TÜRKĠYE KAMU HASTANELERĠ KURUMU 2015 YILI

advertisement
TÜRKĠYE KAMU HASTANELERĠ
KURUMU
2015 YILI
SAYIġTAY DENETĠM RAPORU
Ağustos 2016
ĠÇERĠK
TÜRKĠYE KAMU HASTANELERĠ KURUMU 2015 YILI DÜZENLĠLĠK
1
DENETĠM RAPORU
TÜRKĠYE KAMU HASTANELERĠ KURUMUNA BAĞLI DÖNER
21
SERMAYE ĠġLETMELERĠ 2015 YILI DÜZENLĠLĠK DENETĠM
RAPORU
TÜRKĠYE KAMU HASTANELERĠ KURUMU 2015 YILI PERFORMANS
DENETĠM RAPORU
113
TÜRKĠYE KAMU HASTANELERĠ
KURUMU
2015 YILI
DÜZENLĠLĠK DENETĠM RAPORU
ĠÇĠNDEKĠLER
1.
KAMU ĠDARESĠNĠN MALĠ YAPISI VE MALĠ TABLOLARI HAKKINDA BĠLGĠ ......................... 1
2.
DENETLENEN KAMU ĠDARESĠ YÖNETĠMĠNĠN SORUMLULUĞU ............................................... 3
3.
SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU............................................................................................................... 4
4.
DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI .......................................................... 4
5.
DENETĠM GÖRÜġÜNÜN DAYANAKLARI ........................................................................................... 7
6.
DENETĠM GÖRÜġÜ ................................................................................................................................... 9
7.
DENETĠM GÖRÜġÜNÜ ETKĠLEMEYEN TESPĠT VE DEĞERLENDĠRMELER ......................... 10
8.
EKLER ........................................................................................................................................................ 15
KISALTMALAR
KBS: Kamu Harcama ve Muhasebe BiliĢim Sistemi
KHK: Kanun Hükmünde Kararname
MYMY: Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
1.
KAMU ĠDARESĠNĠN MALĠ YAPISI VE MALĠ TABLOLARI
HAKKINDA BĠLGĠ
Mali Yapı
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol
Kanunu‟na ekli I sayılı Cetvelde yer alan genel bütçeli idarelerden olup, faaliyetlerini merkezi
yönetim bütçe kanunlarıyla verilen ödeneklerle gerçekleĢtirmektedir. 2015 yılı bütçesiyle
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna 10.464.020.008,67 TL ödenek tahsis edilmiĢ olup, bu
tutar Merkezi Yönetim Bütçesinin %1,91 ine tekabül etmektedir.
Ayrıca Kurumun faaliyetlerinin finansmanında, bütçe dıĢında kalan döner sermaye
iĢletmesinden aktarılan kaynaklar da dahil diğer yerlerden temin edilen 24.035.113.568,00 TL
kaynak kullanılmıĢtır.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunca sunulan Bütçe Giderleri ve Ödenekler
Tablosuna göre Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunun 2015 yılı bütçe gideri ve ödenek
kullanımı aĢağıda belirtilmiĢtir.
Tablo 1: Ödenek Durumu
Mahsup
BaĢlangıç
Yapılan
Ödeneği
Tenkisler
Kalan
Yılı Ġçindeki Dönemi
Ödemeler
Ġçindeki
TOPLAM
Ödenek Üstü
Harcamalar
Ödemeler
10.464.020.008,67
60.827.254,87
10.403.192.753,80
10.416.472.693,66
-
10.416.472.693,66
13.279.939,86
Kurum yurtdıĢında; Somali ve Sudan‟da da faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu
kapsamda, Kurum bütçesinden 2015 yılında Somali MogadiĢu ile Sudan Nyala‟da bulunan
Eğitim ve AraĢtırma Hastanelerine toplamda 22.975.327,37 TL yurtdıĢı transferi
gerçekleĢtirilmiĢtir.
Muhasebe ve Raporlama Sistemi
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu mali iĢlemlerini 5018 sayılı Kanun ile belirlenmiĢ
muhasebeleĢtirme ve raporlama kurallarına göre gerçekleĢtirmektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
1
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
5018 sayılı Kanunun 49‟uncu maddesinin ilk iki fıkrasında;
“Muhasebe sistemi; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını
sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak
şekilde kurulur ve yürütülür.
Kamu hesapları, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve
öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve
yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim
yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur.” denilmektedir.
Çerçeve hesap planı ile düzenlenecek mali raporların Ģekil, süre ve türleri Kanun‟un
49 ve 80‟inci maddelerine dayanılarak düzenlenip Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe
konulan Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenmiĢtir.
Bu düzenlemelere göre; muhasebe sistemi tahakkuk esaslıdır. Mali yıl esasına göre
tutulmaktadır. Kamu Ġdaresinin bütün varlık ve yükümlülükleri, gelir ve giderleri ile
garantileri gibi tüm mali iĢlemlerini kapsar.
Mali raporlamanın amacı; yöneticilere, kamuoyuna ve denetim yetkililerine bilgi
sunmaktır.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin “Amaç” baĢlıklı 1‟inci maddesinde; “Bu
Yönetmeliğin amacı, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, hesap ve kayıt düzeninde
saydamlık, hesap verilebilirlik ve tekdüzenin sağlanması, işlemlerinin kayıt dışında
kalmasının önlenmesi, faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir
bir biçimde muhasebeleştirilmesi; mali tablolarının zamanında, doğru, muhasebenin temel
kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası standartlara
uygun, yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak ve kesin hesabın
çıkarılmasına temel olacak; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını
sağlayacak şekilde hazırlanması ve yayımlanması ile mali istatistiklerin hazırlanması ve
yayımlanmasına ilişkin usul, esas, ilke ve standartların belirlenmesidir.” hükmü yer
almaktadır.
Bu amacın gerçekleĢtirilmesi için; iĢlemlerin kayıt dıĢında kalmasının önlenmesi ile
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
2
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
birlikte muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüĢ muhasebe ilkeleri çerçevesinde,
uluslararası standartlara uygun olarak hazırlanan mali tabloların belirlenen sürelerde yönetim
ve ilgililerin bilgisine sunulması gerekmektedir.
Yönetmeliğin 310‟uncu maddesinde kendi adına ekonomik varlık edinebilen,
yükümlülük üstlenebilen, diğer kamu idareleri veya üçüncü Ģahıslarla ekonomik iliĢkilere
girebilen kapsama dâhil her kamu idaresinin bir kurumsal birim ve her kurumsal birimin bir
mali raporlama birimi olduğu; 311‟inci maddesinde kapsama dâhil kamu idarelerinin mali
hizmetler birim yöneticilerinin, mali raporlama kapsamındaki mali tabloların belirlenen
standartlara uygun olarak hazırlanmasından, üst yöneticilerin de bu hususları gözetmekten ve
belirlenen süreler içinde yayımlanmasından sorumlu olduğu; 312‟nci maddesinde kamu
idarelerince, detaylı hesap planlarında yer alan hesaplardan aylık mizan ve yıllık olarak geçici
ve kesin mizanların düzenleneceği; 313‟üncü maddesinde kamu idarelerince hazırlanacak
temel mali tabloların Bilanço, Faaliyet Sonuçları Tablosu ve Nakit AkıĢ Tablosu olduğu; 314316‟ncı maddelerinde bu tabloların mahiyetleri ve nasıl düzenleneceği; 327‟nci maddesinde
de mali tabloların hangi dönemlerde hazırlanıp yayımlanacağı belirtilmiĢtir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu muhasebe hizmetleri merkezde Merkez Saymanlık
Müdürlüğü, taĢrada ise defterdarlıklar tarafından yürütülmektedir.
2.
DENETLENEN KAMU ĠDARESĠ YÖNETĠMĠNĠN SORUMLULUĞU
Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine
uygun olarak mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek Ģekilde hazırlanarak
kamuoyunun bilgisine ve denetim yetkililerine zamanında sunulmasından, bir bütün olarak
sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu tüm önemli
yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan
kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlıĢ beyanlar içermemesinden;
kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve
diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına
uygun olarak oluĢturulmasından, etkin olarak iĢletilmesinden ve izlenmesinden, mali
tabloların dayanağını oluĢturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve
sunulmasından sorumludur.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
3
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
3.
SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU
SayıĢtay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin
gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki
düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolardan yararlanacak olanlara
makul güvence vermek amacıyla mali raporların güvenilirliğine ve doğruluğuna iliĢkin görüĢ
bildirmek, kaynakların etkili ve ekonomik ve mevzuatına uygun kullanılmasının sağlanması
amacıyla kurulup iĢletilmesi gereken mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle
sorumludur.
4.
DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI
Denetimin dayanağı; 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu, genel kabul görmüĢ uluslararası
denetim standartları, SayıĢtay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir.
Denetim, mali saydamlığın ve hesap verilebilirliğin sağlanması amacıyla; kamu
idaresinin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit
etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu
doğru ve güvenilir olarak yansıttığına iliĢkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç
kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla tasarlanmıĢtır. Kamu zararı iddialarına iliĢkin
hususlara bu raporda değil yargılamaya esas raporda yer verilmektedir.
Kamu Hastaneleri Kurumu mali iĢlemlerini, 5018 sayılı Kanun‟un 49 ve 80‟ inci
maddelerine dayanılarak düzenlenip Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Genel
Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenen esaslara uygun olarak raporlamak zorunda
olup, denetim, mali tablolar dikkate alınarak gerçekleĢtirilmektedir.
Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve
mallarına iliĢkin tüm mali faaliyet, karar ve iĢlemleri ve bunlara iliĢkin kayıt, defter, bilgi,
belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri
oluĢturmaktadır.
Kamu Ġdaresi Hesaplarının SayıĢtaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe
Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar‟a 8/12/2013 tarih ve 28845 sayılı Resmi
Gazete‟de yayımlanan değiĢiklik ile eklenen geçici madde ile kurumsal mali tabloların
SayıĢtaya gönderilmesi 2013, 2014 ve 2015 yıllarını kapsamak üzere 2016 yılına kadar üç yıl
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
4
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
ötelenmiĢ iken, Maliye Bakanlığınca kamu idarelerine ait mali tabloların düzenlenebilmesine
esas olmak üzere Say2000i muhasebe otomasyon programı ve muhasebe yönetmeliklerinde
yapılan düzenlemeler çerçevesinde ilk defa 2015 yılı sonu itibarıyla
kamu idaresi mali
tablolarının sunulabilmesi zemini hazırlanmıĢ ve KBS üzerinden kamu idarelerine sunulmaya
baĢlanmıĢtır.
Bu kapsamda, Usul ve Esaslar‟ın 5‟inci maddesine göre hesap dönemi sonunda
verilecek olan cetvel ve mali tablolardan daha önce sunulabilen bütçe giderleri ve ödenekler
tablosu ve taĢınır kesin hesap cetveli ile taĢınır hesabı icmal cetveline ilave olarak;
- Geçici ve kesin mizan,
- Bilanço,
- Bütçe gelirleri ekonomik sınıflandırması tablosu,
- Faaliyet sonuçları tablosu
kurumsal bazda SayıĢtaya gönderilmiĢtir.
6085 sayılı Kanun uyarınca kamu idaresi esasına göre denetim yapılabilmesi ve
denetim görüĢü verilebilmesi için, anılan Usul ve Esaslar‟ın 5‟inci maddesinde belirtilen yıl
sonu kamu idaresi mali rapor ve tablolarının; kamu idaresince muhasebe hizmetlerinin
yürütüldüğü birimlerden alınacak kayıtlarla ve gerektiğinde envanter iĢlemleri de yapılarak
kamu idaresinin varlık ve yükümlülükleri ile mali yıla iliĢkin faaliyet sonuçlarının Genel
Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nde belirlenen standartlarda sunulması gerekmektedir.
Kamu idareleri, KBS üzerinden alınan verileri kendi kayıtları ile teyit ederek tasarrufu
altındaki varlık ve yükümlülükleri ile mali yıla iliĢkin faaliyet sonuçlarına iliĢkin bilgileri,
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nde belirlenen raporlama esaslarına uygun olarak
hazırlaması gerekirken kamu idaresi bazında ilk defa mali tablo düzenlenmesi ve 2015 yılının
geçiĢ süreci olması sebebiyle sadece KBS üzerinden alınan mali tabloları sunmuĢtur.
Birimlere ait faaliyet sonuçları konsolide edilmeden birleĢtirildiği için bilançoda, aynı
anda olumlu ve olumsuz faaliyet sonucu ortaya çıkmaktadır. Farklı muhasebe birimleri
tarafından gerçekleĢtirilen iĢlemler yıl sonu itibariyle konsolide edilemediğinden, verilen
tablolar farklı birimlerce hazırlanan veri setlerinin alt alta toplamlarından oluĢmaktadır. Bu
nedenle yukarıda SayıĢtaya verildiği belirtilen tablolar, farklı muhasebe birimlerince
oluĢturulan yevmiye kayıtlarının bir araya getirilmiĢ halidir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
5
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Denetim çalıĢmaları, bu çerçevede hazırlanan mali tablolarla birlikte Türkiye Kamu
Hastaneleri Kurumu muhasebe hizmetlerinin yürütüldüğü muhasebe birimlerindeki cetvel,
belgeler, yevmiye kayıtları, yevmiye kayıtlarına esas belgeler ve bunlara dayanak oluĢturan
ilgili harcama birimleri arĢivlerinde muhafaza edilen kanıtlayıcı belgeler esas alınarak bu
belgelerin tamlık, doğruluk, tutarlılık ve tabi olduğu mevzuatına uygunluğu açısından
yürütülmüĢtür.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
6
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
5.
DENETĠM GÖRÜġÜNÜN DAYANAKLARI
BULGU 1: Kuruma BaĢka Kamu Ġdarelerinden Tahsis Edilen TaĢınmazların Mali
Tablolarda Ġzlenmemesi
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu tarafından kullanılan ve baĢka kamu idarelerinin
mülkiyetinde bulunan taĢınmazların Kamu Ġdarelerine Ait TaĢınmazların Kaydına ĠliĢkin
Yönetmelik ile muhasebe yönetmelikleri gereği, “Sınırlı Aynî Haklar ile KiĢisel Haklar ve
Tahsis Formu”nda izlenmesi ve mali tablolara kaydedilmesi gerekmektedir.
Kamu idarelerine ait taĢınmazların tapu kayıtlarına ne Ģekilde tescil edeceği 5018
sayılı Kanun‟un 45‟inci maddesinde düzenlenmiĢtir. Kanun‟da, “…. Genel bütçe
kapsamındaki kamu idarelerinin edindiği taşınmazlar Hazine adına, … tapu sicilinde tescil
olunur. Hazine adına tescil edilen taşınmazlar Maliye Bakanlığı tarafından yönetilir.”
Denilmektedir. Kanun‟un 44‟üncü maddesinde ise genel yönetim kapsamındaki kamu
idarelerine ait taĢınır ve taĢınmazların kayıt iĢlemlerine iliĢkin usul ve esasların Maliye
Bakanlığınca hazırlanacak ve Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle
belirleneceği düzenlenmiĢtir.
5018 sayılı Kanun‟un 44 ve 45‟inci maddelerine dayanılarak çıkarılan Kamu
Ġdarelerine Ait TaĢınmazların Kaydına ĠliĢkin Yönetmeliğin, “Kayıt Ģekli” baĢlıklı 7‟inci
maddesinde, kamu idarelerinin mülkiyetleri, yönetimleri altında olan taĢınmazlar ile
kendilerine tahsisli bulunan taĢınmazların kaydedilme usulleri ile kayıt sırasında kullanılacak
formlar belirlenmiĢtir. Yönetmelik‟in 7/1/g bendine göre,“d) Tapu kütüğünde üçüncü kişiler
adına tescilli veya diğer kamu idarelerinin yönetiminde olmakla birlikte irtifak hakkı tesisi,
tahsis, kiralama, kullanma izni verilmesi gibi yollarla kullanım hakkı kendilerine verilen
taşınmazların kaydını Ek 6’daki “Sınırlı Aynî Haklar ile Kişisel Haklar ve Tahsis
Formu’nda” yer alan bilgileri içerecek Ģekilde bilgisayarda veya deftere yazılması gerektiği
düzenlenmiĢtir. Aynı yönetmeliğin, 6‟ncı maddesinde ayrıca, kamu idarelerinin taĢınmaz
kayıt ve kontrol iĢlemleriyle görevli birimlerince hazırlanan bu formların en geç yedi gün
içinde muhasebe birimine ve mali hizmetler birimine gönderileceği düzenlenmiĢtir.
Kuruma bağlı sağlık tesislerine farklı kamu idarelerinden tahsis edilen çok sayıda
taĢınmaz bulunmaktadır. Yapılan denetimlerde, Kurumun yönetiminde veya kullanımında
bulunan bu taĢınmazların Kamu Ġdarelerine Ait TaĢınmazların Kaydına ĠliĢkin Yönetmelik
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
7
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
hükümlerine uygun Ģekilde kayıt ve takibinin yapılmadığı görülmüĢtür. Kendilerinden veri ve
bilgi alınan sağlık tesislerinin bir kısmının, mezkur yönetmeliğin 7/1/d fıkrası gereği
düzenlenmesi gereken Ek 6‟daki “Sınırlı Aynî Haklar ile KiĢisel Haklar ve Tahsis Formu” nu
doldurmadığı tespit edilmiĢtir. Sağlık tesislerinde, üçüncü Ģahıslardan kiralanan taĢınmazlara
iliĢkin kayıtlar mevcut olmakla beraber, çoğu sağlık tesisinde, baĢka kamu idarelerinden
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna tahsis edilen taĢınmazlara iliĢkin bir kaydın olmadığı
görülmüĢtür.
23/12/2014 tarih ve 29214 sayılı Resmi Gazete yayımlanan Genel Muhasebe
Yönetmeliği ile 27.12.2014 tarih ve 29218 Sayılı (Mükerrer) Resmi Gazete yayımlanan
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nde taĢınmaz malların muhasebe kaydıyla ilgili
yeni düzenlemeler yapılmıĢtır. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin 130, 131 ve 132‟
nci maddeleri ile Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği‟nin 170, 172, 174, 176 ve 186‟ ncı
maddelerindeki değiĢikliklerle, "250-Arazi ve Arsalar Hesabı", "251-Yeraltı ve Yerüstü
Düzenleri Hesabı" ve "252-Binalar Hesabı"nın detayında kamu idarelerine tahsisli olan
taĢınmazların izlenebilmesi amacıyla "03-Tahsisli Kullanılan TaĢınmazlar" Ģeklinde alt kod
eklenmiĢ, 27/12/2014 tarihli ve 29218 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete' de yayımlanan 41 Sıra
No.lu Muhasebat Genel Müdürlüğü (Genel Yönetim Kapsamındaki Kamu Ġdarelerinin
Detaylı Hesap Planları) Genel Tebliği‟nde yardımcı hesaplar belirlenmiĢ ve bu yardımcı
hesaplar merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin detaylı hesap planına eklenmiĢtir.
Kuruma ait mali tablolar üzerinde yapılan incelemede, 252 Binalar Hesabında
7.947.288,73-TL tahsisli taĢınmaz, 15.632.963,38-TL ise kurum mülkiyetinde taĢınmaz
olduğu görülmektedir. Genel bütçeli bir kamu idaresi olan Türkiye Kamu Hastaneleri
Kurumunun 5018 sayılı Kanun‟un 45‟inci maddesi gereği, kendi adına bir taĢınmazının
bulunması mümkün değildir. Kuruma bağlı Sağlık Tesisleri Daire BaĢkanlığının güncel
rakamlarına göre, kurumun 708 sağlık tesisi ve bu tesislerin bünyesinde de çok sayıda
taĢınmazı bulunmaktadır. Bunların çoğu, mülkiyeti Hazine‟ye ait olmakla beraber, sağlık
hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla kuruma tahsis edilmiĢ taĢınmazlardır. Bu nedenle, Genel
Yönetim ve Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmelikleri gereği, kurum mali tablolarında
“252.03 Tahsisli Kullanılan Binalar” alt kodunda yer almalıdır. Ancak, mali tablodaki tahsisli
taĢınmazın yalnızca 7.947.288,73-TL olduğu dikkate alındığında, tahsisli taĢınmazların
önemli kısmının mali tablolara yansımadığı anlaĢılmaktadır.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
8
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
5018 sayılı Kanun‟un 3‟üncü maddesinin (g) bendinde, tanımı yapılan kamu
kaynakları arasında kurumların kullanımında ve yönetiminde bulunan taĢınır ve taĢınmaz
mallar da yer almaktadır. Kanun‟un “hesap verme sorumluluğu” baĢlıklı 8‟ inci maddesi
uyarınca, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili
olanlar; kaynakların etkili, ekonomik, kullanımından sorumlulukları olduğu gibi taĢınmaz
malların da tam ve doğru Ģekilde kaydından ve raporlanmasından dolayı sorumlulukları
bulunmaktadır.
5018 sayılı Kanun‟un temelini oluĢturan saydamlık ve hesap verebilirlik ilkeleri
gereğince, Kurumun yönetim ve kullanımında bulunan taĢınmazların, harcama birimleri
tarafından TaĢınmazların Kaydına ĠliĢkin Yönetmelik ile Muhasebe Yönetmeliklerine uygun
olarak ilgili formlara kaydedilmesi ve bunların muhasebe birimine ve mali hizmetler birimine
gönderilmesi, yapılacak muhasebe kayıtlarıyla taĢınmazların mali tablolarda tam ve doğru
Ģekilde izlenebilmesi gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; yılsonuna kadar konunun, Mali Hizmetler Birimince,
Strateji GeliĢtirme Daire BaĢkanlığı, Yatırım Takip ve Ġzleme Daire BaĢkanlığı ve Döner
Sermaye Bütçe ve Muhasebe ĠĢlemleri Daire BaĢkanlığı ile koordineli olarak takip edileceği,
“Sınırlı Aynî Haklar ile KiĢisel Haklar ve Tahsis Formu”nun biliĢim sistemleri marifetiyle
doldurularak, muhasebeleĢtirme iĢlemlerinin web ortamında takip edileceği belirtilmiĢtir.
Sonuç olarak kurum mali tablolarının tam, doğru ve güvenilir veri sunabilmesi için
kurumun mülkiyetinde olduğu gibi kullanımında bulunan taĢınmazların da mali tablolarda ve
kurum kayıtlarında izlenmesi gerekmektedir.
6.
DENETĠM GÖRÜġÜ
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 yılına iliĢkin yukarıda belirtilen ve
"Denetimin Amacı Yöntemi ve Kapsamı" bölümünde açıklanan çerçevede ekte sunulan mali
rapor ve tablolarının "Denetimin GörüĢünün Dayanakları" bölümünde açıklanan nedenlerden
dolayı "252 Binalar Hesabı" hariç doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıĢtır.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
9
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
7.
