kanser tedavisi gören hastalarda bulantı-kusma

advertisement
KANSER TEDAVİSİ GÖREN
HASTALARDA BULANTI-KUSMA
Hemşire Filiz SAVRAN YILDIZ
Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk HematolojiOnkoloji Ünitesi
Edirne-2016
Kanser: DNA hasarı sonucu hücrelerin kontrolsüz şekilde
büyümesi ve çoğalmasıdır. Kanser hücrelerinin büyüyüp
çoğalmasını engellemek için kemoterapi (antineoblastikler)
kullanılır.
Kemoterapi, tümörün ilaçla tedavi edilmesi demektir. Cerrahi
ve radyoterapi ile birlikte tümör tedavisinin çok önemli bir
parçasıdır.
Kanser
tedavisinin en
önemli yan
etkilerindendir.
Kemoterapinin istendik
etkilerinin yanında birçok
yan etkileri de mevcuttur.
Anemi
Bulantı-kusma
Mukozit
Nötropeni
Kabızlık
İştahsızlık
Bulantı: Kaçınılmaz şekilde kusma ihtiyacı
hissedilmesidir.
•
•
•
•
•
Subjektif bir durumdur.
Tükrük salgısında artış,
Yutkunmada artış,
Soğuk terleme,
Flushing ve taşikardi
Kusma: Mide içeriğinin zorlu bir şekilde
dışarı atılmasıdır.
Bulantı ve Kusma
Çocuğun günlük yaşam aktivitelerini etkiler.
Sosyal yaşamını olumsuz etkiler.
Çocuğun yaşam kalitesini bozar.
Çocuğun tedaviye inancını ve uyumunu bozar.
%70-80 oranında görülür.
•İzmir’de 4 hastanenin pediatrik onkoloji kliniklerinde
çocukları yatan 89 ebeveyn
• bulantı-kusma (%34.8)
• kaygı-endişe (%24.7)
• tad değişikliği (%23.6)
BULANTI VE KUSMANIN FİZYOPATALOJİ
•
Bulantı ve kusma vücudu korumak
amacıyla ortaya çıkan bir reflekstir.
Medulla oblangata
kusma merkezinin uyarılması
Medulla oblangata
kusma merkezinin
uyarılması
Kusma merkezine gelen uyarılar;
Kemoreseptör tetikleyici zon (KTZ)’dan
gelen lifler, (4. ventrikül tabanında yer alır
ve kan beyin bariyeri dışındadır).
Organlardan gelen vagal
sempatik aferent lifler,
veya
diğer
İntrakraniyal
basınç
değişikliklerini
algılayan orta beyin reseptörlerinden gelen
lifler,
Hareket ve pozisyonu sağlayan labirintten
gelen lifler,
Limbik
sistem gibi
yapılarından gelen lifler.
yüksek
SSS
Kusmanın nörotransmitterleri:
Substans P
Histamin
Kemoterapiye bağlı
bulantı kusmanın
nörotransmitterleri;
• dopamin
• seratonin,
• substans P
Endorfinler
Asetilkolin
Dopamin
GABA
Serotinin
KUSMA EYLEMİ
• Kusma merkezi aktive olduğunda,
efferent yollar aktive olur:
• Frenik sinir
• Spinal sinirler
• Visseral sinirler
Akut
Gecikmiş
Substance P
Serotonin pathways
Bulantı ve Kusma
Beklentisel kusma
Akut kusma
Gecikmiş kusma
Kemoterapi başlamadan
•İlk 24 saatte ortaya •İlk 24 saatten sonra
önce ortaya çıkan
çıkan kusma
görülen kusma
kusma.
 1-2 saatte başlar.
•6-7 güne kadar
 Tat, koku, görüntü,
 4-6 saatte zirve
uzayabilir.
düşünceler uyarıcı
yapar.
faktörler olabilir.
 24 saatte sona
 Kontrolü daha
erer.
zordur.
 Daha önceki kürlerde
iyi kontrol edilmemiş
kusma öyküsü vardır.
 KT’den 1-4 saat önce
başlar.
Bulantı ve Kusma
Durdurulamayan kusma
Refrakter kusma
Uygun antiemetik tedaviye
rağmen kusmanın devam
etmesi ve ilave tedaviye
gereksinim duyulmasıdır.
Profilaktik uygun tedavi
ve ilave tedaviye rağmen
durdurulamayan
kusmadır.
•Demirkaya ve ark. (2010) bulantı ve kusmanın en çok ikinci
gün olduğunu,
•Cisplatin alan hastalarda daha şiddetli olduğunu, yaşla pozitif
kolerasyon gösterdiğini bulmuştur.
