yeni klasik yaklaşım(rasyonel beklentiler)

advertisement
Monetarist Hatırlamalar;
 1955 ile 1965 yılları arasında Milton Friedman ve arkadaşları
tarafından kurulmuş ve geliştirilmiştir.

Amaç ; gözden düşen miktar teorisini yeniden canlandırmak

Öncüleri ; Milton Friedman, David Laidler, Micheal
Parkin, Karl Brunner, Alan Meltzer, Alan Walters
Monetarist Hatırlamalar;
 Temel Varsayımları;
En önemli moneter faktör dolanımdaki para miktarıdır.
M. Freidman’a göre; Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir
olgudur. Dolayısıyla enflasyonun temel nedeni para arzındaki
artışlardır.
Kamu harcamalarının enflasyonist sonuç yaratıp yaratmayacağı
nasıl finanse edildiği ile alakalıdır;
Para arzı artırılarak finanse edilirse enflasyon ortaya çıkar,
Borçlanma ile finanse edilirse dışlama etkisi ortaya çıkar.
Monetarist Hatırlamalar;
Para lüks bir maldır. Lüks mallar için para talebinin gelir esnekliği
birden büyüktür.
Ekonomilerdeki istikrarsızlığın temel kaynağı yanlış uygulanan para
politikalarıdır. Monetaristlere göre;
1929 buhranının temel nedeni para arzının yeterince ve zamanında
artırılmamış olmasıdır.
b. 1973 krizinin temel nedeni ise para arzının gereğinden fazla
artırılmış olmasıdır.
Para arzı dışsal bir değişkendir.
a.
Monetarist Hatırlamalar;
Para talebinin faiz esnekliği düşüktür.
Adaptif beklentiler söz konusudur.
Tüketim, sürekli gelirin artan bir fonksiyonudur.
Emek arzı beklenen reel ücretin artan bir fonksiyonudur.
Emek talebi reel ücretin azalan bir fonksiyonudur.
Monetarist Hatırlamalar;
Doğal işsizlik oranı
Sürekli gelir hipotezi (M. Freidman)
Sabit parasal genişleme kuralı ve para politikasının etkinliği
Para arzı artış oranının büyüme hızına eşit, yüksek yada düşük
olması durumu ve sonuçları
Maliye politikası etkili değildir.
Vergi politikası etkili değildir.
Çünkü; vergilerin azalması mutlak geliri artırır. Ancak mutlak gelir
(şimdiki gelir) sürekli gelirin içinde çok küçük bir yere sahiptir.
Kamu harcaması politikası etkili değildir.
Çünkü; kamu harcamalarının karşılanması için borçlanma yada
vergi artırımı yolları özel kesimin tüketim ve yatırım
harcamalarını azaltır.
Monetarist Hatırlamalar;
Genel olarak paranın dolanım hızı sabit değil ancak istikrarlı ve
öngörülebilir özelliktedir.
Dönemler itibariyle;
Kısa dönemde değişken, Uzun dönemde ise sabit değer alır.
Bu nedenle para kısa dönemde yanlı, uzun dönemde yansızdır.
Ayrıca;
Para politikası kısa dönemde etkin, uzun dönemde etkili değildir.
(İşçi yanılma modeli yada para yanılgısı)
Diğer bir ifadeyle para arzında meydana gelen bir artış kısa
dönemde milli geliri uzun dönemde ise fiyatları artırır.
Monetarist Hatırlamalar;
Para arzındaki artış 6-9 ay sonra milli geliri, 12-18 ay sonra da
fiyatları artırır.
Para Talebi;
MD= f( Yp, R, Pe, u)
MD= Reel para talebi
YP=Sürekli gelir
R=Finansal aktiflerin getiri oranı
Pe=Beklenen enflasyon oranı
U=Para talep edenlerin zevkleri ve tercihleri
Monetarist Hatırlamalar;
Enflasyon-işsizlik ilişkisi;
Kısa dönemde trade-off vardır, uzun dönemde yoktur. Ek olarak;
- Kısa dönem Phillips eğrisi negatif eğimlidir.
- Kısa dönemde tek bir phillips eğrisi yoktur. Farklı enflasyon
beklentilerine göre n tane eğri vardır.
- Enflasyon beklentisi artarsa eğri paralel yukarı kayar, beklenti
düşerse paralel aşağı kayar
- Uzun dönem phillips eğrisi diktir.
-
Hızlandırıcı enflasyon hipotezi
Soğuk hindi yaklaşımı
Tedrici yaklaşım
YENİ KLASİK
MAKRO İKTİSAT TEORİSİ
RASYONEL BEKLENTİLER OKULU
ORTAYA ÇIKIŞI