DENETĠM
GÖRÜġÜNÜ
DEĞERLENDĠRMELER
ETKĠLEMEYEN
TESPĠT
VE
BULGU 1: Kamu Ġhale Kanunu Kapsamında ve Kadrolu ÇalıĢan ĠĢçilere Kıdem
Tazminatı Ġçin KarĢılık Ayrılmaması
Kamu Hastaneleri Kurumu bünyesinde; hem kadrolu çalıĢan iĢçiler için hem de 4734
sayılı Kamu Ġhale Kanunu kapsamında çalıĢan iĢçi personel için kıdem tazminatı karĢılığı
ayrılmadığı bu sebeple idarenin mali tablolarında 372 ve 472 nolu kıdem tazminatı karĢılığı
hesaplarının yer almadığı görülmüĢtür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmelik‟in 290‟ıncı ve 294‟üncü maddelerinde, borç
ve gider karĢılıkları hesap grubu oluĢturulmuĢtur. Söz konusu maddelerde özetle;
-Borç ve gider karĢılıkları hesap grubunun, bilanço tarihinde belirgin olarak ortaya
çıkan ancak, tutarının ne olacağı kesin olarak bilinemeyen veya tutarı bilinmekle birlikte ne
zaman tahakkuk edeceği bilinmeyen uzun vadeli borçlar veya giderler için ayrılan
karĢılıkların izlenmesi için kullanılacağı,
-Bu grupta yer alan hesaplarda kayıtlı karĢılık tutarlarından dönem sonlarında vadeleri
bir yılın altına inenlerin, kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki ilgili karĢılık
hesaplarına aktarılacağı,
belirtilmektedir.
Ayrıca kıdem tazminatı karĢılıklarının ayrılmaması ve bu sebeple mali tablolarda bu
karĢılıklara iliĢkin hesapların yer almaması muhasebenin temel ilkelerinden olan ve Genel
Yönetim Muhasebe Yönetmelik'inin 5'inci maddesinde zikredilen" ihtiyatlılık" ve "tam
açıklama"
ilkelerine de aykırılık teĢkil etmektedir. Zira mevcut uygulamada kıdem
tazminatına müstahak olacak Ģekilde iĢten ayrılması söz konusu olabilecek personele
ödenecek tazminatlar için bir karĢılık ayrılmamakta, idare ödenmesi muhtemel bir
yükümlülük için hazırlıksız durumda bulunmaktadır. Ayrıca 372 ve 472 numaralı hesaplar
kullanılmadığı için kurum mali tabloları eksik bilgi üretmekte; mali tablolar, bu tabloların
kullanıcılarının doğru karar verebilmelerini sağlayacak ölçüde yeterli, açık ve anlaĢılır
olmamaktadır.
Sonuç olarak, 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanununun 62‟inci maddesinin birinci
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
10
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
fıkrasının (e) bendi kapsamında istihdam edilen iĢçiler ile kadrolu çalıĢan iĢçiler için faaliyet
döneminde tahakkuk eden kıdem tazminatlarının hesaplanarak karĢılık ayrılması ve 372 ve
472 nolu hesaplarda muhasebeleĢtirilmesi gerekir.
Kamu idaresi cevabında; yıl sonuna kadar Mali Hizmetler Birimince, Strateji
GeliĢtirme Daire BaĢkanlığı, Ġnsan Kaynakları BaĢkan Yardımcılığı ve Döner Sermaye
Bütçe ve Muhasebe ĠĢlemleri Daire BaĢkanlığı ile koordineli olarak iĢlem tesis edilecek
olup ve 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanununun 62‟inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi
kapsamında istihdam edilen iĢçiler ile kadrolu çalıĢan iĢçiler için faaliyet döneminde
tahakkuk eden kıdem tazminatlarının hesaplanarak karĢılık ayrılması ve 372 ve 472 nolu
hesaplarda muhasebeleĢtirilmesi sağlanacaktır, denilmektedir.
Sonuç olarak Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği
hükümlerine uygun olarak; 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanununun 62‟inci maddesinin birinci
fıkrasının (e) bendi kapsamında istihdam edilen iĢçiler ile kadrolu çalıĢan iĢçiler için
faaliyet döneminde tahakkuk eden kıdem tazminatlarının hesaplanarak karĢılık ayrılması
ve 372 ve 472 nolu hesaplarda muhasebeleĢtirilmesi sağlanmalıdır.
BULGU 2: Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Bünyesindeki Sosyal Tesislerin Mali
ĠĢlemlerinin 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa Uygun Biçimde
Yürütülmemesi ve Raporlanmaması
Kamu idaresi bünyesinde farklı adlar altında faaliyet göstermekte olan sosyal tesislerin
mali iĢlemlerinin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa uygun biçimde
yürütülmesi ve raporlanması gerekir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu bünyesinde 41 adet kreĢ ve 1 adet yemekhane
olmak üzere toplamda 42 adet sosyal tesis faaliyet göstermektedir. Bu sosyal tesislerden 41
adet kreĢ muhasebe sistemi açısından iĢletme hesabı esasına tabi iken, 1 adet yemekhane
bilanço esasına tabidir. Söz konusu tesislerden kreĢler 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununun 191‟inci maddesinde belirtilen “Devlet memurları için lüzum ve ihtiyaç görülen
yerlerde çocuk bakımevi ve sosyal tesisler kurulabilir.” hükmüne dayanılarak kurulmuĢlardır.
Aynı maddede bunların kuruluĢ ve iĢletme esas ve usullerinin Devlet Personel BaĢkanlığı ile
Maliye ve Gümrük Bakanlığınca birlikte hazırlanacak genel yönetmelikle belirlenmesi hükme
bağlanmıĢ ve bu hükme istinaden 08.12.1987 tarih ve 19658 sayılı Resmi Gazetede
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
11
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
yayımlanarak yürürlüğe giren “Kamu Kurum ve KuruluĢlarınca Açılacak Çocuk Bakım Evleri
Hakkında Yönetmelik” yürürlüğe girmiĢtir. Yemekhaneler ise yine 657 sayılı Kanunun
212‟nci maddesinde yer alan “Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne
şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile
Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlayacakları bir yönetmelik ile tesbit
olunur.” hükmüne istinaden kurulmuĢlardır.
Yukarıda bahsi geçen sosyal tesisler genel olarak faaliyetleri ile muhasebe iĢ ve
iĢlemlerini 178 sayılı Maliye Bakanlığının TeĢkilat ve Görevleri Hakkında KHK‟nın 10‟uncu
ve 11‟inci maddelerinin “o” bentleri hükümlerine dayanılarak çıkarılan ve 30.12.2005 tarih ve
26039 sayılı Resmi Gazete ile yayımlanarak yürürlüğe giren “Kamu Kurum ve KuruluĢlarınca
ĠĢletilen Sosyal Tesislerin Muhasebe Uygulamalarına Dair Esas ve Usuller” ile Kamu Sosyal
Tesislerine ĠliĢkin Tebliğler çerçevesinde yürütmektedirler. Ancak, mevcut durumda sosyal
tesislerin faaliyetlerinin 5018 sayılı Kanunda belirtilen temel çerçeve ile uyumsuz olduğu
anlaĢılmaktadır.
Sosyal tesislerin gelirini oluĢturan tarifeler belirtilen tebliğler çerçevesinde
belirlenmekte, gelir ve giderleri ile bunlara iliĢkin belgeleri kamu idaresi muhasebe belgeleri
ve bütçelerinden ayrı tutulmaktadır. Bu tesislerin iĢletme giderleri için bağlı oldukları kurum
ve kuruluĢların bütçelerinden herhangi bir katkıda bulunulmaması esastır. Kamu Haznedarlığı
Genel Tebliğine göre ise, sosyal tesisler adına kamu idaresi hesaplarından ayrı olarak kamu ve
özel bankalarda hesap açtırılabilmektedir. Bu düzenlemelere göre söz konusu tesisler kamu
idaresi bünyesinde olup hesap bakımından ayrı tutulduğundan yıl sonunda karlarının ne
yapılacağı veya kamu idaresince de karĢılanamayan zararlarının ne Ģekilde finanse edileceği
belirsizdir. Sosyal tesisler adına açılan banka hesapları muhasebe birimlerinden ayrı
tutulmakta ve yılsonu bakiyeleri kamu idaresi hesaplarına aktarılmamakta, bu hesaplar
içerisinde görünmemektedir.
Diğer taraftan, sosyal tesislere iliĢkin söz konusu düzenlemelerde, muhasebe
iĢlemlerinin yürütülmesinden ve kayıtlara alınmasından, muhasebe görevlisinin sorumlu
olduğu; hesapların mali yıl esasına göre tutulacağı; kapsama dahil her bir sosyal tesisin
raporlama birimi olduğu ve kamu kurum ve kuruluĢlarına bağlı sosyal tesislerin mali
raporlarının bu kurumların merkezinde konsolide edilip belirlenen sürelerde Maliye
Bakanlığına gönderileceği belirtilmektedir. Halbuki, 5018 sayılı Kanunun 61 ve 62‟nci
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
12
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
maddesinde muhasebe hizmeti, muhasebe yetkilisi, muhasebe yetkilisi mutemedi ve bu
görevlere atanacakların taĢıması gereken Ģartlar belirtilmiĢ olup, Kanunda “muhasebe
görevlisi” adı altında bir görev tanımlanmamıĢtır. Dolayısıyla, sosyal tesislerde muhasebe
kayıtlarını tutmakla görevli kiĢiler, 5018 sayılı Kanundaki muhasebe yetkilisinin taĢıması
gereken Ģartları taĢımamaktadırlar.
2015 yılına iliĢkin Kurumdan alınan Konsolide Gelir-Gider Tablosu incelendiğinde;
7.456.504,10 TL gelire karĢılık, 7.386.232,31 TL gider yapıldığı, dolayısıyla 70.271,79 TL
kar elde edildiği anlaĢılmaktadır. 42 sosyal tesisin 25‟inin kar ile çalıĢtığı, 17‟sinin zarar ettiği
görülmektedir.
Sonuç olarak, sosyal tesis faaliyetlerinin bağlı oldukları kamu idaresine ait mali
tablolarda gösterilebilmesi için 5018 sayılı Kanuna uygun olarak gerekli düzenlemelerin
yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve katıldıklarını ifade ederek, bu
çerçevede; sosyal tesislerin sayı ve statüsü ile tüzel kiĢilik ve mali hukuk yapılanmasını
netleĢtireceklerini, tüm iĢ ve iĢlemlerin tanımlanan mevzuatlara göre uygulanmasını
sağlayacaklarını bu açıdan yılsonuna kadar Kurum Mali Hizmetler Birimince, Strateji
GeliĢtirme Daire BaĢkanlığı, Destek Hizmetleri BaĢkan Yardımcılığı ve Döner Sermaye
Bütçe ve Muhasebe ĠĢlemleri Daire BaĢkanlığı ile koordineli olarak iĢlem tesis edeceklerini
ve 5018 sayılı Kanuna uygun olarak gerekli düzenlemelerin yapılması için sosyal tesis
kurulan ve kuracak olan birliklere izleyecekleri yol hakkında rehberler oluĢturularak eğitim
desteği sağlayacaklarını belirtmiĢlerdir.
Ayrıca, yılsonuna kadar sosyal tesis faaliyetlerinin bağlı oldukları kamu idaresine ait
mali tablolarda gösterilebilmesi için Maliye Bakanlığı ile çalıĢıp 5018 sayılı Kanuna uygun
olarak gerekli düzenlemelerin yapılmasının sağlanacağını ifade etmiĢlerdir.
Sonuç olarak sosyal tesislerin kamu idaresi bünyesinde olmakla birlikte hesabının ayrı
tutulması, yıl sonu karlarının ne yapılacağı veya kamu idaresince karĢılanamayan zararlarının
ne Ģekilde finanse edileceğinin belirsizliği; yine bu tesisler adına açılan banka hesaplarının
muhasebe birimlerinden ayrı tutulması ve yıl sonu bakiyelerinin kamu idaresi hesaplarına
aktarılmaması; 5018 sayılı Kanunun 61 ve 62‟nci maddelerindeki muhasebe hizmeti ve bu
hizmete iliĢkin sorumluluk ve diğer tanımlamaların varlığı karĢısında sosyal tesislere iliĢkin
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
13
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
bazı alt düzenlemelerde 5018 sayılı Kanun ile bağdaĢmayan hükümlere yer verilmesi
(muhasebe iĢlemlerinin yürütülmesinden ve kayıtlara alınmasından, muhasebe görevlisinin
sorumlu olması, kapsama dahil her bir sosyal tesisin raporlama birimi olarak tanımlanması ve
bu tesislerin mali raporlarının bağlı olunan kurumların merkezinde konsolide edilip belirlenen
sürelerde Maliye Bakanlığına gönderilmesi vb.) karĢısında; kamu idaresi bünyesinde farklı
adlar altında faaliyet göstermekte olan sosyal tesislerin mali iĢlemlerinin kamu idaresine ait
mali tablolarda gösterilmesi ve böylece kurum hesaplarının 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi
ve Kontrol Kanununa uygun biçimde yürütülmesi ve raporlanmasının sağlanması amacıyla,
sosyal
tesislere
iliĢkin
gerekli
düzenlemelerin
yapılmasının
uygun
olacağı
değerlendirilmektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
14
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
8.
EKLER
Ek 1: Kamu Ġdaresi Mali Tabloları
TABLO 1.12 BĠLANÇO
Kurum
Kodu
:
15.75
Adı :TÜRKĠYE KAMU ASTANELERĠ KURUMU
AKTĠF HESAPLAR
N Yılı 2015
1 DÖNEN VARLIKLAR
421.360.327,05
PASĠF HESAPLAR
N Yılı 2015
3 KISA VADELĠ YABANCI KAYNAKLAR
10 HAZIR DEĞERLER
1.743.711,89
102 BANKA HESABI
3.596.926,59
320 BÜTÇE EMANETLERĠ HESABI
9.950.165,78
103 VERĠLEN ÇEKLER VE GÖNDERME EMĠRLERĠ
-1.857.654,17
323
BORÇLAR
2.275.553,05
TAHSISLERI
2.014.910,78
HESABI ( - )
104 PROJE ÖZEL HESABI
32 FAALĠYET BORÇLARI
24.183.496,16
14.240.629,61
BÜTÇELEġTĠRĠLMĠġ
HESABI
4.439,47
325
NAKIT
TALEP
VE
HESABI
12 FAALĠYET ALACAKLARI
120 GELĠRLERDEN ALACAKLAR HESABI
55.849,25
33 EMANET YABANCI KAYNAKLAR
5.817.066,20
330 ALINAN DEPOZĠTO VE TEMĠNATLAR
51.157,82
1.970.677,87
HESABI
126 VERĠLEN DEPOZĠTO VE TEMĠNATLAR HESABI
14 DĠĞER ALACAKLAR
140 KĠġĠLERDEN ALACAKLAR HESABI
4.691,43
6.300.789,20
333 EMANETLER HESABI
3.846.388,33
36 ÖDENECEK DĠĞER YÜKÜMLÜLÜKLER
361
6.300.789,20
ÖDENECEK
SOSYAL
GÜVENLĠK
3.859.558,90
3.783.949,40
KESĠNTĠLERĠ HESABI
15 STOKLAR
362
24.151.175,09
FONLAR
VEYA
DĠĞER
KAMU
75.609,50
ĠDARELERĠ ADINA YAPILAN TA
150 ĠLK MADDE VE MALZEME HESABI
24.151.175,09
39
DĠĞER
KISA
VADELĠ
YABANCI
266.241,45
KAYNAKLAR
16 ÖN ÖDEMELER
162 BÜTÇE DIġI AVANS VE KREDĠLER HESABI
2 DURAN VARLIKLAR
389.108.801,62
389.108.801,62
5.050.137.294,81
24 MALĠ DURAN VARLIKLAR
242 DÖNER SERMAYELĠ KURULUġLARA YATIRILAN
4.811.364.793,95
4.811.364.793,95
397 SAYIM FAZLALARI HESABI
266.241,45
5 ÖZ KAYNAKLAR
5.447.314.125,70
50 NET DEĞER
469.125.202,23
500 NET DEĞER HESABI
469.125.202,23
51 DEĞER HAREKETLERĠ
23.219.692.883,34
SERMAYELER H
25 MADDĠ DURAN VARLIKLAR
238.127.188,09
519
DEĞER
HAREKETLERĠ
SONUÇ
23.219.692.883,34
HESABI
250 ARAZĠ VE ARSALAR HESABI
1.149,60
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
57 GEÇMĠġ YILLAR OLUMLU FAALĠYET
15
200.840,70
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
SONUÇLARI
251 YERALTI VE YERÜSTÜ DÜZENLERĠ HESABI 252
BĠNALAR HESABI
18.880,00 23.580.252,11
570 GEÇMĠġ YILLAR OLUMLU FAALĠYET
200.840,70
SONUÇLARI HESABI
2.522.118.571,25
253 TESĠS, MAKĠNE VE CĠHAZLAR HESABI
58 GEÇMĠġ YILLAR OLUMSUZ FAALĠYET
-8.666.162.188,45
SONUÇLARI
254 TAġITLAR HESABI
580
76.548.939,15
GEÇMĠġ
YILLAR
OLUMSUZ
-8.666.162.188,45
FAALĠYET SONUÇLARI HESABI (
255
DEMĠRBAġLAR
HESABI
257
BĠRĠKMĠġ
AMORTĠSMANLAR HESABI ( - )
258 YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR HESABI
921.221.477,13
3.360.641.314,43
55.279.233,28
59 DÖNEM FAALĠYET SONUÇLARI
590
DÖNEM
-9.575.542.612,12
OLUMLU
FAALĠYET
1.790.462,72
OLUMSUZ
FAALĠYET
-9.577.333.074,84
SONUCU HESABI
26 MADDĠ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR
0,00
591
DÖNEM
SONUCU HESABI ( - )
260 HAKLAR HESABI
746.489,14
267 DĠĞER MADDĠ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR
923.066,50
HESABI
268 BĠRĠKMĠġ AMORTĠSMANLAR HESABI ( - )
29 DĠĞER DURAN VARLIKLAR
294 ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDĠ
-1.669.555,64
645.312,77
126.104.593,68
DURAN VARLIKLAR
299 BĠRĠKMĠġ AMORTĠSMANLAR HESABI ( - )
AKTĠF
-125.459.280,91
TOPLAMI
PASĠF TOPLAMI 5.471.497.621,86
5.471.497.621,86
Bilanço Dipnotları :
902
BÜTÇE
ÖDENEK
-4.318,92
HAREKETLERĠ HESABI
910
ALINAN
TEMĠNAT
48.795.489,94
MEKTUPLARI HESABI
911
ALINAN
TEMĠNAT
48.795.489,94
MEKTUPLARI EMANETLERĠ
HESABI
920 GĠDER TAAHHÜTLERĠ
48.169.579,64
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
16
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
HESABI
921 GĠDER TAAHHÜTLERĠ
48.169.579,64
KARġILIĞI HESABI
948
BAġKA
ADINA
BĠRĠMLER
308.587.293,18
ĠZLENEN
ALACAKLAR HESABI
949
ADINA
BAġKA
ĠZLENEN
BĠRĠMLER
308.587.293,18
ALACAK
EMANETLERĠ HES
TABLO 1.13 FAALĠYET SONUÇLARI TABLOSU
Kurum Kodu : 15.75
Adı :
TÜRKĠYE KAMU HASTANELERĠ KURUMU
Yılı : 2015
GĠDERĠN TÜRÜ
Ekonomik Kodlar
Cari Yıl (N)
GĠDERLER HESABI
630
10.993.529.915,88
GELĠRĠN TÜRÜ
Ekonomik Kodlar
600
Cari Yıl (N)
GELĠRLER HESABI
1.417.987.303,76
630
01
Personel Giderleri
7.765.039.905,24
600
01
Vergi Gelirleri
917.407.802,14
630
01
01
Memurlar
6.900.502.609,36
600
01
01
Gelir ve Kazanç Üzerinden Alınan Vergiler
844.950.123,99
630
01
02
SözleĢmeli Personel
721.614.227,78
600
01
02
Mülkiyet Üzerinden Alınan Vergiler
986,50
630
01
03
ĠĢçiler
95.913.361,00
600
01
03
Dahilde Alınan Mal ve Hizmet Vergileri
4.930.575,34
630
01
04
Geçici Personel
46.781.690,22
600
01
05
Damga Vergisi
66.974.644,76
630
01
05
Diğer Personel
228.016,88
600
01
06
Harçlar
550.459,44
630
02
Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi
1.769.626.420,66
600
01
09
BaĢka Yerde Sınıflandırılmayan Vergiler
1.012,11
Giderleri
630
02
01
Memurlar
1.676.254.451,87
600
03
TeĢebbüs ve Mülkiyet Gelirleri
203.881.885,20
630
02
02
SözleĢmeli Personel
71.013.817,79
600
03
01
Mal ve Hizmet SatıĢ Gelirleri
390.192,40
630
02
03
ĠĢçiler
16.220.191,07
600
03
02
Malların kullanma veya faaliyette bulunma izni ge
675,15
630
02
04
Geçici Personel
5.923.389,15
600
03
04
Kurumlar Hasılatı
1.066,13
630
02
05
Diğer Personel
1.847,53
600
03
05
Kurumlar Karları
199.902.885,32
630
02
99
Sosyal Güvenlik Primi Ödemeleri Gecikme Cezası
212.723,25
600
03
06
Kira Gelirleri
3.585.816,20
09
Diğer TeĢebbüs ve Mülkiyet Gelirleri
1.250,00
Alınan BağıĢ ve Yardımlar ile Özel Gelirler
67.170.217,51
ve Zamları
630
03
Mal ve Hizmet Alım Giderleri
311.260.373,40
600
03
630
03
01
Üretime Yönelik Mal ve Malzeme Alımları
1.656,83
600
04
630
03
02
Tüketime Yönelik Mal ve Malzeme Alımları
30.760.947,53
600
04
01
Yurt DıĢından Alınan BağıĢ ve Yardımlar
206.600,21
630
03
03
Yolluklar
67.118.603,04
600
04
02
Merkezi Yönetim Bütçesine Dahil Ġdarelerden Alınan
2.042.346,41
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
17
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
630
03
04
Görev Giderleri
27.288.295,85
600
04
03
Diğer Ġdarelerden Alınan BağıĢ ve Yardımlar
21.448.579,79
630
03
05
Hizmet Alımları
13.983.475,44
600
04
04
Kurumlardan ve KiĢilerden Alınan Yardım ve BağıĢla
43.472.691,10
630
03
06
Temsil ve Tanıtma Giderleri
100.215,45
600
05
Diğer Gelirler
200.696.324,21
630
03
07
Menkul Mal, Gayrimaddi Hak Alım, Bakım ve
121.160,58
600
05
01
Faiz Gelirleri
548.575,26
Onarım
630
03
08
Gayrimenkul Mal Bakım ve Onarım Giderleri
242.792,80
600
05
02
KiĢi ve Kurumlardan Alınan Paylar
3.930.892,60
630
03
09
Tedavi ve Cenaze Giderleri
171.643.225,88
600
05
03
Para Cezaları
2.637.897,75
630
05
Cari Transferler
23.505.327,37
600
05
09
Diğer ÇeĢitli Gelirler
193.578.958,60
630
05
530.000,00
600
11
Değer ve Miktar DeğiĢimleri Gelirleri
67.203,50
YurtdıĢına Yapılan Transferler
22.975.327,37
600
11
01
Döviz Mevcudunun Değerlenmesinde OluĢan Olumlu Kur
4.087,03
Sermaye Transferleri
879.590,89
600
11
08
Kur DeğiĢikliği DıĢındaki Değ.ve Mik.DeğiĢiml.Kaynak. Gelir
8.811,17
Yurtiçi Sermaye Transferleri
879.590,89
600
11
99
Diğer Değer ve Miktar DeğiĢimleri Gelirleri
54.305,30
53.644,61
600
25
Kamu Ġd Bedelsiz Olarak Alınan Mali Olmayan VElEd Gel
28.763.871,20
2.262,19
600
25
01
Gen BütKap Kamu ĠdBedelsiz Olarak Al Mali Olmayan VElEd Gel
16.214.229,28
51.382,42
600
25
02
Özel BütKap Kamu Ġd Bedelsiz Ol Al Mali Olmayan VElEd Gel
9.973.727,65
03
Kar
Amacı
Gütmeyen
KuruluĢlara
Yapılan
Transferler
630
05
630
07
630
07
630
11
630
11
06
01
Değer ve Miktar DeğiĢimleri Giderleri
01
Döviz
Mevcudunun
Değerlenmesinde
OluĢan
Olumsuz Ku
630
11
99
Diğer Değer ve Miktar DeğiĢimleri Giderleri
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
18
T.C. SAYIġTAY BAġKANLIĞI
06520 Balgat / ANKARA
Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00
e-posta: [email protected]
http://www.sayistay.gov.tr
TÜRKĠYE KAMU HASTANELERĠ
KURUMUNA BAĞLI DÖNER SERMAYE
ĠġLETMELERĠ
2015 YILI
DÜZENLĠLĠK DENETĠM RAPORU
ĠÇĠNDEKĠLER
1.
