s.199-200.
http://64.233.183.104/search?q=cache:-i-X5qXrPwwJ:www.bisanat.com/yazilar/detay/652-KulturNedir-+K%C3%BClt%C3%BCr+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=5&gl=tr
21
Kaplan, a.g.e., s.59.
22
Günay, a.g.e., s.99.
20
8
Kültür, öğrenilen ve süreklilik arz eden bir yapıya sahiptir.
idealleştirilmiş kurallar bütünüdür.
24
23
İdealler ve
Kültür, insani ve toplumsal ihtiyaçları karşılar,
doyum sağlar. Değişken bir yapıya sahiptir, değişebilir. Birleştirici ve bütünleştiricidir,
bununla birlikte toplumdan topluma ve ülkeden ülkeye farklılık gösterir.
Kültürün bir ayağını güzel sanatlar ve de müzik oluşturur. Böylece müzik
sosyolojisi ile kültür ilişkilenmiş olur. Müzik kültürü, müzik sosyolojisinin bir
konusudur. “Müzik kültürü; toplumun bir üyesi olarak insanoğlunun, genel kültürünün
yanında kazandığı müzik sanatına ilişkin bilgi, beceri, tutum ve davranışlar ile müzik
ortamlarında geçerli ahlak kuralları, gelenekler ve benzeri diğer yetenek ve
alışkanlıkları kapsayan karmaşık bir bütündür.” 25
Müzik kültürünün içine, toplumların geçmişten bugüne ürettikleri müzik
örüntüleri, müzik türleri, müzik icra şekilleri, folklorları, müzik ürünleri ve de
enstrümanlar girer.
Müzik kültürü zamanla ve diğer kültürlerin etkisiyle değişebilir. Gittikçe
globalleşen dünyamızda, giderek tek tip müzik yapıldığı şeklindeki görüşler, kültürler
arası geçişe işaret etmektedir. Bu durumda etnik kimlikler, müzikte varlıklarını
vurgulama gereksinimi duymaktadırlar. 26
Kültürel biçimlerde, olgularda ortaya çıkan kavram ve değerlerin açığa
çıkarılmasıyla toplumsal ve tarihsel değişmenin niteliği ortaya çıkar. Bir kültürel
sistemin çözümlenmesi, sistem içindeki anlam ve değerlerin ortaya çıkarılmasıdır.
Müzik, kültürün bir parçasıdır.
23
http://64.233.183.104/search?q=cache:7_qyaFWkYOMJ:www.carla.umn.edu/culture/definitions.html+cu
lture+is&hl=tr&ct=clnk&cd=1&gl=tr
24
Giddens, a.g.e., s.22.
25
Günay, a.g.e., s.99.
26
Kaplan, a.g.e., s.83, 85.
9
Müzik yapma ve dinleme davranışı bir eylemdir ve insanoğlunun kültürel
değerlerinden kaynaklanır. Müzik, sosyal yapıya dayalı bir sosyal davranışın sonucunda
yaratılır. Böylece müzik sosyal bir gösterge olur. 27
Müzik, belli ritimler, ses düzenleri ile dinleyicide çağrışımlar yapıp, onda bireysel
duygular ve heyecanlar yaratır, yaşantıyla köprüler kurar. Bunu yapabildiği oranda,
başarılı olur müzik. Her kültürün müzikal bir dili vardır. Seçilen sözcükler, sözcüklerin
basılışı bu dili belirler. Bunun sonucunda müziksel anlatım gerçekleşir. Müziksel
anlatının gücü ise, kültürel birikim ve değerlere bağlıdır. Kültürel birikim ve değerler ne
kadar yüksekse, müziğin yarattığı duygu artacaktır.
Şarkı sözlerinin istediği davranışlar, içerikleri, müziği kullanma alanları, işlevi,
sembolik gücü, bütünleştirici ve ayırıcı gücü, estetik ölçüleri, kültür tarihine koşut
müzik tarihi, besteciler, yaşamları, müzik ve kültür değişim oranları vb. sorunlar kültürmüzik dengesinin kavranması ile mümkün olabilecektir. 28
Çeşitli ögelerden oluşan kültür sistemi içinde müzik, sadece bir öğedir ve diğer
kültür kurumları ile sıkı ilişki halindedir. Kültür sisteminin herhangi birinde olacak bir
değişiklik, sistemi oluşturan tüm öğeleri ve müziği etkileyecektir. Kültürel sistem
içindeki ilişki ağı Şekil 1.1’de görülmektedir.
Müzikler arasındaki farklılıklar, yüzyıllar boyunca oluşan ayrı kültürel bilgi ve
kavramlar sonucunda oluşur. Bilgi ve kavramların değişmesi müziğin kendini etkiler.
Sokak müziği, bu farklılaşmış müzik türlerinden biridir. Kendine özgü bilgi, kavram ve
örüntülere sahiptir. Sokak müziğini icra edenler de, farklı müzik bilgi ve kültürleriyle,
müziğin çeşitlenmesine, zenginleşmesine katkıda bulunan kişilerdir.
Müziği, oluştuğu kültürel bağlamda anlamaya çalışmak gerekir. Sokak müziği de
kendi kültürel bağlamından doğar. Kültürel özellikler, sosyolojik bazı gerçekler sokak
müziğini şekillendirir.
27
28
Kaplan, a.g.e., s.60.
Kaplan, a.g.e., s.62.
10
KAYNAKLAR
(TÖRELER)
İNSANLAR
BİREY-KİŞİ
AİLE, SOY
AKRABALIK
DİN-DEVLET
YÖNETİM
DİL
ÜRETİM
TÜKETİM
SAĞLIK VE
HASTALIK
SANAT,
BİLGİ VE
EĞİTİM
YERLEŞME
YERLERİ
Şekil 1.1. Kültürel Sistem İçindeki İlişki Ağı.
Kaynak: Ayten Kaplan, Kültürel Müzikoloji, 1.Baskı, Bağlam Yayıncılık, Önsöz
Basım Yayıncılık Tes., İstanbul, Temmuz 2005, s.62.
1.3.2. Tarih ve müzik sosyolojisi
Müzik insanlık tarihi kadar eskidir. Bu yüzden tarih müzik sosyolojisinin kapsam
alanına girmektedir. Müzik tarihi; geçmişten bugüne müziğin varoluşunu, gelişimini,
ilişkilerini, icracılarını ve çeşitli ürünlerini belgeler. Müzik sosyolojisi ise, geçmişten
bugüne insan-müzik, toplum-müzik ilişkisini ve müziğin toplumları etkileme düzey ve
derecesini araştırır. 29
29
Günay, a.g.e., s.36.
11
1.3.3. Ekonomi ve müzik sosyolojisi
Ekonomi, sanatın varedilişi ve sanatla ilgili ürünlerin yaşatılmasında önemli bir
nedendir. Sanatı veredenler besteciler, yaşatanlar ise seslendiriciler ve tüketici
durumunda olan dinleyicilerdir. Mekânlar, organizasyonlar, kuruluşlar, teknik olanaklar
vd., müziğin ekonomi ile ilişkilendiği diğer bazı ögeleri oluşturur. 30
Müziğin ekonomik amaçlarla mı yapıldığı yoksa sanatsal amaçla mı, müzik
sosyolojisinin konusu içine girer. Yapılan müzikten elde edilen fayda, ürünün kalitesi
ile harcanan meblağ arasındaki orantı müzik sosyolojisinin bir başka ilgi alanını
oluşturur. Bu noktada müziğin seçkinliği, sanat değeri önem kazanır. Müzik sosyolojisi,
ticari kaygılar ağırlıklı üretilen popüler müzik ürünlerini, bunların ortaya çıkış ve
yayılma nedenlerini de araştırır.
Üretilen her türlü müzik önceden planlanmış belirli bir bütçe ile gerçekleştirilir.
Bu işin ekonomik boyutudur. Bazen bir müzik eseri için yatırım yapılır eser tutmaz, o
zaman eserin gideri artmış olur, bazen de eser tutar ve çok satar, o zaman da eserin
maliyeti azaldığı gibi, sahibine yüksek gelir getirir. Bu yüzden müzik planlaması ve
ekonomisi, müzik üretiminde önemlidir.
1.3.4. Psikoloji ve müzik sosyolojisi
Psikoloji, insan davranışları ve bilişsel süreçleriyle ilgilenin bir bilimdir. 31 Müzik
ile psikoloji arasında pozitif bir ilişki bulunmaktadır. Müziğin dinlendirici ve rahatlatıcı
bir etkisi vardır. Bu etkisi yüzünden geçmişte müzik, ruhsal hastalıkların tedavisinde de
kullanılmıştır.
32
Gündelik hayatımızda, işlerimizi görürken bir yandan müzik
dinleyebiliriz. Bu çalışanlar için iş hayatının stresinden daha az etkilenmenin bir yolu
olur.
Toplumsal bir varlık olan insanın birey olarak yaşadığı toplum içinde, o toplumla
birlikte incelenmesi, psikolojiyi toplumbilime yaklaştırır. Böylece sosyal psikoloji
30
Günay, a.g.e., s.66.
www.psikolojikdanisma.net/psikoloji_nedir.htm
32
http://www.icselguc.com/muzikle-tedavi/muzikle-tedavi.asp?sy=1
31
12
doğar.
Sosyal
psikoloji
tanımlanmaktadır.
“toplum
içindeki
bireyin
davranış
bilimi”
olarak
33
Müziğin insanlar üzerindeki olumlu psikolojik ve sosyal etkileri, hangi müzik
türlerinin psikolojik ve sosyal anlamda bireyde olumlu izlenimler doğurduğu, ve
hangilerinin doğurmadığı, müziğin bireyin sosyal yaşamına katkısı, müzik yolu ile
toplumsallaşma düzeyi müzik sosyolojisinin konusudur.
Bu kapsamda Theodor Wisengrund Adorno’nun popüler müzikle ilgili görüşleri
şöyledir:
“Popüler müzik dinlemek; sadece onu teşvik edenlerce değil, bilfiil bu müziğin
tabiatı itibariyle de, özgür ve bağımsız bir toplumdaki bireysellik idealine tamamen
karşıt bir tepki mekanizmaları sistemine doğru, manipüle edilmektedir.” 34
Adorno, popüler müziği toplumların bireysellik idealine karşıt ve zararlı
bulmaktadır.
1.3.5. Eğitim ve müzik sosyolojisi
Eğitim en basit anlamıyla davranışları değiştirme sanatıdır. Eğitim; bireyin dış
çevreden edindikleri ile kendi içsel dinamiklerinin bileşkesi olan bilgi ve beceri
birikimleriyle, karşılaştığı sorunları çözücü, çevreye uyum sağlatıcı, yaratıcı, üretici ve
özgürleştirici
etkileşimler
bütünüdür.
Eğitim
bireyde
istendik
davranışların
yerleştirilmesi, olumsuz davranışların ise sonlandırılması sürecidir. 35,36
33
34
Günay, a.g.e., s.77.
Günay, a.g.e., s.82.
35
http://64.233.183.104/search?q=cache:8yVgRZKH_JQJ:www.ozelnaciakdogankoleji.k12.tr/seminer.htm
+e%C4%9Fitim+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=1&gl=tr&lr=lang_tr
36
http://64.233.183.104/search?q=cache:MT79H5_Z7woJ:www.psikoloji.gen.tr/ogrenme/index_dosyalar/e
gitim.htm+e%C4%9Fitim+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=2&gl=tr&lr=lang_tr
13
Müzik sosyolojisi, müziğin insanları ve toplumu geliştirici yanını, eğitici yönünü
inceler. Hangi müzik türlerinin, bireyler ve toplum için faydalı, hangilerinin olmadığını
araştırır. Toplumun müzik mirasının gelecek kuşaklara aktarılma derecesini ölçer.
Müziğin eğitim boyutu önemlidir. Müzik sosyolojisi, öğrencilerin fizyolojik,
psikolojik ve toplumsal özelliklerine uygun eğitim almaları, öğrencilerin aile
ortamından akran grupları ile arkadaşlıklarına, okul süreçlerinden yaşadıkları, gidip
gördükleri yerlere, medya aracılığı ile elde ettikleri bilgi ve görgülere kadar bir çok
psiko-sosyal gelişme konularını araştırır. 37
1.3.6. Hukuk ve müzik sosyolojisi
Hukuk; devlet ya da devlete benzer yapıdaki yönetici yetkeler eliyle halkın güven
ve mutluluk içinde yaşayabilmesi için konulmuş toplumsal davranış kurallarıdır. Bu
kurallar onarıcı yada cezalandırıcı olabilmektedir. Yani hukuk; bireyin ve toplumun,
yaşanılmakta olan kültür içinde, varolan insan ve toplum değerlerine uygun olarak
düzeyli ve adil bir yaşam sürebilmesi için devletçe konulmuş ve desteklenmekte olan
kurallar bütünüdür. Bu kurallar bütünü toplumsal gereksinimler sonucunda ortaya
çıkmaktadır. 38
Sosyolojinin bir özel alanını hukuk sosyolojisi oluşturmaktadır. Hukuk sosyolojisi,
yaşam ve hukuk arasındaki uyumsuzluk durumları ile ilgilenen bilim dalıdır. Böylece
müzik ile irtibatlanır ve müzikle ilgili çıkarılmış kanun, tüzük, yönetmeliklerin pratiğe
geçirilip geçirilmediğini araştırır. Müzik sosyolojisi ise müzik yaşamıyla hukuk
kuralları arasındaki uyum ve uyumsuzluklar üzerinde çalışmalar yapar. 39
1.3.7. Felsefe ve müzik sosyolojisi
Felsefe ile müzik sosyolojisi arasında da ilişki vardır. Müzik türleri çeşitli
felsefelere dayanırlar. Bu felsefelerin türleri, çeşitleri müzik sosyolojisinin konusudur.
37
Günay, a.g.e., s.67, 87.
Günay, a.g.e., s.58.
39
Günay, a.g.e., s.59-60.
38
14
Örneğin blues müziği, Amerika’da yoksul kesimlerin bir sesi olarak ortaya çıkmıştır.
Sokak müziğinin de kendi içinde bir felsefesi vardır. 40
1.4. Sokak Müziği ve Müzisyenleri
Sokak müziği genel olarak sokakta yapılan müziktir. Sokak müziğinin de aktörleri
ve enstrumanları vardır. Son yıllarda büyük metropollerde sokak müziğini icra edenlerin
sayısında artışlar olmuştur.
Sokak müzisyenliği yapmak bahşiş ya da tebrik karşılığı halka açık alanlarda
müzikal performans sergilemektir. Sokak müziği yapan kişilere sokak müzisyeni adı
verilmektedir. Sokak müziği sadece enstrümanlarla ve söz ile birlikte icra edilebildiği
gibi, sokak müziğine diğer sokak gösterileri de eşlik edebilmektedir. Tiyatro yapmak,
akrobasi, hokkabazlık, hayvan gösterileri, soytarılık, palyaço gösterileri, dans, ateşle şov,
kılıç yutma, falcılık, sihirbazlık, pandomim, hikaye anlatımı, şiir dinletisi, resim yapma
ve illüstrasyon çizim gösteri örneklerinde olduğu gibi.
Sokak müzisyenlerinin performanslarını sergiledikleri alana “nokta” denir.
İnsanlar çeşitli nedenlerden sokak müzisyenliği yaparlar: Para, eğlence, dikkat
çekmek, toplum arasında sivrilmek, yeni insanlarla tanışmak; sanata olan aşkları ya da
becerilerini sergileyebilmek ve/veya seyirciler önünde yeni enstrüman ve müzik
araçlarını denemek gibi.
Bazı sokak müzisyenleri yarım gün çalışırken diğerleri sokaklarda tam gün
performanslarını sergilerler. Bazıları da profesyonel mesleklerinin yanı sıra sokak
müziği yaparlar. Bir kısım sokak müzisyeni, bundan sadece harçlıklarını çıkartırken, bir
kısmı ise büyük miktarlarda para kazanabilir. Elde edilen gelirde belirleyici unsurları;
yapılan müziğin kalitesi, türü, seyircinin niteliği, müziğin yapıldığı günün çeşitli
koşulları (saat, hava durumu vs.), müzik yapılan noktanın özellikleri (artıları, eksileri),
sokak müzisyenleri arasındaki rekabet oluşturur.
40
http://www.karagunes.rockmekan.com/haber-21391.htm
15
Müzik yapılan nokta yani alan sokak müziğinde önemlidir. Noktanın iyi seçilmiş
olması, kazancı artırır. Herhangi bir noktada para yapan bir müzikal gösteri diğer
noktaların tümünde işlemeyebilir. Popüler sokak müziği mekanları olabildiğince yüksek
ziyaret edilebilirliği olan, şehrin çok arka sokaklarında kalmayan, yaya trafiğinin yoğun
olduğu alanlardır. İyi noktalar turistik mekanları, ünlü parkları, farklı eğlence
seçenekleri sunan restoran, kafe ve barları, metroları, otobüs duraklarını, büyük
konserlerin çıkışlarını, spor aktivitelerini, şehrin meydanlarını veya plazaları
kapsamalıdır. Büyük alışveriş merkezleri, süper marketler de sokak müziği için elverişli
yerlerdir, ancak buralarda müzik yapabilmek için buraların yöneticilerinden izin almak
gerekir ki bu oldukça güçtür. Yöneticiler buna pek sıcak bakmazlar.
Sokak müzisyenliği eğlence endüstrisinin en üst halkası olabilir. Bu mümkündür.
Bugün tüm dünyada ünlü bir çok yıldız kariyerlerine sokak müziği ile başlamıştır.
Bunlara örnek olarak; Joan Baez, Eric Clapton, Bob Dylan, Steve Martin, Carlos
Santana, Simon ve Garfunkel, Rod Stewart ve Robin Williams gibi şarkıcıları
gösterebiliriz.
Sokak müziği ve sokak müziği uygulamaları, gerçek sanatsal/estetik bir değere
sahip olabildiklerinde ancak sanat ürünü olurlar. Sokak müziğinin sanatsal bir öze sahip
olabilmesi için ise;
1. Estetik kaygılar taşıması,
2. Duyusal etki bırakması,
2. Toplumsal beğeni kazanması,
3. Toplum tarafından kanıksanmış olması (toplumsal uzlaşı),
4. Teknik düzeyinin yüksek olması,
5. Özgür bir çalışma sürecine sahip olması
gerekmektedir. 41
41
Erol, a.g.e., s.13-14.
16
1.4.1. Sokak müziği ve sokak müzisyenleri ile ilgili tanım ve yaklaşımlar
Sokak müziği ile ilgili çeşitli tanımlar vardır. Bunlara aşağıda yer verilmiştir.
Sokak müziği, sokak şarkıcılarının yaptığı müziktir.
Sokak müziği, sokakta yapılan, kendine özgü enstrümanları olan, toplumsal bir
müzik reaksiyonudur.
Sokak müziği, genellikle dar bir bütçe ile açıkhavada yapılan müzikal icralardır.
Sokak müziği, amatör bir müzik uygulamasıdır.
1.4.2. Sokak müziğinin ve müzisyenlerinin kültürel toplumsal nedenleri
Sokak müziği’nin kaynağı Amerika Birleşik Devletleridir. Amerika’da birçok
müzik türü toplumsal bir reaksiyon olarak ortaya çıkmıştır. Blues, rock, rap, hip hop
bunlara örnektir.
1970’li yılların sonunda Amerika’da ortaya çıkan Hip hop, müziği kapalı
odalardan sokağa taşımıştır. Hip hop bir müzik türü değil, bir müzik kültürüdür. İçinde
toplumsal reaksiyonlar barındırmaktadır. Hip hop Amerika’da yaşayan latin Amerikalı
ve zencilerin bir yaşam biçimi, popüler kültürü ve bir alt kültürdür. 42
1.4.3. Sokak müziği ve müzisyenlerinin toplumsal etkileri
Dünyada her kültürde, açık alanlarda bahşiş almak yada kendini göstermek için
sokak müziği yapılmıştır. Bu sanat türü kayıt sistemlerinin ve veri tabanlarının
gelişiminden önce de vardı. Çok eski zamanlardan beri yapılan sokak müziği, bugünkü
modern müziği doğurmuştur. Sokak müziği, diğer bazı sokak sanatları ile birlikte
geçmişteki eğlence endüstrisini oluşturmaktaydı.
42
http://64.233.183.104/search?q=cache:JmpfW0IVaigJ:www.msxlabs.org/forum/muzikhol/4811-hiphop-muzik.html+Sokak+m%C3%BCzi%C4%9Fi+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=8&gl=tr&lr=lang_tr
17
Müziğin tabu olduğu, tabu olarak görüldüğü zamanlarda bile sokak müziği
yapılmaktaydı. Bu nedenle sokak müziğini bugünkü modern müziğin temeli olarak
görebiliriz. Müzik üretmek ve eğlenmek için müzik kutusunu icat eden insanoğlunun bu
buluşu uzun süre saklamak zorunda kaldığı hatıra getirilirse, sokak müziğinin bugünkü
müziğin şekillenmesinde ne kadar belirleyici olduğu ortaya çıkacaktır.
Sokak müziğinin etkisi bazı etnik kimliklerde daha baskındır. Örneğin Çingeneleri
ele alım. Sokak müziği Çingeneler arasında oldukça yaygın bir gelenektir.
Sokak müziği ve müzisyenlerinin varlığı, toplumların alt kültürlerini ortaya
koymaları itibariyle de önemlidir. Böylece sosyolojinin ve de müzik sosyolojisinin
konusu olurlar. Sokak müziğini uygulayanlar, genelde ekonomik olarak dar gelirli
ailelerin bireyleri, yada etnik bir grubun temsilcisidirler. Sokak müziğinin dallanması ve
çeşitlenmesinden, toplumsal örüntüleri görmek, toplumsal mozaiği anlayabilmek
mümkündür.
Sokak müziğinin başarılı örnekleri, bunları takip eden izler kitlede de hoş intibalar
ve müzikal tatlar bırakmaktadır. Sokak müziğini, müziğin sokağa taşmış bir zenginliği
olarak görenler vardır. Sokak müziğinin uygulayıcıları açısından bakıldığında ise, sokak
müziğinin bu insanlar için eşsiz bir müzik tecrübesi, deneyimi ve kimi zaman da
profesyonel müziğe bir geçiş platformu oluşturduğunu görürüz. 43
1.4.4. Sokak müziği türleri
Hip hop: Altyapısı, genellikle elektronik aletler veya bilgisayarlar yardımı ile
yaratılan; davul, bas ve sentezleyici döngülerinden oluşmaktadır. Bu altyapı, hızlı ve
konuşma tarzında vokal ile birleştiğinde Hip Hop müzik ortaya çıkmaktadır. Hip hop
müzikte önemli olan ritimdir. Çoklukla armoni kaygısı taşımaz. Şarkı sözleri uzun olup,
farklı konuları işleyebilir. 44
43
http://www.turkcerock.net/arsiv-konu-6806.0-tolga-burkay-roportaji.html
http://64.233.183.104/search?q=cache:JmpfW0IVaigJ:www.msxlabs.org/forum/muzikhol/4811-hiphop-muzik.html+Sokak+m%C3%BCzi%C4%9Fi+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=8&gl=tr&lr=lang_tr
44
18
Çingene müziği: Sokakta icra edilen etnik kökenli bir müzik türüdür. Dünya
çingenelerinin icra ettikleri bu müzik, enerjik ve oldukça etkileyicidir. Ülkeden ülkeye
farklı yorumlanışlara sahiptir. Son zamanlarda bu müzik türü kendi içinde de çeşitli
değişimlere uğramıştır. İçinde farklı müzikal örüntüler barındıran, zengin bir müziktir. 45
Fotoğraf 1.1. Rus Çingene Grubu: “Loyko”.
Fotoğraf 1.2. Balkan Ülkelerinden Çingeneler Sokak Müziği Sergiliyor.
45
http://64.233.183.104/search?q=cache:qIX-Z-nbj7oJ:cihansalim.net/blog/2007/rajastandan-endulus-eevrensel-cingene-muzigi-istanbul-dangecti/+%C3%87ingene+m%C3%BCzi%C4%9Fi&hl=en&ct=clnk&cd=10
19
Türkiye’de de Romanlar yaşamakta ve tüm dünyada olduğu gibi müzikleriyle
varlıklarını duyurmaya çalışmaktadırlar. 46
Fotoğraf 1.3. Roman Sokak Müziğine Türkiye’den Bir Örnek.
Etnik kökenli sokak müziği: Kızılderili müziği, Meksika müziği, Roman müziği,
Şaman müziği bu müzik türüne örnek olarak gösterilebilir. Etnik kökenli müzikler,
kendilerine özgü enstrümanlarla ve giysilerle icra edilmektedirler. Şaman müziğinde
davul ve tefin ayrı bir yerinin olması gibi.
“Etnik” ve “etniklik” kavramları, kabile ve ırk anlamına gelen Yunanca “ethnos”
sözcüğünden gelmektedir. Bir kavmin veya toplumsal bir kurumun özelliklerini ve
adetleri ifade etmektedir. 47
Etnik müziklere Türkiye’den örnekler; Kürt müziği, Laz müziği, Gürcü müziği,
Roman (Çingeneler) müziği, Alevi müziği, Azeri müziği vb.
46
47
Kaplan, a.g.e., s.84.
Kaplan, a.g.e., s.76.
20
Fotoğraf 1.4. Kızılderili Sokak Müziği Grubu: “Beş Ruh”.
1.5. Etnik Kökenli Bir Sokak Müziği Grubu.
21
Fotoğraf 1.6. Şaman Müziği.
Bireysel ve grup sokak müziği uygulamaları:
Bireysel sokak müziği uygulamaları: Tek bir kişinin icra ettiği sokak müziği
örnekleridir.
Fotoğraf 1.7. Bireysel Sokak Müziğine Bir Örnek.
Grup sokak müziği uygulamaları: Birden fazla kişiden oluşan bir grubun icra
ettiği sokak müziği örnekleridir.
22
Fotoğraf 1.8. Bir Sokak Müziği Grubu: “Kara Güneş”.
