Zekeriya ÜLGER

advertisement
KE
D
Yaşlılarda Uygun İlaç Kullanımı
Doç. Dr. Zekeriya ÜLGER
Ü
Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi
İç Hastalıkları Anabilim Dalı
Geriatri Bilim Dalı
20
%
15
10
%20
%7.2
%3,5
Ü
5
KE
D
25
0
1945
1960
1975
1997
2000
2010
2025
2050
www.tuik.gov.tr
KE
D
Ü
%
Gerçek-2: Yaşlılar çok ilaç kullanır…
İlaç sayısı
3
Gerontol Geriatr 28 394-400, 2005
KE
D
Gerçek-3: Türkiye’deki yaşlı profili…..
83 y, kadın hasta

Okur yazar değil

HT: Amlodipin, Lisinopril, HCT

KKY: Furasemid, Aldactazide

OA: Parasetamol, Diklofenak Na

Kabızlık: Senna alkaloidleri

Dispepsi: Lansaprazol

DM: Nateglinid, Metformin

OP: Risedronat, Kalsiyum, D vitamini

İdrar kaçırması: Darifenazin
Ü

Hasta bilgileri ve fotoğrafın kullanılması için hasta ve hasta yakınının onayı alınmıştır.
KE
D
Ü
Yaşlı Hasta
5
Hasta bilgileri ve fotoğrafın kullanılması için hasta ve hasta yakınının onayı alınmıştır.
KE
D
Ü
% Hasta sayısı
Kronik hastalık prevalansı yaşla artar…
Yaş (yıl)

KE
D
Yaşlılar ve ilaç
ABD’ de yaşlılar; %13;
reçete edilen ilaçların; %40’ ı
Yaşlıların %90’ı en az bir ilaç,
Ü
•
%20’si ise 7 veya daha fazla
ilaç kullanmakta
JAMA. 2002; 287:337-44
KE
D
Yaşlılar ve ilaç
• Uzun dönem ilaç tedavi rejimlerine
uyum %17- %80 arası değişmektedir.
Yaşlıların %20-%50’si ilaçlarını
düzensiz kullanmakta.

Hastaneye yatışların %30’u ilaç yan
etkisi; %40’ı yaşlı
Ü

Kripelani et al, 2007
Eagle K, et al, 2004
KE
D
Yaşlılar ve ilaç

Farklı metabolizma

Çok ilaç (polifarmasi)

Kısırdöngü polifarmasisi

Uygunsuz tedavi

Yetersiz ilaç
İlaç uyumu
Yanlış ilaç tercihi
Uygun doz
Uygun başlangıç
İlaç etkileşimleri
Hastayla iletişim
Ü
◦
◦
◦
◦
◦
◦
◦
“Poli”klinik!
KE
D
Yaşlılar ve ilaç

Farklı metabolizma

Çok ilaç (polifarmasi)

Kısırdöngü polifarmasisi

Uygunsuz tedavi

Yetersiz ilaç
İlaç uyumu
Yanlış ilaç tercihi
Uygun doz
Uygun başlangıç
İlaç etkileşimleri
Hastayla iletişim
Ü
◦
◦
◦
◦
◦
◦
◦
“Poli”klinik!
KE
D
Emilim

Ağız ve tükrük değişiklikleri:

Gastrik asidite az
◦ İlaçlar






Demir
Kalsiyum
Vitamin B12
Tiamin
Mide boşalma zamanı yavaş:
Ü

büyük tabletler, çiğneme tabletleri
Bozulmuş gut motilitesi
Emilim yüzeyi azalmış
antidiyabetikler, analjezikler
Albumin














Diltiazem
Verapamil
Prazosin
Propranolol
Amiodaron
Amitriptilin
Fluoksetin
Haloperidol
Naproksen
Asprin
İbuprufen
Warfarin
Fenofibrat
Fenitoin
Ü

