Bitki Materyali I: Gymnosperm-2.Ders - AVES

advertisement
BİTKİ MATERYALİ I:
GYMNOSPERMAE
YRD.DOÇ.DR. DOĞANAY YENER
İstanbul Üniversitesi, Orman Fakültesi
Peyzaj Mimarlığı Bölümü
Bitki Materyali ve Yetiştirme Tekniği Anabilim Dalı
Bitkilerin Genel Morfolojik Yapısı
GÖVDE


HABİTUS (Genel Görünüş)


SÜRGÜN
TOMURCUK

YAPRAK

ÇİÇEK

MEYVE

TOHUM
GYMNOSPERMAE=AÇIK TOHUMLULAR
Yaşayan örnekleri bulunan Gymnospermae
sınıfları ve karakteristik özellikleri:
Cycadinae Sınıfı
Ginkgoinae Sınıfı
Coniferae Sınıfı
Gnetinae Sınıfı
II.
CYCADINAE
SINIFI
(HURMA
YAPRAKLILAR)
Genel görünüşleri bazı palmiye türlerini
andırır. Yani gövdenin ucunda sarmal olarak
toplanmış olan tüysü yapraklar oldukça
büyüktür. Bütün örnekleri bir cinsli iki
evciklidir.
Erkek
halindedir.
çiçek
toplulukları
kozalaklar
Dişi çiçekler ya kozalak halinde ya da
gövdenin ucunda sık vaziyette toplanmış olan
ve yan kenarlarında tohum tomurcuğu
bulunan karpellerden meydana gelmiştir. Bu
sınıftaki bireyler ürettikleri çok sayıdaki
polenlerle anemogam izlenimi verseler de,
böcekler polenlerin taşınmasında birinci
derecede önemli rol oynarlar.
Bu sınıfın 3 familyası, 10 cinsi, yaklaşık 130
türü vardır. Familyaları;
1.
Cycadaceae familyası (Yalancı Sago Palmiyeleri)
2.
Zamiaceae familyası (Sago Palmiyeleri)
3.
Stangeriaceae familyası
Bu familyalara ait türlerin hepsi tropik ve
subtropik yerlerin bitkileridir. Parkçılık ve ormancılık
açısından hiçbir önem taşımazlar. Ancak ülkemizde
İstanbul’da kış bahçelerinde, Batı ve Güney Anadolu’da
park ve bahçelerde Cycas cinsinin bazı örnekleri süs
bitkisi olarak yetiştirilmektedir.
CYCADACEAE FAMİLYASI
Cycadaceae familyasının Cycas adlı tek bir cinsi ve bu cinse
ait 20 türü bulunmaktadır. Bu bireylerin hepsi 1 cinsli 2
evciklidir.
Cycas (Yalancı Sago Palmiyeleri)
Tropik Asya ve Avustralya ile çevre adalarda yetişen 20
kadar türü bulunan bir cinstir. Cycas türleri içerisinde
anavatanı Güney Japonya olan ve ülkemizde egzotik bitki
olarak soğuk ve ılıman iklime sahip yerlerde (İstanbul’da)
çoğunlukla kış bahçelerinde, tropik ve subtropik yerlerde
(İzmir Kültür Park, Antalya, Hatay gibi sahil şehirlerinde)
değerli bir süs bitkisi olarak rastlanan Cycas revoluta dır.
Âlem:Plantae
(Bitkiler)
Bölüm:Cycadophyta
Sınıf:Cycadopsida
Takım:Cycadales
Familya:Cycadaceae
Cins:Cycas
Tür:C. revoluta