Yeni Klasik Makro İktisat Teorisi köklerini, esas itibariyle Ortodoks paracı
makro iktisat teorisinden almış olmakla birlikte, 1970'li yıllarda paracı
yaklaşımdan ayrılmış ve farklı bir teori haline dönüşmüştür.
Yeni klasik yaklaşım, uyumcu beklentiler hipotezine karşı geliştirdiği
rasyonel beklentiler hipotezi ve merkez bankalarının ekonomiye
müdahalesine karşı geliştirdiği politika etkisizliği hipotezi ile makro iktisadi
düşüncede devrim yaratmıştır.
Yeni klasik makro iktisat teorisi de zamanla kendi içinde ikiye ayrıldı. Bir
gurup iktisatçı kendilerini Yeni Klasik Makro İktisat Teorisi mensubu
olarak kabul ederken, ayrılan gurup Yeni Klasik Reel Konjonktür
Teorisini geliştirdi.
Yeni klasik makro iktisat teorisi ile yeni klasik reel konjonktür teorisinin
kökleri aynı olmakla birlikte, konjonktür dalgalanmalarının analizindeki
yaklaşımları farklılıklar göstermektedir
ÖNEMLİ TEMSİLCİLERİ
J. F. MUTH ; 1961, Rasyonel Beklentiler Varsayımı
Robert LUCAS; Lucas Arz Eğrisi ve Politika Etkisizliği Teoremi
Y= f (P - Pe)
e
P
P > Pe ise Y artar, tersi durumda azalır.
Bu durumda işsizlik oranlarını (doğal ve cari) siz yorumlayabilir
misiniz?
Politika Etkisizliği Hipotezii; «En iyi politika, politikasızlıktır»
ÖNEMLİ TEMSİLCİLERİ
T. SARGENT ve N. WALLACE; «Hoş Olmayan Monetarist Aritmetik»
Uzun dönemde bütçe açıklarının borçlanarak finanse edilmesi, para basarak
finanse etmeye göre daha fazla enflasyonist sonuç doğurur. (Borçlanma imkanının
ortadan kalkması durumunda)
Diğer bir ifadeyle parasal finansmandan kaçınmak uzun dönemde daha fazla
enflasyona yol açar.
Monetaristler enflasyonun nedeninin para basmak olduğunu varsaydıklarından
bu olgu hoş olmayan monetarist aritmetik olarak adlandırılmıştır.
ÖNEMLİ TEMSİLCİLERİ
Devletin Borçlanma İmkanının ortadan kalkması yada devam etmesi neye
bağlıdır?
Bu durum reel faiz oranı ile reel büyüme hızı arasındaki ilişkiye bağlıdır;
a) Eğer, reel faiz oranı, büyüme oranından yüksekse borç stoku/GSMH oranı
giderek artar ve borçlar sürdürülemez hale gelir. Bu durumda zorunlu olarak
para basımı yapılır.
Yani, hoş olmayan monetarist aritmetik durumunun ortaya çıkabilmesi için reel
faizlerin büyüme oranından yüksek olması gerekir.
b) Reel faiz oranı, büyüme oranına eşit yada ondan küçükse borçlanma
sürdürülebilir.
ÖNEMLİ TEMSİLCİLERİ
Robert BARRO; Ricardocu Denklik Teorisinin Geliştirilmesi,
Ricardo- Barro Hipotezi (1974)
Temel Varsayımları
1. 1929 Büyük Buhran’ın nedenini beklentilere dayandırarak açıklamışlardır.
2.
3.
4.
İktisadi birimler kararlarını verirken parasal ve nominal faktörleri dikkate
almaz; sadece yatırım, tüketim gibi reel faktörlere bakarlar.
Emek arz ve talebi reel ücretin bir fonksiyonudur.
Phillips arz eğrisi hem kısa hem de uzun dönemde geçersizdir. Yeni klasiklere
göre phillips eğrisi kısa dönemde bile diktir.
Klasiklerden iki noktada ayrılırlar;
a) fiyatların ve ücretlerin esnekliği dikkate alındığında mal ve faktör
piyasalarındaki dengelenme aynı anda oluşur.
b) Tam istihdam yerine doğal işsizlik denge gelir düzeyi söz konusudur.
5.
Temel Varsayımları
6. Önceden açıklanan yada öngörülen iktisat politikaları üretim ve istihdam
üzerinde etkisizdir. Bireyler bu durum karşısında önlemlerini alırlar ve tahmin
hatası yapmazlar.
7. Ekonomi daima doğal hasıla düzeyindedir. Doğal hasıladan sapma ancak,
iktisadi karar birimlerinin tahmin hatası yapmaları durumunda gerçekleşir.
Yani beklentilerde yanılma olması durumunda ekonomi doğal hasıla
düzeyinden sapar.
8. Beklentilerdeki yanılmalar ancak tesadüfi olarak gerçekleşirler. Bu nedenle,
istikrarı sağlamak için para ve maliye politikası uygulamalarına gerek yoktur.
Temel Varsayımları
Tahmin hatalarının denge hasılası üzerindeki etkisi, doğal hasıla ve doğal işsizlik
oranı dikkate alınarak şu şekilde ortaya konulmaktadır.
Gerçekleşen – Beklenen
Fiyat Düzeyi
İşsizlik
Hasıla
P = Pe
P > Pe
P < Pe
U= UN
U< UN
U> UN
Y=YN
Y>YN
Y< YN
Temel Varsayımları
Rasyonel Beklentiler Hipotezi
Beklentileri, adaptif ve rasyonel beklentiler şeklinde ayırarak incelemek mümkündür
Bireyler beklentilerini adaptif bir şekilde belirleyebilir. Buna göre enflasyon ile ilgili
beklentiler oluşturulurken, sadece geçmiş dönem bilgileri kullanılır.
Rasyonel Beklentiler Hipotezi, ilk defa 1961 yılında mikro iktisat alanında yapılan bir
çalışmada John Muth tarafından ileri sürülmüştür.
Rasyonel beklentiler hipotezi, günümüz dünyasının dinamik, rasyonel ve
enformasyona kolay erişebilen bireyine (ekonomik karar birimine) dayanmaktadır. Bu
birey hata yapabilir fakat sürekli olarak hata yapmaz ve sürekli olarak aldatılamaz
.
Rasyonel beklentiler hipotezine göre; ekonomik karar birimleri bir değişkenin
gelecekte alacağı değerle ilgili bir tahmin yaparken, bu değişkenin değerini
etkileyeceğini tahmin ettikleri faktörlerin tamamı ile ilgili elde mevcut bulunan
bütün enformasyonu (bilgiyi) en etkin şekilde kullanır.
Hipotezin katı ve zayıf yorumları