KE
D
Dağılım
KE
D
Dağılım
Yağ
Su
Ü
Mineral
Genç
Yağ
Su
Mineral
Yaşlı
KE
D
Hepatik Metabolizma
Karaciğerde İlaçların faz I metabolizması (oksidasyonredüksiyon) azalır; böylece propranolol, verapamil,
nifedipine, diltiazem, nitrat, morfin gibi ilaçların
biyoyararlanımı artar
Ü
Sitokrom P450 enzim sisteminin aktivitesini etkileyecek
ilaçlar →→→ önemli ilaç etkileşimleri
KE
D
Renal atılım
• Böbrek kan akımı %30-40 oranında azalabilir, glomeruler
filtrasyon ve tubuler sekresyon %50 ye kadar düşebilir. İlaçların
renal klerensi düşer.
• İlaçlar:
böbrekten atılan tüm ilaçlar
antidiyabetikler
aspirin
digoksin
lityum
Ü







KE
D
Mesajlar….
Emilim için asit ortam gerektiren ilaçların daha yüksek dozda
kullanılması gerekebilir.
Oral ilaçların etkisi geç başlayabilir.
Yağda çözünen ilaçların etki süresi uzayabilir.

Yaşlıda metabolizması değişen ilaçlarda mutlaka doz ayarlanması
yapılmalıdır.

Plazmada
albumine
yüksek
oranda
bağlanan
bir
ilaç
uygulanacaksa albumin düzeyi mutlaka bilinmeli ve ilacın serbest
fraksiyonunun miktarı izlenmelidir.

Yüksek oranda hepatik ve renal eliminasyona uğrayan ilaçlar
dikkatli kullanılmalıdır.
Ü

KE
D
Pratik öneri…
• “Start low…. Go slow”
• “One by one”
• Az sayıda ama özelliklerini iyi bildiğiniz ilaçlar
• Yeni ilaçlara dikkat….
Ü
“Önce Mery, Samuel..sonra Meryem, İsmail”
KE
D
Yaşlılar ve ilaç

Farklı metabolizma

Çok ilaç (polifarmasi)

Kısırdöngü polifarmasisi

Uygunsuz tedavi

Yetersiz ilaç
İlaç uyumu
Yanlış ilaç tercihi
Uygun doz
Uygun başlangıç
İlaç etkileşimleri
Hastayla iletişim
Ü
◦
◦
◦
◦
◦
◦
◦
“Poli”klinik!
KE
D
Yaşlılar ve ilaç

Farklı metabolizma

Çok ilaç (polifarmasi)

Kısırdöngü polifarmasisi

Uygunsuz tedavi

Yetersiz ilaç
İlaç uyumu
Yanlış ilaç tercihi
Uygun doz
Uygun başlangıç
İlaç etkileşimleri
Hastayla iletişim
Ü
◦
◦
◦
◦
◦
◦
◦
“Poli”klinik!
KE
D
Ü
%
Polifarmasi
%58
İlaç sayısı
20
Gerontol Geriatr 28 394-400, 2005
KE
D
Geriatri polikliniğinde görülen 1253 hasta;

Giriş  3.79 ilaç
◦
Çıkış  6.13 ilaç
Polifarmasi:
75 yaş altı

%55
85 yaş üzeri

%71
Ü

◦
Cankurtaran M, Yavuz BB, Halil M, et al. Polypharmacy ın elderly: Does evidence based medicine brings more drug useage?.
The journal of Nutrıtıon, Health, Agıng. 2004;8:280.
21
KE
D
Ü
%
Kullanılan İlaç Sayısı İle Yan Etkiler Arasındaki İlişki
İlaç sayısı
22
KE
D
Ü
%
İlaç Sayısı İle Hasta Uyumu Arasındaki İlişki
İlaç sayısı
KE
D
Polifarmasinin sonuçları
Artmış maliyet