Cycas revoluta- Yalancı Sago Palmiyesi

Familyası: Cycadaceae






Vatanı: Tropik Asya, Avustralya’da yetişen yaklaşık 20 türü vardır. Ülkemizde
İzmir ve Antalya’da süs bitkisi olarak kullanılır. Soğuk yerlerde ise salon (iç
mekan) bitkisi olarak kullanılır.
Habitusu: Genellikle gövdesi dallanmadığından Palmiyeye benzetilen, 6 m’ye
kadar boylanabilen ve yavaş büyüyen bir bitkidir. Odunsu olan gövdesi eski
yaprak saplarının kalıntıları ile örtülüdür.
Yaprak Özellikleri: Çok sayıda yaprakçıktan oluşan bileşik yaprakları 0,6-2 mm
uzunluğunda ve geriye doğru kıvrıktır. Birçoğu bir arada gövdenin ucunda
dairesel dizili olarak bulunur; düz ya da «v» şeklindedir. Orta damar dikensizdir.
Yaprakçıklar düz veya hilal şeklinde, aşağıya doğru kıvrık, dar, dikenimsi sivri
uçlu, koyu parlak yeşil renkte ve tam kenarlıdır. Yaprakçıkları sert ve batıcıdır.
Çiçek Özellikleri: Bir cinsli iki evciklidir (Erkek çiçek taşıyan ağaç ile dişi
çiçekleri taşıyan ağaç farklıdır.) Erkek çiçek toplulukları büyük kozalaklar
halindedir. Alt yüzlerinde çok sayıda çiçek tozu torbası taşıyan etaminler pul
veya kalkan şeklindedir.
Tohum Özellikleri: Karpel genişçe yumurta şeklinde, derin parçalı ve üzeri
yoğun kahverengimsi-sarı keçe gibi tüylüdür ve uzun sapın üzerinde (1) 2-8
tohum taşır. Tohumu yumurta şeklinde, basık-yuvarlak, kahverengimsi-kırmızı
ve 4cm kadar uzunluktadır.
Üretimi: Üretimi tohum ya da şubat –mart aylarında gövdenin kök boğazı
çevresinde oluşmuş yumruları ana gövdeden ayırarak yapılır.
Cycas revoluta dişi çiçekleri
Cycas revoluta
erkek çiçekleri
VI. GINKGOINAE SINIFI (FİL KULAĞI YAPRAKLILAR)
Dünya üzerinde yaşamakta olan tohumlu bitkilerin en eski
ve en yaşlısıdır. Bu sınıfın tek bir familyası vardır: Ginkgoaceae
Familyası. Jeolojik çağlarda meydana gelen büyük iklim değişimleri
sonucu örneklerin bir çoğu yok olmuş, zamanımızda o devrin tek
hatırası olarak, botanikçiler tarafından “canlı fosil” denilen tek bir
cins (Ginkgo) ve bu cinse ait tek bir tür (Ginkgo biloba) kalmıştır.
GINKGOACEAE FAMILYASI
Ginkgo adlı tek bir cinsle temsil edilen familyadır. Bir
cinsli, iki evciklidir. Kışın yapraklarını dökerler. Yapraklar geniş, fil
kulağı şeklindedir. Vatanı Çin’dir.








