bakteriler_1

advertisement
BAKTERİLER
BOYUTLARI VE BULUNDUKLARI YERLER
Bakteriler mikron cinsinden ölçülür. Bakterilerin büyüklüğü normal bir
ökaryot hücredeki mitokondri kadardır. Birçok türün genişliği 0.1 – 4.0 mikron,
boyuysa 0.2 – 50 milkron arasında değişir. Bakteriler aşağı yukarı her yerde
bulunur. En çok organik atıkların ve suyun bol bulunduğu yerlerde yaşarlar.
Yaklaşık 2000 bakteri türü belirlenmiştir ve bunların birçoğu, bulundukları
ortamdaki öbür mikroorganizmaları yokederler. Atmosferin oksijensiz en üst
tabakasında, denizin 10 km. dibinde, donmuş toprakta, sıcak su kaynaklarındaki
SINIFLANDIRMA
19.yy’da biyolojinin gelişmesiyle, bakterilerin bitki de hayvan da
olmadıkları ortaya konmuştur. Bakterilerin de gerçek bitkiler gibi sert hücre
çeperleri vardır ; ama birçok bakteri türü hareket ederler ve enerjilerini,
gelişmelerini organik besinlerden sağlarlar. (yalnızca birkaç bakteri türü
fotosentezden yararlanır.) Eski iki evrenli sınıflandırma sisteminde bakteriler,
bitkiler evrenine yerleştirilmişse de, günümüzde kullanılan beş evrenli sistemde
bir hücreli prokaryotlar (bakteriler, kinobakteriler ya da mavi-yeşil su yosunları)
Moneralar evrenine, bir hücreli ökaryotlar (protozoalar) ise Protistalar evrenine
yerleştirilmiştir.
BİÇİMLERİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI
Biçimlerine göre 4 tip bakteri hücresi vardır:
Çubuk Şeklinde olanlar (Basiller) : ‘Kamçılılar’ adı verilen, hücrenin
çevresini saran kirpiklerin ya da kamçıların yardımıyla hareket eden silindirimsi
ya da çomak biçimli bakterilerdir.
Yuvarlak olanlar (Coccus) : Zincirler halinde gelişerek ‘streptokoklar’
oluşturan küre biçimli bakterilerdir.
Son yıllarda türleri genetik yapılarına göre düzenleyen bir sınıflandırma
sistemi hazırlanmıştır. Bu sistemde , son derece farklılaşmış bir bakteri öbeği
oluşturan Archaebacteria öbeği, RNA dizilimi temel tutularak, bakterilerin
büyük bir çoğunluğunu kapsayan Eubacteria takımından ayrılmıştır.
GRAM BOYAMA SİSTEMİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI
Bakterilerin saptanmasında yaygın olarak kullanılan gram boyama
yöntemi, 1884’te, Danimarkalı bakteribilim uzmanı Hans Christian Gram
tarafından kusursuzlaştırılmıştır. Bu işlemde bakteriler, özel boyarmaddelerle ya
da öbür kimyasal maddelerle boyanır. İşlemden geçirilen bakteriler iki gruba
ayrılır ; koyu menekşe rengine dönen bakterilere ‘gram-pozitif bakteriler’,
kırmızıya dönüşenlere ise ‘gram-negatif bakteriler’ denir. Hekimler, bakteri
enfeksiyonlarını tedavi etmek için kullanacakları uygun antibiyotiği
belirleyebilmek için, gram boyama yöntemine çok sık başvururlar. Gram-pozitif
bakteriler daha çok penisiline, gram-negatif bakteriler ise daha çok streptomisin
gibi öbür antibiyotiklere duyarlıdırlar. Bakterilerin boyama işleminde farklı
renkler almalarının nedeni henüz tam anlamıyla aydınlatılmamışsa da, eldeki
veriler, bu farklılığın bakteri hücre çeperinin yapısındaki özelliklerden
kaynaklandığını göstermektedir.
Aerob Bakteriler: Bazı bakteri grupları (Escherichia coi, zatürree ve
yoğurt bakterisi gibi) ancak oksijenli ortamda yaşayabilir. Bunlarda mitokondri
olmadığı için solunum hücre zarının iç kısmındaki kıvrımlarda (mezozom)
gerçekleştirilir.Örnek:AzotBakterileri.
Geçici Aerob veya Geçici Anaerob Olanlar:
Asıl solunumları
oksijensiz olduğu halde kısa süre için aerob olanlara "Geçici Aerob" denir.
Normal solunum şekli aerob olanlar ise havasız kalınca fermentasyona
başvururlar.Bunlara"GeçiciAnaerob"denir.
