Uploaded by emreaktepe83

sterilizasyon, dezenfeksiyon, antisepsi

advertisement
STERİLİZASYON, DEZENFEKSİYON VE ANTİSEPSİ
1
Tarihçe
• Mikroorganizmaların varlığı henüz bilinmemesine
rağmen yazılı insanlık tarihinin ilk başlarından beri insanlar,
hastalıklara karşı koymak amacı ile dezenfeksiyon ve sterilizasyon
işlemlerini uygulamışlardır.
2
Tarihçe
• Eski Mısırlılar, enfeksiyöz maddeleri sterilize ve
mumyaları dezenfekte etmek için ateşi kullanmışlardır.
3
Tarihçe
• Yunanlılar binalarını dezenfekte etmek için kükürt
yakarlarken, Yahudiler cüzzamlı hastaları izole edip geride
kalan bütün eşyaları yakmışlardır.
4
Tarihçe
• 16.yüzyılda veba salgınında da ölenlerin vücutları,
topluca yakılarak ortadan kaldırılmıştır.
5
Tarihçe
• Orta Asya’daki Türkler, temiz su kaynaklarını
kirletmemeye son derece önem gösterirken, suyu kutsal
saymışlar, yaralarını dağlamışlar ve hastalıktan ölen insanları
giysilerini ve hayvan kadavralarını yakarak ortadan kaldırmışlardır.
6
Tarihçe
• Dezenfeksiyon amacıyla kimyasal maddelerin kullanımı
ve sterilizasyon amacı ile ışığın kullanımı 19.asırda Robert
Koch, Louis Pasteur ve Joseph Lister sayesinde olmuştur.
7
Neden Önemli?
• Hastane enfeksiyonları tüm dünyada olduğu gibi
ülkemizde de hasta, sağlık personeli, toplum ve sağlık
bütçesi açısından önemli bir sorundur.
• Hem morbidite ve mortalite düzeylerinde
artışa neden olmakta hem de yataklı
tedavi kurumlarının çalışma verimlerinde
azalmaya ve sağlık harcamalarında ciddi
boyutlarda yükselmeye yol açmaktadır.
8
Neden Önemli?
• CDC (Centers for Disease Control)’nin bir çalışmasına
göre hastane enfeksiyonlarının %30 unun temel sterilizasyon
ve dezenfeksiyon kurallarının uygulandığı zaman önlenebileceği,
cerrahi enfeksiyonlarda önleme oranının %19-41 olduğu gösterilmiştir.
9
ENFEKSİYON RİSKİNE GÖRE TIBBİ MALZEMELER
Spaulding, 1968
SINIF
KRİTİK
YARI
KRİTİK
KRİTİK
OLMAYAN
CİHAZ, ALET VE
MALZEME
GEREKLİ İŞLEM
Cerrahi aletler,
kardiyak ve üriner kateterler,
implantlar, vb.
Sterilizasyon
Fleksible endoskoplar, nazal
kanüller, airway, aspirasyon
sondaları, vb.
Yüksek düzey
dezenfeksiyon
Civalı cam termometreler,
hidroterapi tankı
Orta düzey dezenfeksiyon
Steteskop, tansiyon aleti
manşonu, küvöz, sürgü, yüz
maskeleri, vb.
Düşük düzey dezenfeksiyon
10
Sterilizasyon
• Herhangi bir cismin veya maddenin, birlikte bulunduğu
tüm mikroorganizmaların her türlü canlı şekillerinden,
tamamen temizlenmesi işlemidir.
• Sterilizasyon kesin bir ifadedir.
• Bir nesne veya ortam ya sterildir ya da değildir, az steril veya çok
steril gibi ifadeler yanlıştır.
11
Sterilizasyon
Kabul edilebilir ‘sterilite güvence düzeyini’ sağlayacak ölçüde
ortamın mikroorganizmalardan arındırılmasıdır.