Çeşitli etkinlikler kapsamında yapılan sokak müzikleri: Buna örnek olarak
İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti etkinlikleri kapsamında gerçekleştirilecek olan
açıkhava müzik uygulamalarını
48
ve yine İstanbul Beyoğlu’nda yapılan “Sokak
Müzisyenleri Festivali”ni gösterebiliriz. 49
48
http://www.yenilikleronline.com/2008/06/16/istanbul-2010-21-haziran%E2%80%99da-muzigi-sokagatasiyor/
49
http://www.alternatif-istanbul.net/2007/07/blog-post.html
23
Fotoğraf 1.9. İstanbul Beyoğlu’nda Gerçekleştirilen “Sokak Müzisyenleri
Festivali”nden Bir Görüntü.
24
II.BÖLÜM: METROPOLLERDE SOKAK MÜZİĞİ
2.1. Metropollerde Sokak Müziği
Metropoller büyük şehirlerdir. Metropoller genelde ülkelerin ekonomik ve
kültürel merkezlerini oluştururlar. 50 Metropollerde sokak müziğinin yapıldığına sıkça
rastlanır. Sokak müziği genelde metropol merkezlerinde veya diğer bazı merkezi
alanlarda, örneğin bulvarlarda, şehir metrolarında, geçitlerde vb. yapılır.
2.1.1. Tarihsel Süreçte Metropollerde Sokak Müziği
Tarihsel süreçte metropollerde sokak müziğinin yapılmaya başlanması, kırsal
kesimden şehre yoğun göç ile birlikte şehirlerde alt kültürlerin oluşmaya başlaması ve
bunların kendilerini ifade etmek için müziğe ve de sokak müziğine başvurmaları ile
olmuştur. Sokak müziği zamanla bu insanlar için bir iletişim, bir paylaşma aracı haline
gelmiştir. 51 Metropollerde oluşan bu alt kültürler (teddy boylar, modlar, rokçılar,
dazlaklar ve punklar) zamanla toplumca suçlanmaya, toplum düşmanı, toplu düzene bir
tehdit olarak görülmeye başlanmıştır. Kimi zaman da bunlar yüceltilmişler yada zararsız
insanlar olarak görülmüşlerdir. 52 Ama her halükarda bu alt kültürlerin sokakta yaptıkları
müzik, toplumsal bir reaksiyon olarak kendini belirtmiştir. Bunun sonucunda Reggae,
Hiphop, Rock, Blues gibi tepkisel müzik türleri ortaya çıkmıştır.
Metropollerde müzik yapan sokak müzisyenleri, kentsel sokak konsepti içinde
müziklerini yaparlar. Müzik gösterisi açık-havada yada sokakla bağlantılı kapalı bir
mekanda (alt, üst geçitler vb.) yapılmaktadır. Amaç müzik yapmak ve bunun yanı sıra
para kazanmaktır. Sokak müzisyenleri az ya da çok yanlarından geçen ahalinin
ekonomik desteğine muhtaçtırlar.
Tarihte sokak müzisyenliğinden önce sokak eğlendiriciliği kavramı ortaya
çıkmıştır. Sokak müziği kavramının çıkış yeri İngiltere’dir. Bu 18.yüzyıla tekabül
50
http://www.serki.com/index.php?bolumsec=terimler&id=8a9ora
www.karagunes.com/haber-79.html
52
Dick Hebdige, Altkültür: Tarzın Anlamı, (Çev.Sinan Nişancı), 1.Baskı, Babil Yayınları, Kitap Matbaası,
İstanbul, Ekim 2004, s.10.
51
25
etmektedir. İngilizcede “Busk” terimi sokak müzisyeni ve “Buskering” de sokakta
müzik yapmak anlamına gelmektedir. 53
18.yüzyıl İngiltere’sinde para karşılığı insanlara müzik yapan, onları eğlendiren
insanlar vardı. Bu seyyar drama sanatçıları kısa botlar giyerlerdi. “Buskin” İngilizcede
bot anlamına gelmektedir. Busk ve buskering terimleri bu sözcükten türemiştir.
Sokak müzisyenlerinin, şarkıcılarının atalarını Ortaçağ Avrupa’sında yaşamış olan
şair ve ozanlar oluşturmaktadır. Bunlara o dönemde troubadour adı verilmişti. İşte
sokak müzisyenleri, Ortaçağ Avrupa’sında yaşamış bu traubadour’ların devamı, onların
geleneklerinin takipçileri olarak görülmektedirler.
Avrupa’da kendi şiir ve şarkılarını söyleyen ozanların ya da halk şairlerinin
varlıkları orta çağ boyunca Avrupa kıtasının birçok ülkesinde görülmüştür. 13. ve 14.
yüzyıl İngiltere’sinin birçok bölümünde belediye yetkilileri, dilencileri ve sokak
eğlendiricilerini kontrol altına alabilmek için, bunları âşık loncaları bünyesinde bir
araya toplamıştır. 19. yüzyıl boyunca serbest olarak çalışan seyyar sokak
müzisyenlerine ve diğer sokak eğlendiricilerine baskı yapılmaya devam edilmiştir.
1850’lerdeki Londra yoksulları araştırması sırasında, Londra’da çalışan 1000 sokak
müzisyeni ve 250 devamlı Balad şarkıcısının varlığı rapor edilmiştir.
Tarih boyunca diğer bazı ülkelerde de birer birer sokak müziği yapılmaya
başlanmıştır. Sokak müziğinin gelişmesinde, müzisyenlerin sokakta yaptığı gösteriler ve
verdikleri konserler de etkili olmuştur. Bunlardan birisi Montrealli sanatçı James
Duncan’dır. Kanadalı bu şarkıcı 1850’de “ünlü kör kemancı” skecini şehrin
sokaklarında sergilemiştir.
Sokak müziği 1960’lı yıllarda iyice gelişmeye başlamıştır. Bunda o dönem folk
müziğinin yeniden canlanmaya başlaması ve gitar, keman gibi müzik enstrümanlarının
keşfedilmesi etkili olmuştur. Bu enstrümanlar dışarıda performans sergilemeye müsait
enstrümanlardı. Zamanla bu geleneksel yaylı çalgılara olan ilgi giderek artmış ve bu
enstrümanlar, sokak müziğinin başlıca enstrümanları haline gelmişlerdir.
53
http://www.tureng.com/search/buskering
26
1960’ların sonları 1970lerin başlarına kadar genellikle cep harçlıklarını çıkarmak,
pratik yapmak ve aynı kafadan müzisyenlerle tanışmak için sokakta performans
sergileyen bu genç yaylı çalgı müzisyenlerinin sayısı zamanla giderek arttı. Kanadalı bu
gençler sokak müziğini Kanada’nın diğer şehirlerine yaymakla kalmadı, ayrıca Batı
Avrupa ve Amerika’daki sokak eğlencelerinin tüm formlarını etkiledi, yeni formların
ortaya çıkmasını sağladı. Böylece sokak müziği kültürü tüm dünyada yeniden
şekillenmiş, gitgide daha canlı bir hal almıştır.
Zamanla sokak müziğinde kullanılan enstrümanlar da çeşitlenmiştir. Gitar,
kemanın yanı sıra egzotik alp klaksonları, mızıka, tahtadan yapılmış nefesli çalgılar,
vibrafon, bandura, harp, tulum, akordeon, klisifon, flüt, banço, mandolin gibi müzik
enstrümanları da sokak müziğinde kullanılmaya başlanmıştır. Bu sokak müziğini çok
sesli ve zengin bir hale getirmiştir.
Sokak müziği bundan sonra tüm dünyada hızla gelişmeye ve yayılmaya devam
etmiştir. Sokak müziği pek çok müzisyen için bir okul ve profesyonel müzik
hayatlarının başlangıcını oluşturmuştur.
1990’lı yıllarda sokak müzisyenlerinin tınıları şehirlerin sokak köşelerinde, çeşitli
mekanlarda, örneğin; manav, zanaatkar dükkanları, kütüphane avluları, likör
dükkanlarında, halk geçitlerinde duyulabilmekteydi.
Sokak müziği tüm dünyada gelişmeye ve yayılmaya devam ededursun, bugün
sokak şarkıcıları bir çok çevre tarafından olumlu karşılanmamakta, horlanma ve
aşağılanmaktadırlar. Devletler ve belediyeler bu müzisyenlere çeşitli zorluklar
çıkarmaktadırlar. Bununla birlikte sokak müzisyenlerinin müziklerini serbestçe
yapmasına olanak tanıyan, onlara yer gösteren ülke ve belediyeler de bulunmaktadır.
Bunlardan bir kısmı sokak müzisyenlerine izin belgeleri vermekte, böylece sokak
müzisyenleri müziklerini bulundukları şehirde rahatça yapabilmektedirler.
Genel olarak tüm dünya metropollerinde sokak müzisyenlerinden kaliteli müzik
yapmaları ve çok gürültülü müzik yapmamaları istenir. Belediyelerin sokak
27
müzisyenlerine getirdikleri sınırlamaların başında da gürültülü ve desteklenmiş
sistemlerle müzik yapmama yasağı gelir.
Sokak müziğinde niteliksel kalite; müziğin duyusal değerinin yanı sıra, beceri,
fonksiyonellik ve sanatsal içerik ile belirmektedir.
Bugün tüm dünyada çeşitli kuruluşlar, sokak müzisyenlerine sponsorluk
yapmakta, bu sokak müziğinin gelişmesine büyük katkı sağlamaktadır. Bazı kiliseler de
sokak müziğini desteklemektedir.
Öte yanda festivaller, çeşitli şenlikler de sokak müziğinin gelişmesine büyük
faydalar sağlamaktadır. Dünya metropollerinde yapılan sokak müziğine kimi zaman
teatral gösteriler, topla yapılan gösteriler, ağızda ateş söndürme, hokkabazlık, akrobat,
pandomim gösterileri vb. gösteriler eşlik etmektedir. 54
Bugün bir çok şehir ve şehir konseyi sokaklarda müzik yapılmasına şehirlerine
yerel bir renk katmak amacıyla izin vermektedir. Bunun şehrin kültürünü
zenginleştirdiğine inanmaktadırlar. 55
2.1.2. Sokak Müziğinin Metropollerde Ortaya Çıkış Sebepleri ve Etkileri
Sokak müziğinin metropollerde ortaya çıkış sebeplerini;
- Kırsal alandan kente yoğun göç,
- Kente yoğun göç sonucunda metropollerde oluşan kültürel farklılıklar,
- Şehirlerde alt kültürlerin oluşması,
- Endüstri devrimi sonrasında toplumsal sınıflar ve katmanlar arasındaki farkın
giderek açılması
olarak belirtebiliriz.
54
55
http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=U1ARTU0003326
http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/1204.html
28
2.1.2.1. Sokak müziğinin Metropollerde Ortaya Çıkış Sebepleri
Sokak müziği, metropollerde toplumsal bir reaksiyon olarak ortaya çıkmıştır. Hip
hop buna bir örnektir. Hip hop, Amerika’da zencilerin ve Latin Amerika kökenlilerin
iktidara bir başkaldırışı, tepkisi olarak ortaya çıkmıştır. 56 Toplumsal bir reaksiyondur
Hip hop. 57 Punk, Rock da böyledir.
2.1.2.2. Sokak Müziğinin Metropol Yaşamına Etkileri
Sokak müziğinin toplumsal reaksiyon oluşturma gücü kabul edilmekte ve bu
iktidarları korkutmaktadır. Sokak müziği toplumu etkileyebilme, örgütleyebilme,
hareketlendirebilme ve böylece değiştirebilme gücüne sahiptir. Bu örgütleyişin ardında
daha özgür ve adil bir dünya düzeni oluşturmak yatar. 58 Dünyada birçok müzik türü bu
etkiye sahip olmuştur; blues, rock, rap, hip hop vs.
2.1.3. Metropollerdeki Sokak Müziğinin Aktörleri
Sokak müziğinin aktörleri sokağın müzisyenleridir. Bunlar çeşitli etnik
kökenlerde ve yerel kimliklerde olabilmektedir. Kültürel tabanları itibariyle de çok
çeşitlilik göstermektedirler. Sokak müziği okumamış, fakir kimselerin elinde
yapılabildiği gibi, üniversite tahsili görmüş kişiler elinde de yapılabilmektedir. Bu
yüzden sokak müziğini yapanların tahsilsiz kimseler olduğu yönündeki yargı yanlıştır.
Ancak bu insanların genelde ekonomik durumu iyi olmayan insanlar olduğu bir
gerçektir. Bu halleriyle sokak müzisyenleri, toplumlarının sosyo-ekonomik ve kültürel
dokusu hakkında çeşitli ipuçları verirler.
56
http://64.233.183.104/search?q=cache:JmpfW0IVaigJ:www.msxlabs.org/forum/muzikhol/4811-hiphop-muzik.html+Sokak+m%C3%BCzi%C4%9Fi+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=8&gl=tr&lr=lang_tr
57
http://64.233.183.104/search?q=cache:prQm8jqpDa8J:www.barikat.com/modules.php%3Fname%3DCon
tent%26pa%3Dshowpage%26pid%3D72+hip+hop+toplumsal+tepki&hl=tr&ct=clnk&cd=1&gl=tr&lr=la
ng_tr
58
repbiziz.blogcu.com/hiphop-sokaklardan-daha-bastan-kopru_2781267.html
29
2.1.4. Metropollerdeki Sokak Müziğinin Türleri
Sokak müziğinin türlerini;
-
Etnik kökenli sokak müzikleri (Kızılderili, Meksika, Roman sokak müzikleri
vs.),
-
Yerel sokak müziği uygulamaları (Kürtçe, Lazca, vs.),
-
Modern sokak müziği uygulamaları,
-
Çeşitli festivaller kapsamında gerçekleştirilen sokak müziği gösterimleri,
-
Bireysel sokak müziği gösterimleri,
-
Grup sokak müziği gösterimleri
olarak sıralayabiliriz.
2.1.5. Sokak Müziğinin Felsefesi
Sokak müziği kendi içinde bir felsefe taşır. Bu felsefe; başkaldırı, asilik, itaatsizlik,
karşıtlık, tepki gibi öğeleri içinde barındırır. Sokak müziği yapanların çoğunluğu özgür
ve adil bir dünya düzeni istemlerini dile getirir. Bunlar toplumsal, ekonomik ve sosyal
adaletsizliğin azaltılması, yok edilmesini isterler. Yaptıkları müziklerinde bu tepkilerini
sıkça dile getirirler. Bazen bu radikal bir söyleme dönüşür ki, tepkilerin üzerlerine
çekilmesini sağlar. Onlar ise korkuyu yenmeyi başarmışlardır, korkmamaktadırlar.
2.1.6. Sokak Müziğinin Dönüşüme Katkısı
Sokak müziğinin toplumsal reaksiyon oluşturabilme gücü, düşünüş sistemlerini
dönüştürme kabiliyetine sahiptir. Sokak müzisyenleri yoluyla, toplumsal, ekonomik ve
sosyal adaletsizliklere yapılan vurgular, iktidarların kendi kendilerini sorgulamalarını
sağlamakta, bunun yanında toplumsal hassasiyet ve duyarlılık da artmaktadır. Sokak
müziğinin ve müzisyenlerinin kamuoyu oluşturma gücü vardır. Bunlar kamuoyu
oluşturabildikleri gibi, gündemi belirleme, önemli sosyal ve iktisadi meselelerin ön
30
plana çıkarılması, önemli meselelere dikkat çekilmesine de katkıda bulunurlar. Böylece
adeta sivil savunma örgütleri gibi roller üstlenirler.
Böylece sokak müziği ve müzisyenleri, toplumsal dönüşümde rol oynarlar. Sokak
müziği sadece toplumsal dönüşüme katkıda bulunmaz. Müziğin kendine de katkısı
vardır. Bir alt müzik kültürü olarak, sokak müziği profesyonel müzisyenlerin
yetişmesini sağlayan bir okul gibidir. Bugün birçok profesyonel müzisyen, sokaktan
gelmişlerdir. 59
2.1.7. Sokak Müziği Yapılırken Kullanılan Enstrümanlar
Sokak müziği yapılırken, çok çeşitli enstrümanlar kullanılabilmektedir. Bunlardan
bazıları etnik ve yerel enstrümanlardan oluşurken, diğerlerini modern klasik ve elektro
enstrümanlar oluşturmaktadır. Etnik enstrümana bir örnek şaman davuludur. Yerel
enstrümanlara Türkiye’den örnekler saz, bağlama ve kemençe gibi enstrümanlardır.
Modern enstrümanlar ise; gitar, davul, klarnet, elektropiyano, saksafon, flüt, darbuka zil
vb. gibi enstrümanlardan oluşmaktadır.
Fotoğraf 2.1. Etnik Enstrümanları ile Gösteri Yapan Sokak Müzisyenleri.
59
http://www.turkcerock.net/arsiv-konu-6806.0-tolga-burkay-roportaji.html
31
Fotoğraf 2.2. Yerel Bir Enstrüman olan Bağlaması ile Sokak Müziği Yapan Baba ve
Oğlu.
Fotoğraf 2.3. Klarnet Çalan Sokak Müzisyeni.
32
Fotoğraf 2.4. Elektro Gitarıyla Performans Sergileyen Bir Sokak Müzisyeni.
33
2.2. Çeşitli Metropollerden Sokak Müziği Örnekleri
2.2.1. İstanbul Örneği
İstanbul, sokak müziğinin yapıldığı ve sokak müzisyenlerinin sayısının hızla
arttığı bir şehirdir. Bu şehirde sokak müziği yapan müzisyenlerin çeşitli sorunları
bulunmaktadır. Belediye denetimleri ve çeşitli çevrelerce dile getirilen tepkiler sokak
müzisyenlerinin
İstanbul’da
müzik
yapmalarını
güçleştirmektedir.
Sokak
müzisyenlerine en çok getirilen eleştirileri; bunların gürültü yaptıkları, sokaktan geçen
insanları oyaladıkları vb. eleştiriler oluşturmaktadır. 60
İstanbul
örneğinde
sokak
müzisyenleri
şehrin
belli
merkezlerinde
öbeklenmektedirler. Beyoğlu buna en iyi örnektir. İstanbul’un bu ilçesi sokak
yoğunluğu ile İstanbul’un en kalabalık semtlerinden birisidir. Bu haliyle sokak
müzisyenleri için iyi bir zemin oluşturmaktadır.
Son zamanlarda Beyoğlu Belediyesi’nin sokak müzisyenlerine daha anlayışlı
davranması ve onları desteklemesi, Beyoğlu’nda yapılan sokak müziğini geliştirmiş ve
çeşitlendirmiştir. Böylece bölgede sokak müziği yapanların sayısında da artışlar
görülmüştür. Beyoğlu Belediyesi’nin sokak müzisyenlerine gösterdiği bu olumlu
yaklaşımı, İstanbul’un diğer ilçe ve beldelerine yayıldığında, İstanbul’da yapılan sokak
müziği daha renkli ve çeşitli hale gelecek ve yapılan müziğin kalitesi de gitgide
yükselecektir.
Zira İstanbul’da bu müziği icra edenler arasında da bir rekabet söz konusudur. Ve
sokak müziğine ve müzisyenlerine tolerans geliştirilebilmesi halinde, bunlar arasında
gerçekleşecek bir rekabet, müziğin kendini geliştireceği gibi, şehre özgü bir müziğin
doğuşuna da sebep olacaktır.
60
http://yenisafak.com.tr/Gundem/?t=03.03.2008&i=103464
34
Fotoğraf 2.5. Ahırkapı Orkestrası.
İstanbul’da gerçekleştirilen bazı festival ve organizasyonlar, İstanbul’da sokak
müziğinin gelişmesine katkıda bulunmaktadır. Bu organizasyonlardan bir tanesi de
“İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti” projesi kapsamında gerçekleştirilmektedir.
İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı, bir sokak şenliği düzenlemiş, şenliğin
adını “Müzik Durakları” olarak belirlemiştir. Dünya Müzik Günü’nde gerçekleştirilen
bu şenliğe çeşitli müzik grupları katılmıştır. Bu kapsamda 7 ayrı müzik grubu, şehir
hatları vapurundan tramvaya, meydanlardan vapur iskelelerine kadar farklı mekanlarda
müziklerini sergilemişlerdir. Şenlik, toplu taşıma güzergahları üzerindeki 2 farklı rotada
ilerlemiştir. İstanbullular bu şenliği ilgi ve coşkuyla izlemiştir. Şenlik kapsamında Cana
Çankaya, Muammer Ketencoğlu gibi bireysel performanslar ve İstanbul Metropolitan
Band, Balkan Yolculuğu Topluluğu, Dinar Bandosu, Roman Orkestrası gibi grupların
grup müzik performansları izlenmiştir.
35
Festivalin amacı; müzik ve sanatı şehirdeki günlük yaşamın içine sokmak
olmuştur. Festival, ileriki yıllarda da yapılmaya devam edecek, böylece İstanbullular
kaliteli sokak müziğinin tadına varabileceklerdir. 61
İstanbullular sokak müziği ve müzisyenlerine genelde sempati ile bakmaktadır.
Ancak karşıt görüşte olanlar da çıkabilmektedir. Bunlar karşı çıkma nedenlerini; sokak
müziği yapanların genelde tehlikeli insanlar oldukları, çok gürültü yaptıkları,
müziklerinin kaliteli olmadıkları vb. olarak sıralarlar. 62 Yapılan müziğin kaliteli olması
gerektiği, sokak müziğinin de zaten başlıca amacıdır. Batılı toplumlarda belli bir sokak
müziği kültürü oluştuğu için, yapılan müzik de dolayısıyla kaliteli olmaktadır. Sokak
müzisyenleri arasında varolan yüksek rekabet de yapılan müziği geliştirmekte, kalitesini
yükseltmektedir. Türkiye’de henüz böyle bir kültür oluşma aşamasındadır. İstanbullu
sokak müzisyenleri bunun mücadelesini vermektedirler. İstanbul’da sürekli olarak
sokak müziği yapan gruplar azdır ve rekabet ortamı da henüz oluşmamıştır. Zamanla
İstanbul’da yapılan sokak müziğinin kalitesinin de artacağı muhakkaktır. Öte yanda
İstanbul’da müzik yapan sokak şarkıcılarının da İstanbullulardan bir şikayeti
bulunmaktadır. Onlara göre İstanbullular kendilerini dilenci yerine koymaktadırlar, oysa
onlar sadece müziklerini yapmak istemektedirler. Böylesi önyargılar ancak İstanbul’da
sokak müziği kültürünün yerleşmesi ile aşılabilecektir. 63
Sokak müziği yapanların genelde topluma zararlı ve tehlikeli insanlar olduğu
yönündeki görüş yanlıştır ve bir ön yargıdan öteye geçemez. İstanbul’da bu müziği
yapan gençlerin, insanların maddi durumlarının iyi olmadığı bir gerçektir, ancak
bunların kültürlerinin düşük olduğu şeklinde bir genellemeye gidilemez. Çünkü bunlar
arasında üniversitede okuyan yada üniversite mezunu insanlar hiç de az değildir. Üstelik
müzikle uğraşan insanların, toplumlarına zararlı olmak şöyle olsun, ancak yararlı
bireyler olabilecekleri akıldan çıkarılmamalıdır. Çünkü müziği sevmek, müzikle
uğraşmak bile bir insan kalitesi göstergesidir.
61
http://www.istanbul2010.org/haber-detayi/article/21-haziranda-muzik-sokaga-cikti/
http://64.233.183.104/search?q=cache:M8E6S7V6W1QJ:www.sosyomat.com/etiket/ankarada-sokakm%C3%BCzi%C4%9Fi+Sokak+m%C3%BCzi%C4%9Fi+%C4%B0stanbul&hl=tr&ct=clnk&cd=2&gl=t
r&lr=lang_tr
63
epaper.gaste.biz/epaper/products/ga-2008-08-06/pdfs/10.pdf
62
36
İstanbul’da bugün bir sokak müziği kültürü oluşmaya başlamış görünmektedir.
Günümüzde İstanbul’da ister bireysel performanslarıyla ister grup performanslarla
olsun sokak müziğine katkıda bulunan ve bunu sürekli olarak yapan kişi yada gruplar
çoğalmaktadır. Gruplara örnekler olarak Kara Güneş
64
, Siya Siyabend
65
ve
NaQoyQatsi 66’yi gösterebiliriz.
İstanbul’da bireysel yada grup olarak sokak müziği yapanların yaptıkları müzikler
nasıl çok çeşitli olabiliyorsa, bunların felsefeleri de birbirinden farklı olabilmektedir.
Örneğin kimi müzisyen yada müzisyen topluluklar yerel içerikli müzikler yaparken,
kimileri modern müzik örüntülerine yaptıkları müzikte yer vermektedir. Aynı şey
felsefeleri için de geçerlidir. Müzisyen yada müzisyen toplulukları genelde bir felsefeye
dayanmaktadırlar. Örneğin Kara Güneş topluluğuna göre müzik, kendini ifade etmenin
ve topluma mesajlar vermenin bir yoludur. 67 Onlar yaptıkları müzik ile kendilerini
arama,
sorgulama,
bilme,
yaşananlara,
şehre
başka
açılardan
bakabilme
çabasındadırlar. 68 Öte yanda Siya Siyabend grubu yaptığı müziği, yaşama isteğinde
direniş olarak görmektedir.
69
NaWoyQatsi grubu ise müziği geniş kitlelerle bir
paylaşma aracı olarak kullanmaktadır. Bu grubun şarkılarına, ayrıca dans edenler, toplar
ve halkalarla akrobatik hareketler yapanlar, pandomimciler eşlik etmektedir. Bu grubun
yaptığı müziği diğer sokak gösterilerinden ayırmadığını, diğer sokak gösterileri ile
bütünleşik, paylaşımlı, çoğul bir gösteri yapmayı arzuladıklarını göstermektedir. 70
Bireysel sokak müzisyenlerinin yada grupların ortak bazı yönlerini ise; özgürlüklerine
düşkün olmaları, bağımsız çalışma istekleri, serbest müzik yapmak, belirli bir zümreye
değil de halka müzik yapmak istemeleri gibi özellikleri oluşturmaktadır.