Katı yorum, ekonomik karar birimlerinin tahmin edecekleri değişkenle
ilgili bütün enformasyona sahip olacaklarını varsayar

Zayıf yorumda ise enformasyon elde etmenin belirli bir maliyeti bulunduğu
için karar birimlerinin, söz konusu değişkenle ilgili bütün enformasyona
değil, ancak kısmi bir enformasyona sahip olabileceği varsayılmaktadır.

John Muth'un ele aldığı katı şekliyle rasyonel beklentiler hipotezinde,
ekonomik karar birimlerinin ekonomik değişkenlerin gelecekte alacağı
değerler konusundaki sübjektif tahminleri, bu değişkenlerin doğru veya
objektif matematiksel şartlı beklentileri ile örtüşecektir.
RASYONEL BEKLENTİLER HİPOTEZİNİN CEBİRSEL GÖSTERİMİ
Pet = E (Pt / It-1)
Burada,
 Pet = t yılından t+1 yılına doğru beklenen enflasyon oranı,
 E(Pt / It-1) = ekonomik karar birimlerinin elinde mevcut bulunan t-1
dönemine ait enformasyon (bilgi) setine dayalı olarak beklenen
enflasyon oranıdır.
 Enflasyonun gelecek yıl alacağı tahmini büyüklük elde bulunan
enformasyonun bir fonksiyonudur.
 Muth'un
ifadesiyle bunun anlamı şudur: Gelecek olayların
enformasyona dayalı tahmininden ibaret olan beklentiler, uygun
ekonomi teorisinin tahminleri ile esasen aynıdır.
RASYONEL BEKLENTİLER TEORİSİNİN KATI FORMÜLÜ
Pet= Pt+ εt