Ginkgo biloba- Çin Mabet Ağacı
Familyası: Ginkgoaceae
Vatanı: Anavatanı Güneydoğu Çin olarak kabul edilir. Ülkemizde egzotik
bitki olarak yetiştirilmektedir.
Habitusu: 30-40 m. boylanabilen, kışın yaprağını döken, kalın gövdeli
ağaçlardır. Önceleri piramidal, seyrek dallı tepe formu geliştirirken,
sonraları sarkık ve sık dallı tepe yaparlar. Dioiktir.
Yaprak Özellikleri: Uzun ve kısa sürgünlere sahiptirler. Yaprakları uzun
saplı, geniş ayalı, fil kulağını ya da yelpazeyi andırır. Yaprakların dizilişi
sarmal olmakla birlikte, kısmen birçoğu bir arada demetler halinde
olabilmektedirler. Bu yapraklar sonbaharda düşmeden önce çok güzel, altın
sarısı bir renk alırlar.
Çiçek Özellikleri: Bir cinsli iki evciklidir. Erkek çiçekler; kısa sürgünlerin
pul yaprakları koltuğundan çıkan uzun bir eksen üzerinde yer alan seyrek
dizilmiş etaminlerden oluşur. Dişi çiçekler ya kısa sürgünlerin pul
yaprakları koltuğunda ya da direkt yaprak koltuklarında teker teker
bulunur.
Meyve Özellikleri: Oldukça büyük, yuvarlakça ve dış kısmı erik gibi
etlenmiş, olgunlaştığında sarı renk alır. Tohumun iç kısmı odunlaşmıştır.
Tohum besince zengindir ve yenir. Sonbaharda (Ekim-Kasım) dökülen
tohumların sarımsı-etli kısmı hayvanlara karşı kendini korumak için pis
koku salar.
Üretimi: Çin ve Japon tapınaklarında kutsal ağaç olarak sıkça rastlanan
Ginkgo’ları üretimi tohum ile yada çelik ile olur. Dişi ağaçlardan alınan
çelikler erkek ağaçlara aşı yapıldığında aynı ağaç üzerinde döllenmiş
tohum elde etmek mümkündür.
Ginkgo biloba
Yollara ve parklara dikilecek fertlerin erkek olmasına
dikkat etmelidir. Zira dişi ağaçlar tohumundan dolayı pis koku
yaratacaktır. Değişik iklim ve toprak koşullarına, gaz zararlarına
karşı son derece dayanıklıdır. Dekoratif sonbahar renklenmesi ile
dikkat çekici bir ağaçtır. İstanbul’da çok yaşlı fertlerine rastlamak
mümkündür.
Parkçılıkta makbul kültür formları aşağıdaki gibidir:
Ginkgo biloba cv. ‘Aurea’: Yaprakları uzun ve sarı.
Ginkgo biloba cv. ‘Fastigiata’ : Gövde sütun gibi.
Ginkgo biloba cv. ‘Pendula’ : Dallar aşağı sarkık.
Ginkgo biloba cv. ‘Variegata’ : Yaprakları sarı alacalı.
Ginkgo biloba cv. ‘Laciniata’ : Yaprakları daha büyük ve derin
parçalı.
VII. CONIFERAE SINIFI
(İĞNE YAPRAKLILAR-KOZALAKLILAR)
Çok uzun boylu ve uzun ömürlü, düzgün
gövdeli ağaç veya ağaççıklardır.
Gövdeler bazen dik ve piramidal formda,
bazıları bodur yer örtücü formda, çok dallı, dallar
gövdeye çevrel dizilmiş halde bulunur. Oluşan
katların her biri bir yılı ifade eder.
Kısa ve uzun sürgünleri vardır.
Yapraklar uzun ömürlü, kışın dökülmez ya da
nadiren dökülür. Genellikle iğne yaprak şeklinde,
nadiren göknar ve porsuklarda olduğu gibi yassı, bazı
kozalaklılarda ise pul şeklindedir. Yapraklar çok sert,
batıcı, bazılarında ise yumuşaktır. Yaprak rengi
genellikle açık ve koyu yeşil, fakat bazı taksonlarda
mavimsi, kül rengindedir. Yapraklar reçineli, sarmal,
çevrel ya da karşılıklı dizilirler.
Çiçekler genellikle bir cinsli bir evcikli ya da birkaçında bir
cinsli iki evciklidir.
Erkek ve dişi çiçekte periant yoktur. Erkek çiçekler uzunca
bir eksen çevresinde toplanmış kozalak halinde bulunur. Çiçek tozu
torbası ağacın cinsine göre değişik sayıdadır.
Dişi çiçekler de uzunca bir eksen etrafında pul şeklindeki
yaprakların sıralanmasıyla oluşmuş kozalak durumundadır. Pulların
üzerinde 2 ya da daha fazla sayıda tohum tomurcuğu vardır. Tohum
tomurcuklarının bulunduğu pullar döllenmeden sonra odunlaşarak
kozalak pullarına dönüşür. Bu kozalak pulları bazen basit şekilde
yani tek, bazen de iç ve dış pul olarak iki durumda görülür. Kozalak
pulları bazı türlerde odunlaşır, bazı türlerde (ardıç) ise etli hal alır,
adeta üzümsü meyve şeklindedir. Kozalak pulları bir veya çok sayıda
tohum tomurcuğuna sahiptir. Tohum tomurcuğu bir integümentli,
atrop ya da antroptur.
Genel olarak erkek kozalaklar, dişi
kozalaklardan küçüktür.
Tozlaşma
(Anemogam).
genellikle
rüzgarla
gerçekleşmektedir
Meyveler çoğunlukla 1 yılda olgunlaşır. Bazı
türlerde ise tozlaşmadan sonra 2-3-4 yıl sonra
olgunlaşma gerçekleşir. Tozlaşma sonrası oluşan
kozalakların durumu cinslere göre farklı olur.
Örneğin; göknarda olgun kozalaklar dik, ladinlerde
ise olgunlaşan kozalaklar aşağı sarkık vaziyette
bulunur.
Tohumlar
genellikle
kanatlıdır.
Tohum,
derimsi ya da odunsu bir kabukla örtülüdür.
Tohumun çimlenme süresi taksonlara göre farklılık
gösterir. Bazı türlerde tohum saçıldıktan 1-2 hafta
gibi kısa sürede çimlenme gerçekleşirken, bazı
kozalaklılarda birkaç yıla ihtiyaç vardır. Fideciklerde
çenek yaprak sayısı 2-15 tanedir.
İğne yapraklılarda gerçek iletken borusu
(trahe) yoktur, traheidler vardır. Çoğunun yaprak,
kabuk, odun ve tohumunda reçine vardır.
Genellikle kuzey yarım kürede geniş yayılışa sahiptirler. Güney
yarım kürenin ılıman bölgelerinde ise sınırlı yayılışa sahiptirler.
Subtropik zonlarda ise ancak yüksek yerlerde görülürler.
İğne yapraklılar, birkaç istisna dışında genellikle yaz-kış
yeşildirler (herdem yeşil). Az ya da çok kserofildirler (kuraklığa
dayanıklıdırlar)
Coniferae sınıfı, iki takımı (Taxoideae- Pinoideae) ve
bunlara bağlı toplam 7 familyayı, 46 cinsi, 500’den fazla türü
bünyesinde toplamaktadır.
Taxoideae Takımı: Taxaceae, Cephalotaxaceae, Podocarpaceae
Pinoideae Takımı:
Cupressaceae
Araucariaceae,
Pinaceae,
Taxodiaceae,
Familyalar; kozalak yapılarına göre familyalar öncelikle 2’ye
ayrılırlar:
1. Tohumları, etli bir kısımla yani arillus ile örtülü olan ve kozalak
kuruluşu tam olarak belli olmayanlar: Taxaceae, Podocarpaceae
2. Kozalak kuruluşu tam olarak belli olanlar: Araucariaceae,
Cephalotaxaceae, Pinaceae, Taxodiaceae, Cupressaceae
TAXOIDEAE TAKIMI
Bir cinsli iki evcikli, nadiren bir evciklidir. Belirgin kozalak
oluşumu yoktur. Dişi çiçekler teker teker ya da en fazla 4 tanesi bir
arada bulunur. Olgun tohumlar çekirdekli sulu meyveyi andırır.
Karpel görülür (dışarı çıkar).
1. TAXACEAE FAMİLYASI
Gövdeleri fazla dallanan ağaç yahut da ağaççık halinde, iğne
yapraklı, daimi yeşil bitkilerdir.
Bütün örnekleri bir cinsli iki evcikli, ender olarak bir
evciklidir. Erkek çiçekler yaprakların koltuğunda ya teker teker,
yada ufak kurullar halinde bulunur. Etamin sayısı 6 veya daha
fazladır. Her etamin 2-8 adet çiçek tozu torbası taşır. Dişi çiçekler
sürgün ucunda yer alır. Dişi çiçeklerin dip tarafını kiremitvari
dizilmiş pul yapraklar çevreler. Dişi çiçekler kozalak yapmaz. Çünkü
dişi çiçekler en çok 2 karpellidir. Halbuki bir kozalağın oluşması için
en az 3 karpelin bir araya gelmesi gerekir. Karpeller oldukça kısa
ve barındırdıkları tohumun ancak dip kısmını kavrarlar.
Tohum tomurcukları ortotroptur ve teker
teker bulunurlar. Tohum bir Arillus (kapçık) ile ya
kısmen yada tamamen örtülmüştür. Familyanın
önemli 3 cinsi; Taxus, Torreya, Austrotaxus ve
13 türü bulunmaktadır.
Cinslerin Ayırdım Anahtarı
1. Dişi çiçek kurulunda tek bir çiçek vardır. Olgun tohum Arillus
tarafından
kısmen
sarılmıştır,
tohum
bir
yılda
olgunlaşır..........................................Taxus
2. Dişi çiçek kurulunda tek bir çiçek vardır. Olgun tohum
tamamen sarılmıştır.
......................................................................................Austrotaxus
3. Dişi çiçek kurulunda iki çiçek vardır. Olgun tohum tamamen
örtülmüştür. Tohum iki yılda olgunlaşır …...................... Torreya
TAXUS L. (PORSUKLAR)
Herdem yeşil, ağaç veya ağaççık halinde
bulunurlar.
Tomurcukları küçük, üzeri kiremitvari
dizilmiş pullarla örtülüdür.
İğne yaprak dizilişi sarmal olmasına rağmen,
ışık etkisiyle sanki tarak gibi iki sıralı bir diziliş
gösterir. Reçine kanalları yoktur (Abies ve
Cephalotaxus’ta reçine kanalı var.). İğne yaprakların
üst yüzü koyu yeşil, sarı-yeşil veya mavi-yeşil
renktedir. Alt yüzleri daha açık renklidir ve
çoğunlukla stoma bandı görülmez (Torreya, Abies’te
olduğu gibi).Sequoia ve Tsuga’da stoma bandı var.
Bir cinsli iki evcikli, nadiren bir evciklidir.
Erkek çiçekler iğne yaprakların koltuğunda,
saplı ve kalkan şeklindeki 6-14 etaminden meydana
gelmiştir. Erkek çiçekler saplıdır ve kalkan şeklindedir.
Her bir etaminin 6-8 çiçek tozu torbası bulunur.
Torbaların hava baloncuğu yoktur. Erkek çiçekler
sonbaharda belirir, çiçek tozları ise ilkbaharda etrafa
saçılır. Döllenme sonbaharda olur, tohumlar gelecek
senenin sonbaharında olgunlaşır.
Dişi çiçekler sürgüncüklerin (kısa sürgünlerin)
uçlarında yer alır ve tek bir tane tohum tomurcuğu bulunur.
Dış kısmı sertleşmiş olan tohumun dip tarafında (sapa yakın
yerde) onu kısmen örten, önceleri yeşil, olgunlaştığında kırmızı
(nadiren sarı) renk alan ve Arillus adı da verilen bir kapçık
vardır. Tohumu ekildiği zaman ikinci yılda çıkar.
7-8 kadar türü bulunmaktadır. Bunların
birbirinden ayırt edilmesi son derece güçtür. Bazı
botanikçiler bunları tek bir türün varyeteleri kabul
etmektedir. Kuzey yarı kürede doğal yayılışı olan
porsukların ülkemiz park ve bahçelerinde
rastlanan ve ülkemizde doğal olarak yetişebilen tür
Taxus baccata’dır. Bu türün süs bitkisi olarak
parkçılıkta makbul bir çok kültür formu
bulunmaktadır.