12
Sterilizasyon
Sterilite Güvenilirlik Düzeyi (Sterility Assurance Level)
• Sterilizasyon sonrası ortamda canlı mikroorganizma bulunma
ihtimalidir.
• Günümüzde kabul edilebilir sterilite güvenilirlik düzeyi;
ortamdaki bakteri sporlarını 1/1.000.000 (log 10⁻⁶-%99.9999)
azaltan sterilite güvenilirlik düzeyidir.
• Bu tanım sterilizasyon işleminin pratikte ölçülebilir, kontrol
edilebilir olmasını sağlamıştır.
13
Dezenfeksiyon
• Mikrobiyal kontaminasyonun kabul edilebilir güvenlik
sınırlarına çekildiği, bakteriyel sporların büyük bir kısmının
etkilenmediği, gerçek anlamda yalnızca patojen mikroorganizmaları
bulundukları cansız ortamdan uzaklaştırma işlemidir.
Dezenfektan
Dezenfeksiyon işleminde kullanılan kimyasal maddelerdir.
14
DEZENFEKTAN SEÇİMİNDE
DİKKATE ALINMASI GEREKENLER
• Etkinlik
• Zararsızlık
- Kullanıcıya / hastaya
- Çevreye
• Alet uyumu
• Stabilite
• Mükerrer kullanabilme ve bunun süresi
• Kullanım kolaylığı
• Maliyet
15
DEZENFEKTANLAR
1. Sıvı fazlı bileşikler:
•
Alkoller, aldehidler, fenol bileşikleri (fenolikler),
halojenler (özellikle klor ve klor bileşikleri),
iyodoforlar, peroksijenler (perasetik asid ve hidrojen
peroksid) ve dört değerli amonyum bileşikleri
2. Gaz(buhar) fazlı bileşikler:
•
Etilen oksit, propilen oksid, formaldehid, βpropiyolakton ve metil bromür
16
Dezenfeksiyon Düzeyleri




Kimyasal sterilizasyon
Yüksek düzey dezenfeksiyon
Orta düzey dezenfeksiyon
Düşük düzey dezenfeksiyon
17
YÜKSEK DÜZEY DEZENFEKTANLAR
KONSANTRASYON
Gluteraldehit
% > 2.0
Orto-fitalaldehit (OPA)
% 0.55
Hidrojen peroksit*
% 7.5
Hidrojen peroksit + perasetik asit*
%1.0 / % 0.08
Hidrojen peroksit + perasetik asit *
% 7.5 / % 0.23
Hipoklorit (serbest klorin)*
650-675 ppm
Gluteraldehit + fenol/fenat**
Glukoprotamin
% 1.21 / % 1.93
%4
18
ORTA DÜZEY DEZENFEKTANLAR
Konsantrasyon
Etil-izopropil alkol
%70
Fenol bileşikleri
% 0,4-5
İyot
50-150 ppm
Hipoklorit
1000-5000 ppm
19
20
DEZENFEKTANLARA DİRENÇ
Prion inaktivasyon işlemi
Sterilizasyon
Yüksek düzey
dezenfeksiyon
Prion
En dirençli
Bakteri sporları
Protozoon kistleri
Mikobakteriler
Orta düzey
dezenfeksiyon
Düşük düzey
dezenfeksiyon
Küçük zarfsız virüsler
Mantarlar
En duyarlı
Vejetatif bakteriler
Zarflı virüsler
21
ACTIVITIES OF DISINFECTANTS
22
Dekontaminasyon
• Nesnelerden veya canlı dokulardan patojen
mikroorganizmaların temizlik, dezenfeksiyon, sterilizasyon
ve/veya antisepti ile uzaklaştırma işlemidir.
23
Temizlik
• Su, enzimatik çözücüler ve deterjanlar yardımıyla bir
nesnedeki yabancı materyalin uzaklaştırılmasıdır.
• Mikroorganizmaların kuru ortamda üremesi azaldığından, her
temizlikten sonra mutlaka kurulama yapılmalıdır.