Pet= t yılından t+1 yılına doğru beklenen enflasyon oranı,

Pt = t yılından t+1 yılına cari enflasyon oranı,

εt = rastgele hata terimidir. (Sıfır ortalamalı, enformasyon setinden
ilişkisiz, en düşük varyanslı)
RASYONEL BEKLENTILER HIPOTEZINE YÖNELTILEN ELEŞTIRILER

Birinci Eleştiri: Az bilgi-Hata; Çok bilgi-Maliyet
Tam enformasyona ulaşabilmek için, zaman, emek ve paraya ihtiyaç vardır.
Bütün ekonomik karar birimleri bu imkanlara sahip olmayabilir. Tam
enformasyona ulaşamadıkları için, gelecekle ilgili tahminlerinde hata
yapabilirler.

İkinci Eleştiri: Model doğru mu?
Ekonomik karar birimlerinin içinde bulundukları ekonominin, en doğru
olduğuna inandıkları bir modeline ihtiyaçları bulunmaktadır. İktisatçıların
kendileri bile ekonominin doğru modeli üzerinde anlaşamazlarken, ekonomik
karar birimleri doğru ekonomik modeli nasıl bulabilirler?
Temel Varsayımlar
Piyasaların sürekli olarak temizlenmesi
Mal Piyasasının Dengelenmesi:
 Ortodoks Keynesyen Yaklaşım sadece kısa dönemi esas aldığından fiyatlar
katıdır ve fiyatların yavaş ayarlanmasından dolayı piyasalar dengelenmez ve
sürekli bir dengesizlik durumu söz konusudur.
 Ortodoks Paracı yaklaşıma göre ise fiyatlar yeterli derecede esnektir.
Ekonomide kısa dönemde dengesizlik söz konusu olsa bile uzun dönemde
dengeye gelecektir.
 Yeni Klasik Makro İktisat Teorisi, piyasaların Walrasyan genel denge
modelinde olduğu gibi sürekli olarak dengelendiğini varsayar. Buna göre
bütün piyasalardaki fiyatlar, bu piyasalardaki dengeyi sağlayacak kadar
esnektir. Ekonominin hem kısa hem de uzun dönemde sürekli olarak dengede
bulunduğu varsayıldığı için, yeni klasik modellere “denge modelleri”
denilmektedir
İşgücü piyasasının dengelenmesi

Yeni Klasik Makro İktisat Teorisi, işgücü piyasasındaki denge reel ücret
seviyesinde iş arayan herkesin iş bulabileceğini varsaymaktadır. Buna
göre, işsizlik tamamen gönüllü bir olgudur.
Temel Varsayımlar
Politika Etkisizliği Hipotezi

Yeni klasik makro iktisat teorisine göre, para ve maliye politikaları, ekonominin
üretim ve istihdam gibi reel değerleri üzerinde kalıcı bir etki doğurmaz.
Etkisiz oldukları için, para ve maliye politikaları uygulanmamalıdır.
PARA POLİTİKASI


Yeni klasik makro iktisat teorisine göre, merkez bankası tarafından önceden
kamuoyuna ilan edilen bir para politikası ekonominin üretim ve istihdam
gibi reel değişkenleri üzerinde hiçbir etki yapamaz, etkisiz olduğu için de
para politikasının uygulanmaması gerekir.
Bu görüşe Lucas-Sargent-Vallace Politika Etkisizliği Hipotezi denir.
Merkez Bankasının Uygulayacağı Genişletici Para Politikasını Önceden
Kamuoyuna İlan Etmesi Durumu

Merkez bankasının para arzını (MS) arttırmaya karar verdiğini ilan ettiğini, yani
önceden kamuoyuna duyurduğunu varsayalım.

Rasyonel ekonomik karar birimleri, beklentilerini oluştururken bu enformasyonu
dikkate alacaklar ve para arzındaki artışın fiyatlar genel seviyesini yükselteceğini
hesaba katacaklardır.