İstanbul’daki sokak müzisyenlerinin önündeki en büyük engel, Beyoğlu
Belediyesi dışındaki belediye ve beldelerin kendilerine gerekli müsamahayı göstermiyor
oluşudur. Bu İstanbul’da müzik yapan sokak müzisyenlerini sınırlandırmaktadır. Sokak
müzisyenlerinin genelde Beyoğlu ve civarında toplanması da bu durumu izah
64
http://www.karagunes.rockmekan.com/haber-7665.htm
http://www.siyasiyabend.com/
66
http://www.gsuik.org/index.php?Itemid=75&id=51&option=com_content&task=view
67
http://www.karagunes.rockmekan.com/haber-7665.htm
68
http://www.gsuik.org/index.php?Itemid=75&id=51&option=com_content&task=view
69
http://www.siyasiyabend.com/galeriler-6.html
70
http://www.gsuik.org/index.php?Itemid=75&id=51&option=com_content&task=view
65
37
etmektedir. Oysa İstanbul çok geniş bir alana yayılmıştır ve pek ala Beyoğlu gibi başka
mekanlar da kendileri için elverişli hale getirilebilirdi. Nitekim son zamanlarda sokak
müzisyenleri için İstanbul’da farklı mekanlar da elverişli hale gelmeye başlamıştır;
Kadıköy, Beşiktaş örneklerinde olduğu gibi. 71
Çeşitli sokak müziği konser ve şenlikleri düzenlemek, İstanbul’da sokak müziği
kültürünün yerleşmesine büyük katkıda bulunacaktır. Ayrıca bu tür konser ve şenlikler
sokak yaşamını yeterince teneffüs edemeyen İstanbullulara da olumlu katkılarda
bulunacaktır.
İstanbul’da
böylesi
konser
ve
festivallere
artık
daha
sık
rastlayabilmekteyiz. Bunlardan birisi örneğin “Caz kenti İstanbul” sloganıyla müziği
sokağa döken bir festival olmuştur. Festival kapsamında New Orleans’ın köklü caz
bandolarından Coolbone, Beyoğlu, Nişantaşı, Bağdat Caddesi, Kadıköy ve Suadiye’de
konserler vermiştir. Konserler İstanbullular tarafından ücretsiz izlenebilmiştir.
Konserlerin ücretsiz olması, eğlence sektörüne para harcayacak kadar geliri yüksek
olmayan ahaliye bir alternatif teşkil etmiştir. Bu gibi konser ve aktivitelerin toplumsal
birliktelik ve bir barış ortamı oluşturmaya da katkısı vardır. 72 İstanbul’da düzenlenen
ve sokak müziği sunularını da içeren bir başka şenliği ise Ahırkapı Hıdrellez şenlikleri
oluşturmaktadır. Şenlik on iki senedir 5 Mayıs’ı 6 Mayıs’a bağlayan gece
düzenlenmekte ve düzenlenmeye devam edilecektir. 73
Sokak müziği yapanlara çeşitli kuruluşların destek vermesi yada sponsor
olmasıyla da, hem bu müziği yapanların kendilerini geliştirebilmeleri sağlanacak hem
de sokakta yapılan müziğin kalitesi giderek artacaktır.
Tüm olumsuzluklara karşın İstanbul’da sokak müziği gelişmeye ve yayılmaya
devam etmektedir. Sokak müziği artık İstanbul’da kendini iyice hissettirmeye
başlamıştır. Sokak müziği böyle giderse, İstanbul’un yeni bir yüzü olacaktır. Zamanla
İstanbul’da sokakta yürürken, iskelede vapur beklerken, yada tramvay ve metroya
71
epaper.gaste.biz/epaper/products/ga-2008-08-06/pdfs/10.pdf
http://www.timeoutistanbul.com/e2347/muzik/sokak_konserleri
73
http://eminonuplatformu.org/; http://www.hidrellez.org/
72
38
binerken sokak müzisyenleri ile sıkça karşılaşabileceğiz. Bu İstanbul’a yeni bir renk,
yeni bir yüz katacaktır. 74
İstanbul’da sokak müziğinde önemli bir geleneği de Romanların yaptığı müzik
oluşturmaktadır. Yüzyıllara dayanan bir gelenek, İstanbullu Romanlar tarafından
müziklerinde de yaşatılmaktadır. Kendilerine özgü giysileri ve müzik aletleriyle
Romanlar sokak müziğini İstanbul’da doğal hallerinde yıllardır yapmaktadır. Ancak bu
kitle ve yaptıkları müziğin İstanbul’da halen yeterince kıymetinin anlaşılmadığını da
belirtmek gerekir. Yine de İstanbul’da kendilerini kanıtlamış, ön plana çıkabilmiş
Roman sokak müzisyenleri veya grupları da vardır. Bu gruplardan birisi örneğin
Ahırkapı Büyük Roman Orkestrasıdır. Ahırkapı Büyük Roman Orkestrası (A.B.R.O),
aynı mahallede büyümüş, kader birliği yapmış 26 müzisyenin bir araya gelerek
oluşturduğu İstanbul’un ve Türkiye'nin en büyük Roman orkestrası olma unvanına
sahiptir. 75 Bir yanda İstanbul’da sokak müziği geliştirilmeye çalışılsın, bir yanda da
halihazırda var olan kıymetlerimiz yok sayılsın. Bu İstanbul’da sokak müziğinin
gelişmesinin önündeki en büyük handikap olarak durmaktadır. İstanbul, müzikte
kendine özgü formlarını daha çok ön plana çıkarmalıdır ki, İstanbul’da gelişen sokak
müziğinin daha güçlü, rasyonel ve dengeli büyüyebilmesi sağlansın. İstanbul’da sokakta
hip hop, rap, caz, rock, pop müzik yapılması hoştur, ancak bunlara ulusal ve etnik
müziklerimizi de eklemeliyiz. O zaman İstanbul’un sokak müziği daha renklenmiş ve
zenginleşmiş olacaktır. İstanbul’un sokak müziğini, yerel ve etnik unsurlarımız üzerinde
temellendirmek daha doğru bir yaklaşım olacaktır. Üstelik o zaman İstanbul’a özgü bir
sokak müziği ekolü yaratma şansımız da yükselecektir. İstanbul’a özgü bir sokak
müziği ekolü yaratılmak isteniyorsa, bunun İstanbul’un kültürel dokusuna ve mozaiğine
uygun olması gerektiği akıldan çıkarılmamalıdır. Bunun yolu İstanbul’a özgü
karakteristik bazı özellikleri bilmekten geçmektedir.
74
http://www.gsuik.org/index.php?Itemid=75&id=51&option=com_content&task=view
http://64.233.183.104/search?q=cache:st8xdVlFdPkJ:www.kentimistanbul.com/haber.asp%3Fregno%3
D306%26p%3D1+%C4%B0stanbul+Roman+M%C3%BCzi%C4%9Fi&hl=tr&ct=clnk&cd=7&gl=tr&lr=
lang_tr
75
39
Fotoğraf 2.6. İstanbul’dan Sokak Müzisyenleri Görüntüleri.
40
Fotoğraf 2.7. Beyoğlu İstiklal Caddesi: Bir Sokak Müzisyeni.
Fotoğraf 2.8. İstanbul’da Sokak Müziği Sergileyen Bir Grup (Sokak Müzisyenleri
Festivali - Beyoğlu).
41
Fotoğraf 2.9. Sokak Müzisyenleri – İstanbul.
42
2.2.2. Amsterdam Örneği
Amsterdam bir özgürlükler şehridir. Her alanda olduğu gibi müzik ve de sokak
müziği alanında da zenginliklerle doludur Amsterdam. Amsterdam’da başta şehir
merkezi olmak üzere, Amsterdam’ın pek çok köşesinde ve de kanallarında sokak
müziği yapanlara rastlayabilirsiniz. Amsterdam’ın meşhur kanallarında tekneler doludur
ve her tekne kendi müziğini yapar. Amsterdam’da doğum günü kutlamaları bu
teknelerde yapılabilmekte, kutlamalara müzik eşlik etmektedir. 76
Amsterdam sokak sanatı ve modası festivalleri ile de ünlüdür. Bu kapsamda çeşitli
sokak müzisyenleri, müziklerini sergileyebilmektedir. 77
Amsterdam sokak müzisyenlerine verdiği destek ile modern bir şehir görüntüsü
verir.
Fotoğraf 2.10. Amsterdam’dan Bir Görünüm.
76
77
www.binrota.com/PageDetail.aspx?PageID=4321
www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=cts&haberno=7303
43
Amsterdam’dan sık sık dünyanın en renkli şehri olarak bahsedilir. Ve gerçekten de
öyledir. Amsterdam’da enteresan bulabileceğiniz pek çok şey vardır; meşhur müzeleri,
cozy pabları, eğlence dükkanları ve (çiçek) pazarlarında olduğu gibi. Amsterdam aynı
zamanda Avrupa’nın en romantik şehirlerinden biridir. Amsterdam’da çeşitlilik ve
toleransın her türlüsüne rastlarsınız. Bu yüzden Avrupa’dan ve dünyadan pek çok insan
Amsterdam’ı ziyaret eder.
Amsterdam aynı zamanda sokak müzisyenleri için bir toplanma yeri gibidir.
Avrupa’nın dünyanın pek çok yerinden sokak müzisyeni buraya gelerek müzik yapar.
Çeşitli etnik kökende, farklı sokak müziklerini burada bir arada görebilirsiniz.78
Amsterdamlılar müziği çok severler. Eski zamanlarda, Internet ve televizyon
bulunmadan önce yüzbinlerce Hollandalı insan her hafta bir araya gelir ve mahalli
korolarda şarkılar söylermiş. Dolayısıyla Amsterdamlılar sokak müziğine yatkın
insanlardır. Her ne kadar küreselleşme ve yeni medya Hollandalıların bu yaşam şeklini
değiştirmiş olsa da, Hollandalılar müziksiz yapamazlar. Hollandalı elektronik dehası
Philips (Sony ile birlikte)’in müzik CD’sini geliştirmesi tesadüf değildir. Hollanda da
sıkça yapılan canlı müzik konserleri ve sokak müziği gösterileri de bunu izah
etmektedir.
Amsterdam’da yolda yürürken sokak müzisyenleri, sokak bandoları ve de küçük
orkestralarla her an karşılaşabilirsiniz. Resmi tatil günlerinde Amsterdam müziğe doyar.
Tüm bandolar kanallar boyunca botlar üzerinde dolaşır, şehir parklarında ve
meydanlarında müziklerini icra ederler. Haftasonları Vondelpark ve akşamları
Leidseplein böylesi bir çok konserin yapıldığı alanlardır. 79
Amsterdam sokaklarında müzik yapmak için bir lisans almaya gerek yoktur.
Müzik yapmak hem Avrupa vatandaşları hem de diğer uluslardan vatandaşlar için
serbesttir. Bununla birlikte sokak müziğine bazı sınırlamalar da getirilmiştir. Bunlar
aşağıda listelenmiştir:
78
http://64.233.183.104/search?q=cache:oXaEEI3xUMJ:www.norwichairport.co.uk/destinations.asp%3Fid%3D40+Street+Musicians+Amsterdam&hl=tr&
ct=clnk&cd=10&gl=tr
79
http://www.amsterdam.info/music/
44
•
Aynı mevkide her gün maksimum 30 dakika müzik yapılabilir,
•
Aşırı sesli yada vurmalı çalgılar kullanılamaz,
•
Altı kişiden fazla gruplarla müzik yapılamaz,
•
Akşam 23.00’den sonra ve pazar günleri 13:00’den önce sokak müziği
yapılamaz,
•
Stationsplein,
Damrak,
Kalverstraat,
Nieuwendijk,
Hasselaersteeg,
Nieuwezijds Armsteeg, Sint Jacobsstraat, Karnemelksteeg, Kromelleboogsteeg,
Papenbroeksteeg,
Spaarpotsteeg,
Gapersteeg,
Watersteeg,
Taksteeg,
Rozenboomsteeg, Dam Square ve Nieuwezijds Voorburgwal arasındaki
Paleisstraat,
Leidsestraat,
Nieuwezijds
Voorburgwal
ve
Gedempte
Begijnensloot / Voetboogstraat arasındaki Spui, Koningsplein ve Muntplein
(Bloemenmarkt’ın kıyısı) arasındaki Singel, Muntplein, Herengracht ve
Fredriksplein arasındaki Utrechtsestraat, Reguliersbreestraat, Koningsplein,
Halvemaansteeg, Max Euweplein’deki geçit, Damstraat, Oude Hoogstraat,
Nieuwe Hoogstraat, Nieuwe Doelenstraat gibi yerlerde sokak müziği
yapılamaz. 80
Amsterdam’da sokak müziği yapılacak yerleri şehir konseyi belirlemekte,
denetimini ise polis yapmaktadır.
Amsterdam’da gürültü müzik yapmak, davul çalmak vs. mümkün değildir.
İstisnaları günlük sokak müziği yapmak, sahne inşa etmek gibi gerekler oluşturmaktadır
ki, bu da çok güç olmaktadır.
Şehrin çevresinde sokak müziği yapmak için birçok yer vardır, özellikle de küçük
sokak müziği gösterileri için. Bazı alanlar paylaşılmakta ve sıraya girmek suretiyle
kullanılmaktadır. Leidseplein ve Rembrandtplein’in ana terası örneklerinde olduğu gibi.
Amsterdam’da diğer bazı alanlar da sokak tiyatrosu gösterileri için ayrılmaktadır.
Tarihte bazı alanlar sokak müziği için bazı alanlar da sokak tiyatrosu için ayrılmıştır.
Buna Amsterdam’da tüm sokak müzisyenleri ve sokak tiyatrocuları riayet etmektedir.
80
http://www.straattheater.info/perform_musicians.php
45
Öte yanda Amsterdam’da sokak müziği yaparken CD satışı yapmak yasaktır. Her
ne kadar buna uymayanlar olsa da, bu böyledir. 81
Fotoğraf 2.11. Sokak Müzisyenleri – Amsterdam.
Fotoğraf 2.12. Amsterdam’ın Merkezinde Sokak Müziği Yapan Bireysel Bir Müzisyen.
81
http://www.straattheater.info/perform_musicians.php
46
Fotoğraf 2.13. Amsterdam’da Müzik Yapan Sokak Müzisyenleri.
Fotoğraf 2.14. Bireysel Bir Sokak Müziği Performansı – Amsterdam.
47
Fotoğraf 2.15. Amsterdam’da Bir Sokak Müzisyeni.
48
2.2.3. New York Örneği
New York, sokak müzisyenlerinin bir başka buluşma merkezidir. Özellikle burada
yerleşik zenciler, Latin Amerika kökenliler (Hispanikler vb.) ve diğer azınlıklar
arasında yaygındır bu müzik. New York’ta sokak müziği icra eden bu ahaliler, böylece
bir yandan etnik kimliklerini ortaya koyarken, diğer yandan içlerindeki çeşitli toplumsal
tepkileri de dile getirirler.
Amerika zaten Reggae, Hip hop, Rap, Blues, Rock gibi toplumsal reaksiyonlar
içeren müziklerin de çıkış noktasıdır.
New York da toplumsal reaksiyonlar içeren bu gibi müzik türleri ve de sokak
müziğinin başlıca merkezlerinden biridir. Sokak müziği, New York’ta hayatla
mücadelenin bir yolu olarak görülmektedir. Hip hop’un New York’ta yapılan sokak
müzikleri içinde ayrı bir yeri bulunmaktadır. 82
Fotoğraf 2.16. Sokak Müzisyenleri – New York.
82
http://64.233.183.104/search?q=cache:ksC34txLLGYJ:www.lastfm.com.tr/music/Flobots%3Fsetlang%3
Dtr+born+of+Hip+hop+in+USA&hl=tr&ct=clnk&cd=2&gl=tr&lr=lang_tr
49
New York’ta sokak müziği, şehrin merkezi yerlerinde, meydanlarda, metrolarda,
alt geçitlerde, sokakların köşe noktalarında her yerde yapılabilmektedir. New York’ta
tren sesleri arasında sokak müziği yapıldığına sıkça rastlarsınız. New York’lu sokak
müzisyenleri, sokak müziğini ne para kazanmak ne de süperstar olmak için yaptıklarını
söylerler. Onlara göre bu müzik türünü sadece müziği sevdikleri ve kendileri istedikleri
için yaparlar.
Sokak müziği, New York metro ağının çeşitli noktalarında yapılır. New York
belediyesi sokak müziği yapanlara izin vermekte ancak bunlara sınırlama da
getirmektedir. Şu anda New York Belediyesinin izniyle metro ağında çalışan 100 den
fazla sokak müzisyeni bulunmaktadır. Bunlar New York’taki 468-metro istasyonu
boyunca en az 25 yerde müzik yaparlar. Bu resmi sokak müzisyenlerinin yanında, resmi
olmayan ve metroda çalan sokak müzisyenleri de bulunmakta, bu metro ağında müzik
yapan müzisyen sayısını artırmaktadır.
New Yorklu sokak müzisyenleri New York metrosunda onlarca yıldır çalmaktadır.
New
Yorklu
şehir
yöneticileri
sokak
ise
müzisyenlerini
en
iyi
nasıl
konumlayacaklarının uğraşısını vermektedirler. New York’un şehir yöneticileri, sokak
müzisyenlerine müziklerini yapabilmeleri için yer göstermekte, onları organize etmekte,
böylece sokak müzisyenleri müziklerini yaparken köşe bucak kaçmak zorunda
kalmamaktadırlar.
New Yorklu sokak müzisyenleri turistler için de bir çekim merkezi
oluşturmaktadır. Sokak müzisyenleri New York’un şehir hayatına ilave bir renk,
canlılık katmaktadır. Bunların yaptıkları müzikler New Yorkluları rahatlatan bir unsur
olmaktadır.
New Yorklular sokak müzisyenlerini modern zamanın ozanları olarak görürler.
Sokak müziğini, eski müzik geleneklerinin yaşatılması olarak görürler.
New Yorklu sokak müzisyenleri, müziklerini yaparken karşılaştıkları en büyük
zorluğun; insanların yaptıkları müzikleri kısa bir zaman diliminde algılayabilmesi, iş
telaşıyla
oradan
oraya
hızlı
koşuşturmalar
50
nedeniyle
müziklerinin
yeterince
algılanamaması olarak belirtirler. Onlara göre yoldan geçenlerle ancak 10-20 saniye
arasında bir göz kontağı kurabilmektedirler. Sokakta olsun, metroda olsun yada trende
durum aynıdır. Bu kısa zaman aralığında müziklerini yapmak, insanlara beğendirmek ve
gelir elde etmek zorundadırlar.
New York metrosunda yapılan müzik oldukça farklı ve sanatsal içeriğe sahiptir.
New York metro ağında son yıllarda sanat eserleri ve ürünlerine daha fazla yer
verilmeye başlanmıştır. Bu kapsamda sokak müzisyenleri de New York metro ağı
içinde yerlerini almışlardır. Yeraltında yapılan bu müzik çok çeşitli ve zengindir. Etnik
rock’tan, pop’a, yerel’den uluslararasına birçok müzik varyetesini içinde barındırır. Bu
metroyu kullananlara zevkli dakikalar yaşatır, onlar için zevkli bir müzik şöleni olur.
Kimi yolcular, müzisyenlerden imza alır, e-maillerini not eder yada onları kameralarına
kaydederler.
Sokak müzisyenleri, New Yorkluların yaptıkları müzikleri beğenmesinden
oldukça hoşnutturlar. Burada müzisyenlerle, halk arasındaki etkileşim üst düzeyde ve
interaktiftir. New Yorklular beğendikleri müziğe tepkilerini hemen vermektedirler.
Kaliteli bir müzikle karşılaştıklarında, olumlu intibalarını sanatçılara yansıtmakta, geri
bildirimde
bulunmaktadırlar.
Bu
New
York’ta
sokak
müziği
yapanları
cesaretlendirmekte, teşvik etmektedir. New Yorklular sokak müziğini gündelik
hayatlarına katılan bir renk, zenginlik olarak görmektedirler. Diğer yanda müzisyenlerin
başarıları arttıkça, sokakta çalma istekleri de artmaktadır.
Sokak müzisyenleri, New York’ta restoranlarda, pablarda, kulüplerde, kafelerde
de müziklerini yapmaktadırlar. Ancak onlar için New York’un meydanları ve
metrosunda müzik yapmak ayrı bir keyiftir. Arada sırada polisle ufak sürtüşmeler
olmuyor değilse de, sokak müzisyenlerinin New York’ta rahatça müziklerini yaptığı
söylenebilir.
New York’ta sokak müziği yapanlar çok çeşitli enstrümanlar kullanmaktadırlar.
Bunlar etnik kökenli enstrümanlardan tutun da, gitar, elektro gitar, elektro-piyano,
elektro-kemana kadar uzanabilmektedir. New York’ta yapılan sokak müziğine kimi
zaman teatral gösteriler, dans ve diğer bazı görsel performanslar eşlik edebilmektedir.
51
New York’ta sokak müziği yapmak için şehrin dışından da pek çok müzisyen gelir.
Bunlar kısa yada uzun programlarla, bireysel girişimlerle yada turlarla bu şehre
gelmekte ve müziklerini yapmaktadırlar. 83
Sokak müziği New York’ta günlük hayatın monotonluğunu bozan, değiştiren bir
araç olarak görülmektedir. Sokak sanatçıları, bu yönleriyle de olumlu karşılanmaktadır
New York’ta. 84
New York’ta sokak müziği çok eskilere dayanır. Sokak müziğinin kültürel etkileri
de Amerika’da kabul edilmiştir. New York’ta sokak eğlendiricilerinin varlığı yerli
halkın, yerel eğlenceler düzenlediği 1700’lü yıllara kadar uzanır.
New York’a göç dalgaları, New York’ta yapılan sokak müziğini şekillendiren
önemli bir unsuru oluşturur. Bu göçler sırasında New York dışından pek çok müzik stili
ve geleneği, New York’a taşınmıştır. Bu sırada ortaya çıkan önemli sokak
müzisyenlerini ise Eddie Cantor, George Burns ve Irving Berlin gibi müzisyenler
oluşturmuştur.
Amerika Birleşik Devletleri, pek çok ulustan insanın bir araya gelmesiyle oluşmuş
ulusal bir topluluktur. İtalyan’ı, Hispanik’i, yerel insanları ve başka ulusal örüntüleriyle,
Amerika çok-kültürlü
bir kompozisyondur.
Bu kendini müzik alanında da
göstermektedir. Örneğin Kızılderililerin, Hispanikler’in, Yahudilerin müziği ve diğer
ulusal birçok müzik geleneği bugün Amerika’da birlikte yaşamaktadır. Bu sokak
müziğinde de kendini belirtmekte, Amerika’da ve de New York’ta yapılan sokak
müziğinde çok çeşitli müzik stillerine, geleneklerine ve örüntülerine rastlamak mümkün
olmaktadır. Aynı çeşitlilik ve zenginlik kullanılan enstrümanlar itibariyle de geçerlidir.
New York’ta sokak müziği yapmak çeşitli kural ve düzenlemelere tabidir. Örneğin
müzisyenler güçlendirilmiş sistemlerle gürültülü müzik yapamazlar. Sokak müziği
yapabilmek için bir lisans alınması yeterlidir. Bununla birlikte sokak müziği yapanların,
83
http://www.msnbc.msn.com/id/5682773/
84
http://amnyinteractive.com/content/projects/ugcmashuplist/?page=UGC_200807160619_subway_musicia
ns
52
kurallara uygun hareket etmesi de gerekmektedir. Lisansı olmayan sokak müzisyenleri
de New York’ta müziklerini yapabilmektedir, ancak bunlar bir yerde sürekli çalamazlar
ve sürekli hareket halinde olmak zorundadırlar.
Amerika’da sokak müziği ve müzisyenlerine destek veren çeşitli yayın kuruluşları
da olmuş ve olmaya devam etmektedir. Geçmişte sokak müziğini destekledikleri için
kovuşturmaya uğramış bazı yayın kuruluş görevlileri de olmuştur. Bugün sokak
müziğine destek veren kuruluşlar böylesi engel ve yaptırımlarla karşı karşıya
kalmamakta, sokak müziğini geliştirmek için daha özgür şartlarda çalışabilmektedirler.
Sokak müzisyenlerine verilen destek tüm ABD ve de New York’ta gitgide
artmaktadır. 85
Fotoğraf 2.17. Sokak Müzisyeni – New York.
85
http://www.buskersadvocates.org/saaNewYorkCity.html
53
Fotoğraf 2.18. Sokakta Müzik Yapan New Yorklular.
Fotoğraf 2.19. Sokak Müziği Gösterimleri – New York.
54
Fotoğraf 2.20. Sokak Müzisyenleri – New York.
55
2.2.4. Paris Örneği
Paris, tarih boyunca sanatın merkezi olmuştur. Paris, sokak müziğinin yapıldığı ve
sokak müzisyenlerinin de performanslarını rahatça sergileyebildikleri bir metropoldür.
Paris’te gerçekleştirilen çeşitli sokak şenlikleri de sokak müziğini geliştirmekte ve
teşvik etmektedir.
Paris’te sokak müziği kültürünün ayrı bir yeri vardır. Örneğin Paris metrosunda
sokak müziği yapanlar, Belediye tarafından sınavla seçilirler. Paris’te sokak müziğine
mümkün olduğunca sınırlama getirilmemeye çalışılmaktadır. Aksine teşvik edilmekte,
bununla birlikte yapılan müziğin kaliteli ve dinlenebilir olması istenmektedir. 86
Paris’te yapılan sokak müziklerinin bir özelliği de bunların kendi kültürel
özelliklerini, örüntülerini oldukça yansıtıyor oluşu ve sanatsal içeriklerinin fazla
olmasıdır. Paris’te sokak müziği, profesyonelliğe geçişin bir yolu bir atlama tahtası
olarak görülmektedir.
Fotoğraf 2.21. Paris’te Sokak Müzisyenleri.
86
www.sosyomat.com/etiket/ankarada-sokak-müziği/2
56
Paris sokakları, tüm Avrupa’dan ve dünyadan sokak müzisyenlerinin buluşma yeri
gibidir. Burada Blues, Caz gibi batılı müzik türlerini, Latin, Afrika müzikleri gibi yerel
müzikleri ve çeşitli ülkelerin halk müziği örneklerini izleyebilir, değişik müzik tatları
alabilirsiniz. 87
Paris’te gencinden yaşlısına, her yaştan müzisyeni, sokak müziği yaparken
bulabilirsiniz. Sanata ve de müziğe yaptığı katkı ile ünlenmiş olan Paris, sokak
müziğine de gerekli desteği vermektedir.
Şehirde sokak müziği yapılabilecek yerlerin kararını Şehir Konseyi vermektedir.