Taxus baccata- Adi Porsuk
Familyası: Taxaceae
Vatanı: Ülkemizde doğal olarak yetişir (Bolu, İstanbul, Kastamonu,
Artvin, Denizli, Hatay, İçel, Kırklareli, Kütahya).
Habitusu: Herdem yeşil ağaççık ya da 20 m. boylanabilen ve bazen de
1m. kadar kalınlaşan gövdeye sahip, uzun ömürlü, sık dallı, ağaçlardır.
Gövde kabuğu kızıl kahve rengi, sürgün kabukları ise yeşil renktedir.
Uzunca piramit ya da düzensiz formda (habitus)dır.
Yaprak Özellikleri: Yaprakları iğne şeklinde fakat yassı, yumuşak, sivri
uçlu, üst yüzü koyu yeşil ve parlak, alt yüzü açık mat yeşil renkte, alt
yüzünde belirgin stoma çizgileri yoktur. Ayrıca yapraklarında reçine
kanalı bulunmaz. (Reçine kanalı olmaması ve alt yüzünde belirgin stoma
çizgisi bulunmaması ile Göknar’dan ayrılır.)
Çiçek Özellikleri: Erkek çiçek tomurcuklarının alt kısımda 3-5 pul
bulunur. 6-14 etamin, her etaminde 6-8 çiçek tozu torbası bulunur. Çiçek
tozlarında kanat vazifesi yapan kabarcıklar yoktur. Dişi çiçekler yaprak
sapı dibinde bulunur. Atrop bir tohum tomurcuğu vardır.
Meyve Özellikleri: Meyve sert kabuklu, etli, genellikle kırmızı renkte
tatlı bir örtü (arillus) ile çevrili, tohumlar 1-2 yıl dinlendikten sonra
çimlenebilirler.