Artmış yan etki

Hospitalizasyon

Düşme

Deliryum

Sedasyon

İlaç etkileşimleri
Ü

•
KE
D
Bitkisel ilaçlar ve diyet ürünleri
Ginseng, ginkgobiloba, glukozamin, sarımsak, palmetto, kava, valerian
kökü….
Sık ama kontrolsüz
•
Ginko-warfarin, aspirin kanama!!!
•
St.John’s otu (binbirdelik otu, sarı kantaron) ile SSRI kullanımı sonucu
Ü
•
özellikle yaşlılarda seratonin sendromu!!!
KE
D
Temel Noktalar
• Kullanılan tüm ilaçlar net olarak belirlenmelidir.
• İlaç torbaları görülmelidir… Kayınvalide’nin misafirliği 
• Rapor…… yanıltabilir!...... Avelox’tan tansiyon ilacı olur mu?
Ü
• Gereksiz görülen ilaçlarla ilgili hekim uyarılmalıdır.
KE
D
Temel Noktalar
• Kullanılan tüm ilaçlar net olarak belirlenmelidir.
• İlaç torbaları görülmelidir... Kayınvalide’nin misafirlği 
• Rapor…… yanıltabilir!...... Avelox’tan tansiyon ilacı olur mu?
Ü
• Gereksiz görülen ilaçlarla ilgili hekim uyarılmalıdır.
28
KE
D
Ü
KE
D
Yaşlılar ve ilaç

Farklı metabolizma

Çok ilaç (polifarmasi)

Kısırdöngü polifarmasisi

Uygunsuz tedavi

Yetersiz ilaç
İlaç uyumu
Yanlış ilaç tercihi
Uygun doz
Uygun başlangıç
İlaç etkileşimleri
Hastayla iletişim
Ü
◦
◦
◦
◦
◦
◦
◦
“Poli”klinik!
KE
D
Yaşlılar ve ilaç

Farklı metabolizma

Çok ilaç (polifarmasi)

Kısırdöngü polifarmasisi

Uygunsuz tedavi

Yetersiz ilaç
İlaç uyumu
Yanlış ilaç tercihi
Uygun doz
Uygun başlangıç
İlaç etkileşimleri
Hastayla iletişim
Ü
◦
◦
◦
◦
◦
◦
◦
“Poli”klinik!
KE
D
Reçeteleme kaskadı…

Diüretik  hiperürisemi  gut tedavisi  nefropati

Kolinesteraz inhibitörleri  inkontinans

antimuskarinik
ilaçlar  antikolinerjik yan etkiler  kognitif azalma
NSAID  kan basıncı artışı  antihipertansif tedavi doz artışı
Ü

Gill et al Arch Int Med 2005 165: 808
KE
D
Örnek…

86 y, erkek hasta

Polikliniğe uyku hali, yürüyememe nedeniyle getiriliyor.

Kullandığı ilaçlar;
Ü
◦ Rivastigmin, Olanzapin, Venlafaksin, Amlodipin,
Valsartan/Hidroklorotiazid, Tolteridon, Pantaprazol, Domperidon….

Her şey 6 ay önce doktora başvurmakla başlamış…
KE
D
Mesaj…
Yaşlı bir hastada ortaya çıkan her yeni semptom ya
da bulgu, aksi ispat edilene kadar
Ü
“bir ilaç yan etkisidir”
Gill et al Arch Int Med 2005 165: 808
KE
D
Yaşlılar ve ilaç

Farklı metabolizma

Çok ilaç (polifarmasi)

Kısırdöngü polifarmasisi

Uygunsuz tedavi

Yetersiz ilaç
İlaç uyumsuzluğu
Yanlış ilaç tercihi
Uygun olmayan doz
Uygun olmayan başlangıç
İlaç etkileşimleri
Hastayla iletişim eksikliği
Ü
◦
◦
◦
◦
◦
◦
◦
“Poli”klinik!
KE
D
Yaşlılar ve ilaç

Farklı metabolizma

Çok ilaç (polifarmasi)