KAMU ĠDARESĠNĠN MALĠ YAPISI VE MALĠ TABLOLARI HAKKINDA BĠLGĠ ....................... 27
2.
DENETLENEN KAMU ĠDARESĠ YÖNETĠMĠNĠN SORUMLULUĞU ............................................. 29
3.
SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU............................................................................................................. 29
4.
DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI ........................................................ 29
5.
DENETĠM GÖRÜġÜNÜN DAYANAKLARI ......................................................................................... 31
6.
DENETĠM GÖRÜġÜ.................................................................................................................................. 48
7.
DENETĠM GÖRÜġÜNÜ ETKĠLEMEYEN TESPĠT VE DEĞERLENDĠRMELER .......................... 50
8.
EKLER...................................................................................................................................................... 104
KISALTMALAR
DMS
: Devlet Muhasebe Standartları
GSS
: Genel Sağlık Sigortası
GVK
: Gelir Vergisi Kanunu
HBYS
: Hastane Bilgi Yönetim Sistemi
KHK
: Kanun Hükmünde Kararname
KMYKK : Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu
KVYK
: Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
MKYS
: Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi
SGK
: Sosyal Güvenlik Kurumu
SUT
: Sağlık Uygulama Tebliği
TDMS
: Tek Düzen Muhasebe Sistemi
TKHK : Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu
ÜFE
: Üretici Fiyatları Endeksi
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
1.
KAMU ĠDARESĠNĠN MALĠ YAPISI VE MALĠ TABLOLARI
HAKKINDA BĠLGĠ
Mali Yapı; Döner sermayeli iĢletmelerden her biri sağlık tesisi düzeyinde ayrı bütçe
hazırlamakta, Kamu Hastane Birliği düzeyinde bütçeler onaylanmaktadır. Muhasebe iĢlemleri
ise Genel Sekreterliklerin Muhasebe Birimi tarafından yürütülmektedir. Kurum döner
sermaye bütçesi ve mali tabloları, öncelikle genel sekreterlikler tarafından ilgili sağlık
tesislerinden alınan veriler esas alınarak konsolide edilmekte, genel sekreterliklerce TKHK‟ye
gönderilen bütçe ve mali tabloların kurum düzeyindeki konsolidasyonu ise Mali Hizmetler
BaĢkan Yardımcılığı tarafından gerçekleĢtirilmektedir.
Kurum tarafından verilen yevmiye defteri kayıtları ile diğer tablo ve defterlerden elde
edilen mali bilgilere göre 2015 yılı giderler toplamı 24.035.113.568,00 TL olarak
gerçekleĢmiĢtir. Maliyet hesaplarına göre giderlerin 20.153.804.177,00 TL‟lik kısmını Hizmet
Üretim Giderleri, 3.881.309.391,00 TL‟lik kısmını ise Genel Yönetim
Giderleri
oluĢturmaktadır. Genel Yönetim Giderlerinin 1.575.243.113,00 TL‟lik kısmı Personel
Giderleri, 1.560.287.740,00 TL‟si ise paylardan (Hazine, Merkez, SHÇEK vb) oluĢmaktadır.
Hizmet Üretim Giderlerinin, 6.315.008.508,00 TL‟lik kısmını Laboratuvar Hizmet
Alımı, Yemek Hizmet Alımı, Tıbbi Atık Hizmet Alımı, Görüntüleme Hizmet Alımı gibi
giderlerin oluĢturduğu DıĢarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmet Giderleri; 5.237.771.997,00
TL‟lik kısmını Medikal Malzemeler, Kırtasiye Malzemeleri, Laboratuvar Malzemeleri gibi
malzemelere iliĢkin giderleri ihtiva eden Ġlk Madde ve Malzeme Giderleri; 7.867.332.530,00
TL‟lik kısmını Ek Ödeme Giderleri (Sağlık ve diğer tüm personelin ek ödemeleri);
733.691.142,00 TL‟lik kısmını ise Diğer ÇeĢitli Giderler oluĢturmaktadır.
Toplam Brüt Gelirler 23.903.529.603,00 TL olup, bu tutarın 23.418.323.920,00 TL‟lik
kısmı Brüt SatıĢ Gelirleri, 232.328.195,00 TL‟lik kısmı Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve
Karlar, 252.877.488,00 TL‟lik kısmı ise Diğer Faaliyetlerden OlağandıĢı Gelir ve Karlarından
oluĢmaktadır.
Suriye'den ülkemize sığınan mültecilere verilen sağlık hizmetlerinin toplam bedeli
550.670.676,00 TL'dir. Bunun 358.999.911,00 TL'si Afet ve Acil Durum BaĢkanlığı tarafından
kuruma ödenmiĢ olup, dönem sonunda 191.670.765,00 TL alacak bakiyesi mevcuttur.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
27
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Muhasebe ve Raporlama Sistemi; Kamu Ġdaresi Hesaplarının SayıĢtay‟a Verilmesi
ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esasların
5‟inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda SayıĢtay‟a gönderilmesi gereken defter, tablo
ve belgelerden aĢağıda yer alanlar denetime sunulmuĢ olup denetim bunlar ile usul ve
esasların
8‟inci
maddesinde
yer alan
diğer
belgeler dikkate
alınarak
yürütülüp
sonuçlandırılmıĢtır.
BirleĢtirilmiĢ veriler defteri,
Geçici ve kesin mizan,
Bilanço,
Kasa sayım tutanağı,
Banka mevcudu tespit tutanağı,
Alınan çekler sayım tutanağı,
Menkul kıymet ve varlıklar sayım tutanağı,
Teminat mektupları sayım tutanağı,
Değerli kağıtlar sayım tutanağı,
TaĢınır kesin hesap cetveli ile taĢınır hesabı icmal cetveli veya envanter defteri,
Bütçe giderleri ve ödenekler tablosu,
Bütçe gelirleri ekonomik sınıflandırılması tablosu,
Faaliyet sonuçları tablosu veya gelir tablosu.
Denetim görüĢü, kamu idaresinin temel mali tabloları olan bilanço ve gelir tablosuna
verilmiĢtir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
28
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
2. DENETLENEN KAMU ĠDARESĠ YÖNETĠMĠNĠN SORUMLULUĞU
Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine
uygun olarak hazırlanmıĢ olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek
Ģekilde zamanında SayıĢtaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların
kamu idaresinin faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir
olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve
tabloların önemli hata veya yanlıĢ beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve
malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere
uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak
oluĢturulmasından, etkin olarak iĢletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını
oluĢturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur.
3. SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU
SayıĢtay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin
gelir, gider ve malları ile bunlara iliĢkin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki
düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve
doğruluğuna iliĢkin görüĢ bildirmek, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmekle
sorumludur.
4. DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI
Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu, genel kabul görmüĢ uluslararası
denetim standartları, SayıĢtay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir.
Denetimler, kamu idaresinin hesap ve iĢlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki
düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm
faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına iliĢkin makul güvence
elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla
yürütülmüĢtür.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
29
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluĢturan hesap ve iĢlemlerinin doğruluğu,
güvenilirliği ve uygunluğuna iliĢkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler;
uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle
gerçekleĢtirilmiĢtir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün
belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol
sistemleri de değerlendirilmiĢtir.
Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve
mallarına iliĢkin tüm mali faaliyet, karar ve iĢlemleri ve bunlara iliĢkin kayıt, defter, bilgi,
belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri
oluĢturmaktadır.
Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüĢü oluĢturmak üzere yeterli ve
uygun denetim kanıtı elde edilmiĢtir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
30
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
5. DENETĠM GÖRÜġÜNÜN DAYANAKLARI
BULGU 1: Kurum Mali Tablolarında Tespit Edilen Diğer Hatalı Muhasebe
Uygulamaları
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 yılı konsolide mali tablolarının incelenmesi
sonucu aĢağıda ayrıntısı yer alan hatalı muhasebe uygulamaları görülmüĢtür.
- 112. Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları alt hesabında kayıtlı tahvil
bulunmamasına karĢın 642.01 Devlet Tahvili Faizleri Hesabının 100.050,00 TL bakiye
verdiği görülmüĢtür.
- 642.04 Mevduattan Alınan Faiz Gelirleri Hesabında izlenmesi gereken 3.229.832 TL
mevduat faizinin yanlıĢ alt hesap olarak 642.09 Diğer Faiz Gelirleri Hesabında izlendiği
görülmüĢtür.
- 602.06 ĠĢletmeler Arası Bedelsiz Devredilen Mal ve Malzeme Gelirleri Hesabında
izlenmesi gereken 224.241,00 TL‟nin yanlıĢ alt hesap olarak 602.01 YurtdıĢından Alınan
BağıĢ ve Yardımlar hesabına kaydedildiği görülmüĢtür.
- 182.02 AFAD Protokolü Kapsamında Üniversitelerden Hizmet Alım Giderleri ve
182.03 AFAD Protokolü Kapsamında Özel Hastanelerden Alınan Hizmet Alım Giderleri
Hesaplarının 400.000,00 TL borç bakiyesi verdiği tespit edilmiĢtir. 182 Hesabının borç
bakiyesi vermesi, ilgili sağlık tesislerinin 61-SatıĢ Ġndirimleri hesap grubunu kullanmadığı,
sonuç olarak kendisinin üretmediği bir gelir ile 60-Brüt SatıĢlar Hesabını artırdığını
göstermektedir.
- Kuruma bağlı sağlık tesisleri Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği Genel Tebliği
(SAYI:1) ekinde yer alan amortisman süresi, yöntemi ve oranlarını uygulamaktadırlar. Söz
konusu Tebliğ ekine göre tutarına bakılmaksızın 256,260,263,264,267,271 ve 277 no.lu
hesaplarda kayıtlı her bir varlık için amortisman oranı %100 olarak uygulanacaktır.
- Kurum mali tabloları incelendiğinde 268 BirikmiĢ Amortismanlar (-) Hesabının alt
hesap kodlarında yanlıĢ kayıtlar yapıldığı görülmüĢtür. Ģöyle ki 267. Diğer Maddi Olmayan
Duran Varlıklar hesap bakiyesinin 59.584.662,00 TL olmasına karĢın 268.07 Diğer Maddi
Olmayan Duran Varlık Amortismanı hesap bakiyesinin 57.720.225,00 TL olduğu yani
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
31
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
1.864.437,00 TL eksik amortisman ayrıldığı; ayrıca 260. Haklar Hesabı bakiyesinde
6.321.719,00 TL olduğu halde 268.01 Haklar Amortismanı hesap bakiyesinin kayıtlı haklar
tutarından 1.864.437,00 TL fazla olarak 8.186.155,00 TL olduğu görülmüĢtür.
Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği‟nin muhasebe
iĢlemlerine iliĢkin temel ilkeleri gereğince Kuruma bağlı sağlık tesislerinin tüm iĢlemlerini
doğru hesaplara kaydetmesi ve Kurum konsolide mali tablolarına bu iĢlemlerin tam ve doğru
Ģekilde yansıtılması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; gelir hesaplarının alt hesaplarına yapılan hatalı kayıtlar ile
ilgili Birliklere bilgilendirme yazısı yazılacağı ve hatalı muhasebe kayıtlarının tekrar
yapılmasının önleneceğini, tüm Birliklere 2015 yılı yılsonu iĢlemlerine esas olmak üzere
12.11.2015 tarihli ve 78004154-010.06.01-E.989 sayılı genel yazı yazılarak 182 hesabın 61‟li
hesap ile kapatılması talimatı verildiği, ancak, üniversite ve özel sağlık tesislerinden alınan
sağlık hizmetleri karĢılığında kayıt yapılan 182 hesaplar bir sonraki yıla devir ettirildiği, bu
sağlık tesislerinin tespit edilerek 2016 yılına devir ettirilen 182 hesapların 61 no.lu hesaplar
ile kapattırıldığı, ayrıca, bazı sağlık tesislerinin 267, 268.07, 260 ve 268.01 hesabın alt
hesaplarında yapılan hatalı kayıtların tamamının düzelttirildiği,
Yılsonuna kadar bir daha bu tür hatalı kayıtlara meydan verilmemesi için tüm
Birliklere genel yazı yazılarak gerekli bilgilendirme, uyarı ve ikazların yapılacağı, ayrıca
TDMS sisteminde önleyici ve hatalı iĢlem yapmayı engelleyici yazılımsal düzenleme
yapılacağı, ifade edilmiĢtir.
Sonuç olarak Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği‟nin
muhasebe iĢlemlerine iliĢkin temel ilkeleri gereğince Kuruma bağlı sağlık tesislerinin tüm
iĢlemlerini doğru hesaplara kaydetmesi ve Kurum konsolide mali tablolarına bu iĢlemlerin
tam ve doğru Ģekilde yansıtılması gerekmektedir.
BULGU 2: Mevduattan Alınan Faiz Gelirlerinin Kayıt ve MuhasebeleĢtirilmesindeki
Uygulama Hataları
Kuruma bağlı sağlık tesislerinin tasarrufları altındaki mevduatlarını vadeli hesaplarda
değerlendirmek suretiyle elde ettikleri faiz gelirlerinden bankaca yapılan stopaj kesintisinin
esas faaliyet konusu giderler ile iliĢkilendirildiği, bazı sağlık tesislerinin ise elde ettiği faiz
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
32
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
gelirlerini net tutarlar üzerinden muhasebeleĢtirdiği görülmüĢtür.
1. Mevduat Faizi Gelirinden Yapılan Gelir Vergisi Stopajının ĠĢletmenin Esas
Faaliyet Konusu Giderleri Ġle ĠliĢkilendirilmesi
Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, döner sermayeli
kuruluĢlarca bankaya yatırılan mevduata yürütülen faizlerden yapılan tevkifatların vergi
mükellefi olan iĢletmelerde 193. PeĢin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabında, diğer
iĢletmelerde ise “61 SatıĢ Ġndirimleri” hesap grubunun ilgili hesabında takip edilmesini
öngörmüĢtür.
Kuruma bağlı sağlık tesisleri vergi mükellefi olmadıkları için bankalarca yapılan
stopajın ilgili Yönetmelik hükmü gereği 612. Diğer Ġndirimler Hesabında izlendiği
görülmüĢtür.
Ancak bu nitelikteki bir iĢlemin 612. Diğer Ġndirimler Hesabında izlenmesi
muhasebenin temel mantığına aykırılık teĢkil etmektedir. Zira mezkûr Yönetmeliğin 396‟ncı
maddesinde “61 SatıĢ Ġndirimleri” hesap grubunun; net satıĢ hasılatının tespit edilebilmesi için
brüt satıĢlardan indirilmesi gereken değerlerin izlenmesi için kullanılması gerektiği hüküm
altına alınmıĢtır.
Ayrıca bu hesap grubu içerisinde yer alan “612 Diğer Ġndirimler Hesabı”nın da;
iĢletme tarafından, alıcı hesabına malın sevki sırasında ödenen giderleri ifade eden ve satılan
mallara ait olan sevk giderleri, satılan malların hatalı ve noksan olması ya da taĢıma sırasında
hasara uğramıĢ olması nedeniyle yapılması zorunlu indirimler ile Katma Değer Vergisi hariç
satıĢ vergileri, fonlar ve benzerlerinin izlenmesi için kullanılması gerektiği Yönetmelik
hükmünden anlaĢılmaktadır.
Yukarıda yer alan açıklamalardan da anlaĢılacağı üzere, 61 hesap grubu, sağlık
tesislerinin esas faaliyet konusu ile ilgili olan mal/hizmet satıĢlarından yapılan indirimler ile
ilgili bir hesap grubudur.
Kurumun mevduat faiz gelirleri üzerinden yapılan vergi ve fon payı kesintilerini “65
Hesap Grubu” yerine “61 Hesap Grubu” üzerinden raporlamasına Yönetmelikteki hatalı
hükmün sebep olduğu anlaĢılmıĢtır. Bu hatalı uygulamayı düzeltmek ve mevduat faiz gelirleri
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
33
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
üzerinden yapılan vergi ve fon payı kesintilerinin doğru bir Ģekilde raporlanmasını sağlamak
üzere Yönetmelikteki hatalı hükmün kaldırılması gerekmektedir.
2.
Mevduattan
Alınan
Faiz
Gelirlerinin
Net
Tutarlar
Üzerinden
MuhasebeleĢtirilmesi
Kuruma bağlı sağlık tesislerinden bazılarının tasarrufu altındaki mevduatlarını vadeli
hesaplarda değerlendirmek suretiyle elde etiği faiz gelirlerini net tutarlar üzerinden
muhasebeleĢtirildiği görülmüĢtür.
Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği‟nin “Gayrisafilik Ġlkesi”
baĢlıklı 54‟üncü maddesinde; “Gelir ve giderler, herhangi bir düzenleme veya standart ile
aksi kararlaştırılmadıkça gayrisafi olarak kaydedilir.” denilmektedir. Madde hükmünden
anlaĢılacağı üzere, bankalarca tahakkuk ettirilerek banka hesabına aktarılan faiz tutarlarının
net değil brüt tutarlar üzerinden hesaplanarak muhasebe kayıtlarına alınması gerekmektedir.
Bu itibarla, Kuruma bağlı sağlık tesislerinden bir kısmının tasarrufu altındaki mali
kaynaklarının değerlendirilmesi neticesinde elde ettiği faiz gelirlerini brüt tutarlar üzerinden
muhasebeleĢtirilmesi gerekirken net tutarlar üzerinden muhasebeleĢtirilmesi sonucu 64 ve 65
hesap gruplarının 4.132.274,00 TL eksik gösterilmesine neden olunmuĢtur.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve katıldıklarını belirterek, faiz
gelirlerini brüt tutarlar üzerinden değil de hatalı olarak net tutarlar üzerinden kayıtlarına alan
Genel Sekreterliklerin genel yazı ile uyarılacağını; ayrıca, Kurumun, mevduat faiz gelirleri
üzerinden yapılan vergi ve fon payı kesintilerini “65 Hesap Grubu” yerine “61 Hesap Grubu”
üzerinden raporlamasına Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinde yer
alan hatalı hükmün sebep olduğundan bahisle, hatalı uygulamayı düzeltmek ve mevduat faiz
gelirleri üzerinden yapılan vergi ve fon payı kesintilerinin doğru bir Ģekilde muhasebe
kayıtlarına alınıp raporlanması sağlamak üzere bahsi geçen hususla ilgili Maliye
Bakanlığı‟nın görüĢünün alınması için resmi yazı yazılacağını ve uygun görülmesi halinde
Maliye Bakanlığı ile yeni bir düzenleme yapılacağını ve tüm bu hususların yılsonuna kadar
tamamlanacağı ifade etmiĢlerdir.
Sonuç olarak Kurumun cevabi yazılarında da kabul edildiği üzere, bankalarca
tahakkuk ettirilerek banka hesabına aktarılan faiz tutarlarının Döner Sermayeli ĠĢletmeler
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
34
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği‟nin “Gayrisafilik Ġlkesi” baĢlıklı 54‟üncü maddesinde ifade
edildiği üzere net değil brüt tutarlar üzerinden hesaplanarak muhasebe kayıtlarına alınması ve
mevduat faiz gelirleri üzerinden yapılan vergi ve fon payı kesintilerinin “65 Hesap Grubu”
yerine “61 Hesap Grubu” üzerinden raporlamasına sebebiyet veren Döner Sermayeli
ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin ilgili hükmünün değiĢtirilmesi gerektiği
kanaatine varılmıĢtır.
BULGU 3: Kuruma Bağlı Sağlık Tesislerinin Birbirleri Arasındaki Bedelli/Bedelsiz Mal
Teslimleriyle Hizmet Alımlarının Hatalı MuhasebeleĢtirilmesi ve Raporlanması
Kurumun konsolide mali tabloları üzerinde yapılan incelemede, sağlık tesislerinin
kendi aralarındaki bedelli/bedelsiz bazı mal alımları ile bedelsiz hizmet alımlarını yönetmelik
hükümlerine ve kurum tarafından yapılan düzenlemelere uygun olarak muhasebeleĢtirmediği
tespit edilmiĢtir.
Sağlık Tesislerinin Birbirlerinden Satın Aldıkları ya da Birbirlerine Devrettikleri
Bedelli TaĢınırlara Ait Tutarların Gelir/Gider Hesaplarına Aktarılmaması
209
sayılı
Sağlık
Bakanlığına
Bağlı
Sağlık
Kurumları
Ġle
Esenlendirme
(Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun Döner Sermayeli
ĠĢletmelerin mali imkanları elveriĢli olanlarından, mali durumu yetersiz olanlara karĢılıksız
veya borç olarak kaynak aktarmaya Sağlık Bakanını yetkili kılmıĢtır. Bakanlık Makamı söz
konusu yetkiyi Kurum BaĢkanlığına devretmiĢtir.
Kurum BaĢkanlığının 25.12.2015 tarihli ve 78004145/020-E.1184 sayılı Olur‟u ile
farklı ve aynı birliklere bağlı sağlık tesislerinin birbirlerinden satın aldıkları bedelli taĢınırlara
ait tutarların karĢılıksız kaynağa dönüĢtürülmesine karar verilmiĢtir. Mezkur Olur‟da;
- Farklı birliklere ait sağlık tesislerinin birbirlerinden satın aldıkları bedelli taĢınırlarla
ilgili, taĢınırı satan sağlık tesislerince satıĢ bedelinin izlendiği, 136.02.01.07 no.lu hesaba
kayıtlı tutarlar ile taĢınırı satın alan sağlık tesisi tarafından 336.11.01 no.lu hesaba yapılan
borç kaydının,
- Aynı birliğe bağlı sağlık tesislerinin birbirlerinden satın aldıkları bedelli taĢınırlarla
ilgili, taĢınırı satan sağlık tesisince satıĢ bedelinin izlendiği 136.02.01.09 no.lu hesaba kayıtlı
tutarlar ile taĢınırı satın alan sağlık tesisince de 336.11.03 hesaba yapılan borç kaydının,
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
35
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
tamamının 31.12.2015 tarihi itibariyle, taĢınırı satan sağlık tesislerinin gider, taĢınırı alan
sağlık tesislerinin ise gelir kaydı yapmak suretiyle karĢılıksız kaynağa dönüĢtürüleceği
düzenlenmiĢtir.