Paris’te ayrıca sokak müziği festivali de düzenlenmektedir. Festivalin adı La Fête de la
Musique’dir ve her sene 21 Haziran tarihinde düzenlenmektedir. Festival boyunca
sokak müzisyenleri müziklerini sergilemekte, oldukça canlı, çok-katılımlı bir ortam
oluşmaktadır. Festival, Paris’in en popüler müzik olaylarından birini oluşturmaktadır.
Yüzlerce sokak şarkıcısı sokaklarda, barlarda ve kafelerde toplanmakta, serbest
performanslarını sergilemekte, bu caz’dan rock’a, hip-hop’dan elektronik müziğe çok
çeşitli müzikleri kapsayabilmektedir. 88
Normal zamanda da Paris’in her tarafı sokak müzisyenleri ile doludur. Parisli
gençler de sokak müziğine büyük ilgi göstermektedirler. Bunlar müzik okulu öğrencileri
olabildiği gibi, alaylı da olabilmektedir. Sokakta sergiledikleri müzikler ise modern
müzikten, klasik müziğe kadar çeşitli varyasyonlarda ve geniş bir repertuarda
olabilmektedir. 89
Paris’te yapılan müziğin kaliteli ve de sanatsal içerikli olması önemlidir. Bu sokak
müziği için de geçerlidir. Paris’te sokak müziği yapanların sayısı çok olduğu için,
bunların ön plana çıkanları ancak özgün, farklı ve kaliteli müzik üretenler
olabilmektedir. Paris’te sokak müzisyenleri kıyasıya bir yarış halindedirler.
87
http://www.the-conquistadors.com/photo_page.htm
http://upcoming.yahoo.com/event/685722
89
http://www.virtualtourist.com/travel/Europe/France/Ile_de_France/Paris-99080/Local_Customs-ParisStreet_Artists-BR-1.html
88
57
Paris sokaklarının müziği dünya müziğidir. Geçmişteki hatıralardan silinmeyen
şarkılar Paris sokaklarında yankılanır. Bir bakmışsınız yaşlı bir Fransız akordeonuyla
Fransız şarkılarını seslendirmektedir. Bunlar sıkça rastlanan görüntülerdir Paris
sokaklarında.
Paris’te sokaklarda ve metroda müzik yapmak serbesttir. Metroda çalanları Paris
Belediyesi kendisi sınavla seçmektedir. Paris’te sokak müziği dinlemek olağan bir
şeydir. Sokak müzisyenlerinin ne çalacaklarına sınırlama getirilmez Paris’te. Burada
sokak müzisyenleri izin aldıkları sürece, sorun yaşamamaktadırlar. Bununla birlikte bu
tamamen özgür oldukları anlamına da gelmemektedir. En başta sokak müzisyenleri
kaliteli müzik yapmak ve iyi bir repertuara sahip olmak zorundadırlar. Çünkü burada
sokak müzisyenleri arasında kıyasıya bir rekabet söz konusudur. Bununla birlikte
Paris’te sokak müziği yapmak isteyenler eninde sonunda bunu gerçekleştirmekte, bir
yolunu bulup müziklerini sergileyebilmektedirler.
Paris’te ne kadar insanın sokak müziği yaptığı tam olarak bilinmemektedir.
Ancak sokak müziğinin Paris’te çok eski bir gelenek olduğu bilinmektedir. Paris
sokaklarından meşhur şarkıcılar çıkmıştır tarih boyunca. Bunlardan biri Edith Piaf’dır.
Kendisi Paris sokaklarını değiştirmek misyonuyla müzik yapmaya başlamış bir
sanatçıdır. Piaf’ı bir sürü sokak şarkıcısı takip etmiş, bunlardan bir kısmı çıtasını daha
yukarılara taşımayı hedeflemişken, bir kısmı da sokakta müzik yapmaya devam etmiş,
bunu yeterli görmüştür.
Paris’te sokak müziği yapmak bir gelenek iken son yıllarda, daha önceleri ile
karşılaştırıldığında sokak müziği örneklerinin azaldığı görülmektedir. Bugün Paris’te
yapılan sokak müziği örneklerini daha çok yabancı ülkelerden sanatçıların
performansları oluşturmaktadır. Örneğin Paris sokaklarında Brezilya müziği yapıldığına
sıkça rastlanabilmektedir. Afrika müziğine yada blues, rock ve hip hop’a da. Yabancı
sokak müzisyenlerinin varlığı, Paris’te gitgide artmaktadır. Bunlar uzun yollar kat
etmekte ve Paris’te müziklerini sergilemektedirler.
Paris’te sokak müziği yapılan bazı alanları; Beaubourg’un önü, Georges
Pompidou merkezinin çevresi gibi mahaller oluşturmaktadır. Paris’te kamu alanlarında
58
sokak müziği yapmak yasaklanmıştır. Commissariat Central of the First Arrondissement
Paris’e bu yasağı getiren otoritedir. Paris’te sokak müzisyenlerini polis denetlemektedir.
Polis gürültülü müzik yapılmasına müsaade etmemekte, sokak müzisyenlerini
denetlemekte, kimlik ve belgelerini kontrol etmektedir. İzin kağıdı olanlar sokakta
müziklerini yapmaya serbestçe devam etmekte, izin kağıdı olmayanlar ise
yapamamaktadır. Gürültülü müzik yapılmasına yasak getirilmesinin ardındaki gerçek,
bazı sokak müzisyenlerinin aşırı gürültülü müzikler sergilemeleri ve bundan komşuların
rahatsız olmasıdır. Bu Paris polisinin sokak müzisyenlerini daha çok kontrol altında
tutmasını, kimlik kontrollerini sıklaştırmasını, yasal uygunluğu daha sıkı denetlemesini
beraberinde getirmiştir. 3 Nisan 1989’da yapılan bir düzenleme ile kamu alanlarında
gürültülü müzik yapılması kesinkes yasaklanmıştır. Bu nedenle bugün Paris’te yaya
kaldırımlarında, kamu alanlarına açılan özel alanlarda ve kamusal alanlarda müzik
enstrümanları ile müzik yapılamamaktadır. İzin, özel durumlar için alınabilmektedir.
Özel durumları iktisadi gösteriler, bayramlar ve resmi törenler oluşturmaktadır.
Paris’te sokak müziği ile ilgili yasa ile belirlenmiş hükümler bulunmasa da bu
konuda yaptırımlar içeren düzenlemeler bulunmaktadır. Bunlar Paris’in kamusal
alanları ve yaya kaldırımlarında müzik yapılması ile ilgili düzenlemelerden
oluşmaktadır. Bugün Paris’te sokak müziğinin hangi saatlerde ve nerelerde
yapılabileceği belirlenmiş durumdadır. Bu kapsamda kamusal alanlarda sokak müziği
yapmak ise kesinlikle yasaklanmıştır.
9 Eylül 1982’de getirilen düzenleme ile Georges Pompidou Merkezi avlusunda,
Halles Meydanı Verrières ve civarında, St Germain des Près gibi yerlerde kamusal
alanlarda ve yayalar için dizayn edilmiş alanlarda 10:00 dan 20:00’ye kadar müzik
yapılabilmekteydi. Diğer bazı özellikle Georges Pompidou merkezine yönelik
düzenlemeler ise gürültülü müzik yapılmasına ve vurmalı çalgılar ve güçlendirilmiş
ekipmanlarla müzik yapılmasına yasak getirmekteydi. Ancak son yapılan düzenleme ki
bu 3 Eylül 1989 yılında gerçekleşmiştir, kamusal alanlarda sokak müziği yapılmasına
kesinkes yasak getirmiştir. Son düzenleme, daha önce yapılan düzenlemelerin önüne
geçen bir mahiyet taşımıyor olsa da ve kimlik denetimini getiren 82-10634 nolu
düzenleme de halen teorik olarak geçerliğini sürdürmekte ise de, bugün Paris’in
59
kamusal alanlarında müzik yapılamayacağı kesin bir dille ifade edilmiş ve yasaklanmış
bulunmaktadır.
Yabancıların yanı sıra Fransız gençler de Paris’te sokak müziği yaparlar. Parisli
gençlerin yaptığı müzik Fransız geleneksel müziği yada Batılı müzik türleri ile karma
bir şekildedir. Paris’li gençlerin kullandıkları enstrümanları elektro gitar, telli kontrbas,
akordeon, mızıka vb. enstrümanlar oluşturmaktadır. Yapılan müziğe kimi zaman dans
ve çeşitli gösteriler eşlik etmektedir.
Paris’te yapılan sokak müziğini hoş karşılamayan kesimler de yok değildir. Paris
gitgide burjuvalaşmakla birlikte, bazı yerlerde sokak müzisyenleri baş belası olarak
görülmeye devam etmektedir. Bunlar sokak müzisyenlerini polise şikayet etmekte
tereddüt göstermemektedirler.
Öte yanda Paris’te kamusal alanlarda ve yaya kaldırımlarında sokak müziği
yapılmasına getirilen yasak, burada müzik yapan sokak müzisyenlerini şehrin elverişli
diğer noktalarında, metroda ve geçitlerde müzik yapmaya itmiştir. 90
Fotoğraf 2.22. Sokak Müzisyenleri – Paris.
90
http://www.paristempo.com/music.html
60
Resim 2.1. Sen Nehri Üzerinde Sokak Müziği.
Resim 2.2. Sokak Müzisyenleri.
61
Fotoğraf 2.23. Paris’te Bireysel Sokak Müziği Yapan Bir Sanatçı.
Fotoğraf 2.24. Paris’te Caz.
62
2.2.5. Berlin Örneği
Berlin şehri, müziğe verdiği katkı ile bilinir. Berlin’de sokak müziği yapmak
serbesttir. Berlin’de yapılan çeşitli festivaller de sokak müziğini desteklemektedir. 91
Bunlardan birisi Berlin Sokak Festivali’dir. 92 Berlin’de çok çeşitli sokak müziği türleri
icra edilmektedir. Azınlıklar ve etnik kimlikler Berlin’de sokak müziği yapan önemli bir
grubu oluşturmaktadır. Berlin’de sokak müziği kültürüne katkıda bulunanlar arasında
Türkler de bulunmaktadır.
Berlin’de merkezi noktalarda ve Berlin’in her köşesinde gömlekli kravatlı ya da
ayağı terlikli sokak müzisyenlerine rastlamak mümkündür. 93
Berlin’de sokak müziği çok eski bir geleneğe ve kendine özgü bir karaktere
dayanmaktadır.
Fotoğraf 2.25. Kravatlı, Gömlekli, Modern Sokak Müzisyenleri, Berlin.
91
www.miserlou.de/
picasaweb.google.com/.../Io6vIKFFcZG-fyOFwd33IQ
93
http://www.fotokritik.com/786941, http://www.fotokritik.com/558878
92
63
Berlin, bugün Almanya’nın başkenti ve dünyanın en büyük metropollerinden
biridir. Berlin oldum olası radikal değişimlerin, gelişmelerin şehri olmuştur. Berlin tarih
boyunca Avrupa’nın politik, ekonomik ve kültürel merkezlerinden biri olmuştur.
Berlin’in bu özelliğini, şehrin her yerinde algılamak mümkündür. Restoranlarında,
kafelerinde, publarında, sanat merkezlerinde ve de bulvarlarında ve sokaklarında. Şehir
oldukça canlı ve işlektir. Berlin sanata ve sanatçıya verdiği değerle de bilinir. Berlin’in
her köşesinde sokak müzisyenlerine rastlayabilirsiniz. Brandenburg kapısında,
Kürfürstendamm’da, Potsdamer Platz’da ve pek çok başka yerde sokak müzisyenleri
müziklerini serbestçe yaparlar.
Berlin’in sokak müzisyenleri şehri görmeye gelen turistlere de ilginç anlar yaşatır.
Berlin’de çok çeşitli ülkelerden sokak müzisyenlerine rastlamak mümkündür. Bunlar
Berlin’in büyüleyici atmosferine ayrı bir hava katarlar. 94
Sokak müziği, bugün Berlin’de içi sıkılan gençlerin bir uğraşı haline gelmiştir.
Müzik yoluyla can sıkıntılarını gidermek, boş zamanlarını değerlendirmek isteyen
Berlinli gençler, bu şehirde sokak müziğinin hızla gelişmesi ve yayılmasına katkıda
bulunmuşlardır. Bunların ortaya koyduğu çeşit çeşit müzik, diğer etnik kökenden
insanların yaptığı müzikle karıştığında, ortaya çok canlı, çok renkli bir sokak müziği
çıkmıştır. Berlin’de sokak müziği yapanlar arasında rekabetin de üst düzeyde olduğunu
belirtmek gerekir.
Berlinli gençler, hem kendilerini eğlendirmek, hem de şehirlerini daha canlı, daha
etkileyici kılmanın yolunu sokak müziğinde bulmuşlardır. Böylece sokak müziği,
Berlinliler için alt bir müzik kültürü olarak benimsenmiş, kabul görmüştür. Berlinliler
toplumsal tepkilerini, reaksiyonlarını bu müzik yoluyla sıkça ortaya koyarlar. Sokak
müziği örnekleri içinde yaratıcı örneklere de sıkça rastlanır. Yapılan sokak müziği
oldukça kaliteli ve etkileyicidir. Bu şehrin kasvetli havasını şenlendirmektedir.
Berlin’in bazı köşeleri sokak müziği yapmaya oldukça elverişlidir. Örneğin
Alexanderplatz’da
94
rahatça
dolaşabilir,
şarkı
http://www.ifla.org/IV/ifla69/berlin-e.htm
64
söyleyebilir,
dans
edebilirsiniz.
Brandenburg kapısı böylesi açık-hava etkinliklerine müsait yerlerden bir başkasıdır.
Buralarda sokak müzisyenleri müziklerini rahatça yaparlar. 95
Berlin’de sokak müziği yoluyla dünyadaki birçok hoşa gitmeyen olaya, gelişmeye
tepki verilmiştir. 2007 yılında yapılan G8 Zirvesine verilen tepki bunlardan sadece
birisidir. Yine Berlin, tüm Avrupa’dan ve dünyadan sokak müzisyenlerinin toplandığı
bir merkez gibidir. 96
Berlin uluslararası sokak müziği festivali ile de ünlenmiştir. Bu festivalin birincisi
2005 yılında gerçekleştirilmiştir. Berlin uluslararası sokak müziği festivali, sokak
müziğine verdiği katkının yanısıra, Berlinliler için de renkli günler anlamına
gelmektedir. 97
Fotoğraf 2.26. Akordeon Çalan Berlinli Bir Sokak Müzisyeni.
95
www.btm.de/english/presse/download-basistexte/e_pr_basistext_jugendliche.pdf
96
http://64.233.183.104/search?q=cache:fbUEL9ufOvUJ:kreativerstrassenprotest.twoday.net/topics/Strasse
nmusik/+Strasse+Musik+in+Berlin&hl=tr&ct=clnk&cd=20&gl=tr
97
http://www.dataloo.de/tag/strassenmusik
65
Fotoğraf 2.27. Berlin’de Sokak Müziği Yapan Etnik Kökenli Müzisyen.
Fotoğraf 2.28. Etnik Enstrümanları ile Sokak Müziği Yapan Müzisyen.
66
Fotoğraf 2.29. Sokak Müzisyeni – Berlin (Nostalji).
67
Fotoğraf 2.31. Berlin Sokak Festivali Kapsamında Sokak Müzisyenleri.
Fotoğraf 2.32. Berlin Sokak Müzisyenleri.
68
BÖLÜM III: SOKAK MÜZİSYENLERİ İLE YAPILMIŞ
RÖPORTAJLAR
3.1. Kara Güneş Grubuyla Yapılmış Bir Röportaj
Neden sokakta müzik yapıyorsunuz?
Önder: Sokakta her tip insana rastlamak mümkün; parası olan olmayan, çocuk, yaşlı,
genç, içen-içmeyen. Barda çaldığın zaman, tek tip insanla muhatap olursun. Özellikle
erkek egemen, sigara, içki içen, parası olan, tek tip kitleyle.
Bu mu gerçekten? Tek tip insan görmek istemediğiniz için mi? Ben de dolaşırken
tek tip insan görmüyorum.
Özgür: Bu cevap yetmedi galiba. Barda çaldığın zaman, adam para ödediği için, senin
üzerinde bir hak, güç iddia edebilir; bir istek yapar barda çaldığın için, orada çalışmak
için hiç istemediğin bir şarkıyı çalmak zorunda kalabilirsin.
Önder: Bir ressama “bana ağaç çizer misin?” demek gibi bir şey bu yani; ama adam
dağ çizmek istiyor.
Tamamen özgür olmak mı?
Özgür: Evet, an içerisinde insanlarla iletişim kurmak. İşleyen çarkın içersinde başka bir
an, başka bir durum yaratıyorsun. Artı adam belki bir yere yetişmeye çalışıyor ama o an
sen başka bir an yaşatıyorsun, bir duraksama olur orası… (Önder araya girer)
Önder: Bir anda vaha olur orası!
Özgür: İletişim çok önemli. Bizim çağımızda insanlar komşularını tanımazlar, birlikte
yaşadıklarını tanımazlar, çevrelerine yabancılar, o yüzden aralarındaki iletişim günden
güne kopar. Biz sokakta çalarak insanlarla birebir iletişim kurarak dost kazanırız.
69
Önder: Hatta, kendileri de direkt soruyorlar, “bu çaldığın alet ne” gibi. “CD kaç
para”dan tutun da “ne güzel çalıyorlar”a kadar, kendi aralarında iletişim kuruyorlar.
Hemo: Biz çıplaklığımızla, samimiyetimizle, çirkinliğimizle kısaca her şeyimizle
ortaya koyuyoruz kendimizi; bunun karşılığında bu da bize dönüyor.
Fark ediliyor bu. Sizin ayrıca insanları çekip bırakma sisteminiz var. Yani, sizi
dinleyen 20-25 kişi siz mola verdikten sonra yerini yeni yüzlere bırakıyor.
Şaşırtıyorsunuz.
Özgür: Belki birçok insanın kaderini de etkilediğimiz oluyordur, belki de böyle bir
misyonumuz vardır, bilemem. Mesela biz sadece sokakta CD’lerimizi satmak için
çalmıyoruz. Bazen belli bir mekanın dışında anlık gelişen şeyler olur.
Otobüste çaldınız mı hiç?
Özgür: Tabii, otobüste, metroda. Bazen doğaçlama sözler de oluyor. Söylediğimiz
türküler de var, onların sözleri çok güzel ama kendi bestelerimiz de var. Kendi
düşüncelerimizi söylüyoruz; “Biz savaş istemiyoruz” diyebiliyoruz, mesela, o an ne
söylemek istersek…
Hemo: Belki kafadan girsen sen; kendi fikirlerini söylesen, adam seni dinlemeyecek
ama o samimi dili gördükten sonra, düşüncelerini kıymete alıp değerlendiriyor.
Özgür: Kendi iç sesini, samimi bir şekilde başkalarıyla paylaşabileceğin bir yerdesin;
şehirdesin.
Yani söyleme biçimiyle kazanıyorsunuz; yapmak istediğinizi şehirde her şekilde
yapıyorsunuz, söylemek istediğinizi söylüyorsunuz.
Özgür: Evet. İnsana bir şey söylemek, direkt olarak öğreti şeklinde iletmek istediğinde,
duvarlarla karşılaşırsın. Ona bir şey göstermek adına, kurtuluşunuz buradadır gibi çok
70
politik cümlelerle… Kurtuluş, emperyalizme karşı mücadeledir. Bu doğrudur ama bu
çok…
Bunun içerisinde bir siyaset var mı gerçekten?
Önder: Siyaset herkesin içinde vardır ama burada bir duruş var. Niye sokak diye bir tek
sen sormuyorsun, herkes soruyor. Burada anlatabiliyorsun işte. “Bir yerden albüm yapıp
herkese ulaşmak varken neden sokak?” diye soruyorlar. Çünkü kendi adıma, burada bir
duruşum var, gidip bu çarkın içersinde köşe başı olanlardan albüm yapıp onlara para
kazandırmaktansa kendim de kazanmam değil mi? Kendi yaptığım eserleri de, işte ne
yapıyorsak beraber, bire bir insanlarla temasa geçip dağıtmayı tercih ederim.
Özgür: Şirketler şöyle bir şey yaparlar; CD’yi bir liraya üretirler, 10 liraya satarlar. İki
lirayı müzisyene; üretene, emeği harcayana verirler. Üreten biziz değil mi? Evet biz
üretiyoruz. Bu adamlar her şeyi bir liraya mal ederler, stüdyo masrafları bir lira, iki lira
müzisyene, dört. Diğer bütün parayı kendileri alıyorlar. Büyük bir rant var.
Siz de kısaca bu çarkın içinde olmak istemiyorsunuz, öyle diyebilir miyiz?
Hemo: Kendi şartlarımızla olmak isteriz. Albüm çıkartıp, Batman’dan tut Samsun’a,
oradan Antalya’ya, oradan Avrupa’ya o şartları kullanarak… Keşke kendimiz
yapabilsek.
Özgür: Bir albümün suç olduğunu düşünmüyoruz açıkçası, belki biz de bir gün albüm
yaparız ama biz burada bir şey anlatmak istiyoruz, hem müzisyenlere hem dinleyenlere.
Müzisyenlere diyoruz ki bakın, kendi kayıtlarınızı insanlara bire bir ulaştırabilirsiniz;
böyle bir yol var. Dinleyenlere de diyoruz ki bakın, bu tür insanları arayın, kendi
müziğinizi yaymaya çalışan insanların kayıtlarına direkt ulaşma yolunu bulun.
Birileri size gelip kaset teklifinde bulundu mu?
Önder: Çok oldu tabii.
71
Hemo: Evet cebim kartvizitle dolu.
Önder: Ama anda olmak diye bir şey var. Birçok insanın hatta bizim de çok
kaçırdığımız meseledir bu. Şimdi burada yaşamayı beceremiyoruz. Ya geçmişte ya da
gelecekte oluyoruz ama müzikle şimdide burada oluyorsunuz. Müzik bize de bunu
sağlıyor. Birçok insan da burada oluyor. Bu etkileşimden “güzel” olan doğuyor. Gerçek
olan şimdi ve burada olandır. Böyle bir artı oluyor, biraz da şey diye bakıyorum, insanın
sarhoş olmaya ihtiyacı da var. Hani, sarhoşluktan kastım, farkında olmama durumu
değil, esme biraz. Ana girme, sarhoşluğu…
Caddeden geçen insanların kuşları görmelerini sağlıyorsunuz. Siz gözlerinizi
yumuyorsunuz, insanlar birbirlerine bakıyor…
Ati: Evet, ağaçların farkına varıyorlar. Çünkü daha büyük bir gerçeklik yok aslında.
Ağaçlardan kuşlardan kopuyoruz çoğu zaman, belki bunu hatırlamak topraklanmayı
getiriyor. Hani topraklanmak deriz ya, toprakla iç içe… Ayakkabılarını çıkarıp toprağa
bas!
Önder: Şehrin ortasında müzik bunu sağlıyor. Zannediyorum ki şurada olan insanlar
(gruptaki arkadaşları göstererek), yarın işte binlerce, on binlerce satsalar bile, gene de
sokakta olmayı isterler. Ben isterim. Çünkü orada başka bir şey var sokakta.
Sokakta ne var?
Özgür: Çıplaklık var, bire birlik var. Şöyle bir şey; müzisyenin yüceltildiği bir sistem
var. Müzisyen hep üsttedir. Halkla arasında bir mesafe vardır.
Ati: Televizyon kutusu vardır.
Özgür: Evet. Ya onu etkileyecek bir nesnesin ya da onu eğlendirecek. Halbuki burada,
eşit bir etkileşim var.
72
Hemo: Kendimiz için de. Mesela ben sabah kalktım, dün gecenin yorgunluğu vardı.
Sabah buluştuk, ayarladık kendimizi, ondan sonra çalmaya başladık. Çalmaya
başladıktan sonra, enerjimi topladığımı hissediyorum. İnsanlardan aldığım ve onlara
verdiğim elektrikle dengeleniyorum.
Fotoğraf: Özlem Öztürk Özgür: Orada ikizler vardı mesela. Mükemmellerdi.
Onları nasıl bulacaksın işte, onlarla nasıl iletişim kurabilirsin? Ama sokakta
toplandığın zaman sen de ordasın, sen de onlarla iletişim kurabilirsin.
Ati: Ailesinin yaklaşımını fark ettin mi, ağabey?
Önder: Aile, süper aile.
Hemo: Benim orada ayrı bir yaklaşımım olmuyor yani, alet çalıyorum diye iktidar
sahibi değilim. O ortam, ortak bir alan oluyor. Ben orada iyi bir enerji veriyorum ve
insanlara o samimiyetle davranmaya çalışıyorum. Onun dışında yaşama enerjisini
bulabilmeyi seviyorum. Depresyonda olan insanlarız yoksa. (Önder: Çok başkalardı
ya!)
Grubun adı Etnik Temizlik mi?
Önder: Şu an düşünüyoruz. Aslında, Kara Güneş.
Özgür: Yok bu projeyi böyle yapmayalım arkadaşlar!
Hemo: Aramızda da ihtilaflar var.
Özgür: Ben karşıyım bu duruma.
Hangi etnik temizlikten etkilendiniz?
Önder: Etnik olan bütün durumdan. Her şeyi temizleme yaklaşımı aslında, açılımı bu
şekilde düşünüyoruz. Etnik müzik de yapmıyoruz biz yani. Milliyetçi olma halini
kırmak için aslında biz…
73
Hemo: Etnik diye bir şey yoktur aslında yani, kardeşlik varsa, niye böyle etnik diye
mahalle mahalle ayırıyoruz ki kendimizi?
Ati: Bir temizleyelim!
Hemo: O zaman zaten her insan ayrıdır!
Neyi temizliyorsunuz?
Hemo: İşte ev ev, oda oda değişir o zaman yani. Bugün bir çocuk geldi mesela, o kadar
sakin, öyle usulca sordu ki “Bu aletin adı ne?” Cevap verdim, sonra fark ettim
kafasındaki beyaz bereyi, gerçekten onun için takmıştı.
Özgür: Tabii.
Hemo: Aynı modeldi ama gelip nasıl konuştu inanamadım yani, o adamdan o ses nasıl
çıktı?.. Böyle… öyle mülayimdi ki!
Özgür: Ne kadar karşıt olarak gördüğümüz insanlarla iletişime geçebilirsek o kadar da
değiştirebiliriz. Bizim de öğrenmemiz gereken bir şey varsa onlar da bunu
gerçekleştirebilir.