Gölgeye tahammülü yüksektir.

Arillus dışındaki bütün bitki kısımları zehirlidir.

Kesilen gövdeler çok fazla sürgün verirler. Ayrıca budama ile kolayca
istenilen forma sokulabilirler.
Taxus baccata
Taxus baccata
Dik-sütunumsu formda büyüyenler:
‘Adpressa
Erecta’-‘Fastigiata’
Aureomarginata’ – ‘Fastigiata Robusta’
-‘Fastigiata
Az çok geniş çalımsı formda Büyüyenler:
‘Adpressa’-’Nissens
’Washingtonii’
Corona’-’Overeynderi’-
Sarkık Dallılar:
‘Dovastoniana’ – ‘Dovastoniana Aurea’ – ‘Gracilis
Pendula’
Alçak Büyüyen Çeşitler:
‘Repandans’
TAXUS CUSPIDATA (JAPON PORSUĞU)
İğne yapraklar birden bire sivrilir ve küçük dik duran diken
uçludur. Tomurcuk pulları kısmen üç köşeli ve daha az sıkıcadır.
İğne yapraklar 1.5-2.5 cm uzunluğunda, 2-3 mm. genişlikte,
belirgin bir şekilde sarımsı renkteki sapçıklarla bir araya
toplanır, düzensiz iki sıralı olarak dizilir. Yapraklar belirgin
şekilde şişkin orta damarlı, üst yüzü genellikle koyu yeşil, alt
yüzü sarımsı yeşil renktedir.
T. cuspidata Yaprak ve meyvesi
T. cuspidata ‘Nana’
TAXUS X MEDIA (T. BACCATA X T. CUSPIDATA)
Anne ile babanın bazı özelliklerini gösteren melez türdür. Bu
türün peyzajda en çok kullanılan çeşidi T. x media ‘Hicksii’ dir.
Bu çeşit dar sütunsu formludur. T. baccata ‘Fastigiata’ ya benzer, ancak
biraz daha gevşek yapıda, 2 m. kadar boylanır, iğne yapraklar sarmal
dizilir ve genç sürgünlerde kuvvetli bir şekilde yukarıya doğru
yönelmiş, 2-2,5 cm. uzunlukta ve 2-3 mm. genişliktedir. Yaprakların üst
yüzü güçlü omurgalı, koyu yeşil, alt yüzü 2 adet zeytin yeşili renkte
çizgili.
T. x media ‘Hicksii’
T. X media ‘Hicksii’ Yaprak ve meyvesi
TAXOIDEAE TAKIMI
2. CEPHALOTAXACEAE FAMİLYASI
Herdem yeşil ağaç , ağaççık veya çalılardır. Yapraklar sarmal
dizilir, iğne yaprak formundadır. Çoğunlukla Taxus’lara benzer, ancak
yaprakları Taxus’tan daha uzun, daha sert ve alt yüzlerinde de göz alıcı
mavi-gri beyaz stoma bantlarının olmasıyla ayrılır. Yapraklar sürgüne
teker teker sarmal olarak dizilir. Genellikle bir cinsli iki evciklidir.
Ender olarak tek evciklidir. Sürgünler çevrel veya karşılıklı dizilir.
Erkek çiçekler; genç sürgünlerin yaprak koltuklarında,
kısa saplı, bir çoğu bir araya gelerek küremsi formda başçık
(kurul) oluştururlar. Her bir etamin pulunun altında 3-8 çiçek
tozu torbası bulunur.
Dişi çiçek kurulu kısa saplı olup, küçük, karşılıklı
çapraz dizilmiş birkaç çift örtü pulundan meydana gelmiştir.
Her karpelin iki tohum tomurcuğu var.
Tohumlar oldukça büyük, yaklaşık 2,5 cm.
uzunlukta
(dik
duran,
reçineli),
yeşilimsikahverengimsi, etli kabukludur. Tohum 2. yılda
olgunlaşır.
İki cins (Cephalotaxus ve Amenotaxus) ve
tahminen 6 tür Himalaya’da ve Doğu Asya’da
yayılış yapmaktadır.
CEPHALOTAXUS CINSI
Herdem yeşil ağaç veya çalılardır. Sürgünler çevrel
veya karşılıklı dizilir.
Tomurcuklar bol sayıda pulla örtülü olup, yumurta
formundadır.
Yapraklar sürgünlere sarmal dizilir, ancak ışığa
yöneldiğinden, bir düzlem üzerinde iki sıralı dizilmiş gibi
görünür. İğne yaprakların üst yüzünde orta damar
belirgin olup, alt yüzlerinde iki adet stoma şeridi bulunur.
Erkek çiçeklerin 6-11 tanesi bir araya gelip
yuvarlak formlu başçık oluşturur. Erkek çiçekler
yaprakların koltuklarında sonbaharda oluşur, ilkbaharda
açılırlar.
Dişi çiçekler, kısa bir sap üzerinde karşılıklı olarak
çift yerleşmiş ve kadeh şeklini almış brahtelerin her
birinin koltuğunda dik duran şişe biçiminde iki tane
tohum tomurcuğuna sahiptir. Çoğunlukla biri, nadiren
ikisi tohuma gelişir.
Tohumun dış kısmı etli, olgunlaşmadan önce yeşil,
olgunlaşınca kırmızımtırak-kahverengidir.