Fiyatlar genel seviyesinin yükselmesiyle birlikte, reel ücretlerinin düşeceğini
tahmin eden işçiler ise parasal ücretlerini arttırmak için işveren üzerine baskı
yapacaklarından ve bu yolla parasal ücretlerini arttıracaklarından dolayı reel
ücret tekrar eski seviyesine döneceği için, işveren işgücü talebini
arttırmayacaktır.

İşçiler de parasal ücret artışlarının reel ücretlerini değiştirmeyeceğini
öngörecekleri için işgücü arzını azaltmayacaklardır. Dolayısıyla, ekonomideki
tam enformasyona dayalı uzun dönem doğal işsizlik oranı denge seviyesi (YN)
değişmeyecektir.

Para arzının artması sonucunda toplam talep doğrusu paralel olarak sağa kaymak
suretiyle, AD0(MS0) konumundan ADı (MSı) konumuna gelecektir.

Fiyat artışı beklentileri Pe=Po'dan Pe=P2'ye yükseleceği için, parasal ücretler
yükselecek ve üretim maliyetleri artacaktır.

Toplam talep-toplam arz modelinde üretim maliyetlerinin yükselmesi, kısa dönem
toplam arz doğrusunu SS0(Pe=P0) konumundan SS1,(Pe=P2) konumuna kaydıracaktır.

Bu durumda üretim ve istihdam seviyesinin değişmeyeceği açıktır. Demek ki yeni denge
P2 fiyatlar genel seviyesinde C noktasında oluşmakta, fakat uzun dönem tam
enformasyon doğal işsizlik oranı denge seviyesi (YN) kısa dönemde bile
değişmemektedir.

TCMB’nin önceden ilan edeceği genişletici bir para politikası, ekonominin üretim ve
istihdam gibi reel makro değişkenleri üzerinde kısa dönemde etkisizdir. PARA
SÜPER YANSIZ bir faktördür.
Merkez Bankasının Uygulayacağı Genişletici Para Politikasını
Kamuoyuna İlan Etmemesi Durumu; Sinyal Algılama Sorunu
Önceden

Ekonominin başlangıçta A noktasında dengede olduğunu ve merkez bankasının
önceden kamuoyuna ilan etmeden gizli bir genişletici bir para politikası
uyguladığını varsayalım.

Bu durumda, para arzı (MS) artışı toplam talebi yükseltecek, toplam talep
doğrusu paralel olarak AD0(MS0) konumundan AD1,(MS1) konumuna kayacak
ve fiyatlar genel seviyesi P0'dan Pı' e yükselecektir. Denge A noktasından B
noktasına kayacaktır.

B noktasında, Y1 cari üretim seviyesi, YN uzun dönem tam enformasyon doğal
işsizlik oranı denge seviyesinin üzerine çıkacak, yani üretim ve istihdam reel
olarak artacaktır. Yani ekonomik karar birimleri, eksik enformasyon nedeniyle,
beklentileri ile ilgili önemli bir hata yapmışlardır.

Üretim ve istihdam seviyesindeki bu artış geçicidir. Çünkü rasyonel davranan
ekonomik karar birimleri, ürettikleri malların nispi fiyatlarda herhangi bir
değişme olmadığını, merkez bankasının gizli genişletici para politikası
sonucunda fiyatlarda genel bir yükselme olduğunu anladıkları anda, yani sinyal
algılama sorunundan ve sürprizin etkisinden kurtulduklarında üretim ve işgücü
talebini kısacaklardır.

Fiyatlarda genel bir artış olması, fiyat beklentisini Pe=Po'dan Pe=P2'ye yükselteceği
için, üretim maliyetleri artacak ve SS0 (Pe=P0) kısa dönem toplam arz doğrusu paralel
olarak sola doğru kayacak ve SS1 (Pe=P2) konumuna gelecektir. Sonuç olarak, denge
noktası B'den C'ye kayacak ve üretim ve istihdam Y1 seviyesinden tekrar eski uzun
dönem tam enformasyon doğal işsizlik oranı denge seviyesine(YN) geri dönecektir.