Hemo: Dolaşırken belki caddede kendini göstere göstere yürüyordu. Ama buraya
gelince baktı ki, onun da bilmediği şeyler var! Çünkü onun da kalbinde olan, onun da
bildiği bir şeyi söyledik. Yaklaşıp cesaretle sorabildi yani. Bereyi falan unuttu o.
Ne zamandır buralardasınız?
Hemo: Ben 13 yıldır. Bunlar (Özgür’ü, Ati’yi göstererek) Ankara’dan geldiler.
Önder: Biz gelip gittik. Ama 8-10 sene var galiba değil mi?
Özgür: 96’dan beri işte.
74
Önder: Bir de buralar dediğin… ben Antalya’ya gittim geçen gün, oralar da buralardı
mesela…
Tabii, sokaklar… Nasıl görüyorsunuz bu işi?
Hemo : Simitçilik, tatlıcılık, boyacılık… bu işi de çok farklı görmüyorum doğrusu.
Ati: Evet Evet.
Hemo: Orada yine aynı şekilde iletişim kurup, işimi yapıyordum ama o zamanki
zanaatım çok iyi ayakkabı boyamaktı, işimi iyi yapmaya çalışıyordum (gülüyor). (Ati:
Yapma Ya!) Ağabeyimle yarışıyorduk, hangimiz daha iyi parlatıyoruz diye, şimdi
ağabeyimle çalıyoruz ama işimizi daha iyi nasıl yaparız diye bakıyoruz.
Önder: Müzik yapmaya başladığım andan itibaren sokağın olması gerektiğini
hissediyorum zaten. Bizim ilk kurduğumuz grup ütopyaydı. Tek ütopyamız müzik
yapmaktı, daha hiçbir şey yapmıyorduk falan ama böyle takım olarak bir şeyler
yapmanın güzelliğinin tadına varmaya başlamıştık. O zaman da mesela gidip parklarda
çalıyorduk. Sokak fikri hep vardı. Çok misyon falan değil, binleri falan arkana alıp bir
hareket olarak değil.
Enstrümanlardan söz edelim mi biraz? Enstrümanlarınızı yapmak istediğiniz
müziğe göre mi seçtiniz? Yoksa enstrümana göre mi müzik yapıyorsunuz?
Özgür: İkisi de olabiliyor.
Hemo: Evet, kendi kafamızdaki müziği de enstrümanda uygulayabiliyoruz, onun bize
verdiğine göre de çalıyoruz.
Belli ki seçilmiş enstrümanlar…
Özgür: Santur, cajon; perküsyon, akustik gitar dışında, sahne çalışmalarımızda, bas
gitar, davul, piyano, gibi enstrümanlar da oluyor. Onlarla başka bir şeyler çıkıyor ama
birbirleriyle ilişkili, kopuk şeyler değil.
75
Hemo: Biri santur. Bizdeki İran santuru, nerdeyse her ülkenin santuru olmuş.
İnsanoğlunun ses çıkarmak istediği zaman, akustik bir kutu yapıp, üstüne bir tel gerip,
ona vurarak ya da teli çekerek ses çıkarabileceği bir alet. Bu en ilkel ses çıkarma
yöntemi. Bu yüzden de bütün kültürlerin buna benzer santurları olmuş. Biz en çok İran
santuruyla karşılaştık. Türk santuru unutulmuş bir saz, eskiden klasik müzik
orkestralarında falan çalınırmış ama kanunun girişiyle diğer solo sazların girişiyle
unutulmuş. Santur solo bir enstrüman çünkü bu enstrümanın yetenekleri kısıtlı, bir
makamdan diğerine geçerken, kanundaki gibi mandal sistemiyle olmuyor; durup,
akordunu değiştirip sonra diğer tona geçmen gerekiyor.
Hepiniz aynı enstrümanı çalabiliyorsunuz. Aranızda bir dönüş gerçekleştirip turu
tamamlıyorsunuz, bunu yaparak insanlara bir şey mi söylemek istiyorsunuz?
Hemo: O çok önemsediğimiz bir şey.
Özgür: Profesyonelleşmeyi sevmiyoruz! Bir de hepimiz santuru çalıyoruz ama
hepimizin çalışında ayrı bir şey var. Hepimizinki birbirine benzemediği gibi ayrı bir ses
yayılıyor, bu da başka bir şey.
Hiç unutmadığınız bir an var mı? Sizi çok şaşırtan bir şey oldu mu?
Özgür: Bir gün İzmir’de çalıyorduk, bir abla geldi yanımıza, yanında babası da vardı.
Şey sordu, böyle bir anda, “Belinda Carlisile çalar mısınız?” dedi. Ben orada dağıldım,
bir insanın santurla Belinda Carlisle çalması… beni çok şaşırtmıştı.
Yağmur yağdığı zaman ne yapıyorsunuz?
Önder: Çalmıyoruz!
Küresel ısınmayla beraber, daha çok zamanınız oldu denilebilir o zaman.
Önder: Ben küresel ısınmadan yanayım. Bu bir şaka.
Ati: Buradan küresel ısınmaya teşekkür ama yine de geçici olmasını diliyoruz bunun.
76
Hemo: Meteoroloji bizden sorulur.
Özgür: Tabii tabii.
Hemo: Önümüzdeki hafta feci yakalayacak bizi.
Ati: Çok fena, evet.
Önder: Yağar geçer.
Metroda çalarsınız.
Özgür: Yok, metro iznimiz yok ki.
Hemo: Metro çok şey istiyor, sabıka kaydı, fotoğraf… bilmem falan diye… çok şey
yapıyor yani.
Önder: Sanki memur olacağız! Bürokratik…
Sahi yağmur yağdığı zaman…
Hemo: Cidden çalmıyoruz.
Kapalı mekanlarda çalmıyor musunuz o zaman?
Hemo: Geçen işte Mis Sokak’ta bir yerde çaldık. Fena değildi. Düzenli hale gelebilir
belki ama…
Önder: Evet orası çok şirin, samimi, evimiz gibi… böyle sıcak rahat…
Hemo: Ama biz de bir mekanda bir aydan fazla kalmış değiliz yani…
77
Öyle görünüyor ki yağmurun yağması dışında her şey çok güzel. Şehirdesiniz!
Sokaktasınız. Siz sokağın içindesiniz, sokak sizin içinizde. İnsanların sokağını
değiştiriyorsunuz. Peki, sokakta sizi rahatsız eden şeyler oluyor mu?
Hemo: Çalmanın dışında mı? Biz çünkü sokakta sadece çalmıyoruz, sokakta yaşıyoruz
da…
Evet, neler yolunda gitmiyor?
Önder: Dünyada nasıl yolunda gitmiyorsa, sokakta da yolunda gitmiyor…
Sokakta başlıyor yani her şey, öyle diyelim mi?
Özgür: Evet, bu dünya siyasetinde de var. Biz mesela geçenlerde gördük onun
karşılığını Ati’yle. Neler olduğunu görüyoruz. Bütün politik olayların yansımaları,
sokakta ilk olarak karşına çıkan şey.
Hemo: Sokak belirlemiyor ama o yapıyı, sokak etkileniyor daha çok… yaşanan bir şey
var sokakta. Sokak da olduğu gibi kalmıyor ki! Değişiyor. Bu sokak Jurnal sokak
şuradaki bina yıkıldı. Değişiyor sokak, tarihi saatçinin olduğu bir bina yıkıldı, bu bina
yapıldı. Herkes etkileniyor bundan.
Önder: Şişirilmiş şeyleri yaşıyoruz, 20-30 kişilik bir grup, “Burası bizim bundan sonra
burada çalmayacaksınız,” diye tehdit ediyor. Sonuçta aynı dili konuşamayız.
Ati: Ceza kesmeye gelmişlerdi, yani iletişimden hiç kaçınmadık, kendimizi hiçbir
zaman ifade etmekten kaçınmadık ama seni kesmek isteyen birileri olduğunda geri
çekersin kendini.
Önder: Ülke siyaseti çok belirleyici oluyor ama bırak ülkeyi dünya siyaseti bile
sokaktaki yaşam tarzını belirliyor ama aslında sokağın dünya siyasetini belirlemesi
gerekir.
78
Sokak oluşturmuyor mu?
Önder: Ama sanal dünya da var. Borsa var, petrol var… Dünya ona göre gidiyor.
Özgür: Altın var mesela, altın. Altına değer veriliyor tamam, az var, farklı bir madde
ama nasıl olur ya, candan, emekten, insandan, bir varlıktan maruldan, marul ya marul
ekmekten daha değerli olabiliyor?! Yani düşün bürokratik daire içersinde, binlerce
dosya var, tamam mı, eski davalar falan… Onlar kokuşuyor tamam mı? İğrenç kokuları
oluyor ve bir çocuğun karnını doyurmaya kalksan; hiç biri fayda etmez. Boş! Ve bir
sürü insan da birçok insan da bu sahte, boş şeye inanıyor! Yalan hepsi…
Şehirde belli bir yer seçer misiniz?
Önder: Her yerde çalarız. Vapurda, iskelede, otobüste, trende.
“Hadi bugün de şurada çalalım” gibi mi belirliyorsunuz?
Hemo: Bizim çalışma mekanımız da sınırlı. Ya da biz üşengeciz, tembeliz belki…
Bunun (Özgür’ü göstererek) stüdyosu var mesela ama… (Önder: Ya, stüdyo dediğimiz
bir mikrofon, bir bilgisayar.) gitmiyoruz mesela. Bu ara, biz böyle üçlüyüz… bazen
onlar ikisi, ya da biz böle ikimiz de çalıyoruz. Aynı zamanda sokak, çalışma mekanımız
her sokakta çalıyoruz, hatta çalışmalarımızı da sokakta yapıyoruz. Prova, sunum hepsi
burada. Bu aynı zamanda stüdyo çalışmaları için de ön hazırlık oluyor. Bir aradır yani,
bir şeyler geliştirip düzenliyoruz.
Sokaktan feyzalıyorsunuz.
Hemo: Evet, ayrıca kırılma noktalarını, yapılabilecek falsoları falan ayıklıyoruz işte.
Eklemek istediğiniz bir şey var mı arkadaşlar?
Hemo: Ben acıktım. Biz yemek yiyelim ve çalmaya devam edelim.
79
Fotoğraf: Özlem Öztürk: Peki, öyleyse çok teşekkür ederim. Cano gelmiş, biz
röportajımıza onunla devam edelim.
Hemo: Biz de teşekkür ederiz.
Cano sen de gruptasın değil mi?
Cano: Evet.
Sen ne zamandır sokaktasın?
Cano: 13 yıldır sokaktayım. Altı yaşında oğlum var; Azat. Babaannesiyle.
Dinledi mi seni?
Cano: Tabii. Beraber şarkı söylüyoruz.
Peki, sen sokak dışında bir mekanda müzik yapmak istedin mi?
Cano: Sokakta isteyip istemeden oldum. Herhangi bir yer düşünmedim, sadece müzik
yapıp arkadaşlarımla olmak istedim. Evse ev, sokaksa sokak, mekansa mekan! Mesela
dün bir mekanda çıktılar, önceki hafta İzmir’de, ondan önce CNR’da.
Toplam kaç kişisiniz?
Cano: Bizim grupta en az 20 kişiyiz. Olabildiğince bir aradayız. Aynı şehir içinde, ayrı
yerlerde de olsak, aynı yerde buluşuyoruz. Birimiz Beşiktaş’ta birimiz Kadıköy’de
olsak da hiç telefon kullanmadan bir noktada buluşuyoruz. Mesela bugün Ati, çalmaya
Beşiktaş’a gidecekti. Ben de oradan buraya geliyordum.
Ati: Evet, Başbakan gelmiş. Çalamadım.
80
Cano: Dolmuştan indim karşımda Ati! Benim indiğim dolmuşa binecekti. Aldım
getirdim buraya. Böyle şeyler çok oluyor. Al işte bak; Fuat da geldi. Gerçi o başka,
müzik yapmıyor ama… biz böyle buluşabiliyoruz.
Fuat: Ne yapıyorsunuz siz.?
Cano: Bak böyle senin gibi soru soruyor; biz de cevap veriyoruz.
Fuat: Konu ne? Şehir.
Fuat: Şehirse İstanbul’dur.
Hemen çözümleyelim o zaman. İstanbul nasıl bir şehir Fuat?
Fuat: Organik bir şehirdir; canlı canlı. Aynı hücre gibidir. Yaşıyor, yaşayan bir şehirdir.
Garip. Organik. Canlı yani. Her tarafında başka bir mana vardır. İstanbul sevmese bu
kadar insanı barındırmaz. Kadın gibidir İstanbul, kadın gibi; ne zaman ne yapacağı belli
olmaz.
Cano: Fuat’ın dediği gibi sahiden de; bu şehir istemese bizi barındırmaz.
Fuat: Ama birkaç kez silkeledi, baktı düşmüyorsun… Aynı devenin yaptığı gibi, önce
silkeledi sonra istediğin yere götürmeye başladı.
Bu şehir doğurgan değil mi?
Cano: İstanbul! Her an doğuruyor. Saniyenin altında bir zamandan söz ediyorum; bir
bakış, bir gülüş… İstanbul’da her an bir şey üretiliyor ama tüketiliyor da. Bu öyle bir
dengeye gelmiş ki, ya bu denge bozulup burası yerle bir olacak ya da her şey böyle
devam edecek.
Fuat: Kesin öyle!
81
Bu risk mi güzel?
Cano: Sen bunu bir risk olarak görüyorsun, benimse yaşam biçimim. Bugün
sokaktayım ama yarın belki en lüks bir apartmanın tepesinde sefa sürüyor olurum! Bu
şehir böyle. Çok örnek var.
Son olarak eklemek istediğiniz bir şey var mı?
Cano: Benim söylediklerimi yayınlayıp yayınlamaman pek önemli değil. Teşekkür
ederim.
Fuat: Ben de şehrin bir bölümünü anlatmaya çalıştım. Teşekkür! 98
Fotoğraf 3.1. Kara Güneş Grubu.
98
http://www.karagunes.rockmekan.com/haber-21391.htm
82
3.2. Bir Sokak Müzisyeni: Tolga Burkay’la Yapılmış Röportaj
Ankaralı bir müzisyensiniz, müzik çalışmalarınıza da Ankara’da başlamışsınız.
İstanbul macerası nasıl başladı?
Profesyonel müzik hayatım Ankara’da başladı ve 8 yıl sürdü. 1996 yılı sonlarıydı;
tıkandığımı hissettim ve hayatımda sık sık yaptığım gibi “gittim”. Okul bitmişti, bar
müzisyenliği bunaltmıştı, yorulmuştum. O an hayatımda ne varsa, arkamda bırakıp,
ceketimi ve gitarımı alıp kapıyı çektim, çıktım gittim. Gittiğim yer İstanbul’du ama
aslında gittiğim yerin önemi yoktu, sadece gitmem gerekiyordu.
Uzun süre barlarda çaldıktan sonra, bar müzisyenliğini işin fahişeliği olarak görüp
bırakmışsınız. Barlarda çalmanın sizi rahatsız eden yönleri nelerdi?
Doğru, ancak bu son derece sübjektif bir değerlendirmedir, kişiseldir. Ömür boyu mutlu
mesut bar müzisyenliği yapan/yapabilen insanlar tanıdım. Bu bir yaşam tarzıdır pek çok
kişi için. Sanırım beni böyle düşünmeye iten temel sebep, özellikle o dönemde yapmak
istediğim, sevdiğim müziğin ekonomik değerinin düşük olmasıydı. Yaşamak lazımdı,
bunun da o zamanlar yegane yolu müzikten, kendi müziğinizden tavizler vermekti.
İstemediğin müziği yapmanın, sevmediğin biriyle yatmaktan farkı yoktur. Bu yüzden
sıkıldım, yoruldum.
Bir çok ülkede sokak müzisyenliği yapmışsınız. Japonya’da büyük ilgi
görmüşsünüz. Nasıldı o dönem?
Bar müzisyenliğini bıraktıktan sonra bir işe girdim ve bir süre sonra işim gereği çok
seyahat etmeye başladım. Müziği de çok özlediğim bir dönemdi. Seyahatlerime gitarımı
götürmeye başladım. Her gittiğim ülkede, hem yapmam gereken işleri yapıyordum, hem
de her fırsatta sokak müziği yapıyordum. Bu çılgınlığı yapabildiğim için kendimi hep
özel hissettim. Japonya’da, ilk defa yanılmıyorsam 1999 yılında, Tokyo’da gençlerin
çok takıldığı Shibuya semtinde, bir gece açtım gitarımı başladım söylemeye. Etrafımda
cici bir kalabalık toplandı, bütün şarkılara eşlik ettiler ama söylediğim birkaç Türkçe
şarkıya özellikle çok ilgi gösterdiler. Sonra onlara “atmasyon” Japonya şarkılar
83
söyledim, çok gülüp eğlendiler. O gece tanıştığım pek çok arkadaşım vardır hala.
Sonraki yıllarda, Tokyo’ya her gidişimde, neredeyse her akşam bunu yaptım. Birkaç
kez de, Japon müzisyenlerle, çok güzel sokak konserleri verdik. 99
Fotoğraf 3.2. Sokaktan gelen şarkıcı Tolga Burkay.
99
http://www.turkcerock.net/arsiv-konu-6806.0-tolga-burkay-roportaji.html
84
3.3. Siya Siyabend’in Bir Solistiyle Yapılmış Röportaj
Aşağıda Siya Siyabend’in solisti Bizon Murat’la yapılmış bir Röportajın metni yer
almaktadır.
Sokak müziğinden söz edelim mi?
- Türkiye'de sokak müziği yeni yeni başladı. ileride daha da yukarıya çıkacaktır. Biz
sokakta çalacağız, bu müziği insanlara tanıtacağız diye karar verdik. Bir sevginin
sevgiyi ateşlemesi gibi. İnsanlar coşacak. Ama gelenler haluk levent gibi çalmaya
başladı. kötü oldu.
Siz neden sokakta çalma fikrine kapıldınız? Sokağın ruhunu mu taşıyorsunuz?
-Sokağın ruhu yok ki... İnsanların kasıntılı, burnu büyük hallerini çekmektense sokakta
olmayı tercih ederiz. Babylon'da çalmak isteriz, ama Babylon'da çalmak için önce cd
götürmen, ya da belli prosedürlere uyman gerek. Eğer müzik üzerine konuşuyorsak,
önce o müziği dinlemeliyiz. Aslında kişiler önemli değildir. Mesela john cage korkunç
bir yerdedir. Akıllı bir adamdır. Müziğinde de bunu görürsün. Onunla konuşurken
atonal sesleri nasıl bastığını soramazsın. Sokakta çalan müzisyen topluluğuna da "ne
zaman müziğe başladınız" sorusunu soramazsın. Bizim grubumuzdaki müzisyenlerin
hepsi üniversite öğrencilerinden oluşur. Murat Boğaziçi'nden geldi, Devrim Yıldız
Teknik'te okuyordu, Ahmet Mimar Sinan fotoğrafçılıkta... Türkiye haritası gibi aslında.
Sindirilmesi zordur. Türkiye'de fazla müzik yapılmıyor. Pop piyasası birkaç aranjörle
birkaç tonmaister'ın stüdyoda aldıkları kararlarla idare ediliyor. Endüstrisi var bu işin.
Biz beyoğlu'nda, sokaklarda çalıyoruz. Beyoğlu'nda zaten alt kültürler vardı, hazırdı.
Bize sadece biraz deşmek kaldı. Burada çok absürd şeyler de var. Absürd tiyatroyu
bilirsin. Kara tiyatro da var.
Vahşet tiyatrosu da var. Ama bizde yok...
-(Gülüyor) güzel! Türkiye’de de deneyecekler yakında. soyadı Kumbaracıbaşı olan bir
arkadaşımız vardı. sağlam bir kardeşimizdir. Onla müzik, tiyatro yapabiliyoruz.
85
düşünsene, insanların oturup konuşmak için örgütlenebilmesi bile o kadar zaman alıyor
ki.. Ortadaki bir ürün üzerine düşünmek ve hareket etmek hep bir hiyerarşiyle oluyor.
Ya doğaçlama...
-Müzisyenlerin çoğu yaptıkları ürünün sanki birebir kendilerini ifade ettiği sanrısına
kapılırlar. Onlardan çıkan sesin, onların hissiyatı ile dinleyenlerin hissiyatı arasında kıyı
tekneleri gibi durmadan karşıdan karşıya geçen ara sıkıştırmalar olduğunu sanırlar. İlk
başta onu kırarsan, başka teknelerin de o adalara gittiğini düşünerek kırarsın...
Geçenlerde Selim Sesler'i dinledim, daraldım. Selim Sesler cümbüş çalar aslında, çok
iyi müzisyendir. Beraber de çaldık. Ağır bir trak kafasındaydık. O çaldı, biz de ona
katıldık. Oradan biliyoruz adamın etkilenişimini, çağrışımlarını... Her zaman
Babylon'da çalamaz, arada çalar. Çünkü biri kıllanmıştır, rahatsızdır ondan, belki
yeterince entelektüel bulmamıştır yaptıklarını, yoz bulmuştur... Polisin sokakta çalarken
seni copla dürtmesi gibi bir tavır o. O aralıkta yapılacak iki hareket var. Temiz bir
delikanlı gibi alacaksın eline copu geçireceksin kafasına, ya da semiz bir delikanlı gibi
öyle bir duruş duracaksın ki, o copu kullanamayacak. Ben bazen oyunlar oynarım.
Copla dürter, duymazdan gelirim, daha başka bir şey çalmaya başlarım.
Polis çok mu rahatsız ediyor?
-Deli misin, ne diyorsun ya? Bir ara gözaltılar çoktu. Kek gibi yakalanıyorduk. Şimdi
daha becerikliyiz yakalanmama konusunda.
Niye size bu kadar müdahale oluyor? Başkalarına da oluyor mu?
-Başkalarına izin veriyorlardı. Bizim şarkı sözlerimizden dolayı. Aslında biz
zararlılardan değiliz. Faydalı olanlardanız. Neye faydalı değiliz biliyor musun? Evet, biz
faşizme faydalı değiliz. Ama Pir Sultan Abdal'dan söylüyoruz. O enerji insanlara
değdiği anda, acayip kalabalık oluyor. İnsanların bu kadar başımıza toplanmasından da
rahatsız oluyordu polis. Mis sokağın başındayız, polisler "bunlar kafayı yemiş, niye
bunları dinliyorsunuz" diye bağırıyordu. Çaldığımız da türkü ha. Bizde herkes her şeyi
çalar. Film müziği de çalar. Bir duygudur o, o duygu sana müzik yoluyla akar.
86
Albüm çıkaracağınızı duymuştum.
-Yok canım. hayatımızın saçmalıklarından biridir o attığım imza. Büyük bir firmaydı,
piyasa işi istiyorlardı. Kontrol altına almak istediler bizi. Onun için piyasada aranjörlük
yapacak tiplerden birine vereceklerdi. Kral tv'dekiler gibi düşünen insanlar bunlar.
Bizim kayıtları dinlediler, siz şarkıyı bitirmesini bilmiyorsunuz dediler. Amaç şarkıyı
değiştirmek. Kayıt yapmak sunmak demektir, tamam mı? Mermer sunakta bir koyunun
başını kesmekle bir prensesin başını kesmek arasında hiçbir fark yoktur. Ama bir lağım
ağzında kesilmiş kelleyle, mermer sunakta kesilmiş kelle arasında fark vardır. Nettir.
Askere gönüllü giden ile gitmeyen gibi. Askere istemediği için giden ve gönüllü giden
adam arasındaki geçiş öğeleri de, eylemleri de farklı olacaktır.
Piyasaya karşı duruyorsunuz.
-Her şeyin bu kadar piyasa olduğu yerde nasıl piyasaya karşı duracaksın. Yani sadece
müzik yaparken mi piyasaya karşı durulabilir... Her an ve her yerde piyasaya karşı
durmak gerekmiyor mu? O oluşum, sömürüyü destekleyen işlerdir zaten. Daha fazla
piyasalaşmak istiyor muyuz, onu konuşalım mesela.
Peki konuşalım.
-Daha da mı piyasalaşmak istiyoruz? Biz azdık mı yani? O kadar çok mu istiyoruz?
Neler verilecek karşılığında?
Tamam bunları konuşalım, karşı duruşunuzu!
-Karşı duruşumuz net değil. İnsan duruşu yani...
Memnuniyetsizlik söz konusu...
-Karamsarlık da var. Oturmuşuz buraya, ihtiyarlar heyeti gibi düşünüyoruz. Neden?
Müzikten hayatı kazanmak derler ya, müzik her an duyulan bir şey. Herkesin mecburen
dinlemek zorunda bırakıldığı bir sürü sesle berabersin zaten yaşantında. İzole olursan
87
korkunçlaşır, başka bir şey yaparsan, kafanda biraz kurguya girersen... Pollyanacılık
oynamıyorum,
başka
bir
şey
de
oynamıyorum.
Şunu
oynayabilirim,
şunu
oynamayabilirim; oyuna katılmakla katılmamak arasında. Siyahla beyaz arasında.
Dışarıda kaç kişi silahla geziyor biliyor musun? Hele Beyoğlu'nda geceleri. Hem de
ekiplere rağmen. Bu, buranın ahlakı olmuş. Siz geceleri Beyoğlu'na çıkıyor musunuz?
Tek başıma ürkerim.
-Biz geceleri genelde hep orada oluyoruz.
Pasif bir tavır hissediyorum sizde.
-Sana öyle geliyor. Öyle azgın adamlar var ki bu piyasada. Kaset teklif ediyorlar. 250
bin dolar ne kadar ediyor biliyor musun?
Hiç anlamam...
-Şimdi sana biri gelse, sadece şu sesi çıkarıyorsun diye 250 bin dolar teklif etse! (o
arada o sesi çıkarıyor ve şarkıyı muhteşem söylüyor.) Neşet Ertaş mesela "gönül dağı
var mı sana zararım" diyor şarkısında. Aslında en doğrusu şu anki halimiz.
Yaşamlarımızda evet sürünüyoruz, acı çekiyoruz, sopa yiyoruz, bu doğru, küfür
ediyorlar arkamızdan. Dedikleri kadar pisliğiz aslında, doğru yani. Daha ne bekliyoruz?