Cephalotaxus harringtonia- Japon YalancıPorsuk
Familyası: Cephalotaxaceae
Vatanı: Japonya, Kuzey Çin ve Kore’de doğal olarak yetişir.
Habitusu: Herdem 0,5-1 m boylanabilen, yere yatık, dik veya dağınık
formda bir çalı ya da küçük bir ağaçtır. Gri renkli kabuk ince şeritler
halinde soyulur.
Yaprak Özellikleri: Yaprakları 5 cm’den uzun değildir, 2-3 mm.
genişliktedir. Çok kısa saplı olan yapraklar, çoğunlukla yukarı doğru
eğik orak formludur, uç kısımları oldukça ani bir şekilde iyice incelir,
sivrilir. Uzun sürgünlerde dizilmiş olan yapraklar yukarıya doğru
yönelmiştir. Üst yüzü parlak, alt yüzü 13-15 sıradan oluşan 2 stoma
bantı vardır. Sürgünler karşılıklı dizilir. Dallar gövdeye 3-4’lü çevrel
dizilmiştir.
Çiçek Özellikleri: Erkek çiçekler 8-10 mm çapında, küre biçiminde
topluluk oluşturur. Dişi çiçek kozalakları 5-15mm uzunluğunda,
silindirik kısa bir sap ucunda 3-6 adedi bir arada bulunur.
Meyve Özellikleri: Tohumun dış kısmı etli, önceleri yeşil, olgunlaşınca
portakal-kırmızı-kahverengidir.
Tohum
eylül-ekim
aylarında
olgunlaşır. Tohumlar yumurta formunda, 2-3 cm uzunlukta, 1,5 cm
çapındadır.
C. h. var. drupacea, C. h. ‘Fastigiata’ önemli kültür formlarıdır.
Yavaş büyür, güneşli ve yarı-gölge yerleri tercih eder. Gölgeye de çok
dayanıklıdır.
Cephalotaxus harringtonia
Cephalotaxus harringtonia

Cephalotaxus fortuneiFamilyası: Cephalotaxaceae
Habitusu: Dallar yatay duruşlu olup, uçları biraz