Kurum mali tablo ve raporlarının incelenmesi neticesinde ilgili gelir/gider hesapları ile
kapatılması gereken bu hesapların hatalı olarak bakiye verdiği tespit edilmiĢtir. Söz konusu
hata nedeniyle;
136.02.01.09 Birlik Ġçi TaĢınır Devrinden Doğan Alacaklar Hesabı 159.361,00 TL,
336.11.01 Kurumlararası Bedelli TaĢınır SatıĢlarından Doğan Borçlar Hesabı
442.312,00 TL,
336.11.03 Birlik Ġçi TaĢınır Devrinden Doğan Borçlar Hesabı 242.125,00 TL fazla,
689.05 Kurumlararası Mal ve Malzeme Devrinden Doğan Zararlar Hesabı
1.919.215,00 TL,
689.06 Diğer Kurumlara Mal ve Malzeme Devrinden Doğan Zararlar Hesabı
159.361,00 TL,
602.06 ĠĢletmelerarası Bedelsiz Devredilen Mal ve Malzeme Gelirleri Hesabı
684.437,00 TL eksik gözükmektedir.
Sağlık Tesislerinin Birbirleri Arasındaki Hizmet Alımlarını Ġlgili Hesap
Kodlarında Takip Etmemesi
Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin muhasebe iĢlemlerine
iliĢkin temel ilkeleri ve bilanço ilkeleri gereğince Kuruma bağlı sağlık tesislerinin kendi
aralarındaki hizmet alımlarında, hizmeti satan ve alan iĢletmelerin bu iĢlemleri kendi mali
tablolarında duruma göre alacak veya borç/gider hesaplarında muhasebeleĢtirmesi, Kurum
konsolide mali tablolarına bu iĢlemlerin tam ve doğru Ģekilde yansıtılması gerekmektedir.
Kurum tarafından, birlikler arası veya birlik içi mal ve hizmet alımlarının muhasebe
kaydına iliĢkin olarak çıkarılan 19.09.2014 tarihli yazıda, aynı birlik bünyesinde bulunan
sağlık tesislerinden birisi diğerinden hizmet satın alması durumunda ise hizmeti satan
iĢletmenin 136.02.01.10 Birlik Ġçi Hizmet Devrinden Doğan Alacaklar hesabının borcuna,
satın alan iĢletmenin ise 336.11.04 Birlikiçi Hizmet Devrinden Doğan Borçlar hesabının
alacağına kaydetmesi gerekmektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
36
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Kurumun birlikler arası veya birlik içi mal ve hizmet alımlarının muhasebe kaydına
iliĢkin 19.09.2014 tarihli yazısından kurumun konsolide mali tablolarında; 136.02.01.10 ile
336.11.04 no.lu hesapların kendi aralarında borç ve alacak toplamlarının (Örneğin; 136.11.10.
hesabının borç toplamı ile 336.11.04 hesabının alacak toplamı) birbirine denk, dolayısıyla bu
hesap gruplarının borç ve alacak bakiyelerinin de birbirine denk olması gerektiği
anlaĢılmaktadır.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu kesin mizanında ilgili hesapların borç ve alacak
tutarları aĢağıdaki gibidir.
Tablo 1 :Birlikiçi Hizmet Devrinden Doğan Alacak ve Borçlar
Hesabın Ġsmi
Borç Toplamı
Alacak Toplamı
Borç Bakiyesi
136.02.01.10
115.960.431
86.389.058
29.571.373
0,00
91.727.369
113.185.087
0,00
21.457.718
Alacak Bakiyesi
Birlikiçi Hizmet Devr.
Doğan Alacaklar
336.11.04
Birlik Ġçi Hizmet Dev
Doğan Borçlar
Yukarıdaki hesap dökümlerinden, birlik içi ya da birlikler arası hizmet alım
iĢlemlerinin yönetmelik hükümlerine uygun Ģekilde muhasebeleĢtirilmemesi nedeniyle kurum
konsolide mali tablolarında; 336.11.04 Birlik Ġçi Hizmet Devrinden Doğan Borçlar hesabında
(29.571.373 -21.457.718) 8.113.656-TL, eksik gözüktüğü anlaĢılmaktadır.
Yönetmelik‟teki yabancı kaynaklara iliĢkin ilkeler gereğince, kuruma bağlı sağlık
tesislerinin kendi aralarındaki mal ve hizmet alımlarında, satan ve alan iĢletmelerin bu
iĢlemleri doğu hesaplara kaydetmesi,
Kurum BaĢkanlığının 25.12.2015 tarih ve
78004145/020-E.1184 sayılı Olur‟una uygun Ģekilde bağlı sağlık tesislerinin birbirlerinden
satın aldıkları ya da birbirlerine devrettikleri bedelli taĢınırlara ait tutarların karĢılıksız
kaynağa dönüĢtürülmesi, böylece bu iĢlemlerin Kurum konsolide mali tablolarına tam ve
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
37
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
doğru Ģekilde yansıtılması sağlanmalıdır.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve katıldıklarını beyan
etmiĢlerdir. Bu kapsamda, yılsonuna kadar kuruma bağlı sağlık tesislerinin birbirleri
arasındaki bedelli/bedelsiz mal teslimleriyle hizmet alımlarının hatalı muhasebeleĢtirilmesi ve
raporlanması hususunda gerekli algoritmalar yapılarak kurum web sayfasında paylaĢılacağı,
ayrıca belirli aralıklarla kuruma bağlı sağlık tesislerinin birbirleri arasındaki bedelli/bedelsiz
mal teslimleriyle ilgili eğitimlerin düzenleneceği ifade edilmiĢtir.
Sonuç olarak kurumun konsolide mali tablolarında gelir tablosu hesaplarının tam ve
doğru kayıtlar gösterebilmesi için, sağlık tesislerinin kendi aralarındaki bedelli/bedelsiz mal
ve hizmet teslimlerini doğru Ģekilde muhasebeleĢtirmesi, kurum tarafından, TDMS sistemi
üzerinden ilgili kayıtların düzenli takip ve kontrolünün yapılması gerekmektedir.
BULGU 4: Genel Sağlık Sigortası Kapsamındaki KiĢilere Sunulan Hasta Nakil
Hizmetleri Ġçin Sağlık Uygulama Tebliğinde Yer Olmamasına Rağmen Ücretlendirme
Yapılması
Bazı döner sermaye iĢletmelerinde Genel Sağlık Sigortası (GSS) kapsamındaki kiĢilere
verilen hasta nakil hizmet bedellerinin SGK‟ya fatura edilmesinden dolayı; Sağlık Uygulama
Tebliği (SUT) kapsamında olmayan bir hizmetin bedelinin gelir olarak kaydedildiği
görülmüĢtür.
GSS kapsamında SGK tarafından karĢılanan hizmetler 5510 sayılı Kanun'un 63‟üncü
maddesinde belirtilen hizmetlerle sınırlı olmak üzere 72‟inci madde hükmü gereği Sağlık
Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu tarafından belirlenen SUT bedelleri üzerinden, götürü
bedel hizmet sözleĢmesi sınırları çerçevesinde karĢılanmaktadır.
Hasta nakil hizmetleri asli olarak tedavi hizmetinden ziyade, kiĢinin tedavi olmasını
temin etmek üzere sağlık kuruluĢuna naklinin temin edildiği, bu sürede hayatta kalmasına
yönelik önlemler alındığı bir acil yardım sürecidir. Nitekim Acil Yardım Hizmetleri
Yönetmeliğindeki tanımlama da böyledir. Bu hizmetin 5510 sayılı Kanun'un 63‟üncü maddesi
(b) bendi kapsamında belirtilen "acil sağlık hizmeti" olarak değerlendirilmediği ve SUT
kapsamına alınmadığı görülmektedir. Ayrıca acil yardım hizmetleri 209 sayılı Kanunun
3‟üncü maddesinde sayılan "Muayene, teşhis, tedavi, laboratuvar, tetkik ve tahlil işleri"
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
38
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
kapsamında değerlendirilemeyeceği için iĢletme geliri olarak da kaydedilemeyecektir.
Yersiz faturalandırılan hasta nakil hizmet bedelleri gayrisafi hasılat hesabına esas
alındığından ek ödeme dağıtımına da konu edilmekte, aslında gerçekleĢmeyen bir gelirin ek
ödeme dağıtımına dahil edildiği anlaĢılmaktadır. Bazı sağlık iĢletmelerinde hasta nakil
maliyetleri manuel olarak SGK‟ya faturalanmakta, bazı sağlık tesislerinde nazım hesaplarda
takip edilirken bazılarında ise hiçbir Ģekilde maliyetlendirilmemektedir.
Hasta nakil ücretleri SGK tarafından karĢılanmayan bir hizmet olduğundan, sunulan
bu hizmet bedelinin SGK ya fatura edilmemesi ve toplam 11.029.705,65 TL‟nin 120 ile 600
numaralı hesaplarda izlenmemesi gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; GSS kapsamındaki kiĢilerin tedavi giderleri Bakanlık ile
SGK arasında yıllık olarak imzalanan “Götürü Bedel Üzerinden Sağlık Hizmeti Alımı
SözleĢmesi” hükümlerine göre yürütüldüğü, ödemelerin aylık periyodlarla Bakanlığa global
olarak yapıldığı, Global bütçe ödeme kalemleri içerisinde 112 Acil Sağlık Hizmetleri
kapsamında sunulan hasta nakil hizmetlerinin de yer almakta olduğu, Bakanlığa bağlı sağlık
hizmet sunucularınca GSS kapsamındaki hastalardan bu hizmetler mukabilinde her hangi bir
ücret talep edilmemesi gerektiği, yanlıĢ iĢlemleri yapan birimlerin inceleneceği, geri
düzeltilebilir hatalar olup olmadığının araĢtırılacağı ve uygulama birliği açısından eğitimler ve
algoritmaların yaygınlaĢtırılacağı ifade edilmiĢtir.
Sonuç olarak GSS kapsamındaki kiĢilerin tedavi giderleri; Bakanlık ile SGK arasında
yıllık olarak imzalanan “Götürü Bedel Üzerinden Sağlık Hizmeti Alımı SözleĢmesi”
hükümlerine göre yürütülmekte ve ödemeler aylık periyodlarla Bakanlığa global olarak
yapılmaktadır. Global bütçe ödeme kalemleri içerisinde 112 Acil Sağlık Hizmetleri
kapsamında sunulan hasta nakil hizmetleri de yer almakta olup, Bakanlığa bağlı sağlık hizmet
sunucularınca GSS kapsamındaki hastalara verilen bu hizmetlerden dolayı oluĢan bedelin
SGK‟ya fatura edilmemesi gerekmektedir. GSS kapsamındaki kiĢilere hasta nakil ücretleri
tahakkuk ettirilmesi nedeniyle 600 Gelirler Hesabında toplam 11.029.705,65-TL sapma
meydana gelmiĢtir. GSS kapsamındaki hastalara sunulan bu hizmetler "Götürü Bedel Sağlık
Hizmetleri Alım SözleĢmesi" kapsamında olduğundan uygulamanın da bu yönde yapılması
gerekmektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
39
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
BULGU 5: Kuruma Ait Alacakların Sağlıklı Bir ġekilde Kayıt, Takip ve Muhasebesinin
Yapılmaması ve Alacaklara Faiz ĠĢletilmemesi
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunun Mali Tablolarında Alacaklar Hesap Grubuna
iliĢkin yapılan inceleme neticesinde örneklem alınan sağlık tesislerinde alacakların gerçeği
tam ve doğru yansıtmadığı ve alacaklara faiz iĢletilmediği tespit edilmiĢtir.
1. Kuruma Ait Alacakların Sağlıklı Bir ġekilde Kayıt, Takip ve Muhasebesinin
Yapılmaması
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunun Mali Tablolarında Alacaklar Hesap Grubuna
iliĢkin yapılan inceleme neticesinde örneklem alınan sağlık tesislerinde alacakların gerçeği
tam ve doğru yansıtmadığı tespit edilmiĢtir.
Tek Düzen Muhasebe Sisteminde (TDMS) mevcut olan alacaklar ile sağlık tesisinin
kendi bünyesinde (HBYS ve kendi kayıtları) takip edilen alacakların farklılıklarına yönelik
yapılan çalıĢmada önceki yılların aksine, sağlık tesislerinin herhangi bir alacak takip sistemine
sahip olmadığı yönünde beyanda bulunduğu, çoğu hastanede daha önceden TDMS sistemiyle
tam olarak aynı olmasa da tutulan kayıtların 2015 yılı denetimi için hiç olmadığı yönündeki
beyan, kayıt tutanların ise TDMS sistemi ile hastane bünyesinde tutulan kayıtlar arasında
önemli farklılık bulunması, alacak takip sisteminin sağlıklı bir Ģekilde sürdürülmediği
noktasında veri teĢkil etmektedir.
Alacak takibi çok aĢamalı bir süreç olup, bu süreçte verilen hizmete iliĢkin bilgilerin
fatura servisine iletilmesi, faturanın kesilerek hem Hastane Bilgi Yönetim Sistemine (HBYS)
kaydedilmesi hem de Muhasebe ĠĢlem FiĢi düzenlemek suretiyle Döner Sermaye Muhasebe
Birimi kanalıyla muhasebeleĢtirilmesi ve Tek Düzen Muhasebe Sistemine (TDMS) kaydının
yapılması gerekmektedir. Alacakların hangi Ģahıs ve kurumlardan tahsil edildiği, hangi Ģahıs
ve kurumlardan ne kadar alacak kaldığı vs. ilgili sağlık tesisi tarafından takip edilmekle
beraber, döner sermaye muhasebe birimlerince de alacaklara iliĢkin muhasebe kaydı
tutulmaktadır. Bu süreçte sağlık tesisleri ve muhasebe birimleri farklı kodda izlenmesi
gereken alacakları birleĢtirebilmekte, muhasebe birimleri yapılan tahsilatları ilgili olduğu
hesaptan değil de baĢka hesaptan düĢebilmekte, ilgili alacağı bulamadığı zaman “Muhteviyatı
Tespit Edilemeyen Tutar” adı altında tahsilatı kayda almakta ve tahsil edilen tutarları ya da
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
40
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
genelgelere
istinaden
terkin
edilen
tutarları
sağlık
tesisi
ile
tam
olarak
paylaĢamayabilmektedir. Nitekim 2015 yılı için sağlık tesisleri 40.715.838,00 TL tutarında
alacağı 336.08 Mahiyeti Tespit Edilemeyen Tutarlar adı altında muhasebeleĢtirmiĢtir. Bu
iĢlem tahsil edilen alacağın tam olarak hangi alacak koduna ait olduğu bilinmediği
zamanlarda yapılmaktadır. 336.08 hesabının Alacak tarafına kaydedilen 40.715.838,00
TL‟nin 33.724.100,00 TL‟sinin hangi alacağa ait olduğu noktasında yapılan tespite istinaden
borç kaydı yapılmıĢtır. Buradaki tespit süreci ise sağlıklı bir Ģekilde yürütülememektedir.
Tespitin sağlıklı olmamasının en önemli sebebi parayı yatıran kuruluĢ ya da kiĢinin hangi
fatura ya da kiĢilerin borcuna karĢılık olduğunu göstermeden parayı yatırmasıdır. Ayrıca 2015
yılına iliĢkin 6.991.739,00 TL‟nin mahiyeti tespit edilememiĢ ve alacak kayıtlarından düĢümü
sağlanamamıĢtır.
Sık yapılan yönetici değiĢikliği alacaklara iliĢkin kurumsal hafızanın oluĢması önünde
engel teĢkil etmekte, alacakları takip sürecinde görevli personelin eğitimindeki eksiklikler ve
personel sayısındaki yetersizlikler alacakların takibini sekteye uğratmaktadır.
Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği‟nin 57‟nci maddesinde
muhasebe kayıtlarının yardımcı hesap defterlerine sistemli bir Ģekilde dağıtılması gerektiği
belirtilmiĢ, açılıĢ kaydına esas tutarların, ilgili hesaplar için açılacak büyük defter ve yardımcı
hesap defterlerine aktarıldıktan sonra yılı iĢlemlerinin kaydına baĢlanacağı ifade edilmiĢtir.
Aynı yönetmeliğin “Dönemsonu envanter iĢlemleri” baĢlıklı 570‟inci maddesinde ise;
iĢletmenin borçlu ve alacaklı olduğu kiĢi ve kurumların hesap bazında, isim ve borç-alacak
tutarlarını ayrıntılı olarak göstermek için “Borçlar/Alacaklar Döküm Cetveli”nin (Örnek:
32/F), muhasebe yetkilisinin baĢkanlığı altında muhasebe yetkilisi yardımcısı veya Ģef ve
veznedardan oluĢturulacak sayım kurulu tarafından düzenleneceği ifade edilmiĢtir.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerine tam olarak uyulmamakta özellikle devir iĢlemlerinde
Borçlar/Alacaklar Döküm Cetveli düzenlenmemekte, böylece alacakların sistemli ve düzenli
bir Ģekilde ilk tahakkuk ettiği tarihten baĢlamak üzere tahsil ya da terkin edilinceye kadar
ilgililer tarafından tam olarak görülebilmesinin önünde engel teĢkil etmektedir. Bu husus
alacağın zamanaĢımına uğrayıp uğramadığı, faiz tahakkukuna esas tarihin tam olarak tespit
edilememesi, hangi kiĢi ya da kurumdan ne kadar miktarda alacaklarının olduğunun tam
olarak bilinememesi sonucunu doğurmaktadır.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
41
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Bu durum kurumun alacaklarının mevcut olup olmadığı, gerçek bir iĢleme dayanıp
dayanmadığı noktasında yeterli bilgi sağlanmasına engel teĢkil etmekte ve alacaklar üzerinde
kontrol eksikliğine neden olmaktadır.
Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin Alacakların Takip ve
Tahsil Sorumluluğu baĢlıklı 23‟üncü maddesinde alacakların takibi görevi idareye verilmiĢtir.
Ancak sağlık tesislerinin birçoğu hastanelerde alacak takip sisteminin mevcut olmadığını
ifade etmiĢ, bu yönüyle de yönetmeliğin emredici hükmüne uygun hareket etmemiĢtir.
Alacak takibinin tam olarak yapılamadığına tipik örnekler olarak sağlık tesisinde
global bütçeden gelen kaynakların muhasebe birimince 120.05 kodundan değil de diğer tüm
alacaklardan oransal olarak indirilmesi, SayıĢtay‟a gönderilen alacak rakamının daha sonra
TDMS sisteminde değiĢtirilmesi, sağlık hizmeti verilmiĢ olmakla birlikte tahsil edilememe ya
da tahsil edildiğinde fatura etme anlayıĢı çerçevesinde verilen hizmetin faturalandırılmamıĢ
olması
verilebilir. Bu ve buna benzer hususlar Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunun
alacaklarının tam, doğru ve güvenilirliği noktasında tereddüte sebep olmaktadır.
Bu çerçevede Türkiye Kamu Hastanesi Kurumunun 2015 yılı Alacaklar Hesap
Grubuna iliĢkin rakamların tam, doğru ve güvenilirliği noktasında yeterli bilgi ve kanaate
ulaĢılamamıĢtır.
Alacak Hesap Grubunun tam ve doğru iĢletilmesi amacıyla; kiĢi ve kurum bazlı
ayrıntılı kayıt ve takip yapmaya elveriĢli alacak sisteminin kurulması, muhasebe birimi ile
hastane idaresi arasında koordinasyonun sağlanması, yardımcı defterin ana defterle illiyetinin
kurulmasının temin edilmesi gerekmektedir.
2. Kuruma Ait Alacaklara Faiz ĠĢletilmemesi
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunun Mali Tablolarında Alacaklar Hesap Grubuna
iliĢkin yapılan inceleme neticesinde alacaklara faiz iĢletilmediği tespit edilmiĢtir. Nasıl diğer
kamu idareleri, belediyeler, il özel idareleri, sosyal güvenlik kurumu vs. alacağının vadesinde
ödenmemesi durumunda faiz istemekteyseler sağlık tesisleri de bir hizmet karĢılığı tahakkuk
eden alacağına faiz istemelidir. (SGK‟dan alacaklar Global Bütçe kapsamında olduğu için
SGK‟dan faiz istenmesine gerek yoktur.) Faiz isteyebilmek için alacağın ne zaman muaccel
olacağı faturada açıkça belirtilmeli, TDMS sistemi ayrıntılı olarak takip yapamadığı için ya
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
42
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
TDMS sisteminde alacakların takibini sağlıklı bir Ģekilde kaydedecek değiĢikliğe gidilmeli ya
da HBYS sistemlerinde bu kayıtlar ayrıntılı bir Ģekilde tutulmalıdır. Bazı sağlık tesislerinin
faturalarında muhataplarından alacağı kaç gün içinde ödemeleri gerektiği, aksi halde kanun
yollarına baĢvurulacağı yazılmakta iken geri kalan sağlık tesislerinde bu yönde bir
düzenlemeye rastlanılmamıĢtır.
Faize iliĢkin ikinci önemli husus faizi hangi kanuna istinaden talep edeceğimizdir.
Bilindiği gibi 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun 663 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 58‟inci maddesiyle 11.10.2011 tarihinden itibaren ilga edilen 8‟inci
maddesinde;
“Sağlık işletmelerinde koruyucu sağlık hizmetleri dışında teşhis, tedavi ve rehabilite
edici hizmetler ücretli olup, sağlık işletmesince tahakkuk ettirilen masraflar ilgili kurumca ...
ödenir.
……….
Bu maddenin uygulanmasında zaman aşımı ile ilgili hükümleri hariç 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ve bu Kanuna dair mevzuat hükümleri
uygulanır.” denilmekteydi. Bu maddenin ilga edilmesiyle sağlık tesislerimizin 11.10.2011
tarihinden itibaren alacaklarının takibinde ve dolayısıyla faizin oranının tespitinde 6098 sayılı
Türk Borçlar Kanununu uygulaması gerekmektedir. 2015 yılı için bu tür alacaklardan hiç faiz
alınmadığı tespit edilmiĢ olmakla birlikte ne kadar faiz alınması gerektiği veri yetersizliği
dolayısıyla tespit edilememiĢtir. Bu itibarla Türkiye Kamu Hastanesi Kurumunun 2015 yılı
Mali Tablolarında yer alan 120 Alıcılar ve 649 Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabının eksik
gösterilmesine sebep olunmuĢtur.