Ülkede yakın zamana kadar savaş vardı. Doğu kimlikli insanlar paketleniyordu, biz de
aşağıya,
Dolapdere'ye
inmek
zorunda kalıyorduk.
İnsanların
acılarını,
diğer
müzisyenlerin acılarını kavradıktan sonra buradaki neon ışıklı kocaman cadde aslında
kimisi için K. İskender'in veya büyük İskender'in yürüdüğü yol, kimisi için Zeus
tapınağına çıkan yol... Aslında söylemek istediğimi söyleyemiyorum, deminden beri
saçmalıyorum; önemli olan oradaki sounddur. İstanbul'dan bir sound çıkarmakla
meşgulüm. Taşı sıkıp suyunu çıkaracak delikanlılarız.
İyi müzisyenlersiniz, bir çok insan da sizi dilden dile dolaştırıyor.
-Ne diyorlar? Arızalı mı diyorlar bizim için?
88
Arızalı mısınız bilemem, ama ben sizi sırtına eyer vurdurmayan atlara
benzetiyorum. yabanisiniz, evcilleşmiyorsunuz...
-Bu batıyor değil mi insanlara, açık açık söylesene. (Bu arada Dede Murat lafa giriyor)
İkimizin de çocukluğunun geçtiği yerler birbirine benzer.
Neresi?
Dede Murat: Elazığ ile Tunceli arasında geçti çocukluğum.
Bizon: Benim de Kerem Ali dağlarının yanında. Eskişehir, Adapazarı arasında. toprağa
yakındık.
Tarzınız da aşık deyişleri, türkülerle süslenmiş.
Bizon: Biz şehir kültürüne uymak için bu müziği yapmıyoruz. kentsoylular için olabilir,
ama sonradan şehre gelmiş, arada kalmış o yozluk için değil yani. Ben belimde silah
taşımam.
Siz dönem dönem evlerde, dönem dönem de sokaklarda yaşıyorsunuz.
-Evler patlıyor.
Nasıl yani?
-Çok basit. Gelen giden çok olduğu için. Arada tinerci çocuklar da geliyordu. Bizim
apartmanda çocuk tiner çekmez ki! Oraya bilgisayar öğrenmeye geliyordu bazı çocuklar.
Devrim öğretiyordu bilgisayarı, öyle bir kavradı ki çocuk, hayran hayran bakıyorduk
ona. Bu, yapımcının bize kiraladığı evde oldu. Papımcı bunu duyunca, "artık kiranızı
ödemiyorum" dedi. Dışarıda kar yağıyordu. Ufacık çocuklardan söz ediyoruz, on iki
yaşlarında, herkesin tırstığı. Onlar tecavüz edemez, çünkü zaten onların pipileri
büyümüyor. Öyle bir durum var. Küçük çocuklar daha çabuk batıyor. Duygusal
anlarımızın kırılması gibi.
89
Barlarda da olay çıkarıyormuşsunuz. havada sandalye, masa falan uçuşuyormuş.
-Bodyguard arkadaşını döverse ne yaparsın? Şu Türkiye'deki erkeklerin ırza geçilme
korkusu vardır ya. Çok net söyleyeceğim, bu korku yüzünden ırza geçer. Bu korkuyu da
açık açık konuşamazlar. Haydar dümen'in ağzına yakışır aslında bu. Onun
söyleyebileceği bir şey. O aptal programlara çıkıp o aptal konuşmaları yapacağına arada
bir şunları söyleyebilse.
Sokakta yaşamak tehlikeli değil mi? Yoksa siz mi daha tehlikelisiniz?
-Bir akşam bir olay olmuştu. Tehlike konusunda, keşke sana anlatabilseydim, ya da
filmini çekebilseydim; tehlike nedir, ne anlama gelir? Ya da tehlike anında antrakta
çıkmak ne demektir.
Sonuçta tehlikeyi yaratan yine insanın kendisi değil mi? Bazen en masum insan
bile kendini korumaya çalışırken karşısındakinden daha tehlikeli olabilir.
-Doğru, ben bunu en iyi uyuşturucu kullananlarda gördüm, anladın mı? Kimyasal
maddeleri kullananlarda olabilir, tiner kullananlarda... İnsanların yüzüne dikkatli
bakıyor musun? Gözlerinin içindeki ışıklara bakmak lazım. Hayatta da böyle oluyor
aslında. Bunları kaydediyor musun bilmiyorum ama aralarda, geçişlerde tınılar atlıyor
mesela, hemfikir olduğumuz zaman duruyoruz (uzun bir süre susarak duruyor).
Mekanınız hep Beyoğlu mu?
-Yok, nerede olduğumuzu bilmiyoruz aslında. Plan proje yok. Yani plan projeden geçtik
biz artık. Hayatını kurtarmaya çalışan bir sürü insanın içersinde sorumluluk duygusu var.
Benim çocuğum olsaydı böyle düşünemezdim herhalde. Öte yandan, açık bir önerme bu.
Yani iddia makamı değil. Radyo programı gibi röportaj yap aslında, eğer müzisyenlerle
yapıyorsan. Masa başında çay içerek röportaj yapıyoruz... (Dede Murat'a dönerek şu
yağmur da başlamadı gitti. Birazdan başlar ama. Yağmur başlasa da işçiler dinlense.
Senle karşılaşmadan önce işçiler iskele kuruyordu, biz de onlara bakıyorduk. İşimiz
90
oydu yani. Şimdi aklıma onlar geldi. Birazdan biz senle röportaj yapacağız. Hep öyle
oluyor.
Temkinliyim size karşı.
-Biz iç çamaşırıyla da dolaşıyoruz; ama kimseye durup dururken bir şey yapmayız. Çay
içip duruyoruz, kahve yok mu? (birazdan kahve geldiğinde şaşırıyor) Keşke bizim
kadınlarımızdan biri de burada olsaydı, tamam mı, onlarla da böyle iletişim kurabilirdin.
Şarkı söyleyen kadınlara dikkat ettin mi hiç? Patti Smith dinledin mi?
Evet. Şu kaybetme duygusundan söz etsek.
-Bu ülkede kaybetmekten çok, kaybolanlar var.
Şiir yazdığını duymuştum. O şiirlerle nereye ulaşmaya hedefliyorsun?
-Evet, öküz'ün son zamanlarında, oradaki hiyerarşi dostluğa dönüştüğünde - biz uzaktan
izliyorduk- aslında nedenini anlamıyorum, izlediklerini yazan insanların oluşturdukları
otonomlar - tam otonom diyebilir miyiz bilmiyorum- bunlar izlenmeyebileceklerini ya
da gerçekten başka bir tarafından algılanabildiklerini net olarak hissettiklerinde nereye
kaçarlar? Yani tanrı sen ne yaparsın destin olandan kırılıp dökülünce. Sanırım Rilke'nin
bir dizesiydi. Çok emin değilim ama, onun yazmış olabileceğini algılıyorum.
Niye daha çok insana ulaşma kaygınız yok?
-Öyle bir kaygımızın olmaması çok doğal. Bizim ne yaptığımızı biliyor musun? Tek
doğru biz değiliz. Arada dikkat et radyo programlarına, özellikle fm kanalına. Alt
frekanslar veriyorlar. Sesle ilgilenirsen eğer, sesi duyma eşitleri ile ilgilenmiş oluyorsun.
Bilmesen bile matematiğe bulaşıyorsun. Bu durumda seslerin matematiğine, fiziğine
aktığında seslerin frekanslarını duyacaksın. Duymama şansın yok. Bunu bilinçli olarak
yapıyorlar aygıtlarıyla. Müzik üretimini dışında Passengers'ın panoroması gerçek oldu
belki de. John Carpınter'ın filmi. Filmlerindeki kahramanlarına bakarsan o da pislik bir
adam aslında. Sen pislik yapabilirsin diyor. Yapamaz mısın? Ben yapabilirim, hepimiz
91
birilerine, mesela alt komşumuza yapabiliriz mesajı var. Neler duydunuz bizim için, onu
duyalım.
Pek çok şey de denilebilir, ya da hiçbir şey.
-Bizi hizaya getiremediklerinden söz etmiştin ya. solcu mal sahiplerinden nefret eden
ayılarız biz. solcu kafasının kırılamadığı, yeni modern bir şey ararken dogma haline
dönüşenlerden nefret etmeye başlamak üzereyiz galiba.
Nerdeyse şarkı söyleyeceksiniz.
-Nerdeyse...
Kaç demonuz var.
-Bilmiyorum. Aslında her kayıt bizim için dinlenecek bir şey oluyor. Aslında demo
dinlenecek bir şey mi bilmiyorum. Albüm dinlenecek daha iyi bir şey mi onu hiç
bilmiyorum. Harbiden de iyi müzik var, kötü müzik var. Aklıma takıldı, şimdilerde
bireyin üzerinde duruyorlar ya. Çıkan son kitaplara bak, bireyi parçalıyorlar. Alt kültür
arayışı aslında, alt kültürün var olduğunu zaten görmeyenlerin arayacağı bir şey. Neyle
ilgili örnek vermek istersen ver, ama örneklerle anlatmak biraz harakiri gibi. Yaşamdan
söz etmek zor iş. Sen neden zevk alırsın?
Yazmaktan...
-Çok hoştur ya! Resim yapmak gibidir. Coşa coşa, patlaya patlaya yazar insan. Zor sizin
işiniz, çok zor! Birileriyle röportaj yapacaksanız, onlar da atıp tutacak. Ki atma
tutmanın dışında bir dizi iyi sohbetler lazım. Dayanılmaz sohbetler! Bir sohbeti veya
konuşmayı bir müzik gibi dinlemek, ya da başlatabilmek. Siz caz dinliyor musunuz?
Evet dinlerim..
-Peki John Cage'in cazı aşağılayan makalelerini biliyor musunuz?
92
Bilmiyorum...
-Neden böyle bir tavır aldığını algılayabiliyor musunuz?
Ben sorayım, neden?
-Öyle düşünüyorum. Böyle bir tavra girmesi de iyi. Başka bir manada şüphe oluşturuyor.
Aslında kalıplaşmış şeylerden rahatsız. Kalıplaşan şeyleri bir kalıba döktüğün an, kalıp
olur. Daha önce ramakçıda çalışmıştım, ramakçının işi potalarda olur. Potalarda altın
olur tamam mı, onu ayıklarsın. Sana toz halinde gelir, bir sürü işlemden geçirirsin, en
sonunda yapılan işlem şöyledir: çok yüksek ısıda ateş verirsin ve ateşte toplanır altın.
Bir sürü materyal kullanılır o arada. Altının ateşin kendisi olması ilginçtir, semah
dönmek gibidir. 100
Fotoğraf 3.3. Siya Siyabend Grubu.
100
http://www.uludagsozluk.com/k/sokak-muzigi/
93
3.4. Amerikalı Sokak Müzisyeni Ben Hinton’la yapılan röportaj
Neden sokakta müzik yapıyorsunuz?
Ben: Amerikalıyım. Altı aydır Türkiye’deyim. Müzik yapıyorum, hayatın tadını
çıkarıyorum, iyi vakit geçiriyorum.
Seni gitarını çalarken gördüm, başka bir enstrüman çalıyor musunuz?
Ben: Evet. Davul (perküsyon) çalıyorum. Davul çalmakta gitardan daha ustayım ama
insanlar sokakta bundan çok etkilenmiyor, heyecanlanmıyorlar. Bu yüzden Türkiye’ye
getirdim. Aslında müzisyenden daha iyi bir şairim.
Yani Bob Dylan gibi mi?
Ben: Evet ama benim sesim ondan çok daha kötü. Çok fazla şiir yazıyorum. Ben
kendimi gerçek bir sokak müzisyeni ve sokak sanatçısı olarak değerlendiriyorum.
Sokakta şiir okumak mı yoksa gitarla müzik yapmak mı daha iyi?
Ben: Cadde’de gitar çalınca insanlar tepki veriyorlar, heyecanlanıyorlar. Bende bu
yüzden sokakta gitar çalıyorum. İnsanları heyecanlandırmak için. Eğer insanlar şiire
böyle tepki verseydi, şiir okumayı tercih ederdim. Çünkü benim için çok daha
anlamlılar, kalbimden geliyor ( gerçekten ne hissettiğimi yansıtıyorlar). Müzik benim
için ikinci sırada.
Neden Türkiye’de caddede müzik çalmayı tercih ediyorsunuz?
Ben: Türkiye’deki müziği çok seviyorum. Türk bir kızla bir süredir beraberim. Onun
sayesinden Türk müziğiyle tanıştım. Değişik ritimleri seviyorum. Sokakta çalmayı
seviyorum çünkü o dünya gerçek. Sokak müziğini gerçek müzik olarak görüyorum.
İnsanların müziğimi sevip sevmediğini, ne hissettiğini o anda görebiliyorum. En gerçek
dünya bu. Eğer sokak müziğinde başarılı olursan, her yerde başarılı olman mümkün.
94
Daha önce sahneye çıktınız mı?
Özgür: Evet. Daha önce San Francisco’da sahnede performans sergiledim. Sonda
Nebraska ve Alabama’da çıktım.
Sahne ve sokak performansı arasındaki fark nedir? Hangisini tercih edersiniz?
Ben: Dürüst olmak gerekirse, sokağı tercih ederim. Daha önce söylediğim gibi, sokak
çok daha gerçek. Sahnede seni seyirciden ayıran bir duvar varmış gibi. Onlara
ulaşamıyorum, yakınlaşamıyorum. Benden ayrılar. Bu yüzden özel değil. Oysa sokakta
insanlarla aramda özel bir bağ var.
Çok daha heyecanlı değil mi?
Ben: Evet. İnsanlardan tepki alınca ben de çok heyecanlanıyorum. Müzisyenlerin en
büyük hayali insanlar tarafından sevilmektir. Tersini söyleyen olursa, bilin ki yalan
söylüyor.
Amerika’da çalmakla Türkiye’de çalmak arasında ne fark var? İnsanlar ve kültür
açısından?
Ben: Tabi, büyük bir fark var. Amerika’da daha çok San Francisco sokaklarında çaldım.
Orada insanlar benimle sürekli dalga geçerlerdi. Fakat çok para kazandım. Ama bu işi
para için yapmıyorum. Orada insanlar bana ya bayılırdı ya da nefret edelerdi. Ya da
direk yanımdan geçer, ilgi göstermezlerdi. Ama burada insanlar daha duyarlı. Hiç
negatif enerji almıyorum. Dediğim gibi kimse bu işi para kazanmak için, bir milyarder
olmak için yapmaz. Ama burada insanlar daha hassas, hiç negatif enerji vermiyorlar.
Daha az para kazanıyorum ama Türkiye’yi Amerika’ya tercih ederim.
Yani bu işi para için yapmıyorsunuz?
95
Ben: Hayır. Ancak yatacak bir yerim olması lazım ve tabii ki soframa koyacak bir
ekmek. Eğer para kazanmak isteseydim, Amerika’ya gider marangoz ya da bankacı
olurdum.
Biz sizinle İstanbul, Taksimde çalarken tanıştık. Başka yerlerde çaldın mı?
Ben: Evet Ankara’da çaldım. Bir kız arkadaşımın ailesini ziyaret ediyorduk. Türkçe
bilmediğim için Türkiye’de sokakta çalamayacağımı düşünüyorlardı. Şaka yaptığımı
sandılar ama sonunda adını hatırlamadığım bir yerde çaldım. Fena değildi ama İstanbul
insanları geniş görüşlü, daha sofistike kişiler. Orada insanlar benim enerjimi
hissetmediler.
Yani İstanbul sokaklarında müzik yapmak daha mı zevkli?
Ben: Evet, en azından benim müzik tarzım için. Söylediğim gibi ben aslında bir şairim,
geleneksel bir sanatçı değilim. Dolayısıyla buradaki insanlar daha vizyonu geniş geliyor
bana.
Sokaktaki tehlikeler, zorluklar hakkında ne düşünüyorsun?
Ben: Uyuşturucu bağımlıları var, sokak çocukları var. Gitarımı çalacakları diye
korkuyorum.
Ama onlar sokakta yaşıyorlar.
Ben: Ben sokakta değil, kız arkadaşımla bir apartman dairesinde yaşıyorum.
Ama siz onların sokaklarından para kazanıyorsunuz.
Ben: Ama ben insanları eğlendirerek para kazanıyorum. Onlarsa dilenerek, rahatsız
ederek para kazanıyorlar. Amerika’da polis bana ceza keserdi. Günde yetmiş beş dolar
kazanırken, üç yüz elli dolar ceza ödemek zorunda kaldığım günler oldu. Arada çok
96
büyük bir fark var. Eğer iki kere yakalanırsan seni hapse atıyorlar. İnsanlar bazen çok
sinirlenebiliyorlar, sana bir şeyler fırlatıyorlar. Bazı arkadaşlarımın dayak yediği bile
oldu. Çaldıkları müziği beğenmeyen insanlar dövmüş. O nedenle burası daha iyi,
uyuşturucu bağımlılarıyla mücadele edebilirim, çok da sorun değil.
Ama Türkiye’de de sokakta müzik yapmak yasalara aykırı dimi?
Ben: Evet ama burada polis daha anlayışlı. Türkçe bilmediğim halde benimle
konuşmaya çalışıyorlar, beraber gülüyoruz. Amerikalı olduğumu duyunca çok ilgi
gösteriyorlar. Onlara Hotel California şarkısını çalmamı istiyorlar. Yani hiç sorun
yaşamıyorum. Başkalarının şikâyetçi olduğunu duydum ama belki Amerikalı olmam
bana fayda sağlıyordur.
Sokak müziğinin geleceği hakkında ne düşünüyorsunuz?
Ben: Bu akım asla bitmeyecek, sokak müziği durdurulamaz. Avrupa’da bu olaya destek
var, tarihi bir geçmişi var. Bu nedenle orada sokak müziği bir pazar. Ben lisede müzik
teorisi okudum ve Avrupa’da Sokak müziği tarihi neredeyse yazılı tarihe geçildiğinden
beri var. Dolayısıyla orada bir pazar var. Amerika’da durum farklı. Bende San
Francisco da, Los Angeles’ da çaldım, buralarda da bir pazar var ama Newyork’ta
çalacak yer bulmak zor.Chicago’da yer yok.New Orleans, Miami ise unut gitsin. Bizim
kültürümüz buna uygun değil. Bence Amerika’da sokak müziği çok da uzun süre devam
etmeyecek. Ama Avrupa’da sürecektir.
Birkaç yıl önce Newyork’ta sokak müzisyenleri için bir yarışma vardı.
Ben: Evet, bunu duymuştum. Ama Newyork’ a gidip gerçeği görmeniz gerek.
Newyork’ta kaç cadde olduğunu ve gerçekte kaç sokak müzisyeni olduğunu
görmelisiniz. Ancak metroda çalabiliyorlar. Resmen caddeden yer altına itilmiş
gibiler.Bu çok üzücü bir şey.
Sokak, sokak müziği, şehir müziği, hakkında düşünceleriniz nelerdir?
97
Ben: Bence, sokak müziği şehir müziğinin geçirdiği evrimin ilham kaynağı. Sadece
müzik için değil, genel olarak şehir kültürü üzerine etkili. Ben Amerikalıyım. Bu
yüzden break dansı örnek verebilirim. Break dans bin dokuz yüz altmışlarda
Newyorktaki fakir siyahi çocuklar tarafından başlatıldı. Bin dokuz yüz seksenlerden
sonra bütün dünyaya yayıldı. Ya da blues müzik. Blues da bin dokuz yüz otuzlarda
sokak müzisyenleri tarafından başlatıldı ve Nat King Cole, B.B.King ve Louis
Amstrong gibi dünya starları yarattı. Break dans sanat olarak bile kabul görmezken, şu
anda dünyanın en büyük müzik akımı haline geldi. 101
101
Ben Hinton, kişisel görüşme, 10 Eylül 2007
98
3.5 Karagüneş Grubuyla Yapılmış Röportaj
Sizi genelde taksimde görüyoruz. Kendinizden bahseder misiniz?
Karagüneş: Evet, genelde takside çalıyoruz. Bazen Beşiktaş’ta. Başka yerlerde
çalıyoruz. Türkiye’de dolanıyoruz aynı zamanda bazen ama tabii ki İstanbul’da
yaşadığımız için çoğunlukla İstiklal caddesinde çalıyoruz.
Grubunuzun ismi nedir?
Karagüneş: Karagüneş
Ne zamandan beri çalıyorsunuz?
Karagüneş: Yani yıllardır çalıyoruz diyebiliriz. Bizden önce siyasiyabend çalardı.
Halada çalıyor tabii ki. Böyle siyasiyabend, karagüneş ortak bir tayfa var. Onlar çalıyor
kendi halinde.
Ortak arkadaşsınız aynı zamanda?
Karagüneş: Evet
Peki, neden sokaklar? Sokağın sizin için önemi nedir? Neden buralarda çalmayı
tercih ediyorsunuz?
Karagüneş: Yani sokakta bir büyü var diye düşünüyorum. Yani burada bir etkileşim
oluyor. En güzeli o. Yani bugünlerde savaş varken gündemde biz biraz olsun halka
söylediğimiz bu şarkılarımızı, sevgiyi ve farklı şeyleri hatırlattığımızı düşünüyoruz.
Peki, enstrümanlarınızdan bahseder misiniz?
Karagüneş: Bu enstrüman bir İran çalgısı. İran geleneksel çalgısı. Elli altmış sene önce
özellikle bu topraklarda da çalınıyormuş, biliniyormuş ama çok pratik bir alet olmadığı
için biraz geri planda kalmış. Unutulmuş bir saz.
99
İsmi nedir?
Karagüneş: Santur. Yani Hintlilerinde santuru var, Yunanlılarında var ama bu İran
santuru.
Peki, sizin tanışmanız nasıl oldu santurla?
Karagüneş: Siyasiyabend’ten Ahmet var. O tesadüfen görmüş ve çalmaya başlamıştı.
Bizde ondan gördük, heves ettik ve çalmaya başladık.
Peki, çaldıklarınız kendi besteleriniz mi?
Karagüneş: Türküler çalıyoruz. Âşık Veysel’den ve Pir sultan’dan da çalıyoruz ama
kendi doğaçlamalarımızda oluyor, kendi şarkılarımız da var. Özellikle Karagüneş
cd’sinde özellikle özgürün yaptığı besteler var. Yani Türkü yorumları ve kendi
bestelerimizde var.
Demo albümünüz var sanırım.
Karagüneş: Evet
Peki, burada çalmanın zorlukları nelerdir? Genel olarak.
Karagüneş: Yani çok değişken. Hava muhalefeti yoksa Zabıta ya da polis muhalefeti
oluyor. O da yoksa çok rastlamıyoruz gerçi ama hani kötü bir tepkiye insanlar
bakımından rastlamıyoruz ama bazen işte zabıta ve polis sorun çıkartıyor.
İnsanları tepkisi iyi diyorsunuz?
Karagüneş: Evet genel olarak iyi.
Genel açıdan İstanbul’daki veya Beyoğlu’ndaki sokak müziğini nasıl buluyorsunuz
veya nasıl değerlendiriyorsunuz?
100
Karagüneş: Sokak müziğini düzenli olarak yapan dört veya beş tayfa var bildiğim
kadarıyla. Biz senelerdir çalıyoruz. Hani hiç dökülmeyen, çünkü birileri gelir, birileri
gider de. Böyle değişmeyen dört, beş grup var. Onları da güzel buluyorum. Sazcı kör
amca var. O benim favorimdir. Şahanedir. İşte gazi baba var ney üfler. O da ayrı bir
güzeldir. Öyle küçük küçük gruplar var. Yani iyide buluyorum. Canlı bir şey. Yani çok
değişik güzel ifadelere rastlıyorum. Zaten Beyoğlu’nun biraz büyüsü ve sürprizi de
o.Yani her an böyle güzel bir şeyle karşılaşabiliyorsunuz.
Beyoğlu demişken. Birçok yerde çaldığınız söylediniz. Peki, Beyoğlu’nun diğer
yerlerden farkı nedir? Özellikle sizi motive eden veya bir büyü mü var? Çünkü
genelde hep buradasınız.
Karagüneş: Aslında o büyü birçok sokakta var. Burası çok büyük olmanın getirdiği bir
şey var. Yani sokak her yerde sokak, zabıta her yerde zabıta. Aslında o biraz sizin ruh
halinize ve saçtığınız ışığa da bağlı bir şey. Yani güzellik saçıyorsanız o güzellikle geri
geliyor bir şekilde.
Müziğiniz bu kentin bir parçası mı? Yani bu kentin müziğine çok katkısı
olduğunu diyebilir misiniz? Yani İstanbul olarak.
Karagüneş: Yani evet ben ve tayfamın ve birçok çalgıcının bu katkıyı yaptığını
düşünüyorum. Ortamı yumuşattığını, bir şeyleri o gündelik hayata kaptırmışken insanın
bir dur demesini. Zamana karşı küçük bir şey yapıyoruz. Yani bir şey hatırlatıyoruz gibi
geliyor bana. Çünkü kelebek etkisine inanıyorum. Yani bir gülümse yayılıyor. O ona
gülümsüyor. O ona gülümsüyor ve bir bakıyorsun ki elli kişi güzel bir ruh haliyle
ayrılıyor buradan. Bundan daha değerlisi yok.
Anladım. Bunun dışında başka bir şeylerle de uğraşıyor musunuz? Veya bunu
sadece zevk için mi yapıyorsunuz?
Karagüneş: Bundan aslında karnımızı da doyuruyoruz ve kendimizi ifade ettiğimizi de
düşünüyoruz aynı zamanda. Moraliniz yokken, hava da çok soğukken ve zabıtada
çaldırmıyorken, biraz moral bozucu oluyor ama çalmak zorundayım. Çünkü acım. Bir
101
köşe buluyorsunuz çalıyorsunuz. Karnınızı doyuruyorsunuz. Başka işlerde de çalışırız
ama ben genel olarak insanın gerçekten keyif aldığı işi yapmasını tavsiye diyorum.
Mutluluksa derdimiz. Mutlu olmak gibi bir derdimiz varsa.
Peki, fazla uzatmayayım ve sizinde vaktiniz almayayım. Karagüneş için sokak
nedir tam olarak, sokağın anlamı nedir?
Karagüneş: Sokakta böyle zengininden tut işte fakirine her türlü insanın birleştiği bir
alandır ve orda inan olduğumuzu anlarız, fakirlik, zenginlik yoktur. İnsanlık vardır ve
işte sevgi vardır. Bunu hatırlarız ve hatırlatmak durumundayız birbirimize.