Yaprak Özellikleri: Yaprakları 5-8 cm. uzunlukta, 4



sarkıktır.
mm. genişlikte, Yaprak uçları kademeli olarak
sivrilir, üst yüzü parlak yeşil, alt yüzünde 18-22
sıradan oluşan 2 stoma bandı vardır.
Çiçek Özellikleri: Erkek çiçekler yuvarlak ve
yaprakların koltuklarında, dişi çiçekler yumurta
biçiminde ve sürgünlerin ucunda yer alır.
TAXOIDEAE TAKIMI
3. PODOCARPACEAE FAMİLYASI
Güney yarım kürenin subtropikal (sıcak), dağlık
bölgelerinde doğal olarak yayılmışlardır. Ayrıca
Asya’nın doğu bölgelerinde Japonya, Çin ve Batı
Hindistan’da doğal olarak yaşamaktadır. Türkiye'de
(egzotik) ise Podocarpus kıyı şehirlerimizde parklarda
ve bahçelerde soliter ya da pituresk formlu bitki olarak
kullanılmaktadır.
Herdem yeşil, boylu ağaç ve ağaççıklardır.
Genellikle bir cinsli bir evcikli (monoik), bazı cinslerde
iki evcikli (dioik)dir. Yapraklar sarmal dizilir.
Familyanın bazı cinslerinde yapraklar pul (yassı
formda) veya iğne şeklinde, bazılarında oval ve rozet
biçimindedir.
Erkek çiçekler sürgünlerin ekseninde (axillar),
yaprak koltuklarında yer alır ya da kısa sürgünlerin
ucunda (terminal) bulunur. Çok sayıda stamenleri ve
her stamenin de 2 polen kesesi bulunur.
Dişi çiçekler; bir ya da çok sayıda örtü puluna
sahiptir. Her karpelin tek bir tohum taslağı vardır.
Tohumlar odunlaşmış değildir. Olgunlaştığında etli
tohum kabuğuna dönüşür.
Familyanın bilinen 7 cinsi Podocarpus,
Saxegothaea, Dacrydium, Microcachrys , Pherosphaera,
Phyllocladus,
Acmopyle olup, bunlardan sadece
ülkemizde son yıllarda kullanılmaya başlayan
Podocarpus
cinsi
ve
bu
cinsin
de
sadece
P.macrophyllus türü tanıtılacaktır.
PODOCARPUS (TAŞ PORSUKLARI)
100 den fazla tür genellikle güney yarım
kürenin tropik ve subtropik yağmur ormanlarında
yayılış yapmaktadır. Podocarpus; Tazmanya, Yeni
Zelanda, güney Şili ormanları ile bazı türleri Afrika
ve Amerika‘nın tropikal dağlık alanlarında yayılış
gösterir.
Podocarpus, 1-25 m yükseklikte (nadiren 40
m.) herdem yeşil çalı veya ağaçlardır.
Yapraklar oldukça büyük, uzun, enli yaprak
halindedir (35 cm. kadar uzunluk 5 cm. kadar
genişlik yapabilir). İnce ya da kalın, derimsi, sert,
mızrak ya da yumurta formunda, nadiren pul yaprak
halinde, yeni sürgünler üzerinde ilk çıktıklarında
genellikle kırmızımsı pembe renktedir. Yaprak
dizilişi genellikle sarmal, nadiren karşılıklıdır.
Erkek çiçekler dar silindirik, yaprak
koltuklarında ya da nadiren sürgün uçlarında
bulunur.
Dişi çiçekler de çoğunlukla yaprak
koltuklarında ya da sürgün uçlarında yer alır.
Çoğunlukla 2-4, nadiren de çok sayıda karpelden
oluşur. Karpellerin 1-2 tanesi üreyimlidir. Her
karpelde 1 tane tohum tomurcuğu bulunur.
Tohumun kabuğu sert, dıştan etli bir
kısımla (arillus) örtülmüştür. Tohumların altında
genellikle etli ve şişkin, ayak formunda bir yapı
vardır.







Podocarpus
Porsuk
macrophyllus- Büyük
Yapraklı Ayaklı
Familyası: Podocarpaceae
Vatanı: Çin’de doğal yetişir. Ülkemizde ılıman bölgelerde
yetiştirilebilir.
Habitusu: 20 m. boylanabilen, yoğun dallı bir ağaçtır. Gövde
kabuğu gri, grimsi-kahverengi ve ince levhalar halinde
soyulur. Dallar dağınıktır.
Yaprak Özellikleri: Yapraklar dar mızraksı veya geniş şeritsi
şekilde, 8-10 cm boyunda,7-10 mm eninde, tam kenarlı veya
hafifçe geriye doğru kıvrık, sivri uçludur. Üst yüzü parlak
koyu yeşil, alt yüzü açık yeşil, orta damar belirgindir.
Çiçek Özellikleri: Erkek çiçek kurulları 3-5 cm boyundadır, 35’i bir arada demetler halinde bulunur. Dişi çiçekler yan
durumlu olarak tek tek bulunur.
Meyve Özellikleri: Dış kısmı etlenmiş tohum, yumurta
biçiminde, yaklaşık 10 mm boyunda, önceleri yeşil
olgunlaştığında morumsu siyah renktedir ve morumsukırmızı renkte bir ayak üzerinde durmaktadır.
PINOIDEAE TAKIMI
4. ARAUCARIACEAE FAMİLYASININ GENEL
ÖZELLİKLERİ
Herdem yeşil, boylu ağaçlardır. Genellikle 1
cinsli 2 evcikli, nadiren tek evciklidir.
Yapraklar sarmal dizilir. Yaprak ya geniş ve
düz mızrağımsı-yumurta formlu ve çok sayıda paralel
damarlı, ya da dar, sivri-oval ve tek damarlıdır.
Erkek çiçekler çok sayıda sarmal dizilmiş
stamenlerden oluşur.
Dişi çiçek çok sayıda sarmal dizili brahte (örtü
pulu)lerden oluşur.
Kozalaklar büyük, odunlaşmış, genişlemiş
brahtelerden oluşur. 2.-3. yılda olgunlaşarak dağılır.
Her bir karpelin altında bir tohum tomurcuğu
bulunur.
Güney yarımkürede 2 cins (Araucaria ve
Agathis) yaklaşık 35 tür ile temsil edilir.
ARAUCARIA
Fazla boylanan, düzgün gövdeli ağaçlardır.
Dallar gövdeye çevrel dizilmiştir.
Yapraklar çoğunlukla derimsidir, sarmal dizilir,
bazen pul şeklinde ve seyrek olarak çatı kiremidi gibi
sıralanmış, bazen de mızrak biçiminde ya da hançer
görünüşünde çok sivri uçludur.
Erkek çiçekler bir ayara gelerek uzunca silindir
form oluşturur.
Dişi çiçekler çok sayıda, kalın karpellerin bir
araya gelmesiyle büyükçe bir kozalak oluştururlar. Her
karpelin 1 tohum tomurcuğu vardır.
Tohum kalın kabukludur. Kozalaklar dik durur
(Göknar ve Sedir gibi). Kozalak olgunlaştığında
dökülür. 2-3 yılda olgunlaşır.
Yaklaşık 15 türü güney yarımkürede yayılış
yapar. Türkiye’de ise egzotik olarak park ve bahçelerde,
iç mekanlarda yetiştirilir (Doğal değil)
Türkiye’de rastlanan türler:
Araucaria araucana (Molina) K. Koch
 Araucaria columnaris (G. Forst.) Hook. (Syn:
A. excelsa)
Araucaria heterophylla (Salisb.) Franco: Salon
Arokaryası: Ülkemizde daha çok salon bitkisi
olarak kullanılmaktadır.