BAKTERİLERİN ÜREMELERİ
Bölünerek Çoğalma: Bütün bakteri türlerinin esas üreme şekli
bölünmedir. Bu bölünme eşeysiz üreme biçimidir. Su, besin maddesi ve
sıcaklığın uygun olduğu ortamlarda çok hızlı bölünürler. Bu bölünmeler her 20
dakikada bir gerçekleşir. Bölünen bütün hücreler yaşasa, bir hücre 6 saat içinde
Bakterilerin bölünmeleri mitoza benzer. Ancak çekirdek zarı ve belli bir
kromozom sayısı olmadığı için tam bir mitoz değildir. Buna Amitoz Bölünme
denir.
Sporlanma: Bazı bakteri türleri yaşadıkları ortam şartları bozulunca
endospor oluşturarak kötü şartları geçirirler. Endosporlar, kalıtım materyalinin
çok az bir sitoplazmayla beraber çevrilmiş halidir. ortam şartları normale
dönünce çeper çatlar, endospor gelişerek normal bakteriyi meydana getirir.
Spor oluşturmuş bir bakteri
Eşeyli Üreme (Konjugasyon): Bakteriler bölünerek çok hızlı
üremelerine, olumsuz şartları da endospor oluşturarak geçirmelerine rağmen,
düzensiz de olsa eşeyli üremeyi gerçekleştirirler. Çünkü bu sayede kalıtsal
çeşitliliklerini artarak değişen ortamlara uyum yapma imkanı bulurlar. Bu
çeşitliliğe kalıtsal varyasyon denir.
Bakterilerde konjugasyonla üreme
Konjugasyon (kavuşma) esnasında DNA yapısı farklı iki bakteri yan yana
gelerek aralarında geçici bir zardan köprü oluştururlar. Bu köprü aracılığı ile
DNA parçalarını değiştirirler. Sonra ayrılarak bölünmelerine devam ederler.
Dikkat edilirse çok hücreli canlılarda görülen eşeyli üremeden çok farklı bir
eşeyli üreme oluşmaktadır. Bunlarda gamet oluşumu ve döllenme yoktur.
Bakteriler diğer canlılara göre daha kolay mutasyona uğrarlar. Mutasyon
genellikle zararlı ve öldürücü olmakla beraber, bakterilerde bazen olumlu
sonuçlar veren faydalı mutasyonlar oluşabilmektedir. Bugün bakteriler besin
(kültür) ortamlarında yetiştirilerek incelenmektedir. En iyi geliştikleri kültür
ortamı et suyudur.
BAKTERİLERİN YARARLARI
Bakteriler olmasa, hayvan dışkıları, hayvan leşleri, ölü bakteriler çürümez
ve her yer büyük çöp yığınlarıyla dolup taşardı. Ayrıca bakteriler, toprağı çeşitli
yollarla zenginleştirirler. Azot bağlayıcı bakteriler, atmosferdeki azot gazını
kullanarak, bitkilerin büyümesi için gerekli azota dönüştürürler. Baklagillerin
köklerinde Rhizobium cinsinden bakteriler içeren küçük yumrular bulunur ; bu
bakteriler, azot bağlanmasına yardımcı olur ; siyanobakteriler ise, havadaki
serbest azotun bağlanmasını sağlarlar.
Bakteriler sanayide peynir, yoğurt, ayran, sirke, lahana turşusu, vb.
besinlerin üretilmesinde çok önemli rol oynarlar. Topraktan elde edilen
bakterilerdense, streptomisin gibi antibiyotiklerin yapımında yararlanılır. Deri
tabaklanırken, tütün işlenirken, organik atıklar lağım arıtma tesislerinde
arıtılırken de bakterilerden yararlanılır. Sığırlar, keçiler ve koyunlar otla
beslenir, ama bakteriler olmasa yedikleri otların sert lifli selülozlarını kolayca
sindiremezlerdi.
ÖLÜMCÜL OLABİLİRLER
Sağlıksız koşullarda bekletilen besinler, bakteriler tarafından bozulabilir.
Stafilakoklar, Streptokoklar ve Salmonellalar gibi besin bozucu bakteriler,
zehirli toksinler üretirler. Bozulan besinin insanlar tarafından tüketilmesiyse ağır
hastalıklara yol açar. Sağlıksız koşullarda işlenen konservelenmiş ve tütsülenmiş
besinlerde üreyen Clostridium botulinum türü bakteri, bir toksin üreterek,
‘botülizm’ adı verilen ve çoğunlukla ölümle sonuçlanan bir hastalığa neden
olmaktadır.
BAKTERİLERİN YOK EDİLMESİ
Yukarıda sözü edilen kimyasal maddeler, insan bedeni için oldukça zehirli
sayıldıklarından ağız yoluyla alınmamaları gerekir. Ama antibiyotikler, canlı
organizmalar (genellikle bakteriler ve küflerden yararlanılır) tarafından
üretilmelerine karşın, ağız yoluyla alındıklarında bakterileri öldürür ya da
üremelerini engellerler; mikroplara karşı etkenlerse antibiyotiklerle aynı işlevi
gören doğal ya da yapay kimyasal maddelerdir.
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

Create flashcards