Son olarak bir şey sormak istiyorum. Kara güneşin geleceği nasıl olacak? İlerde
başka bir yerlerde görebilecek miyiz sizi?
Karagüneş: Biz televizyon programlarından özellikle kaçınıyoruz. Yani uzun süre
albüm yapmamaya da direndik ama sonra baktık ki aslında çok da anlamlı değil. Ama
bir yandan şunları da gördük. Kendi kayıtlarımızı kendi imkânlarımızla yapabiliyoruz
aslında. Hani milyonlara ulaşmıyor ama ben eminim ki birebir verdiğimiz cd’ler yerini
buluyor, elden ele dağılıyor ve legal anlamda albümü olmayıp da en çok dinlenen
gruplardan biri olduğumuzu zannediyorum. Siyasiyabend’te öyle Karagüneş’te öyle. O
yüzden bu güzel gidiyor. Hani arkadaşın arkadaşı üzerinden de gidiyor bu cd’ler.
Türkiye’ye ve dünyaya yayılıyor. Böyle çok daha keyifli.
Direk dinleyiciye ulaşmak?
Karagüneş: Direk. Birebir.
Birde şehir müziği deyince aklınıza neler geliyor. Öyle bağlıyım. İstanbul’un şehir
müziği deyince Karagüneş olarak.
Karagüneş: Yani özellikle şehirde olduğumuz için şehir müziği denilebilir ama biz
şehir müziği, köy müziği, kasaba müziği öyle şeyler yapmıyoruz. Biz sadece müzik
yapıyoruz ve mümkün mertebe, Âşık Veysel’de çalıyorsak bunu kendimizce çalıyoruz
102
aslında, yorum getiriyoruz. Belki birçok müzisyenin yapmadığı şeyi yapıyoruz. Biraz
doğaçlamalarla gidiyor bu işler. O da bir yolculuk bilinmez bir yolculuk ve biz o
yolculuğa bazen çıkabiliyoruz bazen çıkamıyoruz. Çünkü ısmarlama bir hadise değil.
Çok teşekkür ederim. Her şeyin istediğiniz gibi olmasını dilerim.
Karagüneş: Rica ederiz. 102
102
Karagüneş, kişisel görüşme, 23 Ekim 2007
103
3.6 Sokak Müzisyeni Can Tatlıparmak’la Yapılan Röportaj
Kendinizden biraz bahsede bilir misiniz?
Can Tatlıparmak: Ben bin dokuz yüz altmış dört yılında İstanbul’da doğdum.
Türkiye’nin çeşitli illerinde yaşadım. Bursa, Adana, Mersin, Ankara, İzmir, Bodrum
yurtdışında da yaşadım Amerika’da, Türkmenistan’da. Resim, heykel ve müzikle
uğraşıyorum uzun zamandır. Sokakta çalmaya gelince patronum olsun istemiyorum.
Bağımsız bir iş yapmak istiyorum. Bu da yapabileceğim en bağımsız işmiş gibi
görünüyor. Canım isterse çalıyorum, canım istemezse de çıkıp gidiyorum. Üşürsem
giriyorum, üşümezsem çalıyorum. Bağımsız olmak için, özgür olmak için. Başka da bir
sebebi yok. Hani az para kazanıyorum. Pek para kazanamıyorum. Barlarda belki daha
fazla para kazanabilirim ama uzun zaman barda çaldım ve rahatsız oluyor barlarda
çalmak. Bir kere çok içki içmek zorunda kalıyorsun ayrıca patronlarla anlaşamıyorum
ben. Bilmiyorum doğuştan sanırım. İki gün sonra gürültü kavga çıkıyor. Bu yüzden
böyle bir şey seçtim. Bu arada resim eğitimi gördüm. Resim yapıp, zaman zaman
sergiler açtım. Bazen oradan satış yapıyorum. Yani benim için çok sorun olmuyor
sokakta çalmak. Yani önyargılarımdan sıyrıldığım için rahatım.
Peki ne gibi zorlukları var burada çalmanın?
Can Tatlıparmak: İklim koşulları zor oluyor. Sıcak ya da soğuktan zorluk çekebilirsin.
Birde zabıta ve polisin verdiği rahatsızlıklar var. Gerçi bir aydır rahatsızlık vermiyorlar.
Onlarda alıştılar herhalde. Ondan öncesinde geçen sene aletlerimi kırdılar ama.
Trompetimi ve gitarımı kırdılar. Fakat onlarında yapması gereken görevleri ve
sorumlulukları var. Bu yüzden çok da kızmıyorum onlara. Şimdi biraz daha rahatız ama.
Kışın bile çaldığımızı gördükler, ihtiyacımız var bıraktılar bizi herhalde.
Ne gibi şeyler çalıyorsunuz? Kendi besteleriniz mi?
Can Tatlıparmak: Kendi bestelerim var onları çalıyorum. Caz parçaları var, türkçe
parçalar var. Aklıma o ne geliyorsa onu çalıyorum. Belli bir tutarlılık yok. Ne gelirse
onu çalıyorum. Ya da birisi isterse onu çalıyorum. Yani biliyorsam çalıyorum.
104
Müziğiniz üzerine kimler etkisi var? Hangi grupların veya kişilerin?
Can Tatlıparmak: Şöyle diyeyim. Aslında yirmi beş senedir gitar ve beş senedir de
trompet çalıyorum. Caz daha çok dinledim ben. Klasik müzikle başladım ben. Klasik
gitar çaldım on sene kadar. Daha sonra parmağımda bir yaralanma oldu. Trompete
geçtim. Klasik gitar çalamamaya başladım ama yine de çalıyorum. Etkilendiğim kişiler
Miles Davis den hoşlanıyorum. Türkülerden hoşlanıyorum. Otantik hallerinden.
Yorumlanmış hallerinden değil.
Birçok
yer
gezdiğinizi
söylediniz.
Peki,
buranın
özelliği
ne?
Neden
Beyoğlu’ndasınız şu anda?
Can Tatlıparmak: Yirmi senedir Beyoğlu’nda yaşıyorum. Bu atmosfer hoşuma gidiyor.
Kendime daha uygun hissediyorum bu atmosferi. Kalabalık hoşuma gidiyor.
Kalabalıkta kaybolmak, kalabalıkta sıradan olmak güzel bir duygu bence.
İnsanların size bakış açısı nasıl? Belli bir kitleniz var mı?
Can Tatlıparmak: İnsanların bakış açısı çok değişiyor tabi. Beni tanıyan insanlar var
burada, tanımayan insanlar var. Çok anormal bakanlar, sokakta trompet çalmanın âlemi
ne diyenler. Ya da iyi ki çalıyorsun diyip dans edenler oluyor. Her çeşit tepkiyi
alabiliyorsun. Değişiyor yani tepkiler. Gaspçılarla, soyguncularla bile uğraşıyorsun.
Gelip aletini çalmaya çalıyorlar.
Diğer sokak müzisyenleri hakkın ne düşünüyorsunuz?
Can Tatlıparmak: Hepsi arkadaşım. Hepsini seviyorum. Düzgün insanlar. Yeni
gelenler var. Tulum çalan ve kemençe çalanları tanımıyorum. Onun dışında herkesi
tanıyorum aşağı yukarı.
Geçmiş ve günümüz olarak değerlendirseniz sokak müziğini, ne gibi farklılıklar
var?
105
Can Tatlıparmak: Şimdi yaygınlaştı. Ben seksen iki ve seksen üç yıllarında da
çalıyordum. Her çaldığımda da karakola götürüyorlardı. Biraz da orda çaldırıyorlardı.
Sorun çıkmıyordu aslında ama bir, iki saatimi alıkoyuyorlardı. Şimdi böyle bir şey yok.
Alıştı insanlar. Anladığım kadarıyla bu oturmuş bir meslek oldu. Çağ değiştikçe yeni
meslekler türüyor. Daha çok hizmet sektörü üzerine çeşitleniyor. Bu da bir çeşit hizmet
sektörü aslında bence.
Size çok teşekkür ederim.
Can Tatlıparmak: Rica ederim. 103
103
Can Tatlıparmak, kişisel görüşme, 23 Ekim 2007
106
IV. BÖLÜM: KÜLTÜR YÖNETİMİ BAĞLAMINDA SOKAK
MÜZİĞİ VE SOKAK MÜZİSYENLERİ’NE YÖNELİK BİR
ARAŞTIRMA VE SONUÇLARI
4.1.
Araştırmanın Amacı
Sokak müziği hakkında insanların görüşlerini almak ve bunun yanında ileriye
dönük önerilerde bulunmak.
4.2.
Araştırmanın Önemi
Sokak müziği günümüzde ülkemizde ve yurtdışında büyük gelişme
göstermektedir. Nedenlerinin ve toplum üzerindeki etkilerinin incelenmesiyle elde
edeceğimiz sonuçlar bize bu konu hakkında bilmediğimiz birçok yönü gözler önüne
sereceği şüphesizidir. Bunun yanında kurumlara bu konuda yapabilecekleri faaliyetleri
ve sokak müziğinin eksik yanlarının düzeltilmesi ve gelişmesi yönünde fikirler vereceği
ve bu konu ile ilgililere kaynak niteliği taşıyacağı umulmaktadır.
4.3.
Araştırmanın Sınırlılıkları
Araştırma İstanbul’un merkezi bölgelerinden seçilen deneklerle sınırlıdır.
4.4.
Araştırmanın Örneklemi ve Yöntemi
Araştırmanın örneklemi İstanbul’un merkezi bölgelerinden kolayda örnekleme
yöntemi ile seçilen 150 denekten oluşmaktadır. Bu deneklere 10 sorudan oluşan anket
uygulanmıştır. Elde edilen veriler anlamlı bir ifade teşkil etmesi için SPSS programı
kullanılarak değerlendirilmiştir.
4.5.
Araştırmanın Sonuçları
Cinsiyet
Sıklık
Yüzde
Gerçerli
Yüzde
bay
75
50,0
50,0
50,0
bayan
75
50,0
50,0
100,0
Toplam
150
100,0
100,0
Tablo 1.1. Ankete Katıların Cinsiyet Durumları
107
Kümülatif
Yüzde
Araştırmaya katılan deneklerin yetmiş beşi kadın ve yetmiş beşi erkektir.
Yaş
Sıklık
Gerçerli Yüzde
42,0
Kümülatif
Yüzde
42,0
90,7
18-25
63
Yüzde
42,0
26-33
73
48,7
48,7
34-41
11
7,3
7,3
98,0
3
2,0
2,0
100,0
150
100,0
100,0
41 ve üstü
Toplam
Tablo 1.2. Ankete Katılanların Yaş Dağılımları
Araştırmaya katılanların %42’si 18–25 yaş aralığında, %48.7’si 26–33 yaş
aralığında, %7.3’ü 34–41 yaş aralığında ve % 2’si 41 yaş ve üstü aralığındadır.
Eğitim Durumları
Sıklık
Yüzde
Geçerli Yüzde
Kümülatif
Yüzde
İlköğretim
14
9,3
9,3
9,3
Üniversite
103
68,7
68,7
78,0
31
20,7
20,7
98,7
Doktora
2
1,3
1,3
100,0
Toplam
150
100,0
100,0
Yüksek Lisans
Tablo 1.3. Ankete Katılanların Eğitim Durumları
Araştırmaya katılanların %9.3’ü ilköğretim, %68.7 si üniversite, 20.7’si yüksek
lisans ve %1.3’ü de doktora eğitimini tamamlamıştır.
108
Sokak müzisyeni kimdir?
Cesur Olan İnsan
Sıklık
2
Yüzde
1,3
Gerçerli Yüzde
1,3
Kümülatif
Yüzde
1,3
Dilenci Olan İnsan
2
1,3
1,3
2,7
Evrensel Olan Ýnsan
1
,7
,7
3,3
Maceraperest Olan İnsan
3
2,0
2,0
5,3
Mutluluk Veren Ýnsan
11
7,3
7,3
12,7
Müziğini Tanıtan İnsan
8
5,3
5,3
18,0
Özgür Olan İnsan
14
9,3
9,3
27,3
Para Kazanan İnsan
7
4,7
4,7
32,0
Paylaşımcı Olan İnsan
20
13,3
13,3
45,3
Sanat İcra Eden Kişi
8
5,3
5,3
50,7
70
46,7
46,7
97,3
Sokakta Müzik Yapan İnsan
Yaratıcı Olan
1
,7
,7
98,0
Şehrin Zenginliği
3
2,0
2,0
100,0
Toplam
150
100,0
100,0
Tablo 1.4. Anket Soru 1
Araştırmaya katılanlara sorulan “Sokak müzisyeni kimdir?” sorusuna verdikleri
cevaplar yukarıdaki tabloda görülmektedir. Araştırmaya katılanların %46.7’si bu soruya
“Sokakta müzik yapan insan” cevabını vermiştir.
Sokak müzisyeni ile karşılaştığınızda tepkiniz ne olur?
Sıklık
Geçerli Yüzde
56,0
Kümülatif
Yüzde
56,0
Durup dinlerim
84
Yüzde
56,0
Bir miktar para veririm
32
21,3
21,3
77,3
Öylece bakar yoluma
devam ederim
33
22,0
22,0
99,3
1
,7
,7
100,0
150
100,0
100,0
Görmezden gelir, geçer
giderim
Toplam
Tablo 1.5. Anket Soru 2
109
Araştırmaya katılanlara sorulan ”Sokak müzisyeni ile karşılaştığınızda tepkiniz
ne olur?” sorusuna verdikleri cevaplar yukarıdaki tabloda görülmektedir. Araştırmaya
katılanların %56’sı “Durup dinlerim”, % 21.3’ü “Bir miktar para veririm” ve % 22’si
“Öylece bakar, yoluma devam ederim” cevabını vermiştir.”Durup dinlerim”
seçeneğinin en yüksek çıkması bize insanların sokak müzisyenlerine karşı tepkisiz
olmadığı sonucunu vermektedir.
Sokaklarda müzik yapılmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Sıklık
Yüzde
Çevreye rahatsızlık veriyorlar
Diğer
Toplam
Kümülatif
Yüzde
3
2,0
2,0
2,0
5
3,3
3,3
5,3
121
80,7
80,7
86,0
100,0
Modern dilencilik
Şehrin müzik zenginliğine
katkıda bulunuyorlar
Gerçerli Yüzde
21
14,0
14,0
150
100,0
100,0
Tablo 1.6. Anket Soru 3
Araştırmaya katılanlara sorulan “Sokaklarda müzik yapılmasını nasıl
değerlendiriyorsunuz?” sorusuna verilen cevaplar yukarıdaki tabloda görülmektedir.
Araştırmaya katılanların % 80.7 si “Şehrin müzik zenginliğine katkıda bulunuyorlar”
cevabını vermiştir. Bu da bize genel anlamda sokak müziği’ne karşı genel görüşün
olumlu olduğu sonucunu veriyor.
Sokak müzisyenlerinin beğendiğiniz yönleri nedir?
Cesur olmaları
Doğal olmaları
Dilenci olmamaları
Eğlendirmeleri
Fikrim yok
12
Yüzde
8,0
Geçerli Yüzde
8,0
Kümülatif
Yüzde
8,0
11
7,3
7,3
15,3
4
2,7
2,7
18,0
28
18,7
18,7
36,7
3
2,0
2,0
38,7
Sıklık
Kendilerine güvenleri
11
7,3
7,3
46,0
Özgün olmaları
19
12,7
12,7
58,7
9
6,0
6,0
64,7
27
18,0
18,0
82,7
7
4,7
4,7
87,3
Müzik yapmaları
Özgür olmaları
Paylaşımcı olmaları
Renk katmaları
14
9,3
9,3
96,7
Yetenekli olmaları
2
1,3
1,3
98,0
Sabırlı olmaları
1
,7
,7
98,7
Yaratıcı olmaları
2
1,3
1,3
100,0
150
100,0
100,0
Toplam
Tablo 1.7. Anket Soru 4
110
Araştırmaya katılanlara sorulan “Sokak müzisyenlerinin beğendiğiniz yönleri
nedir?” sorusuna verdikleri cevaplar yukarıdaki tabloda görülmektedir. Araştırmaya
katılanların % 18.7’si “Eğlendirmeleri” ve %18’i “Özgür olmaları” cevabını vermiştir.
Buna göre insanlar sokak müziğinden zevk almaktadır ve onların özgürce müzik
yapmasını desteklemektedir.
Sokak müzisyenlerini hangi yönlerden eleştiriyorsunuz?
2
Yüzde
1,3
1,3
Kümülatif
Yüzde
1,3
13
8,7
8,7
10,0
Az Sayıda Olmaları
4
2,7
2,7
12,7
Bakımsız Olmaları
4
2,7
2,7
15,3
Albümlerinin Olmaması
Aynı Parçaları Çalmaları
Çekingen Olmaları
Sıklık
Gerçerli
Yüzde
8
5,3
5,3
20,7
Dilenci Gibi Görünmeleri
35
23,3
23,3
44,0
Eleştirmiyorum
52
34,7
34,7
78,7
Gürültü Kirliliği Yapmaları
13
8,7
8,7
87,3
İyi Çalmamaları
15
10,0
10,0
97,3
100,0
Yanlış Yer Seçimleri
Toplam
4
2,7
2,7
150
100,0
100,0
Tablo 1.8. Anket Soru 5
Araştırmaya katılanlara sorulan “Sokak müzisyenlerini hangi yönlerden
eleştiriyorsunuz?” sorusuna verilen cevaplar yukarıdaki tabloda görülmektedir.
Araştırmaya katılanların % 34.7’si “Eleştirmiyorum” ve %23.3 “Dilenci gibi
görünmeleri” cevabını vermiştir. Bu göre büyük oranda bir kesimin sokak
müzisyenlerine karşı olumsuz bir düşüncelerinin olmadığını, fakat bunun
yanında, %23.3’lük kesimin onları dilenci gibi görmesi sonucu da, bize sokak
müzisyenlerin bu konuda gerekli öz eleştiriyi yapması gerektiği sonucunu çıkarıyor.
111
Sizce Sokak müziğinin gelişmesi için neler yapılmalıdır?
Bakış Açısının Değişmesi
Sıklık
Yüzde
Gerçerli
Yüzde
Kümülatif
Yüzde
22
14,7
14,7
14,7
43
28,7
28,7
43,3
27
18,0
18,0
61,3
Dernekler Kurulmalı
8
5,3
5,3
66,7
Fikrim Yok
7
4,7
4,7
71,3
Hiçbir Şey Yapılmamalı.
Özgür Bırakmalı
13
8,7
8,7
80,0
İzin Verilmeli
11
7,3
7,3
87,3
Konserler ve Festivaller
Düzenlenmeli
15
10,0
10,0
97,3
Üniversitelerin Destek
Olması
2
1,3
1,3
98,7
2
1,3
1,3
100,0
150
100,0
100,0
Belediyeler Destek Vermeli
Çalacakları Yerler Tahsis
Edilmeli
Birleşip Albüm Yapmalılar
Toplam
Tablo 1.9. Anket Soru 6
Araştırmaya katılanlara sorulan “Sizce sokak müziğinin gelişmesi için neler
yapılmalıdır?” sorusuna verilen cevaplar yukarıdaki tabloda görülmektedir. Araştırmaya
katılanların %28,7’si “Belediyeler Destek Vermeli”, %18’i “Çalacakları Yerler Tahsis
Edilmeli” cevabını vermiştir. Buna göre, araştırmaya katılanlar belediyelerin destek
vermesi ve yer tahsisi konsununda çalışma yapmaları gerektiğini düşünüyor.
Bu konuda sizce belediyelere hangi görevler düşmektedir?
Destek Olunmalı
Sıklık
Yüzde
Gerçerli
Yüzde
Kümülatif
Yüzde
41
27,3
27,3
27,3
13
8,7
8,7
36,0
3
2,0
2,0
38,0
İzin Verilmeli
20
13,3
13,3
51,3
Konserler ve Festivaller
Düzenlenmeli
22
14,7
14,7
66,0
100,0
Engellenmesin Yeter
Fikrim Yok
Mekanlar Tahsis Edilmeli
Toplam
51
34,0
34,0
150
100,0
100,0
Tablo 2.1. Anket Soru 7
112
Araştırmaya katılanlara sorulan “Bu konuda sizce belediyelere hangi görevler
düşmektedir?” sorusuna verilen cevaplar yukarıdaki tabloda görülmektedir. Araştırmaya
katılanların %34’ü “Mekanlar Tahsis Edilmeli”, % 27.3’ü ve “Destek Olunması”
cevabını vermiştir. Buna göre, araştırmaya katılanlar sokak müzisyenleri için uygun
mekânların tahsis edilmesini ve destek olunmasını gereklilik olarak görüyor.
Başka hangi kurumlar sokak müzisyenleri ile ilgilenmeli?
Sıklık
Belediyeler
Festival Organizasyonları
5
Yüzde
3,3
Gerçerli
Yüzde
3,3
Kümülatif
Yüzde
3,3
6
4,0
4,0
7,3
Fikrim yok
12
8,0
8,0
15,3
Hiçkimse
17
11,3
11,3
26,7
Konservatuarlar
5
3,3
3,3
30,0
Kurumsal Şirketler
9
6,0
6,0
36,0
32
21,3
21,3
57,3
Medya Organları
5
3,3
3,3
60,7
Sanat Kurumları
28
18,7
18,7
79,3
3
2,0
2,0
81,3
16
10,7
10,7
92,0
Sosyal Kurumlar
9
6,0
6,0
98,0
Tiyatrolar
2
1,3
1,3
99,3
100,0
Kültür ve Turizm Bakanlığı
Sanatçılar
Sivil Toplum Kuruluşları
Üniversiteler
Toplam
1
,7
,7
150
100,0
100,0
Tablo 2.2 Anket Soru 8
Araştırmaya katılanlara sorulan “Başka hangi kurumlar sokak müzisyenleri ile
ilgilenmeli” sorusuna verilen cevaplar yukarıdaki tabloda görülmektedir. Araştırmaya
katılanların %21,3’ü “Kültür ve Turizm Bakanlığı”, %18,7’si “Sanat Kurumları”
cevabını vermiştir. Buna göre insanlar sokak müziğini kültürün bir parçası olarak görüp,
Kültür ve Turizm Bakanlığı’na görev düştüğünü düşünüyorlar.
113
2010 yılında İstanbul’un Avrupa Kültür Başkent'i olacağını göz önünde
bulundurarak, sokak müzisyenlerinin de bu oluşumda yer alması gerektiğini
düşünüyor musunuz?
Sıklık
141
Evet. Yer Almalılar
Hayır. Yer Almamalılar
Toplam
Yüzde
94,0
Gerçerli
Yüzde
94,0
Kümülatif
Yüzde
94,0
100,0
9
6,0
6,0
150
100,0
100,0
Tablo 2.3 Anket Soru 9
Araştırmaya katılanlara sorulan “2010 yılında İstanbul’un Avrupa Kültür
Başkent’i olacağını göz önünde bulundurarak, sokak müzisyenlerinin de bu oluşumda
yer alması gerektiğini düşünüyor musunuz?” sorusuna verilen cevaplar yukarıdaki
tabloda görülmektedir. Araştırmaya katılanların %94’ü “Evet, Yer Almalılar” ve %6’sı
“Hayır, Yer Almamalılar“ cevabını vermiştir. Bu sonuca göre kültür ile sokak müziği
arasındaki olumlu ilişki, bu sorunun cevabının %94 “Evet, Yer Almalılar” olmasını
açıklıyor. İnsanlar, böyle büyük bir organizasyonun içinde, sokak müziğinin yer alması
gerektiğini düşünüyorlar.
Müzik Aralıkları
Cevaplar
N
Dinlenen
müzik
Yüzde
2,9%
Vakaların
Yüzdeleri
6,7%
Blues Müzik
10
Caz Müzik
22
6,4%
14,7%
Diger
45
13,0%
30,0%
Elektronik Müzik
40
11,6%
26,7%
Etnik Müzik
18
5,2%
12,0%
Her tarz
38
11,0%
25,3%
Hiphop
5
1,4%
3,3%
Klasik Müzik
13
3,8%
8,7%
Folk Müzik
10
2,9%
6,7%
Latin Müzik
6
1,7%
4,0%
Metal Müzik
10
2,9%
6,7%
Pop Müzik
21
6,1%
14,0%
Punk Müzik
7
2,0%
4,7%
RnB
10
2,9%
6,7%
Rock Müzik
79
22,9%
52,7%
Türk Sanat Müziði
Toplam
11
3,2%
7,3%
345
100,0%
230,0%
Tablo 2.4 Anket Soru 10
114
Araştırmaya katılanlara sorulan dinledikleri müzik tarzlarına verilen cevaplar
yukarıdaki tabloda görülmektedir. Araştırmaya katılanların % 22.9’u “Rock Müzik”
cevabını vermiştir. Buna göre rock müziğin en çok dinlenen müzik tarzı olduğu
görülmektedir. Sokak müziğinde de rock müziğe ağırlık verilebilir. Hem sokak
müziğinin, hem de rock müziğinin ortak özelliği özgürlük olduğu için bu da araştırma
sonuçlarına yansımıştır.
115
SONUÇ
Müzik, medeniyetlerin gelişmişlik düzeylerinin en önemli göstergesidir. Bugün
yeryüzünde yapılan birçok müzik türü bulunmaktadır. Sokak müziği, müziğin
türlerinden birisidir. Sokak müziği, bir alt müzik kültürüdür.
Müziğin kendisi sanatsal formlar içerir. Sanata yaklaştığı oranda müziğin kalitesi
de artar. Bugün çokça tüketilen pop müzik ürünleri ise daha çok ticari amaçlarla
üretilirler. Amaç daha fazla satmak ve kar elde etmektir.
Sokak müziğine getirilen en büyük eleştiri, bu müziğin sanatsal içeriğinin zayıf
olduğudur. Böyle örnekler de görülmekle birlikte, sokakta yapılan müziğin kalitesinin
yüksek olduğu örnekler de az değildir. Ayrıca bugün birçok profesyonel müzisyen,
sokaktan gelmiş, sokak müziği ile gelişme göstermiştir.