Kısırdöngü polifarmasisi

Uygunsuz tedavi

Yetersiz ilaç
İlaç uyumsuzluğu
Yanlış ilaç tercihi
Uygun olmayan doz
Uygun olmayan başlangıç
İlaç etkileşimleri
Hastayla iletişim eksikliği
Ü
◦
◦
◦
◦
◦
◦
◦
“Poli”klinik!
KE
D
Uygunsuz tedavi
◦ Gereğinden fazla ilaç reçetelenmesi: İyi doktor!
◦ Endikasyon olmadan ilaç kullanımı: %100 kuralı!
◦ Hasta için kabul edilemez yan etkilere sahip ilaçların reçete
edilmesi: Antikolinerjik etki!
◦ Zarar verebilecek ilaç-ilaç ve ilaç-hastalık etkileşimine sahip
ilaçların aynı anda reçete edilmesi: Metranidazol!
◦ Yanlış ilaç kullanımı: Görmeden inanmayın!
Ü
◦ Her yeni ilaç… yeni bir risk!
-----------------------------
◦ Terapötik düzeyin altında ilaç kullanma
◦ Endikasyon olmasına rağmen tedavi etmeme
KE
D
Uygunsuz tedavi
◦ Endikasyon olmadan ilaç kullanımı: %100 kuralı!
◦ Gereğinden fazla ilaç reçetelenmesi: İyi doktor!
◦ Hasta için kabul edilemez yan etkilere sahip ilaçların reçete
edilmesi: Antikolinerjik etki!
◦ Zarar verebilecek ilaç-ilaç ve ilaç-hastalık etkileşimine sahip
ilaçların aynı anda reçete edilmesi: Metranidazol!
◦ Yanlış ilaç kullanımı: Görmeden inanmayın!
Ü
◦ Her yeni ilaç… yeni bir risk!
-----------------------------
◦ Terapötik düzeyin altında ilaç kullanma
◦ Endikasyon olmasına rağmen tedavi etmeme
İLAÇ ADI
DOZ
KULLANMA ŞEKLİ
SABAH
ÖĞLE
AKŞAM
KE
D
KULLANMA NEDENİ
Ü
Uyum:
İ LAÇ Lİ STESİ
38
İlaç Uyumu (%)
KE
D
Ü
39
Kalan I. İç Hastalıkları Uzmanlık Tezi, 2010.
KE
D
Yaşlılar ve ilaç

Farklı metabolizma

Çok ilaç (polifarmasi)

Kısırdöngü polifarmasisi

Uygunsuz tedavi

Yetersiz ilaç
İlaç uyumu
Yanlış ilaç tercihi
Uygun doz
Uygun başlangıç
İlaç etkileşimleri
Hastayla iletişim
Ü
◦
◦
◦
◦
◦
◦
◦
“Poli”klinik!
KE
D
Yaşlılar ve ilaç

Farklı metabolizma

Çok ilaç (polifarmasi)

Kısırdöngü polifarmasisi

Uygunsuz tedavi

Yetersiz ilaç
İlaç uyumu
Yanlış ilaç tercihi
Uygun doz
Uygun başlangıç
İlaç etkileşimleri
Hastayla iletişim
Ü
◦
◦
◦
◦
◦
◦
◦
“Poli”klinik!
KE
D
Ü
Riskli ilaç kombinasyon prevelansı
Hekim Sayısı ve Risk Arasındaki İlişki
42
Can Med Assoc J 154 1177-85, 2006
KE
D
Yaşlı hastaların sorunlarının
tek merkezde, yeterli zaman
ayrılarak çözülmesi
Ü
Çok Yönlü Geriatrik
Değerlendirme
43
KE
D
Nöroloji
Psikiyatri
Üroloji
Ü
Endokrinoloji
İç Hastalıkları
Beslenme
KBB
Sosyal hizmet
uzmanı
KE
D
Ü
KE
D
Ü








Şu anda aktif olarak kullandığı ilaçları kontrol edelim!
Gereksiz ilacı keselim, kestirelim!
Yeni çıkmış olan bir semptom varsa öncelikle bir ilaç yan etkisi
olduğunu düşünelim!
Nonfarmakolojik yaklaşımları öncelikle tercih edelim!
Daha güvenli alternatifler ile mevcut ilaçları değiştirelim!
Her hasta için ilaç listesi hazırlayalım,
Devam eden ilaç tedavisi için süreklilik gerekliliğini kontrol
edelim,
Uygunsa dozu azaltalım!
Ama gerekiyorsa da, yaşlıda ilaçları kullanmaktan korkmayalım!
(start low, go slow……….but go.)
Ü

KE
D
Yaşlı tedavi eden ekipteki herkes için;
Son mesajlar…
KE
D
Ü
Teşekkürler …
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

321işletme

2 Cards oldcity

KALPTE İLETİM NOKTALARI

3 Cards oauth2_google_cfd2531f-f18a-45fd-9d97-afe31596ce7b

Create flashcards