24
Antisepsi
• Patojen mikroorganizmaları öldürmek veya çoğalmalarını
önlemek için vücut yüzeyine yerel olarak kimyasal maddelerin
uygulanmasıdır.
Antiseptik
Uygulandığında mikroorganizmaların üremelerini önleyerek veya
öldürerek onları zararsız hale getiren, özellikle canlı dokulara
uygulanabilen maddelerdir.
25
Antisepsi
İdeal Antiseptiğin Özellikleri
• Mikroorganizmaların üremesini inhibe etmeli.
• Kan, cerahat, mukus, serum veya tükürük gibi ortamlarda
etkinliğini korumalı.
• Vücut dokularını ve hücrelerini tahriş etmemeli.
• Ağız yıkama suları ve gargaralar etkisini çabuk göstermeli.
• Açık yaraya uygulandığında toksik etkili olmamalı.
• Vücudun doğal direncini herhangi bir şekilde olumsuz
etkilememelidir.
26
Endospores and Mycobacteria
27
Enfeksiyon kontrolü ellerimizde başlar
28
El Antisepsi
• El yıkama mikroorganizmaların bireyler arası transferini
engelleyen en önemli işlemlerden biridir.
• Su, sabun ve antiseptik madde yeterlidir.
• Günlük hayatta 30 saniye elleri sabunlamak yeterlidir.
• Hasta ile temastan önce ve sonra, hastaya ait vücut sıvılarıyla
kontamine bütün maddelerle temas halinde el antisepsisine
mutlaka uyulmalıdır.
29
Bi dakka!!! Avukatmış…
Hemen ellerimizi yıkayalım
30
El Antisepsi
• El antiseptiği, sadece ameliyathane, çocuk ve doğum
odaları ile yoğun bakım ünitelerinde değil tüm hastane
birimlerinde kullanıma sunulmalıdır.
31
32
33
Sterilizasyon Yöntemleri
•
•
•
•
Isı ile sterilizasyon
Filtre ile sterilizasyon
Işınlar ile sterilizasyon
Kimyasal ile sterilizasyon
34
STERİLİZASYON YÖNTEMLERİ
Kimyasal
maddeler
Sıvılar
Gazlar
Filtrasyon
Isı
Kuru ısı
Işınlama
Nemli ısı
UV ışını
X ışını
Buhar
Sıcak su
Gama ışını
Kaynatma
Basınçlı
Tindalizasyon
Basınçsız
Koagülasyon
35
SÜZME İLE
STERİLİZASYON
KİMYASALLAR İLE
STERİLİZASYON
Etilen oksit,
Formaldehid,
Gaz plazma,
Ozon,
Klorindioksit…
36
Sterilizasyon Yöntemleri
Süzme ile filtrasyon
Mikrobiyolojide filtrelerin kullanım alanları;
• Çözeltilerin ve havanın sterilizasyonu
• Farklı büyüklükteki mikroorganizmaların birbirinden ayrılması
• Toksin, antijen ve enzimlerin hücrelerden arındırılması
• Çözeltilerin saflaştırılması
37
Sterilizasyon Yöntemleri
Süzme ile filtrasyon
Gaz ve sıvıların sterilizasyonu
- Porselen filtreler(Chamberland)
-Diatom toprağı filtreler(Berkfeld)
-Asbest süzgeçli filtreler(Seitz)
-Cam tozu filtreler
-Membran ve ultra filtreler
-Elektrostatik filtreler
38
KİMYASAL STERİLİZAN
SÜRE
ISI
Glutaraldehit (Glut) (% > 2.0)
10 saat
20-25°C
Hidrojen peroksit (HP) % 7.5
5 saat
20-25°C
Perasetik asit (PA) % 0.2
12 dk
50-56°C
HP %1.0+ PA % 0.08
8 saat
20°C
HP %7.5 + PA % 0.23
180 dk
20°C
HP %8.3 + PA % 7
5 saat
25°C
Glut % 1.12 + Phenol/phenate %1.93
12 saat
25°C
Glut % 3.4 + Isopropanol % 26
10 saat
- 20° C
FDA, Eylül, 2006
39
Klor
Ürün
Dilüsyon
Klorin miktarı
Çamaşır suyu (% Kan dökülmesi
5 sodyum
hipoklorit
1 ölçek ÇS
% 0.5
9 ölçek su
5000 ppm
Yüzey temizliği
1 ölçek ÇS
% 0.1
50 ölçek su
1000 ppm
1 ölçek ÇS
% 0.025
200 ölçek su
200 ppm
1 ölçek ÇS
% 2.5
1 ölçek su
20 000 ppm
Dilüe etmeden
% 5- 50 000 ppm
50 000 ppm)
Kullanım
Gıda yüzeyleri
Alet temizliği
(prion)
40
Sterilizasyon Yöntemleri
Isı ile sterilizasyon
• En sık kullanılan sterilizasyon yöntemidir.