Sokak müziği bir alt müzik kültürü olarak, toplumların sosyo-ekonomik ve kültür
düzeyleri hakkında ipuçları verir. Sokak müziğini yapanlar genelde yoksul kesimden
insanlardır. Bununla birlikte üniversite öğrencileri yada mezunları da bu müziği son
zamanlarda yapmaktadırlar. Bu, sokak müziğini kültürel düzeyi düşük insanların yaptığı
yönündeki savı çürütmektedir. Sokak müziği pekala bilgili, okumuş, görgülü insanlar
elinde de yapılmaktadır. Sadece bu insanların stüdyoda müzik yapacak imkanları
olmadığı, yada onlara bu imkan verilmediği için bunlar sokakta müzik yapmaktadırlar.
Sokak müziği kendi içinde bir felsefe barındırır. Bu iktidarların hoşuna gitmeyen
bir söylemdir. Bu yüzden sokak sanatçıları tarih içinde çeşitli zorluklarla karşılanmış,
çoğunlukla hor görülmüşlerdir. Sokak müziğinin ruhunda asilik, karşı koyma, farklı,
aykırı düşünme vardır. Ancak bu insanlar korkulacak varlıklar değillerdir. Sanatın
herhangi bir dalıyla uğraşan insanın olamayacağı gibi.
İktidarların, sokak müzisyenlerinden korkmasının altındaki gerçek, bunların
toplumsal
reaksiyon
oluşturabilme,
toplumu
yönlendirebilme,
örgütleyebilme
güçlerinde yatmaktadır. Sokak müziği ve müzisyenlerine duyulan ilgi, bunların topluma
mesajlar vermesine yol açmakta. Böylece toplum sokak müziğinin felsefesinden
116
etkilenmekte, sokak müzisyenleri eliyle verilen mesajlar, toplum üzerinde etkili
olmaktadır.
Sokak müziğinin çeşitli türleri vardır. Etnik kökenli, yerel örüntülü, modern vb.
sokak müziklerinde olduğu gibi. Sokak müziğinin çeşitliliği, enstrümanlarına da
yansımıştır. Sokak müziğinde etnik kökenli enstrümanlardan moderne doğru hemen
hemen her türlü müzik enstrümanı kullanılabilmektedir.
Sokak müziğinin, sokakta yapılan müziğin kalitesi de gün be gün artmaktadır. Her
geçen gün yeni bireysel çıkışlar, gruplar ortaya çıkmaktadır. Üstelik sokak, bugün pek
çok müzisyene bir okul olmaktadır. Sokaktan birçok müzisyen yetişmekte ve bunlar
daha sonra profesyonel müzik hayatına adım atmaktadırlar.
Sokak müziği, çok eski zamanlara kadar uzanır. Amerika’da ortaya çıkan bir
müzik türü olan hip hop da esasında sokak müziğidir. Amerika, birçok müzik türünün
doğuşuna kaynaklık etmiştir. Blues, rock, caz müzikleri hep burada doğmuşlardır. Bu
müzik türlerinin ortak özelliği, içinde toplumsal reaksiyonlar, tepkiler barındırıyor
olmalarıdır. Amerika’da yapılan sokak müziği de böylesi örüntülere sahiptir. New
York’ta, Chicago’da bugün sergilenen sokak müziği örnekleri, Amerikalı gençlerin
müziğe olan tutkusunu yansıtmasının yanı sıra, toplumsal, sosyo-ekonomik bazı
gerçekleri de ortaya koymaktadır. Gençler, kendilerini ifade etmenin yolunu sokak
müziğinde bulmaktadırlar.
Amerika’da sokak müziğinin ilk örnekleri 1700’lü yıllara kadar uzanır. Bu
zamanda Amerika’nın yerlileri sokak eğlenceleri düzenlemekteydiler. Daha sonra
büyük göç dalgaları nedeniyle, büyük metropolitenler kurulmuş, buralara akın eden
insanlar kendi kültürlerini ve de müzik stillerini beraberlerinde getirmişlerdir. Bu
şehirlerde çoklu bir müzik kültürünün doğmasına neden olmuş, bu yansımalarını en iyi
sokakta bulmuştur. Bugün Amerika’nın büyük şehirlerinde sokakta her tür müzik
yapıldığını görürsünüz. Bu oldukça normaldir çünkü, şehirlerde hem yerel unsurlar bir
araya gelmiş, hem de çok farklı ulustan insanlar bir araya gelmiştir. Her gelen birey
farklı bir müzik stilinin şehirlerde yaşamasını sağlamıştır. Bunun sonucunda
Amerika’da sokak müziği hızla çeşitlenmiş, gelişmiştir. New York bugün sokak
117
müzisyenleri ile ünlüdür. New York metrosu, sokak müzisyenlerinin belli başlı
alanlarındandır. Metro ağında belediyenin izniyle çalışan yüzden fazla müzisyen
bulunmaktadır. İzinli olmayan diğer müzisyenleri de hesaba kattığımızda, New York
metro ağının, buradaki sokak müzisyenleri için ne derece önemli olduğunu kavrarız.
New Yorklu gençler sokak müziğini, kendilerini ifade etmenin bir yolu olarak görmekte
ve bu müziği her fırsatta uygulamaktadırlar. Burada yapılan müziğin kalitesi oldukça
yüksektir. Yüksek rekabet, kaliteli sokak müziğini beraberinde getirmiştir. Bugün New
York gibi daha birçok Amerikan şehrinde bu müzik türü icra edilmekte ve
korunmaktadır.
Sokak müziği Avrupa’da, Avrupa metropollerinde de yaygındır. Paris,
Amsterdam, Berlin sokak müziğinin belli başlı merkezlerindendir. Avrupa’da her şehrin
farklı bir sokak müziği kültürü vardır. Örneğin Amsterdam, sunduğu sonsuz özgürlük
ile sokak müziğinin çeşitlilik arz etmesine ve gelişmesine büyük katkılar sağlamıştır.
Amsterdam sokaklarında hemen hemen her etnik kökenden, ulusal örüntüden sokak
müziği performanslarına rastlayabilirsiniz. Amsterdam’da sokak müziği yapılmasına bir
sınırlama getirilmemiştir. Etik bazı kurallar, tabii ki burası için geçerlidir.
Paris, şehir müzisyenlerinin bir başka mekanıdır. Paris, esasında pek çok sanat
dalının Avrupa’daki merkezi gibidir. Bu zenginlik sokak müziğinde de kendini ifade
etmektedir, Paris’te. Paris’te uygulanan sokak müziği ile ilgili bir yasa yoktur. Ancak
bugüne kadar çeşitli düzenlemeler yapılmış ve bunlar uygulanmaktadır. En son olarak
Paris’te kamusal alanlarda sokak müziği yapılamayacağına ilişkin bir düzenleme
getirilmiştir. Bu düzenlemeye göre Paris’in kamusal alanlarında, kamusal alanlara
açılan sokaklarında ve yaya kaldırımlarında sokak müziği kesinlikle yapılamamaktadır.
Denetimleri polis yapmaktadır. Paris’te sokak müziği yapabilmek için izin alınması
gerekmektedir. Polis, sokak müziği yapanların kimliklerini ve izin belgelerini kontrol
etmektedir. Paris’te sokak müziği yapmak için izni olmayanlar da bu müziği
yapabilmektedirler. Ancak bunlar sürekli hareket halindedirler ve belirli bir yerde
sürekli müzik yapamazlar. Sokak müzisyenlerine Paris’te getirilen en büyük eleştiri ve
de sınırlama; bunların gürültülü müzik yapmasıdır. Paris sokaklarında gürültülü müzik
yapmak, örneğin güçlendirilmiş sistemlerle, davullarla performans sergilemek yasaktır.
Bununla birlikte Paris’in her köşesinde sokak müzisyenlerine rastlayabilirsiniz. Sokak
118
müzisyenlerine burada genel bir hoşgörü vardır. Paris’te yapılan sokak müziği
uluslararası örüntüler taşır, buna Fransız müziği de eşlik eder. Parisli gençler sokak
müziği yapmaya çok heveslidirler. Burada yapılan sokak müziğinin kalitesi de yüksektir,
çünkü sokak müzisyenleri arasında yüksek bir rekabet vardır.
Avrupa’da sokak müziği ve müzisyenlerinin bir başka önemli merkezini de Berlin
metropolü oluşturmaktadır. Berlin oldukça kozmopolit bir yapıya sahiptir. Bunun
yansımaları müzik ve de sokak müziği alanında da görülür. Berlin’de çok sayıda
göçmen yaşar. Türkler, Yunanlılar, İtalyanlar vb. bir arada yaşarlar. Berlinli gençler,
müzik severler, sokak müziğini kendilerini ifade etmenin bir yolu olarak görürler.
Berlin’de sadece Berlinliler sokak müziği yapmazlar. Dışarıdan bu müziği yapmak için
Berlin’e gelen pek çok müzisyen de vardır. Berlin bu insanlar için bir çekim merkezidir.
Berlin’de yapılan çeşitli festival ve şenlikler de sokak müziğinin gelişmesine önemli
katkılarda bulunur. Berlin festival ve şenlikleri ile de ünlüdür. Burada düzenlenen
festival ve şenlikler sırasında birçok ulustan sokak müzisyenleri performanslarını
sergilerler. Berlin’de yapılan sokak müziği oldukça çeşitlidir. Burada çeşitli etnik
kökenli müziklerin, Meksika, Brezilya müziklerinin, Afrika müziklerinin örneklerini
görebilir, Uzak doğu müziklerinin, Hint müziğinin icra edildiğine sıkça şahit
olabilirsiniz. Berlin’de bir sokak müziği kültürü oluşmuş bulunmaktadır. Berlin’de
sokak müziği yapanlar içinde şık kıyafetli, kravatlı insanlara rastlayabilirsiniz. Bu
Berlin’de sokak müziğinin kültürel bir zenginlik olarak görüldüğünü izah etmektedir.
Sokak müziğinin daha çok korunmaya ihtiyacı vardır. Bu koruma olduğunda
sokak müziğinin gelişmesi hızlanacak, kendi içinde çeşitlenecek ve kalitesi de artacaktır.
Bu müziğin kendine fayda getirecektir. Sokak müziğini yapan müzisyenlerin çoğalması,
sokak müziğine de rekabetin gelmesini sağlayacak, bu yarış kaliteli ürünleri beraberinde
getirecektir.
İstanbul, sokak müziğinin yeni yeni gelişmeye başladığı bir şehirdir. İstanbul’da
bu müziği sürekli yapan bireyler ve gruplar giderek çoğalmaktadır. İstanbul, özellikle de
Beyoğlu, şehir müzisyenlerinin mekanıdır. Beyoğlu Belediyesinin son zamanlarda
sokak müzisyenlerine daha toleranslı davranmaya başlaması, sokak müziği adına
olumlu bir gelişmedir. Aynı anlayışı diğer ilçe belediyelerinden ve Türkiye’nin tüm
119
noktalarından da beklemekteyiz. Böylesi bir tutum hem İstanbul’da hem de tüm
Türkiye’de sokak müziğinin hızla gelişmesine katkıda bulunacaktır.
Son
olarak
İstanbul’da
kendine
özgü
bir
sokak
müziği
kültürünün
geliştirilebileceğine değinilebilir. Bunu yapabilmek için İstanbul’un mozaiğinin ve
kültürel dokusunun çok iyi anlaşılması gerekir. Ancak böylesi bir yaklaşımla İstanbul’a
özgü bir sokak müziği geleneği ve kültürü yaratabiliriz. Bu noktada İstanbul’un müzikal
anlamda halihazırda var olan kendi değerlerine de sahip çıkması gerektiğini
söylemeliyiz. Örneğin İstanbul’da bir Roman müzik kültürü geleneği ve gerçeği vardır
ki, bunun değerlendirilmesi gerekir. Şimdiye kadar bunu yapamadık. Yabancılar ise
bunu çok iyi yapmaktadırlar.
120
KAYNAKÇA
Aaron Ridley, Müzik Felsefesi: Tema ve Varyasyonlar, (Ter.Bilge Aydın), Dost
Kitabevi Yayınları, Pelin Ofset, Ankara, Ekim 2007.
Ali Akay, Derya Fırat, Mehmet Kutlukan ve Pınar Göktürk, İstanbul’da Rock Hayatı Sosyolojik Bir Bakış-, 1.Baskı, Bağlam Yayıncılık, Bayrak Matbaası, İstanbul, Ekim
1995.
Ali Ergur, Portedeki Hayalet -Müziğin Sosyolojisi Üzerine Denemeler-, 1.Baskı,
Bağlam Yayıncılık, Kardeşler Matbaası, İstanbul, Mayıs 2002.
Anthony Giddens, Sociology, 4th Edition, Polity Press, print: Blackwell Publishers Ltd.,
Cambridge, United Kingdom, 2001.
Ayten Kaplan, Kültürel Müzikoloji, 1.Baskı, Bağlam Yayıncılık, Önsöz Basım
Yayıncılık Tes., İstanbul, Temmuz 2005.
Dick Hebdige, Altkültür: Tarzın Anlamı, (Çev.Sinan Nişancı), 1.Baskı, Babil
Yayınları, Kitap Matbaası, İstanbul, Ekim 2004.
Edip Günay, Müzik Sosyolojisi -Sosyolojiden Müzik Kültürüne Bir Bakış-, Bağlam
Yayıncılık, Önsöz Basım Yayıncılık Tes., 1.Baskı, İstanbul, Mart 2006.
Ekinciler Holding, 1900’den 2000’e 100 Yıllık Ses Kayıt Tarihimize Müzikle
Yolculuk, En Seçkin Eserler Yorumcular ve Bestelerle Türk Musikisi, İstanbul.
İsmail Lütfü Erol, Batı Klasik Müziği – Dinleyici İçin Notlar 1, Öteki Müzik – Açı
Yayıncılık, Odak Offset, Ankara, Ekim 1991.
Sema Erder, Kentsel Gerilim -Enformel İlişki Ağları Alan Araştırması-, 2.Baskı,
um:ag -Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı Yayınları, Dumat, Ankara, Ağustos
2002.
121
Serdar Özkaya, Sanatta Deha ve Yaratıcılık - Schönberg, Adorno, Thomas Mann,
1.Baskı, Pan Yayıncılık, Ayhan Matbaası, İstanbul, Eylül 2000.
Orhan Ümmetler, “Müzik Nedir?”,
http://64.233.183.104/search?q=cache:UmB6u1JJ65cJ:www.bisanat.com/yazilar/katego
ri/107-Muzik-Nedir-/+m%C3%BCzik+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=1&gl=tr&lr=lang_tr
commons.wikimedia.org/wiki/Image:Street_music...
epaper.gaste.biz/epaper/products/ga-2008-08-06/pdfs/10.pdf
flickr.com/photos/[email protected]/2286263971/
flickr.com/photos/brightblightcafe/2696207035
flickr.com/photos/danche24/1444854536/
flickr.com/photos/dj-garrincha/2392533971/
http://64.233.183.104/search?q=cache:5fV2mTguhmoJ:www.yorumla.net/muzikhaberleri-muhabbetleri/63648-muziknedir.html+m%C3%BCzik+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=2&gl=tr&lr=lang_tr
http://64.233.183.104/search?q=cache:7_qyaFWkYOMJ:www.carla.umn.edu/culture/de
finitions.html+culture+is&hl=tr&ct=clnk&cd=1&gl=tr
http://64.233.183.104/search?q=cache:8yVgRZKH_JQJ:www.ozelnaciakdogankoleji.k1
2.tr/seminer.htm+e%C4%9Fitim+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=1&gl=tr&lr=lang_tr
http://64.233.183.104/search?q=cache:fbUEL9ufOvUJ:kreativerstrassenprotest.twoday.
net/topics/Strassenmusik/+Strasse+Musik+in+Berlin&hl=tr&ct=clnk&cd=20&gl=tr
122
http://64.233.183.104/search?q=cache:hxvDCNGyQW4J:www.cwrl.utexas.edu/~syvers
on/worldsfair/exhibits/hall2/yoshimura/music.htm+what+is+music&hl=tr&ct=clnk&cd
=12&gl=tr
http://64.233.183.104/search?q=cache:-iX5qXrPwwJ:www.bisanat.com/yazilar/detay/652-Kultur-Nedir+K%C3%BClt%C3%BCr+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=5&gl=tr
http://64.233.183.104/search?q=cache:JmpfW0IVaigJ:www.msxlabs.org/forum/muzikh
ol/4811-hip-hopmuzik.html+Sokak+m%C3%BCzi%C4%9Fi+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=8&gl=tr&lr=la
ng_tr
http://64.233.183.104/search?q=cache:ksC34txLLGYJ:www.lastfm.com.tr/music/Flobo
ts%3Fsetlang%3Dtr+born+of+Hip+hop+in+USA&hl=tr&ct=clnk&cd=2&gl=tr&lr=lan
g_tr
http://64.233.183.104/search?q=cache:Lix54S_th_UJ:www.msxlabs.org/forum/muzikho
l/13958-muzik-nedir-muzikestetigi.html+m%C3%BCzik+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=5&gl=tr&lr=lang_tr
http://64.233.183.104/search?q=cache:M8E6S7V6W1QJ:www.sosyomat.com/etiket/an
karada-sokakm%C3%BCzi%C4%9Fi+Sokak+m%C3%BCzi%C4%9Fi+%C4%B0stanbul&hl=tr&ct
=clnk&cd=2&gl=tr&lr=lang_tr
http://64.233.183.104/search?q=cache:mLkPTM6PQy8J:www.nedirvekimdir.com/nedir
/muzik-nedir.html+m%C3%BCzik+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=4&gl=tr&lr=lang_tr
http://64.233.183.104/search?q=cache:MT79H5_Z7woJ:www.psikoloji.gen.tr/ogrenme/
index_dosyalar/egitim.htm+e%C4%9Fitim+nedir&hl=tr&ct=clnk&cd=2&gl=tr&lr=lan
g_tr
123
http://64.233.183.104/search?q=cache:oXaEEI3xUMJ:www.norwichairport.co.uk/destinations.asp%3Fid%3D40+Street+Musicians+A
msterdam&hl=tr&ct=clnk&cd=10&gl=tr
http://64.233.183.104/search?q=cache:prQm8jqpDa8J:www.barikat.com/modules.php%
3Fname%3DContent%26pa%3Dshowpage%26pid%3D72+hip+hop+toplumsal+tepki&
hl=tr&ct=clnk&cd=1&gl=tr&lr=lang_tr
http://64.233.183.104/search?q=cache:qIX-Znbj7oJ:cihansalim.net/blog/2007/rajastandan-endulus-e-evrensel-cingene-muzigiistanbul-dan-gecti/+%C3%87ingene+m%C3%BCzi%C4%9Fi&hl=en&ct=clnk&cd=10
http://64.233.183.104/search?q=cache:st8xdVlFdPkJ:www.kentimistanbul.com/haber.as
p%3Fregno%3D306%26p%3D1+%C4%B0stanbul+Roman+M%C3%BCzi%C4%9Fi&
hl=tr&ct=clnk&cd=7&gl=tr&lr=lang_tr
http://aaronarndt.ca/archives/190
http://amnyinteractive.com/content/projects/ugcmashuplist/?page=UGC_200807160619
_subway_musicians
http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:Tobu_World_Square_New_York_Street_M
usicians_1.jpg
http://eminonuplatformu.org/; http://www.hidrellez.org/
http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/print_document.cfm?document_id=1240
http://images.google.com.tr/imgres?imgurl=http://farm2.static.flickr.com/1189/1444854
536_55b73d90fc.jpg%3Fv%3D0&imgrefurl=http://flickr.com/photos/danche24/144485
4536/&h=375&w=500&sz=130&hl=tr&start=79&sig2=KkC_fsneHGvvs9KjJ8KT9g&
um=1&usg=__OU-sA21ZSMTQzHlJc2ro_SyheU=&tbnid=DYv0MGfRjK0T1M:&tbnh=98&tbnw=130&ei=VuTLSOzrJIm-
124
1waB3_yaDQ&prev=/images%3Fq%3DStreet%2Bmusicians%2B%2BAmsterdam%26start%3D60%26ndsp%3D20%26um%3D1%26hl%3Dtr%26sa%3
DN
http://images.google.com.tr/imgres?imgurl=http://www.picturescolourlibrary.co.uk/lore
swithlogo/2197012.jpg&imgrefurl=http://www.picturescolourlibrary.co.uk/hybrid/data.
svt%3Fquery%3Dbuskers%26viewpage%3Dsearch.jsp&h=400&w=600&sz=48&hl=tr
&start=49&sig2=yhFSVJMu4UhCqf4ejNJydQ&um=1&usg=__rHzo8kZwldQb7Geggn
5mtsnIsUs=&tbnid=enVoXSrEK8gSJM:&tbnh=90&tbnw=135&ei=uuvLSImvMomM1
wb70qWTDQ&prev=/images%3Fq%3DStreet%2Bmusicians%2B%2BAmsterdam%26start%3D40%26ndsp%3D20%26um%3D1%26hl%3Dtr%26sa%3
DN
http://internationaleye.wordpress.com/beyondsb01/
http://members.aol.com/kathysl/def.html
http://picasaweb.google.com/rondank1/ItalyAmsterdamPicsApril2007#5096298393957
156402
http://picasaweb.google.com/wttobin/Netherlands#5199446942394044658
http://upcoming.yahoo.com/event/685722
http://www.alternatif-istanbul.net/2007/07/blog-post.html
http://www.amsterdam.info/music/
http://www.blufftontoday.com/node/22952
http://www.buskersadvocates.org/saaNewYorkCity.html
http://www.dataloo.de/tag/strassenmusik
125
http://www.dkimages.com/discover/Home/Geography/Europe/Netherlands/Amsterdam/
Amsterdam-016.html
http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/1204.html
http://www.firstmonday.org/ISSUES/issue4_6/kelsey/
http://www.flickr.com/photos/chicagoeye/61101238/
http://www.formatlantis.com/sokakta-muzikt24627.html?s=3926c7fd4e0d79b00ad410089d17c697&t=24627
http://www.fotokritik.com/558878
http://www.fotokritik.com/786941
http://www.gsuik.org/index.php?Itemid=75&id=51&option=com_content&task=view
http://www.gypsiesroma.blogspot.com/
http://www.icselguc.com/muzikle-tedavi/muzikle-tedavi.asp?sy=1
http://www.ifla.org/IV/ifla69/berlin-e.htm
http://www.istanbul2010.org/haber-detayi/article/21-haziranda-muzik-sokaga-cikti/
http://www.karagunes.rockmekan.com/haber-21391.htm
http://www.karagunes.rockmekan.com/haber-7665.htm
http://www.msnbc.msn.com/id/5682773/
http://www.paristempo.com/music.html
126
http://www.pbase.com/the_bman/image/65961307
http://www.serki.com/index.php?bolumsec=terimler&id=8a9ora
http://www.siyasiyabend.com/
http://www.siyasiyabend.com/galeriler-6.html
http://www.straattheater.info/perform_musicians.php
http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=U1ARTU0
003326
http://www.the-conquistadors.com/photo_page.htm
http://www.timeoutistanbul.com/e2347/muzik/sokak_konserleri
http://www.turkcerock.net/arsiv-konu-6806.0-tolga-burkay-roportaji.html
http://www.uludagsozluk.com/k/sokak-muzigi/
http://www.virtualtourist.com/travel/Europe/France/Ile_de_France/Paris99080/Local_Customs-Paris-Street_Artists-BR-1.html
http://yenisafak.com.tr/Gundem/?t=03.03.2008&i=103464
members.virtualtourist.com/m/1d3eb/193650/
members.virtualtourist.com/m/48d21/18308/1/
members.virtualtourist.com/m/683d0/8f2/
pages.prodigy.net/folkmusic/thenewyorkpacket.htm
127
picasaweb.google.com/.../B4rh7kqZbbqGEJqPPXjtBg
picasaweb.google.com/.../Io6vIKFFcZG-fyOFwd33IQ
repbiziz.blogcu.com/hiphop-sokaklardan-daha-bastan-kopru_2781267.html
www.binrota.com/PageDetail.aspx?PageID=4321
www.britannica.com/EBchecked/topic-art/523956...
www.brooklynvegan.com/.../guns_n_roses_pl_1.html
www.btm.de/english/presse/download-basistexte/e_pr_basistext_jugendliche.pdf
www.chuckleavell.com/_blog/index.php
www.feastofmusic.com
www.flickr.com/photos/[email protected]/1350366733/
www.hep.uiuc.edu/.../graphics/france.html
www.karagunes.com/haber-79.html
www.miserlou.de/
www.perfco.com/
www.pictureninja.com/pages/france/image-paris...
www.psikolojikdanisma.net/psikoloji_nedir.htm
www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=cts&haberno=7303
www.revver.com/.../
128
www.sosyomat.com/etiket/ankarada-sokak-müziği/2
www.streetparis.com/2008_06_01_archive.html
www.susanknightsmith.com/new_paintings.htm
www.travellerspoint.com
www.vanguardist.org/.../archives/2006/12.html
129
EKLER
Ek 1.1. Anket Sorular
Sokak Müziği ve Müzisyenleri
Yaş Grubu:
a. 18–25
b. 26–33
c. 34–41
d. 42+
Cinsiyet:
a. Bay
b. Bayan
Eğitim Düzeyi:
a. İlköğretim
c. Üniversite
d. Yüksek lisans
e. Doktora
1) Sizce sokak müzisyeni kimdir?
2) Sokak müzisyenleriyle karsılaştığınızda tepkiniz ne olur?
130
a. Durup dinlerim.
b. Bir miktar para veririm.
c. Öylece bakar yoluma devam ederim.
d. Görmezden gelir, geçer giderim.
3) Sokaklarda müzik yapılmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?
a. Çevreye rahatsızlık veriyorlar.
b. Modern dilencilik
c. Şehrin müzik zenginliğine katkıda bulunuyorlar
d. Diğer
4) Sokak müzisyenlerinin beğendiğiniz yönleri nedir?
5) Sokak müzisyenlerini hangi yönlerden eleştiriyorsunuz?
6) Sizce Sokak müziğinin gelişmesi için neler yapılmalıdır?
7) Bu konuda sizce belediyelere hangi görevler düşmektedir?
8) Başka hangi kurumlar Sokak müzisyenleri ile ilgilenmeli?
9) 2010 yılında İstanbul’un Avrupa Kültür Başkent’i olacağını göz önünde
bulundurarak, sokak müzisyenlerinin de bu oluşumda yer alması gerektiğini düşünüyor
musunuz?
10) Genelde ne tür müzik dinlersiniz?
131
Download