Demek ki yeni klasik makro iktisat teorisinde, merkez bankasının önceden
kamuoyuna ilan etmediği genişletici para politikası, sürpriz etkisi yaparak kısa
dönemde üretim ve istihdamı reel olarak arttırıcı yönde etkili olabilir fakat
ekonomik karar birimlerinin durumu fark etmeleri ile birlikte etkisiz hale gelir.

Sabit parasal genişleme oranı kuralına göre yürütülen para politikasına sistematik
para politikası denir. Merkez bankaları sistematik para politikası uygulayarak kısa
dönemde dahi üretim ve istihdam seviyesini etkileyemez.
MALİYE POLİTİKASI

Acaba yeni klasik makro iktisat teorisinde maliye politikası istihdam ve üretim
seviyeleri üzerinde reel etkiye sahip midir?

Yeni klasik makro iktisat teorisine göre, genişletici maliye politikası, kısa dönemde
istihdam ve üretim seviyeleri üzerinde hiçbir reel etkiye sahip olmadığı gibi, uzun
dönemde de istihdam ve üretim seviyelerini azaltıcı bir etki doğurur.

Demek ki yeni klasik makro teorinin politika etkisizliği hipotezi, maliye politikası
için de geçerlidir.
Y1
YN
Y

Ekonominin, AD0 toplam talep doğrusu, LS uzun dönem toplam arz doğrusu ve SS0
kısa dönem toplam arz doğrusunun kesiştiği A noktasında dengede olduğunu
varsayalım.

Bu noktada ekonomi, P0 fiyatlar genel seviyesinde, uzun dönem tam enformasyon
doğal işsizlik oranı denge seviyesinde (YN) dengedir. Hükümetin kamu
harcamalarını ve transfer ödemelerini arttırarak genişletici bir maliye politikası
izlediğini varsayalım.

Genişletici maliye politikası, vergi oranlarının arttırılması veya iç borçlanma yoluyla
finanse edileceği için toplam talep doğrusu(AD0) paralel olarak sağa doğru
kaymayacaktır.

Yeni klasik makro iktisat teorisinde maliye politikası kısa dönemde istihdam ve
üretim seviyesi üzerinde hiçbir reel etkiye sahip değildir.



Genişletici maliye politikasının vergilerin arttırılması veya iç borçlanma yoluyla
finanse edilmesi durumunda, uzun dönemde üretim ve istihdam seviyelerini azaltıcı
bir etki meydana getirecektir.
1.
Genişletici maliye politikası vergi artışı ile finanse edilmiş ise, artan vergi
oranlan yatırımın marjinal getirisini (kar oranını) düşüreceği için özel sektör
yatırımlarını, buradan da istihdam ve üretim seviyelerini düşürecektir.
2.
Genişletici maliye politikası iç borçlanma ile finanse edilmiş ise, bu durumda
da özel sektörün kredi olarak kullanacağı fonlar kamu sektörü tarafından
emileceği için özel sektör, yatırımları için hem kaynak bulmakta zorlanacak
hem de bulduğu kredilere daha yüksek faiz ödemek zorunda kalacaktır. Bu
durumda özel sektörü dışlama etkisi oluşacaktır.
Genişletici maliye politikasının vergiler ve iç borçlanma ile finansmanı, faiz oranını
yükselterek özel sektör yatırımlarının maliyetini arttıracağı için ; kısa dönem
toplam arz doğrusu SS0 konumundan SS1 konumuna doğru paralel olarak
kayacaktır.
Denge noktası A'dan B'ye geldiği için, istihdam ve üretim seviyesi; YN uzun dönem
tam enformasyon doğal işsizlik oranı denge seviyesinden Y1 eksik istihdam denge
seviyesine gerileyecek ve fiyatlar genel seviyesi P0'dan P1'e yükselecektir.

Kredilerin zor bulunması ve kredi faiz oranlarının yükselmesi nedeniyle, yatırım
maliyetlerinin yükselmesi ve yatırımların marjinal getirişinin azalması yatırımları,
istihdam ve üretim seviyelerini düşürmekte; üretimin azalması ise fiyatlar genel
seviyesini yükseltmektedir. Bu durumda işsizlik oranı, doğal işsizlik oranının
üzerine çıkacaktır.