Araucaria araucana- Maymun çıkmaz ağacı, Şili
Arokaryası
Familyası: Araucariaceae
Vatanı: And Dağlarının Şili, Güneybatı Arjantin’deki batı
yamaçlarıdır. Soğuklara en dayanıklı olan türüdür.
Habitusu: Doğal ortamında erkek bireyleri 15-18m, dişileri 30-50m
kadar boylanabilen ancak ülkemizde 10 m’yi nadiren geçen bir
ağaçtır. Düzgün gövdeli ve genellikle simetriktir.
Yaprak Özellikleri: 25-50 mm uzunluğunda ve sapsız olan
yaprakları deri gibi sert, üçgen şeklinde, uçları sivri ve batıcıdır.
Her iki yüzü de koyu yeşil renktedir. Sürgünlere sık ve sarmal
olarak dizilmiştir. Yaprak üst yüzü içbükey, altyüzü dışbükeydir.
Yapraklar 10-15 yıl sonra kahverengiye dönüşerek uzun yıllar
gövde üzerinde kalır.
Çiçek Özellikleri: Erkek ve dişi çiçekler genellikle aynı ağaç
üzerinde bulunur. Erkek çiçekler 8-12cm uzunluğunda ve
silindiriktir. Dişi çiçekler 14-20 cm genişliğinde ovalimsi-küresel
formlu dik duran bir kozalak oluşturur. Bu kozalak kahverengi ve
odunsudur; sürgünlerin ucunda dik durur.
Meyve Özellikleri: Kırmızımsı-kahverengi kanatsız tohumları 34,5 cm uzunluğundadır ve yenir.
-15 dereceye kadar dayanır. Peyzajda soliter bitki olarak park ve
bahçelerde değerlendirilir.
Araucaria araucana
ARAUCARIA COLUMNARIS
Yurdunda (Norfolk Adaları, Yeni Gine, Yeni
Zelanda) 70 m. boylanan ağaçlardır. Gövde düzgün,
dallar gövdeye 4-7 sıralı çevrel bağlanmıştır.
Yapraklar yan dallarla, genç bitkilerde açık
yeşil renkte, yumuşak biz biçiminde, meyve
dallarında ve yaşlı bitkilerde ise yassı, çok kısa, sert
ve birbiri üzerine yatmış halde olmak üzere iki
şekilde görülür.
Dişi kozalaklar saplı, yuvarlağımsı, tohumlar
büyük, koyu kahverengi renkte ve kanatlıdır.
Ülkemizde özellikle Akdeniz bölgesinde soliter bitki
olarak park ve bahçelerde kullanılır.
Araucaria columnaris (Syn: A. excelsa)
Araucaria heterophylla- Salon Arokaryası
 Familyası: Araucariaceae
 Vatanı:
Ülkemizde iç mekan bitkisi olarak
yetiştirilir.
 Habitusu: Doğal ortamında 60-70 m kadar
boylanır.
 Yaprak Özellikleri: 2 farklı yaprak görülür. Genç
sürgünlerde açık yeşil renkte, uzun, köşeli ve
yumuşak; yaşlı sürgünlerde ise daha kısa, sert0 ve
üst üste binmiş yaprak yapısı vardır.
 Kozalak
Özellikleri:
Kozalakları
9-10cm
uzunluğunda, 10-12 cm genişliğindedir.

Araucaria
heterophylla
Download
Random flashcards
Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

321işletme

2 Cards oldcity

Terimler

2 Cards oauth2_google_ef32970e-e5f9-4595-9abe-394e9f6bc8d9

Create flashcards