Alacak Hesap Grubuna faiz iĢletilmesinin sağlanması amacıyla; kiĢi ve kurum bazlı
ayrıntılı kayıt ve takip yapmaya elveriĢli alacak sisteminin kurulması, muhasebe birimi ile
hastane idaresi arasında koordinasyonun sağlanması, faturalarda son ödeme tarihi vb bilgilerin
olmasının sağlanması
ve tahsilattan
sorumlu
personelin bu
bakımdan
eğitilmesi
gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğu ve bulguya katılındığı, yılsonuna
kadar tamamlanacağı,
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
43
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Bu çerçevede; alacakların HBYS ve TDMS sistemlerinden takip edilmesinin
sağlanacağı, mevcut durumda, TDMS sisteminde alacaklar AL raporlarından takip
edilebildiği, BDDK tarafından yapılan düzenleme ile 2014 yılından itibaren bankacılık
iĢlemlerinde T.C kimlik numarasının ve vergi kimlik numarasının kullanılmasının zorunlu
hale getirilmesinin, alacakların kiĢi ve firma bazında muhasebe kayıtlarının yapılmasını ve
takip edilmesini imkanlı hale getirdiği, bu nedenle, TDMS sisteminde alacakların,
“Borçlar/Alacaklar Döküm Cetvelinden daha ayrıntılı olarak takibinin yapıldığı raporların yer
aldığı, Bu raporların;
AL1- Alacaklar Listesi
AL2- Diğer Alacaklar Listesi
AL3- Avans Alacakları olduğu,
Ayrıca, TDMS sisteminde, Alacak Döküm Cetveli (DSĠBMY Örnek: 32/f)
oluĢturularak ülke genelinde 04.05.2015 tarihi itibariyle tüm birliklerin ve bağlı sağlık
tesislerinin kullanımına sunulduğu,
Bunun yanı sıra, borçların TDMS deki yardımcı defterden TCKN veya VKN ile
detaylı olarak kiĢi ve firma bazında sorgulaması ve takibinin de yapılabildiği,
TDMS sistemindeki bu raporların 04.05.2015 tarihinden itibaren tüm birliklerin ve
bağlı sağlık tesislerinin kullanımına sunulduğu,
Mevcut durumda, 2014 yılı SayıĢtay denetimine istinaden tüm Birliklere ve bağlı
sağlık tesislerine vadesi geçmiĢ alacaklara Borçlar Kanunu kapsamında faiz tahakkuk
ettirilmesi ve tahakkuk eden faizin ilgili sağlık tesisi adına 181 ve 281 nolu hesaplara
kaydının yapılması ile ilgili 09.11.2015 tarihli ve 78004145/010.062015.5459.979 sayılı
Genel Yazı yazılarak gerekli talimatların verildiği,
Mali Hizmetler birimince, bu konu ile ilgili tekrar tüm Birliklere genel yazı yazılarak
gerekli uyarıların yapılacağı, 2017 yılı baĢından itibaren alacakların TDMS Sisteminde bir
modül marifetiyle ayrıca takip edilecek olmasının, alacakların geri ödeme sürelerinin
takibinde ve alacaklara faiz iĢletilmesinde kolaylık sağlayacağı ifade edilmiĢtir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
44
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Sonuç olarak kurum tarafından gönderilen cevapta alacakların ayrıntılı kayıtlarının
sorgulanmasını sağlayan farklı tablolarının olduğu ifade edilmiĢtir. Ancak sağlık tesislerinin
yerinde incelenmesi esnasında sağlık tesisi bünyesinde alınan tablolar ile TDMS sisteminde
var olan tablolar arasında farklılık olduğu, çoğu sağlık tesisinin de kendi bünyesinde var olan
alacaklar iliĢkin takip yapmadığı tespit edilmiĢtir.
Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği‟nin 57‟nci maddesinde
muhasebe kayıtlarının yardımcı hesap defterlerine sistemli bir Ģekilde dağıtılması gerektiği
belirtilmiĢ, aynı Yönetmeliğin “Dönem sonu envanter iĢlemleri” baĢlıklı 570‟inci maddesinde
ise; iĢletmenin borçlu ve alacaklı olduğu kiĢi ve kurumların hesap bazında, isim ve borçalacak tutarlarını ayrıntılı olarak göstermek için “Borçlar/Alacaklar Döküm Cetveli”nin
(Örnek: 32/F), muhasebe yetkilisinin baĢkanlığı altında oluĢturulan sayım kurulu tarafından
düzenlenmesi gerektiği ifade edilmiĢtir. Ancak, Kuruma bağlı sağlık tesislerince bahsi geçen
Yönetmelik hükümlerine riayet edilmemesi nedeniyle, bu durum alacakların hangi kiĢi ya da
kurumdan ne miktarda olduğunun tam olarak bilinememesine, dolayısıyla alacakların sistemli
ve düzenli bir Ģekilde tespiti ve takibinin yapılamamasına ve böylece alacaklar için yeterli
kanaat oluĢturulmasına engel teĢkil etmektedir.
Diğer taraftan, 2015 yılı içerisinde kurum tarafından ilgili genel sekreterliklere
faizlerin tahakkuk ve tahsilatına iliĢkin genel bir yazı gönderilmesine rağmen sağlık tesisleri
bazında herhangi bir faiz tahakkuku yapılmadığı da görülmüĢtür.
Bu çerçevede, sağlık tesisleri ve muhasebe yetkililerince yukarıda bahsi geçen
Yönetmelik hükümlerine riayet edilerek, alacakların tam ve doğru Ģekilde tespit ve takibinin
yapılmasının temin edilmesi gerekmektedir.
BULGU 6: Hurdaya Ayrılan Maddi Duran Varlıkların Muhasebe ve Fiili Kayıtlarının
Birbiri Ġle Uyumsuz Olması
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu ve bağlı sağlık tesislerinin 2015 yılı
denetimlerinde, hurdaya ayrılan maddi duran varlıklara iliĢkin muhasebe kayıtlarının hatalı
yapıldığı tespit edilmiĢtir.
Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği‟nin maddi duran
varlıkların hurdaya ayrılmasına iliĢkin 250‟nci maddesinde; hurdaya ayrılan maddi duran
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
45
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
varlıklar için 294. Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabının
kullanılması öngörülmüĢ ve iĢletmede kullanımdan kaldırılan maddi duran varlıkların kayıtlı
değerleri ile bu hesaba borç, ilgili maddi duran varlık hesabına alacak kaydedilmekle birlikte;
birikmiĢ amortismanlarının da 257. BirikmiĢ Amortismanlar Hesabına borç, 299. BirikmiĢ
Amortismanlar Hesabına alacak kaydedilmek suretiyle muhasebe kayıtlarına alınması
öngörülmüĢtür.
Bu nitelikteki hurdaya ayrılan maddi duran varlığın satılması halinde ise 294 ve 299
no.lu hesapların kapatılarak bahsi geçen duran varlığın net değeri duran varlık satıĢ geliri ile
kıyaslanmak suretiyle, satıĢ sonucu oluĢan zarar 689. Diğer OlağandıĢı Gider ve Zararlar
Hesabına, oluĢan kar ise 679. Diğer OlağandıĢı Gelir ve Karlar Hesabına kaydedilecektir.
Sağlık tesislerinin konsolide edilmiĢ mali tabloları dikkate alınarak yapılan
denetimlerde hurdaya ayırma iĢleminin bahsi geçen Yönetmelik hükümlerine aykırı hususlar
taĢıdığı anlaĢılmaktadır. Birçok sağlık tesisinde yapılan ve bu nedenle genel olarak ifade
edebileceğimiz hurdaya ayırma iĢlemlerine iliĢkin uygulama hataları aĢağıda yer almaktadır.
3 adet sağlık tesisinin 294.02 no.lu Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran
Varlıklar Hesabının borç kalanında toplam 571.101,32 TL kayıtlı tutar olmasına karĢın, bunun
karĢılığı olan 299 no.lu BirikmiĢ Amortisman Hesabının alacak kalanında herhangi bir tutar
olmadığı tespit edilmiĢtir. (TABLO 1) Bir baĢka deyiĢle, sağlık tesislerinden bazılarının
hurdaya ayırdıkları maddi duran varlıklarını 294.02 no.lu hesaba aktarmalarına karĢın, buna
iliĢkin amortisman kayıtlarını 299 no.lu hesaba aktarmadıkları anlaĢılmaktadır.
82 adet sağlık tesisinin 294.02 no.lu hesabının borç kalanının, 299 no.lu hesabının
alacak kalanından küçük olduğu tespit edilmiĢtir. Bu durum, sağlık tesislerinden bazılarının
hurdaya ayırdıkları maddi duran varlıklarının kayıtlı değerinin, bahsi geçen maddi duran
varlığın amortisman değerinden düĢük olması anlamına gelmektedir ki, böyle bir uygulama
muhasebedeki maliyet değeri kavramıyla örtüĢmemektedir. Zira herhangi bir duran maddi
varlığın amortisman değerinin onun kayıtlı değerinden büyük olması söz konusu olamaz.
Yapılan hesaplamaya göre sağlık tesislerinin konsolide edilmiĢ mali tablolarında, 299.
BirikmiĢ Amortismanlar Hesabının alacak bakiyesinin, 294.02 no.lu hesabın borç bakiyesine
göre toplam 12.195.277,03 TL fazla gösterildiği anlaĢılmıĢtır.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
46
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
73 adet sağlık tesisinin 294.02 no.lu hesabında herhangi bir tutar olmamasına karĢın,
bunun karĢılığı olan 299 no.lu hesabın alacak kalanında toplam 4.846.868,03 TL olduğu tespit
edilmiĢtir. Bir baĢka deyiĢle, hurdaya ayrılan bir maddi duran varlık olmadığı halde, bahsi
geçen maddi duran varlık için amortisman ayrılmıĢ gibi bir durum söz konusudur.
Hatalı uygulamalar neticesinde 299 no.lu hesabın alacak kalanı toplamının 294.02
no.lu hesabın borç toplamına göre toplamda 16.471.043,74 TL fazla gösterildiği ve mali
tabloların bu kadar hatalı gösterilmesine yol açtığı anlaĢılmaktadır.
Yukarıda yer alan hatalar dıĢında belli bazı sağlık tesislerinde ortaya çıkan ve bu
nedenle münferit olarak adlandırabileceğimiz hatalı uygulamalar da mevcuttur. Örneğin; bazı
sağlık tesislerinin; envanterinde bulunan maddi duran varlıklara iliĢkin hurdaya ayırma kararı
verildiği anda, 294 ve 299 no.lu hesapları kullanmadan gerek ilgili duran varlık hesabını ve
gerekse bunun amortismanını ters kayıt yapmak suretiyle kapattıkları anlaĢılmaktadır.
Bazı sağlık tesislerinin, maddi duran varlıklarını hurdaya ayırmaya karar verdikleri
anda 294 ve 299 no.lu hesabı kullanmalarına karĢın, satıĢ iĢlemi gerçekleĢmeksizin her iki
hesabın kalanları karĢılaĢtırarak aradaki farkı doğrudan 689 no.lu hesap aracılığıyla zarar
olarak izledikleri anlaĢılmaktadır. Bir baĢka deyiĢle, hurdaya ayrılan maddi duran varlık ve
bunun amortismanı doğru olarak 294 ve 299 no.lu hesaplara intikal ettirilmekte, ancak henüz
satıĢı gerçekleĢmemiĢ duran varlık satılmıĢ gibi gözükmektedir.
Bu nitelikteki uygulamalar; hurdaya ayrılmasına karar verilen maddi duran varlığın
sağlık tesisi kayıtlarında görünmemesine ve bunun sonucunda fiili envanter ile kaydi envanter
arasında farklılıklar doğmasına yol açmakta; hurdaya ayrılmıĢ olmasına karĢın henüz satıĢı
yapılmamıĢ duran varlığın kayıtlardan çıkmıĢ gibi görünmesine ve kar/zarar hesabının yanlıĢ
izlenmesine neden olmakta, ayrıca bu nitelikteki hurdaların daha sonraki satıĢ süreci açısından
takibinde güçlüklere yol açarak suiistimalleri de beraberinde getirebilmektedir.
Maddi duran varlıkların hurdaya ayrılması ve satıĢına iliĢkin iĢlemlerde sorunlara
sebebiyet verilmemesi açısından;
Hurdaya ayrılan maddi duran varlıkların satıĢ veya imha yoluyla fiilen elden
çıkarılmadıkları halde muhasebe kayıtlarından çıkarılmaması,
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
47
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Muhasebe kaydı dıĢına çıkarılmıĢ olanlardan takipsiz kalanların suistimale açık olması
nedeniyle bu nitelikte olanlara iliĢkin gerekli tetkiklerin yapılması,
Dönem sonunda mali tablo üretimine esas olacak Ģekilde, muhasebenin temel
ilkelerinden doğruluk ve dönemsellik kavramları ile bağdaĢmasını sağlayacak Ģekilde
mevzuat hükümlerine uygun olarak muhasebe iĢlemlerinin gerçekleĢtirilmesi gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve katıldıklarını ifade ederek,
yılsonuna kadar gerekli eksiklikleri tamamlayacaklarını ve bu kapsamda, tüm Birliklere genel
yazı yazılarak maddi duran varlıkların hurdaya ayrılması ile ilgili muhasebe kayıtları
konusunda gerekli bilgilendirme, uyarı ve ikazların yapılacağı, TDMS sistemine 294 ve 299
hesaplarla ilgili gerekli kuralların tanımlanacağı, maddi duran varlıkların hurdaya ayrılması ve
satıĢına iliĢkin iĢlemlerde sorunlara sebebiyet verilmemesi açısından iĢ akıĢ algoritmaları
hazırlanarak kurum Web sayfasında yayınlanacağı, tüm birimlere iĢ akıĢları ve yöntemleri
hususunda eğitimler verileceği ifade edilmiĢtir. Ayrıca, bazı sağlık tesislerindeki 294 ve 299
hesaplarında yaptıkları hatalı muhasebe kayıtlarının düzelttirildiği belirtilmiĢtir.
Sonuç olarak Kurumun cevabi yazılarından da anlaĢılacağı üzere, hurdaya ayırmaya
iliĢkin
muhasebe
kayıtlarının
hatalı
yapıldığı
kabul
edilmiĢtir.
Yapılan
hatalı
muhasebeleĢtirme iĢlemi neticesinde Kurum bilançosunda yer alan 299 no.lu hesabın alacak
kalanının, 294.02 no.lu hesabın borç toplamına göre 16.471.043,74 TL fazla gösterilmesine
sebebiyet verildiği anlaĢılmaktadır.
Mali tabloların daha doğru ve güvenilir sonuçlar vermesini sağlamak üzere, gerek
hurdaya ayırma iĢlemi ve gerekse satıĢ iĢlemlerinin Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve
Muhasebe Yönetmeliği‟nin maddi duran varlıkların hurdaya ayrılmasına iliĢkin 250 ve
müteakip maddelerinde açıklandığı üzere gerçekleĢtirilmesi gerekmektedir. Bu sonuca
ulaĢabilmek için, bulgunun ilk kısmında da belirtildiği üzere, hurdaya ayrılan maddi duran
varlıkların satıĢ veya imha yoluyla fiilen elden çıkarılmadıkları halde muhasebe kayıtlarından
çıkarılmaması, muhasebe kaydı dıĢına çıkarılmıĢ olanlardan takipsiz kalanlar için gerekli
tetkiklerin yapılması ve muhasebe iĢlemlerinin dönem sonunda mali tablo üretimine esas
olacak Ģekilde doğruluk ve dönemsellik kavramları ile bağdaĢmasını sağlayacak Ģekilde
mevzuat hükümlerine uygun olarak gerçekleĢtirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
48
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
6. DENETĠM GÖRÜġÜ
Türkiye Kamu Hastaneleri Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 yılına iliĢkin yukarıda
belirtilen ve ekte yer alan mali rapor ve tablolarının, “Denetim GörüĢünün Dayanakları”
bölümünde de açıklandığı üzere, alacaklara iliĢkin olarak düzenli ve sistemli bir takip
yapılmaması ve bu nedenle mali tabloda yer alan alacak rakamlarının tam ve güvenilir bir
Ģekilde gerçeği yansıtmamasından dolayı, “Alacaklar Hesap Alanı” ile 268 ve 299 BirikmiĢ
Amortismanlar Hesabı ve 336 Diğer ÇeĢitli Borçlar Hesabı hariç, tüm önemli yönleriyle
doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıĢtır.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
49
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
7. DENETĠM
GÖRÜġÜNÜ
ETKĠLEMEYEN
TESPĠT
VE
DEĞERLENDĠRMELER
BULGU 1: Sosyal Güvenlik ve GSS Primleri Ödemesinin Bütçe Uygulama Sonuçlarında
Raporlanmaması.
Bazı sağlık tesislerinin döner sermaye bütçelerinden personel çalıĢtırıldığı halde SGK
ve Genel Sağlık Sigortası Primlerini bütçelerine koymadığı tespit edilmiĢtir.
37 sağlık tesisinin SGK primini ve 160 sağlık tesisinin ise Genel Sağlık Sigortası
Primlerini bütçelerine koymadığı görülmüĢtür. 56 sağlık tesisinde ise SGK primlerine iliĢkin
bütçede ödenek ayrıldığı ancak ödemelerin bütçe uygulama sonuçlarında hiç raporlanmadığı,
raporlanmayan
prim
tutarının
tahminen
4.046.647,63
TL
tutarında
olduğu
değerlendirilmektedir.
Diğer bir taraftan 104 sağlık tesisinde Genel Sağlık Sigortası Primlerine iliĢkin
bütçede ödenek ayrıldığı ancak ödemelerin bütçe uygulama sonuçlarında hiç raporlanmadığı,
raporlanmayan
prim
tutarının
tahminen
4.804.073,53
TL
tutarında
olduğu
değerlendirilmektedir.
Yüzdesel olarak incelendiğinde sağlık tesislerinin gerçekleĢen rakamlara iliĢkin prim
yükü (Prim yükü hesaplanırken ödenen SGK primi ve ödenen temel maaĢ baz alınmıĢtır. En
doğru sonuç için sağlık tesisi bazında 5510 öncesi ve sonrası iĢe girenlerin listesinin
çıkarılarak, zam ve tazminat ödemelerini ve ek göstergeleri de dikkate almak suretiyle
hesaplama yapmak gerekmektedir. Ancak bu Ģekilde hesaplama yapma noktasında fiili
imkansızlık olduğu için en doğru yöntem olarak ödenen SGK primi / ödenen temel maaĢ baz
alınmıĢtır) %1‟den %118‟e kadar değiĢmektedir. Ortalama olarak % 16‟dır. 5510 sayılı
kanundan önce iĢe baĢlayan personel için Emekli Sandığına iliĢkin ĠĢveren Prim Oranının
Temel MaaĢ üzerinden %20 olduğu düĢünüldüğünde ve bu oranın 5510 sayılı kanundan sonra
%11 olduğu göz önüne alındığında; oranı yüksek çıkan hastanelerin hesaplamalarında bir hata
olduğu değerlendirilmekle birlikte, hatanın nedeni daha ayrıntılı incelemeler neticesinde
anlaĢılabilecektir.
SGK ve GSS Primlerinin beyan edilmemesi ve zamanında ödenmemesi durumunda
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
50
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
5510 sayılı kanuna istinaden idari para cezasının kesileceği ve gecikme faizinin uygulanacağı
dikkate alındığında hastane idarelerinin bu konuda hassasiyet göstermesi önem arz
etmektedir.
SGK ve GSS primlerinin beyanı ve zamanında ödemesinin sağlanması amacıyla;
Öncelikle bütçe sisteminde, döner sermaye bütçesinden personel çalıĢtırılması
durumunda SGK ve GSS primleri ödeneğinin anlamlı Ģekilde bütçede yer almasının
sağlanması,
Sağlık tesisleri tarafından düzenli olarak sosyal güvenlik yükümlülüklerinin beyan ve
ödenmesinin takibinin sağlanması,
Ödemelerin tertibine uygunluğunun sağlanması amacıyla hem iç denetim hem de
eğitime önem verilmesi,
Varsa beyan dıĢı kalan primlere iliĢkin sorumlukları bulunanların tespit edilerek
gerekli iĢlemlerin yapılması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğu ve bulguya katıldıkları, yılsonuna
kadar tamamlanacağı,
Bu çerçevede; prim karĢılığında bütçe tahsisi yapmayan sağlık tesisleri tespit
edileceği, bütçe aktarımları ile primlerin bütçelerine konulmasının sağlanacağı, bu konuda
eğitim ve bilgilendirme faaliyeti yürütüleceği, eksik prim beyan eden yöneticiler hakkında
yasal iĢlem yapılmasının sağlanacağı,
2015 yılında yapılan hatalı hesaplamalar nedeniyle, SGK‟ ya yapılan hatalı ödemeler
ve hatalı beyanlar olmuĢ ise, ilgili SGK Ġl Müdürlüğü nezdinde Birlik yetkililerince giriĢimde
bulunularak hatalı iĢlemlerin düzeltileceği, eksik prim beyan eden sağlık tesislerindeki ilgili
yöneticiler hakkında da gerekli yasal iĢlemlerin yapılacağı ifade edilmiĢtir.
Sonuç olarak Kurum tarafından gönderilen cevapta, tespit edilen hususlara iliĢkin
gerekli çalıĢmaların yapılacağı ifade edilmiĢtir. Bu bağlamda, bütçenin doğru tahmin
edilmesi, eksik veya fazla ödenen sosyal güvenlik yükümlülüklerinin tespiti ve gereğinin
yapılması, olası bir idari para cezası veya gecikme faizi oluĢması durumunda, bu duruma
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
51
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
sebebiyet veren personele rücu edilmesi noktasında kurum tarafından yapılacak çalıĢmaların
izlenmesi yerinde olacaktır.
BULGU 2: Sermaye Hesaplarının Bilançoda Doğru Biçimde Yer Almaması
Kurum mali tablolarının incelenmesi neticesinde; ödenmiĢ ve ödenmemiĢ sermaye
hesaplarına ait tutarların bilançoda doğru biçimde yer almadığı görülmüĢtür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin 242. Döner Sermayeli KuruluĢlara
Yatırılan Sermaye Hesabına iliĢkin 162‟nci maddesinde, döner sermayeli kuruluĢlara yatırılan
sermayeler hesabının, kamu idarelerinin bütçelerine konulan ödeneklere dayanılarak, döner
sermayeli kuruluĢlara verdikleri nakdi sermayelerin izlenmesi için kullanılacağı, sermaye
katılımı tutarlarının döner sermayeli kuruluĢların öz kaynak hesaplarında karĢılık olarak yer
alan tutarlarla eĢit olması gerekeceği hükmü yer almaktadır.
Döner Sermayeli
ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 363‟üncü
maddesinde; öz kaynaklar ana hesap grubu varlıklar toplamı ile yabancı kaynaklar toplamı
arasındaki farkın izlenmesi kullanılacağı, 500 Sermaye Hesabını düzenleyen 365‟inci
maddesinde ise sermaye Hesabı iĢletmeye tahsisi edilen sermaye tutarları ile öz kaynaklar ana
hesap grubundaki diğer hesaplardaki kayıtlı tutarlardan bu hesaba aktarılmasına karar
verilenlerin izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmektedir. Yine 573‟üncü maddesinde
dönem sonu yönetim dönemi cetvelleri arasında sermaye hareketleri tablosu da sayılmıĢ ve
hesap dönemi içinde sermayede meydana gelen artıĢ ve azalıĢların izlenmesi için kullanılacağı
vurgulanmıĢtır.