BULANTI VE KUSMANIN DERECELENDİRİLMESİ
GRAD 0
YOK
BULANTI
KUSMA
YOK
GRAD 1
Yiyebiliyor
/
Yeterli
alabiliyor
24 saatte
1 kez
GRAD 2
GRAD 3 GRAD 4
Ağızdan
Önemli
alımı
alım yok/
azalmış, Alamıyor
anacak
yiyebiliyor
24 saatte
2-5 kez
-
24 saatte
24 saatte 10’dan
fazla;
6-10 kez
Parenteral
destek
gerekli
Onkoloji Hemşireliğinde Kanıta Dayalı Bakalım, Ed. Can G, 2010 İstanbul Konsensusu,
‘’Gastro-intestinal Sorunlar, Bulantı-Kusma’’, sy;49-55.
BULANTI-KUSMA YÖNETİMİ
TOTAL KONTROL: Hiç bulantıkusmanın olmaması
TAM (MAJÖR) KONTROL: 0-2 veya
1-2 kusma atağının olması
ZAYIF (MİNÖR) KONTROL: 3-5
kusma atağının olması
hastaya özgü faktörler
tedaviye özgü faktörler
Bulantı- kusmanın ortaya çıkmasını ve
şiddetini etkiler.
Kız cinsiyet
<3 yaş üstü olma
Önceki kürlerde
yetersiz profilaksi
Taşıt tutma öyküsü
Adölesan yaş grubu
Tedavi İle İlişkili Faktörler
Hasta İle İlişkili Faktörler
İLİŞKİLİ FAKTÖRLER
Kemoterapi
protokolü
İlacın emetojenik
riski
İlacın dozu
İlacın veriliş yolu
İlacın hızı
İlaçlar emetojenik etkilerine göre;
• Yüksek
• Orta
• Düşük
• Minimal
Kemoterapotik
ajanların bulantı ve
kusma yapıcı etkisi
birbirinden farklıdır.
Pattern Of Emesis: Cisplatin vs Cyclophosphamide/Carboplatin
Cisplatin
Cyclophosphamide/Carboplatin
0
1
2
Days
3
4
5
 En şiddetli (yüksek) emetojen etkiye sahip olan
kemoterapi ilacı sisplatindir.
 Sisplatin hem akut hem gecikmiş kusmaya neden olur.
Emetojenik Potansiyellerine Göre;
Yüksek riskli ilaçlar (%90)
Sisplatin
Dacarbazine
Siklofosfamid (1500mg/m2)
Meclorethamine
Streptozotozin
Carmustine
Orta riskli ilaçlar (%30-%90)
Carboplatine
Oxaliplatine
İfosfamid
Siklofosfamid (1500mg/m2)
Cytarabine (1gr/m2)
Doxorobicin
Epuribucin
Idarubicin
İrinotecan
Alemtuzimab
Emetojenik Potansiyellerine Göre:
Düşük riskli ilaçlar(%10-%30)
Paclitaxel
Docetaxel
Mitoxantrone
Etopocid
Pemetrexete
Methotraxate
Panitumumab
Minimal riskli ilaçlar (%10)
Bleomicin
Fludaribine
Vinblastin
Bevacizumab
Cytarabine (100mg/m2)
Flourouracil
Bortezomib
Cetuximab
Trastuzumab
Temsirolimus
Mitomycin
Busulphan
Vinciristin
Vinorelbine
Rituximab
Oral Kemoterapilerin Emetojeniteleri
Yüksek riskliler (%90)
• Hexametilamine
• Procarbazine
Orta riskliler (%30-90)
• Temozolamide
• Vinorelbine
• İmatinib
• Siklofosfamid
Düşük riskliler
• Capacitabine
• Tegafur-uracil
• Fludarabine
• Etopocide
• Sunitinib
• Everolimus
• Lapatinib
• Thalidomide
• Lenalidomide
Kemoterapiye Bağlı Bulantı Kusma
Komplikasyonları
 Fonksiyonel durum ve kendine bakabilme yetisinde
azalma
 Metabolik dengesizlik
 Malnutrisyon
 Anoreksi
 Aspirasyon pnömonisi
 Özafagiyal yırtıklar
 Tedaviye ve sonraki kemoterapi kürlerine uyumsuzluk
 Tedaviyi terk
ONKOLOJİ HEMŞİRELERİ;
Bulantı-kusmanın nedenleri ve fizyopatolojisini,
Bulantı kusmayı önleyici/azaltıcı girişimleri
bilmeli,
Bulantı-kusmada semptom yönetimini bilmeli,
Uygulanan tedavilerin etkisinin
değerlendirebilmeli,
Her aşamada kayıt tutmalıdır.
Download
Random flashcards
qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

KALPTE İLETİM NOKTALARI

3 Cards oauth2_google_cfd2531f-f18a-45fd-9d97-afe31596ce7b

Terimler

2 Cards oauth2_google_ef32970e-e5f9-4595-9abe-394e9f6bc8d9

Create flashcards