Demek ki yeni klasik makro iktisat teorisine göre maliye politikası kısa
dönemde istihdam ve üretim seviyeleri üzerinde herhangi bir reel etkiye sahip
değilken, uzun dönemde istihdam ve üretim seviyelerini azaltıcı bir reel etki
doğurmaktadır. Bu nedenle maliye politikasından kaçınmak gerekir.
Toplam Arz Hipotezi:
Lucas’ın Sürpriz Arz Fonksiyonu

1.
2.

Yeni klasik toplam arz hipotezi; işgücü piyasasında işgücü arzının, mal piyasasında
toplam arzın nasıl belirlendiğini açıklar. Bu hipotez, işçiler ve firmalar bakımından
iki mikro ekonomik temele dayanmaktadır:
işçiler ve firmalar optimize ederler. Yani, tüketiciler faydalarını, firmalar ise
karlarını maksimize ederler, bu nedenle aldıkları kararlar rasyoneldir
Firmalar üretim ve işgücü talebi ile ilgili kararlarını "nispi fiyatlara" göre verirler.
Yani, bir firma sadece kendi ürettiği mal ve hizmetin fiyatında bir artış (nispi fiyat
artışı) olduğuna kanaat getirdiği zaman üretimini arttırma kararı verir. Üretimini
arttırmaya karar verdiğinde ise işgücü talebi ve istihdam artar.Buna karşılık,
ekonomide üretilen bütün malların ve hizmetlerin fiyatında bir artış (genel fiyat
artışı) olduğuna kanaat getirmiş ise, üretimini arttırmaz. Üretim artışına karar
vermediği için de işgücü talep etmez ve istihdam artmaz.
Acaba bir firma, ürettiği mal veya hizmetin fiyatında meydana gelen bir artışın, nispi
fiyat artışı mı yoksa genel fiyat artışı mı olduğunu nasıl anlayacaktır? Bu durumda
firma, rasyonel beklentiler hipotezine göre hareket eder ve elindeki bilgiye
(enformasyona) göre karar verir.

Yeni klasik makro iktisat teorisine göre, firmalar sadece merkez bankası
tarafından yanıltıldığında (eksik enformasyon) ve bu yolla sinyal algılama
sorunu ile karşılaştıklarında üretim ve istihdam seviyelerini yükseltirler.

ÖRNEĞİN; TCMB kamuoyuna genişletici para politikası uygulayacağını (para
arzını arttıracağını) ilan etmiş olsun: Bu durumda firmalar ortaya çıkacak artışın
genel bir fiyat artışı olacağına karar verirler ve üretimlerini arttırmazlar. Böylece
doğal işsizlik oranı seviyesindeki tam istihdam dengesi bozulmaz.

Buna karşılık, TCMB kamuoyuna ilan etmeden gizli bir genişletici para politikası
uygularsa: Bu durumda firmalar ortaya çıkan artışın genel bir fiyat artışı olduğunu
anlayamazlar ve bu artışın sadece kendi mallarında ortaya çıkan nisbi bir fiyat
artışı olduğu yanılgısına düşerler. Üretim ve işgücü taleplerini arttırırlar. Ekonomi
aşırı istihdam seviyesine yükselirken, işsizlik oranı doğal işsizlik oranı seviyesinin
altına düşer.

Firmaların eksik enformasyon nedeni ile yanlış karar vermelerine sinyal algılama
sorunu adı verilir.
Emeğin Zamanlararası İkamesi
Yeni klasik makro iktisat teorisine göre, işgücü piyasasında işgücü
arzı, cari reel ücret seviyesi ile normal reel ücret seviyesi
arasındaki ilişkiye göre belirlenir.
 Her işçinin kafasında kendisi için normal kabul ettiği bir normal
reel ücret değeri bulunur.
 Çalışma tercihi:
Cari reel ücret > normal reel ücret
 Boş zaman tercihi:
Normal reel ücret > cari reel ücret
Mevcut boş zamanı gelecekteki çalışma ile veya mevcut çalışmayı
gelecekteki boş zaman ile ikame etme şeklindeki bireysel davranışa
“emeğin zamanlar arası ikamesi” denir.
Bu nedenle istek dışı işsizlik kavramı yoktur.