500. Sermaye Hesabının alacağına taahhüt edilen veya artırılan tutarları ile bunlardan
yerine getirilen kısmı ilgili aktif hesaplara, yerine getirilmeyen kısmı ise 501. ÖdenmemiĢ
Sermaye Hesabına borç kaydedileceği hükmü yer almaktadır. ÖdenmemiĢ Sermaye
Hesabında ise iĢletmeye tahsis edilen sermayenin ÖdenmemiĢ kısmının izlenmesi için
kullanılacağı belirtilmektedir.
209
Sayılı
Sağlık
Bakanlığına
Bağlı
Sağlık
Kurumları
Ġle
Esenlendirme
(rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Kakkında Kanun‟un 1‟nci maddesinde
(DeğiĢik:11/10/2011-KHK-663/58 md) Bakanlık ve bağlı kuruluĢların merkez ve taĢra
teĢkilatında döner sermaye iĢletmesi kurulabileceği, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu
merkez ve taĢra teĢkilatı için tahsis edilen döner sermaye miktarının sekiz milyar Türk Lirası
olduğu ifade edildikten sonra 2‟nci maddesinde ise; döner sermayenin, kurumların karları ile
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
52
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
bağıĢlardan ve Devlet yardımlarından teĢekkül edeceği, çeĢitli kaynaklardan elde edilen
miktarlarla bütçe yılı sonlarında bilançolarla tesbit edilecek safi karlar, döner sermaye birinci
maddedeki miktara baliğ oluncaya kadar sermayeye ekleneceği ve fazlasının Hazinece irat
kaydedileceği.hükmü yer almaktadır.
209 sayılı Kanunda Kamu Hastaneleri Kurumu döner sermaye iĢletmesi için tahsis
edilen toplam sermaye miktarı 8.000.000.000 TL‟dir. Kurum Genel bütçe 2015 yılı mali
tablolarında ise 242 Döner Sermayeli KuruluĢlara Yatırılan Sermayeler Hesabına kayıtlı
ödenmiĢ sermaye tutarı 4.811.364.793,95-TL dır.
Döner Sermaye ĠĢletmesi Bilançosunda;
500 Sermaye Hesabı
4.813.961.975,00 TL,
501 ÖdenmemiĢ Sermaye Hesabı
ÖdenmiĢ Sermaye
-359 704,00-TL
4.813.602.270,00-TL
Döner Sermeye ĠĢletmeleri Konsolide Sermaye Hareketleri Tablosunda ise;
Nominal Sermaye
8.000.000.000,00-TL
Geçen Yıldan Devreden Sermaye 4.813.384.473,00-TL
Yıl içinde eklenen
577.502,00-TL
Mevcut Sermaye
3.186.038.025,00-TL
Halbuki tahsisli sermaye tutarı 8.000.000.000,00-TL, ödenmiĢ sermaye tutarı
4.811.364.793,95-TL,
ödenmemiĢ
sermaye
tutarının
ise
(8.000.000.000,00-TL-
4.811.364.793,95-TL)= - 3.188.635.203,05 TL olması gerekmekdir. Tablolardaki rakam
farklılılarının giderilerek, hukuki duruma uygun hale getirilmesi gerekir.
Kamu idaresi cevabında;
209 Sayılı Kanunun 1‟inci maddesinde yer alan kurum
sermayesi iĢle mevcut verilen sermaye arasındaki farkın tespit edileceği ve eksik olan
sermaye kısmının kayıt altına alınacağı ifade edilmiĢtir.
Sonuç olarak Sermaye Hesabında yer alan tutarların 209 sayılı Kanun ile Döner
Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
53
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
düzenlenmesi gerekmektedir.
BULGU 3: Kuruma Bağlı Sağlık Tesisleri Tarafından Ödenmesi Gereken Ek
KarĢılıkların Bazı Sağlık Tesislerince Eksik, Bazılarınca Fazla Ödenmesi
Kurumun Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabı üzerinde yapılan inceleme
sonucunda; genel olarak gereğinden fazla SGK primi ödeneği tespit edilmesi neticesinde,
ödenmesi gerekenden fazla ek karĢılık ödendiği, bazı sağlık tesislerinde SGK ek karĢılık
primlerinin fazla ödendiği, bazılarında ise bu primlerin bütçe uygulama sonuçlarında hiç
raporlanmadığı tespit edilmiĢtir.
5510 sayılı kanunun ek karĢılıkları düzenleyen 81/h maddesinde “4’üncü maddenin
birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılara bağlanan veya bağlanacak vazife
malullük aylıkları ile bunların hak sahiplerine bağlanacak ölüm aylıklarının karşılığı olmak
üzere, bu kapsamdaki sigortalılar için kamu idarelerinin bütçelerinden ayrılan sosyal
güvenlik kurumlarına devlet primi ödeneklerinin % 20’si oranında ek karşılık primi alınır.”
denilmektedir. Kanunun 4/1-c maddesinde tanımlanan sigortalılar ise memurlar ve emekli
sandığı ile iliĢkilendirilen sözleĢmeli personellerdir.
Madde hükmünden de anlaĢılacağı üzere ek karĢılıklar fiili ödemeye bağlı olmayan,
bütçede konulan ödeneğe bağlı olarak ödenen bir yükümlülüktür. Bu yükümlülüğün sağlıklı
bir Ģekilde yerine getirilmesi bütçe tahminini 5018 sayılı Kanunun 13‟üncü maddesine göre
açık ve doğru bir Ģekilde diğer bir deyiĢle samimi olarak yapılmasına bağlıdır.
Bu madde kapsamında SGK‟ya yapılacak ödemelerde mali yıl baĢında idarelerin
bütçelerine bu personeller için ayırdığı maaĢ ödeneğinin yasada belirtilen oran [5434’e tabi
personel için işveren payı %20 (Temel Maaşlar ödeneğinde yer alan tutarın hepsinin % 20’si
ve Zam ve Tazminatlar ödeneğinde yer alan tutarın 5434 sayılı kanunun ek madde 70’e göre
belirlenen oranının % 20’si), 5510’a tabi personel için işveren payı %11 (Temel Maaş ve
Zam ve Tazminat toplamının % 11’i)] ile çarpılması suretiyle Sosyal Güvenlik Primi
Ödemeleri adı altında ödenek konulması gerekmekte ve bu ödenek tutarının matrah alınması
ile kanunun 81/h maddesinde ifade edilen %20 oranıyla çarpılmak suretiyle ek karĢılık olarak
ödenmesi gereken rakama ulaĢılmaktadır. Ancak uygulamada sağlık tesisleri Sosyal Güvenlik
Primleri ödeneğini Temel MaaĢlar adı altında ayrılan ödeneğin % 20‟sini almak suretiyle
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
54
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
hesaplamaktadırlar. Sağlık tesislerinde görev yapan personelin 5510 sayılı kanundan önce ve
sonra iĢe baĢlamasına göre matrah ve ayrılacak SGK Primi oranı değiĢmektedir. Sadece
Temel MaaĢlar ödeneğinde yer alan rakamın kullanılması Sosyal Güvenlik Primi ödeneğinin
fiili gerçekleĢmeye uygun olmayacak Ģekilde fazla hesaplanmasına sebep olmakta, Ek
KarĢılık Primleri SGK Priminin %20‟si olarak alındığı için bu iĢlem neticesinde gereğinden
fazla Ek KarĢılık hesaplanarak ödenmektedir. Bu çerçevede fiili gerçekleĢmeye dayanılarak
yapılan tahmini hesaplamada 5.404.726,40 TL tutarında potansiyel olarak fazla ek karĢılık
ödenerek bütçenin etkin, ekonomik ve verimli kullanılamamasına sebep olunmuĢtur
Ayrıca yapılan incelemelerde ek karĢılık ödemelerinde, mali yıl baĢında SGK Primleri
Ödenekleri ile yılı içinde ek bütçe yapılmak suretiyle eklenen ödeneklerin %20 sinin hesap
edilerek ödenmesi gerekir iken;
- SGK Primi ödeneğine yapılan bütçe aktarmalarından da Ek KarĢılık ödendiği,
hesaplamaya dahil edilmemesi gereken GSS Primi ödeneği ve hatta Ek KarĢılık ödeneğinin
kendisinin de yeniden matraha dahil edilmesi suretiyle ödeme yapıldığı ve bu suretle
1.013.866,00 TL‟nin giderleĢtirildiği,
- 108 hastanede toplamda 1.317.986,00 TL tutarında Ek KarĢılık ödemesinin bütçe
uygulama sonuçlarında raporlanmadığı tespit edilmiĢtir.
Ek prim karĢılıklarının amacına uygun tam ve doğru olarak hesaplanabilmesi ve
kaynakların etkili ekonomik ve verimli kullanımının sağlanması amacıyla;
Bütçelerin
hazırlanma
ilkeleri
doğrultusunda,
açık,
doğru,
gerçeğe
uygun
maliyetlendirilerek yürürlüğe konulması ve uygulama sonuçlarının raporlanması,
Ödemelerin, ek karĢılıkların matrahına uygun olarak gerçekleĢtirilmesi,
Varsa beyan dıĢı kalan ek karĢılıklara iliĢkin sorumlukları bulunanların tespit edilerek
gerekli iĢlemlerin yapılması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğu ve bulguya katıldıklarını,
eksikliklerin yılsonuna kadar tamamlanacağı,
Bu çerçevede; prim karĢılığında bütçe tahsisi yapmayan sağlık tesisleri tespit
edileceği, bütçe aktarımları ile primlerin bütçelerine konulmasının sağlanacağı, bu konuda
eğitim ve bilgilendirme faaliyeti yürütüleceği, eksik prim beyan eden yöneticiler hakkında
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
55
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
yasal iĢlem yapılmasının sağlanacağı,
2015 yılında yapılan hatalı hesaplamalar nedeniyle, SGK‟ya yapılan hatalı ödemeler
ve hatalı beyanlar olmuĢ ise, ilgili SGK Ġl Müdürlüğü nezdinde Birlik yetkililerince giriĢimde
bulunularak hatalı iĢlemlerin düzeltileceği, eksik prim beyan eden sağlık tesislerindeki ilgili
yöneticiler hakkında da gerekli yasal iĢlemlerin yapılacağı ifade edilmiĢtir.
Sonuç olarak Kurum tarafından gönderilen cevapta, tespit edilen hususlara iliĢkin
gerekli çalıĢmaların yapılacağı ifade edilmiĢtir. Bu bağlamda, bütçenin doğru tahmin
edilmesi, eksik veya fazla ödenen sosyal güvenlik yükümlülüklerinin tespiti ve gereğinin
yapılması, olası bir idari para cezası veya gecikme faizi oluĢması durumunda, bu duruma
sebebiyet veren personele rücu edilmesi noktasında kurum tarafından yapılacak çalıĢmaların
izlenmesi yerinde olacaktır.
BULGU 4: TaĢınmaz Kiralamalarında Kesin Teminatların ve Damga Vergilerinin
Eksik Tahsil Edilmesi
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu ve bağlı sağlık tesislerinin 2015 yılı
denetimlerinde, sağlık tesislerince 2886 sayılı
Devlet Ġhale Kanunu ile Hazine
TaĢınmazlarının Ġdaresi Hakkında Yönetmelik hükümlerinin ilgili maddeleri gereğince kiraya
verilen ticari alanların kiralanma iĢlemlerine iliĢkin bazı uygulama hataları olduğu tespit
edilmiĢtir.
a) Kesin teminatın eksik alınması
Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliklerince 2886 sayılı Kanunun ilgili
maddelerince yapılan kantin, kafeterya, çay ocağı vb. kiralamalarında, ihalenin usulüne uygun
Ģekilde yapıldığı anlaĢılmakla birlikte, kesin teminatların eksik alındığı tespit edilmiĢtir.
Bilindiği üzere 2886 sayılı Devlet Ġhale Kanunu devlete ait olan yerlerin kiraya
verilmesine iliĢkin olarak esas itibariyle “kapalı teklif usulü”nü kabul etmesine karĢın,
Kanunun 51‟inci maddesi pazarlık usulüyle yapılabilecek iĢlere, 53‟üncü maddesi yapılan
ihalenin sözleĢmeye bağlanmasına ve 54‟üncü maddesi ise bahsi geçen ihaleye iliĢkin kesin
teminat hususlarını düzenlemektedir.
Kanunun “Pazarlık usulüyle yapılacak iĢler” baĢlıklı 51‟inci maddesinde;
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
56
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
“……
g) Kullanışlarının özelliği, idarelere yararlı olması veya ivediliği nedeniyle kapalı
veya açık teklif yöntemleriyle ihalesi uygun görülmeyen, Devletin özel mülkiyetindeki taşınır
ve taşınmaz malların kiralanması, trampası ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ile Devletin
hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kiralanması ve mülkiyetin gayri ayni hak tesisi,
…..”
“Ġhalenin sözleĢmeye bağlanması” baĢlıklı 53‟üncü maddesinde;
“Bütün ihaleler bir sözleşmeye bağlanır. Sözleşme, idare adına ita amiri tarafından
imzalanır.
Bu Kanunda belirtilen özel hallerde sözleşme yapılması zorunlu değildir”
“Kesin teminat” baĢlıklı 54‟üncü maddesinde ise;
“Taahhüdün, sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini
sağlamak amacıyla, sözleşme yapılmasından önce müteahhit veya müşteriden ihale bedeli
üzerinden hesaplanmak suretiyle % 6 oranında kesin teminat alınır.
…”
hükümlerine yer verilmiĢtir.
Yukarıda yer verilen madde hükümleri gereğince devletin özel mülkiyetindeki
taĢınmaz malların kiralanması iĢlemlerinin pazarlık usulüyle ihale edilmesinde sakınca
bulunmamakta ve yapılan bu nitelikteki kiralamaların sözleĢmeye bağlanması gerekmektedir.
Yüklenici ve kamu idaresince sözleĢmeye bağlanan taahhüde iliĢkin olarak Kanunun 54‟üncü
maddesi gereğince yükleniciden ihale bedeli üzerinden % 6 oranında kesin teminat alınması
gerekmekte iken, bazı sağlık tesislerince; kiraya verilen yerlerden toplam ihale bedeli
üzerinden alınması gereken % 6 oranında kesin teminatın sadece kiralamanın yapıldığı ilk yıla
iliĢkin sözleĢme bedeli üzerinden hesaplandığı, dolayısıyla mevzuat hükümlerine aykırı iĢlem
yapılmasından kaynaklı olarak teminatların eksik tahakkuk ettirildiği anlaĢılmaktadır.
Kiralama ihalelerine iliĢkin olarak Kamu Hastane Birliği Genel Sekreterliklerince
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
57
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
sağlık tesisleri ile koordineli Ģekilde gerekli çalıĢmaların yapılarak, eksik tahsil edilen
teminatların tamamlattırılması sağlanmalıdır.
b) Damga vergilerinin eksik tahsil edilmesi
Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliklerince 2886 sayılı Kanunun ilgili
maddelerince yapılan kantin, kafeterya, çay ocağı vb. kiralamalarında, sözleĢmeye bağlanan
ihaleden eksik damga vergisi tahakkuk ettirildiği tespit edilmiĢtir.
Bilindiği üzere, 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa ekli 1 sayılı Tabloda kira
mukavelenamelerinin damga vergisinin “mukavele süresine göre kira bedeli üzerinden” 2015
yılı için binde 1,89 oranında hesaplanacağı hükme bağlanmıĢ olmasına karĢın, yüklenicilerden
kira sözleĢmesinin süresi dikkate alınmaksızın yalnızca ilk yılına iliĢkin kira bedeli üzerinden
damga vergisi alındığı tespit edilmiĢtir.
Yapılan denetimlerde sağlık tesislerince kira sözleĢmelerinin genel olarak 3 yıllık
yapıldığı, ancak yüklenicilerden tahsil edilen damga vergisinin yalnızca ilk yıla iliĢkin
sözleĢme bedeli üzerinden hesaplandığı izleyen iki yıla iliĢkin bedelin ihmal edildiği
anlaĢılmıĢ, dolayısıyla eksik vergi tahsil edildiği anlaĢılmıĢtır.
Kiralama ihalelerine iliĢkin olarak Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliklerince
sağlık tesisleri ile koordineli Ģekilde gerekli çalıĢmaların yapılarak, eksik tahsil edilen damga
vergilerinin tamamlattırılması sağlanmalıdır.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve katıldıklarını ifade ederek, yıl
sonuna kadar Tıbbı Hizmetler BaĢkan Yardımcılığı, Yatırım Planlama ve Takip Birimi ile
Mali Hizmetler Birimleri tarafından mevcut yıllara sari ticari alanların kiraya verilmesi
iĢlemlerinde sözleĢmelerin yasal kesintiler ve teminatlar açısından inceleneceği; hatalı
uygulamalar yapan birliklerin tespit edilip gerekli uyarıların yapılacağı; Damga Vergisinin ve
Kesin Teminatın, kira süresinin ve bu süreye isabet eden tutarın tamamının göz önünde
bulundurularak hesaplanması ve tahsilatının buna göre yapılması gerektiği ile ilgili tüm
Birliklerin Genel Sekreterliklerine genel yazı yazılarak gerekli bilgilendirme ve uyarıların
yapılacağı; örnek algoritmalar ve vergilendirme uygulamaları hazırlanarak kurum web
sayfasına konulacağı; böylece bu hususta uygulama birliği sağlanacağı ve bu iĢlemlerin yıl
sonuna kadar tamamlanacağı ifade edilmiĢtir. Son olarak, eksik tahsilat yapılan tutarların
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
58
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
ilgilisinden tahsil edilerek ilgili hesaplara intikalinin sağlanacağı belirtilmiĢtir.
Sonuç olarak Kurumun cevabi yazılarında da kabul edildiği üzere, sağlık tesisi
bünyesinde yer alan ticari alanların bir yıldan uzun süreli kiraya verilmesi iĢlemlerinde gerek
damga vergisinin, gerekse kesin teminatın mevzuat hükümlerine uygun olarak toplam ihale
bedeli üzerinden alınması gerektiği değerlendirilmektedir.
BULGU 5: Bazı Sağlık Tesisleri Adına AçılmıĢ Banka Hesaplarının Varlığı ve Mevcut
Tutarların ZamanaĢımına Uğraması
5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine aykırı olarak bazı
sağlık tesisleri adına açılmıĢ hesaplar bulunduğu, bu hesaplarda yer alan tutarların
muhasebeleĢtirilmediği, kamu idarelerinin mali tablolarında gösterilmediği ve zamanaĢımı
süresinin dolmak üzere olduğu görülmüĢtür.
Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde hesap verebilirliği ve mali saydamlığı
sağlamayı amaçlayan 5018 sayılı Kanun‟un 6, 8 ve 61‟inci maddeleri uyarınca, genel bütçe
kapsamındaki, kamu idarelerinin, hesap ve kayıt düzeninde saydamlık ve hesap
verilebilirliğin sağlanması, para ve parayla ifade edilebilen değerlere iliĢkin tüm mali
iĢlemlerin usulünce yetkili kılınmıĢ muhasebe yetkilisinin sorumluluğunda kayıtlarının
yapılması ve raporlanması zorunludur.
Denetimler sonucunda, 5018 sayılı Kanun hükümlerine aykırı olarak sağlık tesisleri
adına açılmıĢ ve kamu idaresi muhasebe kayıtlarında ve mali tablolarında gösterilmeyen
hesapların varlığı anlaĢılmıĢ ve bu hesapların zamanaĢımına uğramak üzere olduğu tespit
edilmiĢtir. Bankalarla yazıĢma yapılarak kurum adına açılmıĢ olan hesapların varlığının tespit
edilmesi Ģayet var ise bu hesapların kapatılarak var olan bakiyelerin idarenin açtırmıĢ olduğu
hesaba aktarılması gerekir.
Kamu idaresi cevabında; Mali Hizmetler Birimince, yıl sonuna kadar Finansal Analiz
Daire BaĢkanlığı, Bilgi Sistemleri Daire BaĢkanlığı ve Döner Sermaye Bütçe Muhasebe Daire
BaĢkanlığı tarafından karar destek raporlamaları yapılarak sisteme konulacaktır. Plan dıĢı
hesapların ise kullanımı ve raporlanması sistem tarafından engelleneceği, tüm alt birimlere ve
bankalara resmi yazılarla iliĢkili tüm hesaplar incelenecektir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
59
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Tüm Birliklere, 23.03.2015 tarihli ve 78004154-010.06-253 sayılı Genel Yazı
yazılarak, bankacılık iĢlemlerinin Halk Bankasında açtıracakları hesaplar marifetiyle
yürütülmesi talimatı verilmiĢtir, denilmektedir.
Sonuç olarak Kurum savunmasında, bankalarla yazıĢma yapılarak birliklerin resmi
banka hesap numaraları dıĢında kalan kurum adına açılmıĢ olan hesapların varlığının tespit
edileceği Ģayet var ise bu hesapların kapatılarak var olan bakiyelerin idarenin açtırmıĢ olduğu
ilgili hesaba aktarılacağı ifade edilmiĢtir. ġayet zaman aĢımına uğramıĢ hesaplar var ise
sorumlular hakkında gerekli idari iĢlemlerin yapılması ve resmi banka hesapları dıĢında
açılmıĢ tüm banka hesap numaralarının kapatılarak mevcut bakiyelerinin ilgili banka
hesaplarına aktarılması ve bunu için kurum tarafından yapılacak çalıĢmaların izlenmesi uygun
olacağı değerlendirilmektedir.
BULGU 6: Adana Hekimevi ve Eğitim Merkezinin Borçlarının KarĢılanması Amacıyla
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunca Ödenek Gönderilmesi
a) Hekimevlerinin Yasal Statüsü
30.12.2005 tarih ve 26039 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Kurum ve
KuruluĢlarınca ĠĢletilen Sosyal Tesislerin Muhasebe Uygulamalarına Dair Esas ve Usullerin
tanımlar baĢlıklı 4‟üncü maddesinde; Esas ve Usullerin kapsamına dâhil bulunan kamu kurum
ve kuruluĢlarınca iĢletilen eğitim ve dinlenme tesisi, misafirhane, kreĢ, yemekhane ve benzeri
yerler sosyal tesis olarak tanımlanmıĢtır.
Diğer taraftan 5 Sıra No.lu Genel Yönetim Mali Ġstatistikler Genel Tebliği ile mali
mevzuatımıza genel yönetim sektörü kavramı dâhil edilerek, uluslararası standartlar esas
alınarak belirlenen ve Tebliğe ekli 1 sayılı listede yer alan birimlerden oluĢan sektör olarak
tanımlanmıĢ ve Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu da bu kapsama dâhil edilmiĢtir. Ayrıca,
yine Tebliğde sosyal tesisler kavramı; bu listede yer alan kamu idarelerince iĢletilen eğitim,
dinlenme ve spor tesisi, misafirhane, kreĢ, anaokulu, yemekhane, orduevi, askeri gazino, kıĢla
gazinosu ve benzeri sosyal tesisler olarak tanımlanmıĢ ve bunlar da bütçe dıĢı kurumlar olarak
genel yönetim sektörü içerisinde kabul edilmiĢlerdir.