• Yüksek ısı ile, mikroorganizmaların proteinleri denatüre olur.
• Basit, ucuz ve hızlı sonuç alınır.
• Hem çalışanlar hem de doğa açısından toksik atık oluşturmaz.
41
Sterilizasyon Yöntemleri
Isı ile sterilizasyon
Isı Derecesi: Isı derecesi arttıkça sterilizasyon işleminin süresi kısalır.
pH: Nötr ortamda sterilizasyon süresi uzar. Asit ve alkali ortamlarda
ise kısalır.
Ortamın Nemi: Nem oranı arttıkça gerekli ısı derecesi ve etki süresi
kısalır. Mikroorganizma içindeki su oranı arttıkça protein
koagülasyonu çabuklaşacağından sterilizasyon kolaylaşır (Bakteri
Sporları içinde su az olduğundan sterilizasyona daha dayanıklıdır).
42
Sterilizasyon Yöntemleri
Isı ile sterilizasyon çeşitleri
A) Nemli ısı ile sterilizasyon
• Su buharı ile sterilizasyon
a) Basınçsız buharla sterilizasyon
Arnold kazanı=Koch kazanı. Doymuş ve akım halindeki
basınçsız su buharı ortamında 100°C’de en az 30 dakikada
yapılan sterilizasyon. Yüksek ısıya dayanıksız maddelerin
sterilizasyonu bu yöntemle yapılır.
43
Sterilizasyon Yöntemleri
Isı ile sterilizasyon çeşitleri
A) Nemli ısı ile sterilizasyon
• Su buharı ile sterilizasyon
b) Basınçlı buharla sterilizasyon
Buharla doymuş bir ortamda, basınç altında ve 100°C’nin
üzerindeki ısılarda yapılan sterilizasyondur.
İlk otoklav 1879’da
Charles Chamberland
tarafından geliştirilmiştir.
44
Otoklav
45
46
47
Sterilizasyon Yöntemleri
Isı ile sterilizasyon çeşitleri
A) Nemli ısı ile sterilizasyon
• Sıcak su ile sterilizasyon
a) Kaynatma
100°C’de 5-10 dk. kaynatma ile dezenfeksiyon, 30 dk.
kaynatma ile sterilizasyon sağlanabilir. Musluk suyu kireçli
olabileceğinden, damıtık su tercih edilmeli.
-SS, DCA, TCBS, Selenit F, Tetratiyonatlı buyyon gibi bazı
besiyerlerinin sterilizasyonunda da kullanılır.
-100°C’de 5-10 dk. da penset, makas, bisturi gibi aletlerin
dezenfeksiyonu.
48
Sterilizasyon Yöntemleri
Isı ile sterilizasyon çeşitleri
A) Nemli ısı ile sterilizasyon
• Sıcak su ile sterilizasyon
b) Tindalizasyon
Yüksek ısıda bozulabilecek antijen, serum ve şeker
solüsyonları gibi sıvı maddelerin, belirli ısı derecelerinde
birkaç gün üst üste tutulması ile olur.