Lucas’ın Sürpriz Arz Fonksiyonu

Yeni klasik makro iktisat teorisine göre, mal piyasasındaki toplam arz,
firmaların ürettiği mal ve hizmetlerin nisbi fiyatlarının artan bir
fonksiyonudur.

Örneğin, bir firmanın ürettiği mal ve hizmetin nisbi fiyatı artarsa firma
üretimini, işgücü talebini ve istihdam seviyesini yükseltir.

Buradaki en önemli husus firmanın ürettiği mal ve hizmetin fiyatındaki
artışın, sadece o firmanın ürettiği mal ve hizmetleri kapsayan bir nisbi fiyat
artışı mı yoksa genel bir fiyat artışı mı olduğunu ayıracak enformasyon
seviyesidir.

Firma, fiyat artışlarının kaynağı hakkında eksik enformasyona sahip ise,
ürettiği mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki artışın kaynağını belirlemede sinyal
algılama sorunu ile karşılaşabilir.

Y-YN= α (P-Pe)
Y = cari üretim
YN= doğal denge seviyesi
P = cari fiyat seviyesi
Pe = beklenen fiyat seviyesi

Lucas’ın Sürpriz Arz Fonksiyonu’na göre; Üretimin doğal dengesinden sapma
derecesi cari fiyat seviyesinin beklenen fiyat seviyesinden sapma derecesi
kadardır.

P>Pe ise firmalar sürprize uğrar, üretimi ve işgücü talebini arttırırlar. Bu
durumda cari üretim seviyesi doğal denge seviyesinin üzerine çıkar(Y<YN) ve
işsizlik oranı doğal işsizlik oranının altına düşer.

Özet: Yeni klasik makro iktisat teorisine göre , tam enformasyona sahip
ve sinyal algılama sorunu olmayan firmalar, üretim ve istihdam
seviyelerini değiştirmezler. Bu durumda ekonomi doğal denge
seviyesinde kalır.

Eksik enformasyona sahip ve sinyal algılama sorunu olan firmalar,
merkez bankası tarafından şaşırtılıp sürprize uğradıklarında üretim ve
istihdam seviyelerini değiştirirler. Bu durumda ekonomi doğal denge
seviyesinden sapar.

Firmalar tam enformasyona ulaşıp sinyal algılama sorunundan
kurtulduklarında üretim ve istihdam tekrar doğal denge seviyesine döner.
Enflasyonu Önlemenin Reel Maliyeti

Enflasyonu azaltmak için herhangi bir ekonominin katlandığı üretim ve
istihdam kaybının büyüklüğüne fedekarlık oranı denir.

Yeni klasik makro iktisat teorisine göre merkez bankaları prensip olarak
enflasyonu, üretim ve istihdamda herhangi bir düşüşe yol açmadan
azaltabilirler.

Yani fedekarlık oranı sıfır olabilir.

Merkez bankası para arzını sadece fiyat istikrarı ile uyumlu bir oranda
daraltacağını ilan etmek suretiyle, üretim ve istihdamda hiçbir düşüşe yol
açmadan enflasyonu ortadan kaldırabilir.

Fakat kamuoyunun merkez bankasına güveni yoksa, enflasyonist
beklentiler düşmeyecek ve ekonomide enflasyonla mücadelenin yol açtığı
üretim-istihdam maliyeti, yani fedekarlık oranı azalmayacaktır.
Lucas Kritiği

1970’li yıllardan önce, uygulanan politikaların etkilerini değerlendirmek
amacıyla geliştirilen geleneksel büyük ölçekli ekonometrik modeller,
uygulanan politika değiştiğinde modelin katsayılarında herhangi bir değişmenin
ortaya çıkmayacağını varsaymaktadır. Bu varsayıma göre, modellerin
katsayıları politika değişimlerinden etkilenmez.

Lucas’ın; rasyonel beklentiler hipotezi nedeniyle, uygulanan politikalar
değiştiğinde, modelin parametrelerinin sabit kalacağını varsayan büyük ölçekli
ekonometrik modellere yönelttiği ve politika değişikliği durumunda modelin
katsayılarının değişeceği ve bu nedenle ekonometrik modellerin alternatif
politika senaryolarını değerlendirmede yetersiz kalacağı ve yanlış sonuçlara
götüreceği şeklinde özetlenebilen eleştirisine Lucas Kritiği adı verilir.
Download