Yukarıda yer alan madde hükümlerine göre Adana Hekimevi ve Eğitim Merkezi yasal
statü açısından sosyal tesis tanımı içinde yer almaktadır ve genel yönetim kapsamında
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
60
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
bulunan Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunun sosyal tesis iĢletebileceğinden bahisle sosyal
tesislere iliĢkin baĢta Kamu Sosyal Tesislerine ĠliĢkin Tebliğ, yılı Merkezi Yönetim Bütçe
Kanunları ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine bağlı olarak iĢletilmektedir.
b) Adana Hekimevi ve Eğitim Merkezinin Tüm Borçları Ġle Birlikte Devralınması
Adana Hekimevi ve Eğitim Merkezi, Adana Ġli, Seyhan Ġlçesi Cemal PaĢa Mahallesi,
10174 ada, 102 no.lu parselde kayıtlı bulunmaktadır. Adana Ġl Sağlık Müdürlüğüne tahsisli ve
“Acil Sağlık Hizmetleri Bölge Eğitim AraĢtırma ve Uygulama Merkezi” adı altında sosyal
tesis olarak iĢletilirken, Adana Defterdarlığının 27.11.2013 tarih ve 1075 sayılı Olur‟u ile
Kamu Hastaneleri Kurumuna “eğitim merkezi” olarak kullanılmak üzere tahsis edilmiĢtir.
Kesin tahsisi yapılan sosyal tesis ile ilgili olarak, müteakiben Adana Ġl Sağlık
Müdürlüğü ve Adana Ġli Kamu Hastaneleri Genel Sekreterliği arasında sosyal tesisin devrine
karar verilmiĢ ve Adana Valiliğinin 05.03.2014 tarih ve 5779 sayılı Onayı ile devir
iĢlemlerinin gerçekleĢtirilmesi amacıyla “Devir Komisyonu” oluĢturulmuĢ ve 24.04.2014
tarihli Devir Komisyon Tutanağı ile Acil Sağlık Hizmetleri Bölge Eğitim AraĢtırma ve
Uygulama Merkezi tahsis amacına uygun olmak üzere personeli, demirbaĢı vb. her türlü
tefriĢatı ile Adana Ġli Kamu Hastaneler Birliği Genel Sekreterliğine devredilmiĢtir. Devri
gerçekleĢen sosyal tesisin ismi 28.04.2014 tarihinde Makam Oluru ile “Hekimevi ve Eğitim
Merkezi” olarak değiĢtirilmiĢtir.
Bahsi geçen sosyal tesisin devir tarihi itibariyle sunulan 31.12.2013 tarihli mizanından
anlaĢılacağı üzere 2006-2012 dönemine iliĢkin olarak 580. GeçmiĢ Yıllar Zararları Hesabında
1.053.093,89 TL ve 2013 yılında 252.389,52 TL olmak kaydıyla toplamda yaklaĢık olarak
1.300.000 TL zararının bulunduğu; 120. Alıcılar Hesabında bulunan 85.407,80 TL tutarında
alacaklarına karĢın 320. Satıcılar Hesabında 169.550,11 TL borcu bulunduğu; dolayısıyla
sosyal tesisin sürekli zarar ettiği ve borç içinde olduğu anlaĢılmaktadır.
Bilindiği üzere sosyal tesisler kendi giderlerini kendi gelirleri ile finanse etmek üzere
oluĢturulmuĢ birimler olup, sosyal yönü ağırlıklı olmakla birlikte ticari müessese Ģeklinde
faaliyet gösteren organizasyonlardır. Kaldı ki, hekim evleri, mülga 181 sayılı Sağlık
Bakanlığının TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 26 ncı
maddesinin (e) bendi gereğince Sağlık Bakanlığına bağlı olarak kurulan kuruluĢlar olup,
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
61
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
mevcut Ankara ve Konya Hekimevleri de Sağlık Bakanlığınca iĢletilmektedir.
Sosyal tesislerin kuruluĢ amaçları ve hukuki durumu ortada iken, bağlı oldukları
Kurum belli iken ve adı geçen sosyal tesisin mali açıdan içinde bulunduğu durum sorunlu
iken yapılan devir sözleĢmesi ile Adana Ġli Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliğinin
bahsi geçen sosyal tesisi devralmasının uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
c) Sosyal Tesisin Borçları Ġçin Mevzuata Aykırı ġekilde Bütçeden Ödenek
Gönderilmesi
Adana Ġli Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği bünyesinde sosyal tesis olarak
faaliyet göstermekte iken kapatılan Adana Hekimevi ve Eğitim Merkezinin kesinleĢmiĢ
1.795.170,66 TL tutarındaki borcu için Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunca adı geçen
Genel Sekreterliğe 2.000.000 TL tutarında mevzuata aykırı olarak ilave ödenek aktarıldığı
tespit edilmiĢtir.
178 sayılı Maliye Bakanlığının TeĢkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin 10‟uncu maddesinin “o” bendi ile, kamu kurum ve kuruluĢlarınca iĢletilen
eğitim ve dinlenme tesisi, misafirhane, kreĢ, spor tesisi ve benzeri sosyal tesislerden
yararlanacak olanlardan alınacak asgarî bedelleri belirlemek, bu yerlerden elde edilen
gelirlerin kullanımına iliĢkin esas ve usuller ile bunlara iliĢkin düzenlemeleri yapmak görevi
Kurumun ana hizmet birimlerinden Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğüne verilmiĢtir.
Ġlgili madde kapsamında adı geçen Genel Müdürlük tarafından sosyal tesislere iliĢkin olarak
her yıl Bütçe Uygulama Genel Tebliğleri yayımlanmakta olup, 2015 yılında uygulanmak
üzere yayımlanan 15.01.2015 tarih ve 2015-2 sayılı Kamu Sosyal Tesislerine ĠliĢkin Tebliğin
“Ortak Hususlar” baĢlıklı bölümünde;
Kamu kurum ve kuruluĢlarının tasarrufunda bulunan eğitim ve dinlenme tesisi,
misafirhane, kreĢ, çocuk bakımevi, spor tesisi ve benzeri sosyal tesislerin iĢletme giderleri için
ilgili kurum ve kuruluĢların bütçelerinden herhangi bir katkıda bulunulmamasının esas
olduğu, ancak istisnai olarak söz konusu tesislerin bakım ve onarımlarının yaptırılabilmesini
sağlamak amacıyla, bu tesislerden yıl içinde elde edilen gelirlerin brüt tutarının % 5'inden az
olmamak üzere ayrılacak tutarların ayrı bir hesapta tutularak söz konusu ihtiyaçlar için
harcanacağı hükmüne yer verilmiĢtir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
62
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Diğer taraftan sosyal tesislere iliĢkin olarak 2015 yılı Merkezi Yönetim Bütçe
Kanununun “Mali kontrole iliĢkin hükümler” baĢlıklı 8‟inci maddesinin 7‟nci bendinde,
Kamu Sosyal Tesislerine ĠliĢkin Tebliğde yer alan hükümlere benzer olarak merkezi yönetim
kapsamındaki kamu idarelerince iĢletilen eğitim ve dinlenme tesisi, misafirhane, kreĢ, spor
tesisi ve benzeri sosyal tesislerin giderlerinin münhasıran bu tesislerin iĢletilmesinden elde
edilen gelirlerden karĢılanacağı yönünde hükme yer verildiği görülmektedir.
Diğer taraftan, döner sermaye gelirlerinin hangi amaçla kullanılacağı gerek 04.01.1961
tarihli ve 209 sayılı “Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları Ġle Esenlendirme
(Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun”un 3 üncü
maddesinde ve gerekse 209 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi gereğince yürürlüğe konulan
“Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme (Rehabilitasyon) Tesislerine
Verilecek Döner Sermaye Hakkındaki 209 Sayılı Kanun Gereğince ĠĢletme, Ġdare Ve
Muhasebe ĠĢlerine Dair Yönetmelik”te tahdidi olarak sayılmıĢ olup, döner sermaye
gelirlerinin sosyal tesislerin borçlarının karĢılanmasında kullanılabileceğine iliĢkin bir hüküm
bulunmamaktadır.
Yukarıda yer alan madde hükümlerinden anlaĢılacağı üzere, kamu kurum ve
kuruluĢlarınca iĢletilen sosyal tesislerin kendi giderlerini, kendi gelirleri ile finanse etmek
zorunda olmaları, giderlerinin finansmanına yönelik olarak ilgili kamu kurum ve kuruluĢunun
gerek merkezi yönetim bütçesinden ve gerekse döner sermaye gelirlerinden ödenek
aktarılmaması, sadece sosyal tesisin bakım ve onarımına yönelik olmak üzere ve yine sosyal
tesislerin aylık brüt gelirlerinden ayırarak ayrı bir hesapta tutulan tutardan pay
ayrılabilmesinden hareketle, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu tarafından Adana Hekimevi
ve Eğitim Merkezinin borçlarının karĢılanmasına yönelik olarak gönderilen 2.000.000 TL
tutarındaki ödeneğin mevzuat hükümlerine aykırılık teĢkil ettiği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun kısmen doğru olduğunu ve bu nedenle kısmen
katıldıklarını ifade ederek aĢağıda yer alan açıklamaları yapmıĢlardır.
Maliye Bakanlığına bağlı Adana Defterdarlığı tarafından Adana KHB‟ye tahsisi
yapılan sosyal tesisin Bakanlığın taĢra teĢkilatı olan Sağlık Müdürlüğü‟nden, Adana Valiliği
tarafından oluĢturulan devir komisyonu kararına istinaden, aktifi ve pasifi ile birlikte devir
alındığı, söz konusu Birlik tarafından iĢletilen sosyal tesisin gelir gider dengesinin bozuk
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
63
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
olması nedeniyle denetlenmesi sonucunda düzenlenen raporda geliri giderini karĢılamayan ve
borçlarını ödeme imkanı bulunmayan tesisin iĢletilmesinin uygun olmadığı gerekçesiyle
kapatılmasına karar verildiği ve buna istinaden bahsi geçen denetim raporunun uygulamaya
konulmasının önerildiği ve özetle “Adana eğitim ve dinlenme tesisinin (hekim evi) mevcut
borç yükü altında hizmetini sürdürmesi mümkün olmadığından; Kurum Başkanlığımızca
uygun görülecek bir sağlık hizmetine tahsis edilmek üzere, gerekli yasal prosedürün izlenerek
acilen faaliyetine son verilmesi gerekmektedir.” ifadelerinin yer aldığı 09.07.2015 tarihli ve
11646193/663-05/2015-01-1028 sayılı BaĢkanlık Makamı Onayı gereğince sosyal tesisin
faaliyetine son verildiği ifade edilmiĢtir.
Ayrıca Hukuk MüĢavirliğinin konu ile ilgili 14.12.2015 tarihli ve 89432283-045E.1807 sayılı mütalaasında yer alan;
“2015-2 sayılı Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğin V-Ortak Hususlar kısmının
1’inci maddesindeki Kamu kurum ve kuruluşlarının tasarrufunda bulunan eğitim ve dinlenme
tesisi, misafirhane … vb. sosyal tesislerin işletme giderleri için ilgili kurum ve kuruluşların
bütçelerinden herhangi bir katkıda bulunulmaması esasına ilişkin düzenlemenin sosyal
tesislerin işletme giderlerinin karşılanmasına özgülenen, mutlak bir hüküm olmadığı; ayrıca
faaliyeti durdurularak tasfiye işlemlerinin yürütülmekte olduğu belirtilen eğitim merkezinin,
kesinleşmiş olan borç ve idari para cezalarının en kısa sürede ödenmesinin sağlanmasının,
maddi yönden Kurumun menfaatine olacağı, borç ve cezaların genel bütçe veya döner
sermaye bütçesinden ödenmesi akabinde, meydana gelen kamu zararının, sebep olan
personelden rücuen tahsili yoluna gidilmesi, iki yıllık zaman aşımı süresine dikkat edilmesi ve
sorumluluğu olan kişilerin tespitine yönelik inceleme başlatılması ve sonuçlandırılması”
gerekliliğine iliĢkin açıklamalar gereğince de sosyal tesisin tasfiyesi ve borçlarının
ödenmesine karar verildiği belirtilmiĢtir.
Nihai olarak, SayıĢtay Denetim Raporunda bahse konu edilen ödeneğin, Adana
KHB'nin 02.11.2015 tarihli ve 84152352/045.03-E.3755 sayılı ödenek talep yazısı, Denetim
Raporunun uygulamaya konulması ile ilgili 09.07.2015 tarihli ve 11646193/663-05/2015-011028 sayılı BaĢkanlık Makamı Onayı ile Hukuk MüĢavirliğinin 14.12.2015 tarihli ve
89432283-045-E.1807 sayılı mütalaasına istinaden tesisin tasfiyesine yönelik borçlarının
ödenmesi için gönderildiği ifade edilmiĢtir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
64
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Sonuç olarak sosyal tesislerin kendi giderlerini kendi gelirleri ile finanse etmek üzere
oluĢturulan birimler olduğu ve hekim evlerinin mülga 181 sayılı Sağlık Bakanlığının TeĢkilat
ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 26‟ncı maddesinin (e) bendi
gereğince Sağlık Bakanlığına bağlı olarak kurulduğu ve iĢletildiği, dolayısıyla sosyal
tesislerin kuruluĢ amaçları ve hukuki durumu ortada iken, bağlı oldukları Kurum belli iken ve
adı geçen sosyal tesisin mali açıdan içinde bulunduğu durum sorunlu iken yapılan devir
sözleĢmesi ile Adana Ġli Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliğinin bahsi geçen sosyal
tesisi devralmasının uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Ayrıca, bulguda ayrıntılı Ģekilde açıklandığı üzere, 15.01.2015 tarih ve 2015-2 sayılı
Kamu Sosyal Tesislerine ĠliĢkin Tebliğde ve 2015 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununun
8‟inci maddesinde yer alan sosyal tesislerin giderlerinin münhasıran bu tesislerin
iĢletilmesinden elde edilen gelirlerden karĢılanması, sosyal tesislerin iĢletme giderleri için
ilgili kurum ve kuruluĢların bütçelerinden herhangi bir katkıda bulunulmaması, bu kuralın
istisnası olarak sadece sosyal tesisin bakım ve onarımı için belli bir tutarın ayrılabilmesi,
dolayısıyla baĢka istisnasının olmaması düzenlemelerinin; döner sermaye gelirlerinin hangi
amaçla kullanılacağının belirlendiği 209 sayılı Kanun ve bu Kanuna göre yürürlüğe giren
Yönetmelikte bu gelirlerin sosyal tesislerin borçlarının karĢılanmasında kullanılabileceğine
iliĢkin bir hüküm bulunmaması gerçeğinden hareketle, Adana Hekimevi olarak faaliyet
gösteren sosyal tesisin giderlerinin karĢılanabilmesi bakımından, ilgili olduğu Türkiye Kamu
Hastaneleri Kurumunun gerek merkezi yönetim bütçesinden ve gerekse döner sermaye
gelirlerinden ödenek aktarılmaması kanaat ve sonucuna varılmıĢtır.
Bu itibarla, Kurum tarafından Adana Hekimevi ve Eğitim Merkezinin borçlarının
karĢılanmasına yönelik olarak gönderilen 2.000.000 TL tutarındaki ödeneğin mevzuat
hükümlerine aykırılık teĢkil ettiği değerlendirilmektedir.
BULGU 7: Türkiye Kamu Hastanelerine Bağlı Olarak Kurulan Döner Sermaye
ĠĢletmelerinin Bütçe Hakkı Çerçevesinde Değerlendirilmesi
Tarihsel Süreç
Döner sermaye bütçesi ilk olarak 23.02.1925 tarihli ve 549 sayılı “Ziraat
Müesseselerine Sabit Sermaye Vaz‟ına Dair Kanun”la kurulmuĢtur. Daha sonra 27.01.1927
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
65
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
tarihli “Milli Matbaa Tahsisatının Mütedavil Sermaye Halinde Ġstimaline Dair Kanun”la
ziraat iĢletmelerinde olduğu gibi devlet matbaasında da kapasite fazlasının değerlendirilmesi
suretiyle iktisadi faaliyete baĢlanmasına cevaz verilmiĢtir.
Asıl önemli düzenleme 26.05.1927 tarih ve 1050 sayılı Muhasebei Umumiye
Kanununun 49'uncu maddesiyle yapılmıĢtır. Bu maddede günümüz Türkçesiyle;
“Genel bütçe içinde yönetilen sınai ve ticari kurum ve idarelerin ilk madde ve
malzeme alım bedelleriyle uzman ve işçi ücretleri döner sermaye adıyla bütçelere konulan
ödenekler ile karşılanır ve ödenir. Bu kurum ve idarelerin döner sermaye ödeneklerinden
kullanılmayan tutarlar yıl sonunda iptal edilir; kullanılan sermayeden doğan gelir fazlaları
da gelir yazılır.” denilmektedir.
Bu kanun maddesi ile döner sermayelerin yasal dayanağı belirlenmiĢ, harcama alanları
sınırlandırılarak, bütçe kuralları içinde bir ayrıcalık olarak kabul edilmiĢtir.
49'uncu madde ile;
Döner sermaye harcamaları hammadde ve malzeme alınması, uzman ve iĢçi
ücretlerinin ödenmesi ile sınırlı tutulmuĢ,
Döner sermayenin genel bütçe içinde yönetilen kurumlarca kullanılacağı öngörülmüĢ,
Ġlgili idarenin gider cetveline konulan ödenek ile döner sermaye faaliyetlerinin
yürütülmesi,
hükme bağlanmıĢtır.
Getirilen düzenleme ile kamuda ortaya çıkan atıl üretim kapasitesinin kullanılarak
belli ölçüde piyasadaki talebin karĢılanması ve bu suretle devlete ek gelir sağlanması
amaçlanmıĢtır.
Döner sermayelerin kuruluĢ esasları ve faaliyet alanlarına iliĢkin çerçeve bir kanuni
düzenleme olmaması sonucunda kamu maliyesinde döner sermaye açısından düzensiz bir
sistem oluĢmuĢtur. Özel kanunlar ile yapılan düzenlemeler sonucunda 1050 sayılı Kanundaki
gider kısıtlaması kalkmıĢ, döner sermaye için kurum gider bütçelerine ödenek konulmadan
faaliyette bulunmanın yanında atıl kapasite kullanma amacı dıĢında döner sermayeli
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
66
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
iĢletmelerin kurulmasının da yolu açılmıĢtır. Nihayetinde kurulan döner sermaye
iĢletmelerinin çok azı 1050 sayılı Kanunda tarif edilen çerçeve içinde kalmıĢtır.
Sağlık Bakanlığına bağlı olarak kurulan döner sermayeli iĢletmeler 13.05.1955 tarih ve
6561 sayılı “Sıhhat ve Ġçtimai Muavenet Vekaleti Hastaneleriyle Rehabilitasyon
Müesseselerine Verilecek Mütedavil Sermaye Hakkında Kanun”la kurulmuĢtur. Bu kanun da
04.01.1961 tarihli ve 209 sayılı “Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları Ġle Esenlendirme
(Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun” ile kaldırılmıĢtır.
Hali hazırda Sağlık Bakanlığına bağlı döner sermayeli iĢletmeler 209 sayılı Kanuna
göre iĢlem yapmaktadır. Ġlk yıllarda Döner Sermayeli ĠĢletmelerin giderlerinin büyük bir
bölümü genel bütçeden karĢılanmakta iken 2000‟li yıllardan sonra giderlerin tamamı (genel
bütçe maaĢ ve tedavi giderleri hariç) döner sermayeden karĢılanmaya baĢlanmıĢtır.
1984 tarihine gelindiğinde döner sermayelerin kurulması ve iĢleyiĢindeki dağınıklığı
gidermek amacıyla 3046 sayılı Bakanlıkların KuruluĢ ve Görev Esasları Hakkında Kanunun
40‟ıncı maddesiyle her bakanlık ve bağlı kuruluĢlarının ihtiyaç halinde döner sermaye
iĢletmesi kurulabileceğine dair hüküm kabul edilmiĢtir.
Güncel Mevzuat
Döner sermaye iĢletmelerinin mevcut yapısı 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve
Kontrol Kanunu'nda belirlenen temel ilkeler ve bütçe esasları ile uyumlu değildir.
5018 sayılı Kanun ile kamu mali yönetimde kamu idaresi esası benimsenmiĢ, mali
yönetimin yapısı, iĢleyiĢi, muhasebe, raporlama, denetim ve hesap verme sorumluluğu kamu
idareleri temelinde ele alınmıĢtır.
Döner sermaye iĢletmelerinin bu yeni mali yönetim sistemi içerisinde bir zemine
oturtulması amacıyla 5018 sayılı Kanun'un geçici 11'inci maddesinde bir düzenleme
yapılarak;
"Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine bağlı olarak kurulan döner sermaye
işletmeleri ve fonların bütçeleri, ilgili idarelerin bütçeleri içinde yer alır.
Bu Kanun kapsamındaki kamu idarelerinde kurulmuş döner sermaye işletmeleri ile
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
67
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
fonlar, 31.12.2007 tarihine kadar tasfiye edilir.
Bu süre sonuna
kadar
döner
sermaye işletmeleri
ile fonların
borç ve
yükümlülüklerinin tasfiyesi için ilgili idarelerce gerekli tedbirler alınır. Bu süre sonunda
varlıkları ve kadroları ilgili kamu idaresine devredilir.
Döner sermaye işletmeleri ve fonların tasfiyesine ilişkin esas ve usuller, Maliye
Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir."
hükmüne yer verilmiĢtir.
Bu hükümle genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine bağlı olarak kurulan döner
sermaye iĢletmeleri bütçelerinin, bağlı oldukları idarelerin bütçeleri içine alınması ve bütçenin
kamu idaresinin her türlü kaynağını kapsaması amaçlanmıĢtır. Ancak Kanunun geçici 11'nci
maddesinin 1'nci fıkrası 24.7.2008 tarih ve 5793 sayılı Kanun'un 38'nci maddesiyle mülga
edilmiĢtir. 2'nci ve 3'üncü fıkraları ise 22.12.2005 tarihli 5436 sayılı Kanunun 10'ncu maddesi
ile "Bu Kanun kapsamında kamu idarelerinde kurulmuş döner sermaye işletmeleri 31.12.2007
tarihine kadar yeniden yapılandırılır. Döner sermaye işletmeleri yeniden yapılandırılıncaya
kadar bunların bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması ve muhasebesi ile
kontrol ve denetimi Maliye Bakanlığınca yürürlüğe konulacak yönetmelikle belirlenir.
Fonların muhasebesi de bu Kanunun öngördüğü muhasebe sistemine göre yürütülür."
Ģeklinde değiĢtirilmiĢ ve döner sermaye iĢletmelerinin tasfiyesinden vazgeçilerek yeniden
yapılandırılmalarına karar verilmiĢtir.
Sonraki süreçte yeniden yapılandırılma tarihinde ertelemeler yapılmıĢ, önce
14.12.2007 tarihli ve 5724 sayılı 2008 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununun 28'inci
maddesiyle "31.12.2007" ibaresinin "31.12.2008" olarak uygulanacağı hüküm altına alınmıĢ,
daha sonra da 2008 yılında tekrar değiĢikliğe gidilerek 24.7.2008 tarihli ve 5793 sayılı
Kanun'un
38'inci
maddesiyle
yeniden
yapılandırılma
tarihi
"31.12.2010"
olarak
değiĢtirilmiĢtir.