-Hidrolize olabilecek çözeltiler 80-100°C’de 30 dk.
-Kan, serum gibi proteinli maddeler ile aşılar 56-60°C’de 60 dk.
(İşlem 3 gün üst üste tekrarlanır ve her işlem arasında malzemeler
1 gece oda ısısında bekletilir.)
49
Sterilizasyon Yöntemleri
Isı ile sterilizasyon çeşitleri
B) Kuru ısı ile sterilizasyon
Kuru ısı mikroorganizmalar üzerinde oksidasyon oluşturarak
Etkili olmaktadır. Ayrıca uygulanan sterilizasyon ısının yüksekliğine ve
proteinin içerdiği su miktarına bağlı olarak protein koagülasyon etkisi
de gösterebilir.
Nem etkeni ortadan kalktığı için çok yüksek ısı ve daha uzun
süre gerekir.
50
Sterilizasyon Yöntemleri
Isı ile sterilizasyon çeşitleri
B) Kuru ısı ile sterilizasyon
• Pasteur fırını
Isı kaybını engellemek için arasında yalıtım maddesi bulunan
çift çeperli fırınlardır.
-Cam, madeni eşya, bazı toz halindeki
maddeler, süzgeç kağıtları ve yağların
sterilizasyonu.
-Besiyerleri ve sıvıların sterilizasyonu için
bu yöntem kullanılamaz.
51
Sterilizasyon Yöntemleri
Isı ile sterilizasyon çeşitleri
B) Kuru ısı ile sterilizasyon
• Pasteur fırını
-180°C’de ½ saat
-170°C’de 1 saat
-160°C’de 2 saat
 Sterilizasyon süresi Pasteur fırını çalıştırılıp istenen ısıya
ulaşıldıktan sonra tutulur. Ama ortam ısısı ve fırın ısısı
eşitlenmeden steril malzeme fırından çıkarılmamalıdır.
52
Aletlerin kullanım alanından
transferi
Ön Temizlik,
Dekontaminasyon
Kullanma
Kurutma,
Sayım,
Bakım,
Kontrol
Depolama
Sterilizasyon
Paketleme
53
Sterilizasyon Yöntemleri
Isı ile sterilizasyon çeşitleri
B) Kuru ısı ile sterilizasyon
• Yakma ve alevden geçirme
Mikrobiyoloji laboratuvarında ekimde kullanılan öze gibi
malzemelerin sterilizasyonu için, alevde kızıl hale gelene kadar
ısıtılması gerekir.
Cam kapları ağızları ve cam aletler alevden geçirilerek
üzerlerindeki mikroorganizmalardan arındırılır.
Kirli ve kullanım dışı kalmış malzemeler (pamuk, bez) ve hayvan
kadavraları da yakılarak yok edilebilir.
54
Sterilizasyon Yöntemleri
Işınlama ile sterilizasyon
•
•
•
•
Isı ve diğer yöntemlerle steril edilemeyen ortamların sterilizasyonu
Kullanım alanları sınırlı
Çevreye de etkili olduklarından sınırlı olarak ve önlem alınarak
uygulanabilir.
55
MERKEZİ STERİLİZASYON ÜNİTESİ
• 365 gün 24 saat
hizmet üreten
dinamik merkez
• Sterilizasyon
işlemlerinin tek bir
merkezde yapılması
- Düzenli takip
- Sterilizasyon
güvencesi
- Çalışma güvenliği
• Bir hastane için
olmazsa olmaz!!!
56
Merkezi sterilizasyon ünitesi
57
Kirli alan bölümü
58
Kirli alan bölümü
59
Temiz alan bölümü
60
Steril alan bölümü
61
STERİLİZASYON YAPMADAN
TEMİZLİK YAPABİLİRSİNİZ
TEMİZLİK YAPMADAN
STERİLİZASYON YAPAMAZSINIZ
62
Kem âlât ile Kemâlât Olmaz !!!!
63
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

321işletme

2 Cards oldcity

Create flashcards