5018 sayılı Kanunun ilk hali ile sonraki değiĢiklikler değerlendirildiğinde döner
sermaye iĢletmeleri açısından önemli farklılıklar bulunduğu görülmektedir. 31.12.2007
tarihine kadar tasfiye edilmesi düĢünülen döner sermaye iĢletmelerinin, değiĢiklikler sonrası
31.10.2010 tarihine kadar yeniden yapılandırılması öngörülmüĢtür.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
68
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Yukarıda yer alan hükümler çerçevesinde döner sermaye iĢletmelerinin yeniden
yapılandırılmasının 2010 yılı sonuna kadar tamamlanması gerekmesine rağmen döner
sermaye iĢletmelerini yeni kamu mali yönetim sistemine uyarlayacak yasal düzenlemeler
henüz yapılmamıĢtır.
2010 yılının geçmesiyle beraber, herhangi bir kanuni düzenlemenin yapılmaması
karĢısında, 2010 yılına kadar yeniden yapılandırma olacağı beklentisiyle çıkarılan Döner
Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin yasal dayanaktan yoksunluğu
tartıĢılır hale gelmiĢtir.
Kamu Mali Yönetimiyle Uyumsuzluklar
Döner
sermayeli
iĢletmelerin
yeniden
yapılandırılması
çerçevesinde
Maliye
Bakanlığınca 2007 yılı baĢından geçerli olmak üzere Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve
Muhasebe Yönetmeliği yayımlanmıĢ ve bu yönetmelikle döner sermaye iĢletmelerinin
bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması, muhasebesi, kontrol ve denetimi
ile muhasebe yetkililerinin niteliklerine iliĢkin usul ve esaslarla ilgili düzenlemeler yapılarak
5018 sayılı Kanun paralelinde uygulamalar getirilmiĢtir. Ancak bu düzenlemeler 5018 sayılı
Kanun'un temel ilkelerinden biri olan bütçe birliğinin sağlanmasında, kamu kaynaklarının
kullanımına iliĢkin olarak belirlenen genel esaslardan mali saydamlığın ve hesap verme
sorumluluğunun gerçekleĢtirilmesinde yeterli olmamıĢtır.
5018 sayılı Kanunun 12'nci maddesinde bütçe türleri tanımlanmıĢ, genel yönetim
kapsamındaki idarelerin bütçelerinin merkezi yönetim bütçesi, sosyal güvenlik kurumları
bütçeleri ve mahalli idareler bütçeleri olarak hazırlanacağı belirtilmiĢtir. Kamu idarelerince
bunlar dıĢında herhangi bir ad altında bütçe oluĢturulamayacağı da hüküm altına alınmıĢtır.
Kanunun Kamu Maliyesinin Temel Ġlkeleri baĢlıklı 5‟inci maddesinde; “Kamu mali yönetimi
uyumlu bir bütün olarak oluşturulur ve yürütülür” denilmektedir. Bu uyumun sağlanabilmesi
kanunda öngörülen bütçe türlerinin kullanılmasıyla yakından ilgilidir. Kanunun "Bütçe
ilkeleri" baĢlıklı 13'üncü maddesinde ise bütçelerin ait olduğu yıl baĢlamadan önce Türkiye
Büyük Millet Meclisi veya yetkili organlarca kabul edilmedikçe veya onaylanmadıkça
uygulanamayacağı; kamu idarelerinin tüm gelir ve giderlerinin bütçelerinde gösterileceği
belirtilmiĢtir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
69
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Döner sermaye iĢletme bütçeleri 5018 sayılı Kanunun 12'nci maddesinde belirlenen
bütçe türleri içinde sayılmadığı gibi 13'üncü maddesindeki kamu idarelerinin tüm gelir ve
giderlerinin bütçelerinde gösterilmesi ilkesine de aykırılık teĢkil ettiği görülmektedir. Döner
sermayeli iĢletmeler ayrı bir tüzel kiĢiliği bulunmayan, ilgili olduğu idarenin bünyesinde
faaliyet gösteren kuruluĢlardır. Bünyesinde döner sermaye iĢletmesi bulunan kamu
idarelerinin bütçeleri tüm gelir ve giderlerini göstermemektedir. Kamu idaresi bünyesinde
döner sermaye geliri adı altında bir gelir elde edilmekte ve elde edilen gelirden çeĢitli giderler
yapılmakta, hizmetlerin bir kısmı döner sermaye bütçelerinden finanse edilmektedir.
Döner sermayeli iĢletmelerin genel ve özel bütçeli idareler bünyesinde faaliyet
göstermesi ve kamu idaresi bütçesi ile döner sermaye bütçesi arasında gider anlamında net bir
ayrım bulunmaması nedeniyle hizmetler ikili bir bütçe yapısı içinde iç içe geçmiĢ bir biçimde
sürdürülmektedir. Bu durumda mal ve hizmet alımları, yapım, bakım, onarım iĢleri, yolluk
ödemeleri, elektrik, su, yakıt giderleri ve benzeri birçok ödemenin bir kısmı kamu idaresi
bütçesinden bir kısmı ise döner sermayeden karĢılanmaktadır. Dolayısıyla kamu idaresi ve
döner sermaye bütçelerine iliĢkin mali tablolar ayrı ayrı incelendiğinde faaliyetlerin ancak bir
kısmı hakkında bilgi edinilmektedir. Bu durumda kamu idarelerinin faaliyetleri, idare bütçesi
ve
döner
sermaye
bütçesi
kapsamında
anlamlı
bir
bütün
oluĢturacak
Ģekilde
raporlanamamaktadır. Bu durum Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından verilen bütçe
yetkisi ve raporlanan bütçe uygulama sonuçlarının idarelerin gelir ve giderlerinin bir kısmını
içermemesi sonucunu doğurmaktadır. Kamu idarelerinin döner sermaye kaynaklarından
karĢılanan gelir ve giderleri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından verilen bütçe yetkisi
dıĢında gerçekleĢmekte olup hesap verme sorumluluğu kamu idaresi temelinde yerine
getirilememektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu özelinde ise döner sermaye bütçesi asıl idare
bütçesini aĢmıĢtır. Tablo 1‟den de anlaĢılacağı üzere döner sermaye bütçesi genel bütçenin iki
katını geçmiĢ ve genel bütçeye bağlı olma durumundan ziyade kurumun asıl bütçesi
fonksiyonunu görmektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
70
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Tablo 2 : Yıllar Ġtibariyle KarĢılaĢtırmalı Bütçe Büyüklükleri
B
2013 (TL)
Bütçe
2
2014 (TL)
013
2
2015 (TL)
014 (%)
015
(%)
D
18.454.000.000
2
(%)
70
Döner
69
19.665.000.000
68
21.852.000.000
Sermaye
Bütçesi
G
8.016.000.000
30
Genel
31
9.031.000.000
32
10.416.000.000
Bütçe
T
26.470.000.000
Toplam
100
100
28.696.000.000
100
32.268.000.000
Döner sermaye bütçesi uygulaması fiiliyatta bazı sorunlara yol açmaktadır. Örneğin
aynı kamu görevlisinin genel bütçede ayrı, döner sermaye bütçesinde ayrı sorumluluğa sahip
olduğu durumlar yaĢanabilmektedir. Genel Bütçeden yapılan harcamalarda hem harcama
birimi hem de mali hizmetler birimi tarafından ön mali kontrol yapılabilmekte iken döner
sermaye bütçesinden yapılan harcamalarda sadece harcama birimi ön mali kontrol
yapabilmektedir. Sağlık tesisleri bir alım yaparken her iki bütçede yer alan ödenek tutarlarını
birleĢtirerek ihaleye çıkmakta, bu ihale neticesinde yapılacak hak ediĢ ödemelerinin hangi
muhasebe birimi tarafından ödeneceği tartıĢmaya sebep olmaktadır. Bu yolla yapılan
alımlarda hak ediĢlerin bir kısmı genel bütçe saymanlığı tarafından ödenirken, bir kısmı ise
döner sermaye saymanlığı tarafından ödenmektedir. Yine iki bütçe kullanımı sağlık
hizmetlerinin maliyetini hesaplamaya engel teĢkil etmekte, döner sermaye ile ilgili olmayan
ödemelerin genel bütçeden, genel bütçe ile ilgisi olmayan ödemelerin döner sermaye
bütçesinden ödenmesine sebep olabilmektedir.
Diğer tarafta her iki bütçe için ayrı saymanlık teĢkilatı oluĢturulmuĢ, her birine ayrı
personel atanmıĢ olması bürokrasiyi artırdığı gibi, kamuya ilave maliyet getirmektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
71
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Yukarıda yer alan hususlar çerçevesinde; Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu nezdinde
döner sermaye bütçesinin genel bütçeyi geçtiği ve kurumun asli bütçesi konumuna geldiği
anlaĢılmaktadır. Bu bakımdan Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu nezdinde döner sermaye
bütçesi uygulamasının kaldırılması ve iki baĢlı bütçe anlayıĢına son verilmesi, Türkiye Büyük
Millet Meclisi‟ne hesap verilebilirliği sağlama açısından, 5018 sayılı kanunun 12‟nci
maddesinde tanımlanan merkezi yönetim bütçesinin esas alınmasının uygun olacağı
değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğu ve bulguya katılındığı, Maliye
Bakanlığı ile koordineli çalıĢıp, yılsonuna kadar tamamlanacağı,
Bu çerçevede; ayrıntılı hesap planı çalıĢması ve fonksiyonel iĢ tanımlarının, hesap
kodları ile eĢleĢtirilmesinin yapılacağı, yıllık bütçe içinde döner sermaye bütçe
uygulamalarının genel bütçeden farksız olmasının sağlanacağı, TKHK tarafından da yıllık
bütçe ve eylem planlarında maliyenin geliĢtirdiği kurallara uyum sağlanacağı, tüm teĢkilatta
uygulamaların bu Ģekilde olması için eylem planları geliĢtirileceği,
Mali hizmetler birimince, genel bütçe ile uyumlu ve eĢ zamanlı olarak döner sermaye
bütçesi hazırlanacağı, bütçe hazırlık çalıĢmalarına yönelik genel bütçe ile eĢ zamanlı
bilgilendirme çalıĢtayları yapılacağı,
Ayrıca, 5018 sayılı Kanunun geçici 11‟inci maddesinde, döner sermayeli iĢletmelerin
31.10.2010 tarihine kadar yeniden yapılandırılmasının ifade edildiği, kanunun yeniden
yapılandırma sürecinin Maliye Bakanlığınca yürütülmesini öngördüğü,
SayıĢtay‟ın, Kurumumuzun taĢra teĢkilatında tek bütçenin kullanılması ve döner
sermaye
bütçesi
uygulamasından
vazgeçilmesi
talebinin
Kanun
ve
Yönetmelik
değiĢikliği/iptali gerektirdiği, bu nedenle, mali mevzuatların yürürlüğe konulması, yürürlükten
kaldırılması, usul ve esaslarının belirlenmesi iĢ ve iĢlemlerinin Maliye Bakanlığınca
yürütülmesi nedeniyle, bulguda belirtilen hususların söz konusu Bakanlığa resmi yazı
yazılarak iletileceği ifade edilmiĢtir.
Sonuç olarak Kurum tarafından gönderilen cevapta, tespit edilen hususlara iliĢkin
gerekli çalıĢmaların yapılacağı ifade edilmiĢtir. Bu bağlamda, yapılan tespitlere iliĢkin Kurum
tarafından yapılacak çalıĢmaların izlenmesi yerinde olacaktır.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
72
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
BULGU 8: 4734 Sayılı Kanun Kapsamında Kurumca Ödenen Kıdem Tazminatlarının
Niteliğine Uygun Hesaplarda Takip Edilmemesi
4734 sayılı Kamu Ġhale Kanununun 62‟nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi
kapsamında kurum tarafından çalıĢtırılan iĢçilerin kıdem tazminatları; farklı kamu kurum ve
kuruluĢlarında geçen hizmet sürelerine iliĢkin kısmının ilgili kurum ve kuruluĢlardan tahsil
edilmediği ve alacakların mali tablolara yansıtılmadığı, kıdem tazminatı hesaplamalarında
yöntem ve miktar hataları yapıldığı görülmüĢtür.
4857 sayılı Kanunun 112‟nci maddesinde özetle; 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu
Ġhale Kanununun 62‟nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında alt iĢverenler
tarafından çalıĢtırılan iĢçilerin kıdem tazminatları; iĢ sözleĢmeleri 1475 sayılı ĠĢ Kanununun
14‟üncü maddesine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek Ģekilde sona ermiĢ
olanlara; farklı kamu kurum veya kuruluĢlarına ait iĢyerlerinde geçen hizmet sürelerinin
toplamı üzerinden kıdem tazminatı ödenmesi hâlinde, kıdem tazminatı ödemesini
gerçekleĢtiren son kamu kurum veya kuruluĢu, ödenen kıdem tazminatı tutarının diğer kamu
kurum veya kuruluĢlarında geçen hizmet süresine iliĢkin kısmını ilgili kamu kurum veya
kuruluĢundan tahsil eder, denilmektedir.
Ancak, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri arasında bu fıkra hükümlerine
göre ödenen kıdem tazminatından dolayı bir tahsil iĢleminin yapılamayacağı da
belirtilmektedir.
4734 sayılı Kanunun 62‟nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında alt
iĢverenler tarafından çalıĢtırılan iĢçilerin kıdem tazminatları; iĢ sözleĢmeleri 1475 sayılı ĠĢ
Kanununun 14‟üncü maddesine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek Ģekilde sona
ermiĢ olanlara; en son çalıĢtığı kamu kurum veya kuruluĢunca kıdem tazminatı ödenmektedir.
Ödenen kıdem tazminatı tutarının çalıĢanın eğer diğer kamu kurum veya kuruluĢlarında geçen
hizmet süreleri varsa sürelere karĢılık gelen tutarlarının hesaplanarak niteliğine uygun
hesaplarda takip edilmesi gerekir.
Ayrıca bu kapsamda alt iĢverenler tarafından çalıĢtırılan iĢçilerin kıdem tazminatı
ödemelerinde;
- ĠĢ sözleĢmesinin hangi nedenle sona erdiğine iliĢkin olarak alt iĢverenden alınması
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
73
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
gereken belge mevcut olmadığı halde kıdem tazminatının ödendiği,
- Hizmet cetvellerine gerekli özen ve dikkatin gösterilmemesi neticesinde kıdem
tazminatı sürelerinin hesabında dikkate alınmaması gereken özel sektör iĢyerlerinde yapılan
sürelerin bu hesaba dahil edildiği,
- Kıdem tazminatı hesaplamasına esas alınan son ücretin yanlıĢ belirlendiği,
- Para ile ölçülmesi mümkün menfaatlerden olan ve sözleĢmelerde personele verilmesi
öngörülen yemek bedellerinin kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmadığı tespit edilmiĢtir.
Yapılan denetimler neticesinde yukarıda yapılan tespitler, hizmet alım ihaleleri
bünyesinde istihdam olunan iĢçilere fazla veya eksik kıdem tazminatı ödemelerine sebep
olabileceğinden, uygulamanın mevzuatın amir hükümleri doğrultusunda yürütülmesi önem
taĢımaktadır.
Kamu idaresi cevabında; kıdem tazminatları ile ilgili planlama çalıĢmaları yapılacağı,
hatalı kıdem tazminatı uygulamalarının tespit edileceği ve bu hataları yapan birimlerden
düzeltme isteneceği yapılan düzeltmeler beyan edilip hataların tekrar oluĢmaması için
yaygınlaĢtırma yapılacağı ve bu süreçlerin mali mevzuatının ve hesap kodlarının
geliĢtirileceği ifade edilmiĢtir.
Sonuç olarak 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanunu kapsamında çalıĢan iĢçilere yapılan
kıdem tazminatı ödemelerinin 4857 ve 1475 sayılı ĠĢ Kanunu hükümleri çerçevesinde
yapılmasının sağlanması gerekmektedir.
BULGU 9: Kuruma Bağlı Sağlık Tesislerinde Alınan ve Verilen Depozito /Teminat
ĠĢlemlerinin Tam ve Doğru ġekilde Kayıt ve Takibini Sağlayacak Bir Kontrol Sürecinin
ĠĢlememesi, Ġlgili Hesaplara Yönelik Tek Düzen Muhasebe Sisteminde Ayrıntılı ve
Güncel Raporlamanın Yapılamaması
Kuruma bağlı sağlık tesislerinin hesap ve iĢlemleri üzerinde yapılan denetimlerde
yabancı kaynak niteliğindeki alınan depozito ve teminat (nakit) iĢlemleriyle verilen depozito
ve teminat iĢlemlerine iliĢkin olarak sağlık tesisleri bünyesinde bir kayıt ve takip sürecinin
iĢlemediği tespit edilmiĢtir. Ayrıca muhasebe birimlerinde Tek Düzen Muhasebe Sistemi
(TDMS) üzerinden bu hesaplara yönelik ayrıntılı bir raporlamanın yapılamadığı görülmüĢtür.
Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği‟nin 372‟nci maddesi
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
74
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
gereğince muhasebe kayıtlarının dayanağını oluĢturan iĢlemlerin gerçek ve mevcut durumu
ortaya koyması ve kanıtlayıcı belgelere dayanması gerekmektedir. Bu açıdan, sağlık
tesislerinde ayrıntılı ve detaylı bir takip ve kayıt sistemi, muhasebe iĢlemlerinin gerçekliğini
ve mevcudiyetini sağlaması açısından oldukça önem taĢımaktadır. Nitekim, Yönetmeliğin
yabancı kaynaklara iliĢkin ilkeler kısmında (32‟nci madde), tutarı kesin olarak saptanamayan
veya durumları tartıĢmalı olanlar da dahil olmak üzere bütün yabancı kaynakların kayıt ve
tespit edilerek, mali tablolarda gösterilmesi gerektiği belirtilmektedir. Bu nedenle, teminat
iĢlemlerinin kiĢi ve kurum bazında ayrıntılı olarak harcama biriminde takip edilmesi,
muhasebe birimlerinde de benzer bir kayıt sisteminin iĢlemesi, muhasebe kayıtlarının da bu
verilere dayanması gerekmektedir. Kuruma bağlı sağlık tesislerinde yapılan denetimlerde,
kendilerinden veri alınan sağlık tesislerinin önemli kısmında, depozito ve teminatların (nakit)
kayıt ve takibine yönelik bir kontrol sürecinin iĢlemediği görülmüĢtür. Bu hesaplarla ilgili
kayıt tutan az sayıdaki sağlık tesislerinde ise harcama birimlerindeki kayıtlarla TDMS
kayıtlarının uyumlu olmadığı tespit edilmiĢtir.
Öte yandan Kurumun, TDMS üzerinden takip edilen muhasebe iĢlemlerinin kontrol ve
takibi açısından her bir hesapla ilgili iĢlemlerin; muhasebe birimlerinde tutulması gereken
yardımcı hesap defterinde takibi yapılmalıdır. Yönetmeliğin 57 ve 58‟inci maddesi gereğince
yardımcı hesap defterlerinin, depozito ve teminatlara iliĢkin detaylı bilgiler sunması
gerekmektedir. TDMS sistemi üzerinden, depozito ve teminatlar iĢlemlerine yönelik
sorgulamalarda cari yıla iliĢkin bir takım verilere ulaĢılabilir iken, önceki mali yıllara ait
emanetlerin kümülatif tutarlarının görülebildiği, yıl bazında, depozito /emanetin ödendiği ya
da alındığı kiĢilerin kimlik bilgileri, depozito/emanetin doğduğu veya tahsil edildiği tarih,
zaman aĢımı süresi, ödenen tutarlar gibi verileri içeren, ayrıntılı ve güncel bir raporlamanın
yapılamadığı görülmektedir.
Kurumun yükümlülüklerinin tam ve doğru tespit edilmesi, teminatlarda zaman aĢımı
süresi gibi kurum lehine sonuç doğurabilecek hususların izlenmesi açısından depozito ve
teminat iĢlemlerinin sağlık tesisi bünyesinde kayıt ve takibinin yapılması, sağlık tesislerindeki
kayıtlarla muhasebe kayıtlarının birbiriyle tutarlı olması, TDMS‟de ilgili hesaplara yönelik
ayrıntılı ve güncel raporlamanın yapılabilmesi gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve katıldıklarını beyan
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
75
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
etmiĢlerdir. Bu kapsamda, ayrıntılı hesap planları üzerinde çalıĢılarak, fonksiyonel iĢ
tanımlarının hesap kodları ile eĢleĢtirilmesinin yapılacağı, Mali Hizmetler Birimince yıl
sonuna kadar mevcut hesap kodları incelenerek, depozito ve teminatların (nakit) sağlık
tesislerince kayıt ve takibine yönelik genel bir çalıĢma yapılacağı ifade edilmiĢtir. Ayrıca,
sahadaki her eylemin bu kodlarla kayıt ve takip iĢlemleri ile yürütülmesinin sağlanacağı
belirtilerek, kayıt ve takip iĢlemlerinin elektronikleĢtirilmesi için, 01.01.2015 tarihinden
itibaren uygulamaya konulan teminat mektupları takip modülüne nakit teminatların takip
edildiği bir modül ekleneceği; mali hizmet birimince, yılsonuna kadar, TDMS sisteminde
depozito ve teminatların takibinin yapıldığı depozito ve teminat takip modülü verilerinin
Kaynak Destek Sisteminde raporlanmasının sağlanacağı belirtilmiĢtir.
Sonuç olarak kurum mali tablolarının dayanağını oluĢturan muhasebe iĢlemlerinin
gerçekliğinin ve mevcudiyetinin sağlanması açısından teminat mektupları gibi nakit depozito
ve teminat iĢlemlerinin de sağlık tesislerinde kayıt ve takibini sağlanması, TDMS üzerinden
depozito/emanetin doğduğu veya tahsil edildiği tarih, kiĢi bilgileri, zaman aĢımı süresi,
ödenen tutarlar gibi verilere ulaĢılabilmesi gerekmektedir.
BULGU 10: Birden Fazla ĠĢverenden Alınan Ücretin Yıllık Beyanname Ġle Beyan
EdilmemiĢ Olması
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu ve bağlı sağlık tesislerinin 2015 yılı
denetimlerinde, kadrosu üniversite hastanesinde olup da görevlendirme ile sağlık tesislerinde
çalıĢan personelin aylık/ek ödeme ücretlerinde vergi matrahı dilimlerinin eksik ve/veya hatalı
dikkate alındığı tespit edilmiĢtir.
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Kanununun Ek 9‟uncu maddesinde Sağlık Bakanlığı ve
bağlı kuruluĢlarına ait kurum ve kuruluĢlar ile üniversitelerin ilgili birimlerinin karĢılıklı
olarak kullanılabileceği ve eğitim ve araĢtırma hastanelerinde bu kapsamda çalıĢan üniversite
personeline ek ödeme yapılabileceği belirtilmiĢtir. Böylece, her iki kurumun personelinin
karĢılıklı olarak diğer kurumda çalıĢmasına imkan verilmiĢtir. Söz konusu maddeye istinaden
03.05.2014 tarih ve 28989 sayılı Resmi Gazete ile “Sağlık Bakanlığı ve Bağlı KuruluĢlarına
Ait Sağlık Tesisleri ve Üniversitelere Ait Ġlgili Birimlerin Birlikte Kullanımı ve ĠĢbirliği Usul
ve Esasları Hakkında Yönetmelik” yürürlüğe girmiĢ ve ek ödemeye iliĢkin usul ve esaslar
belirlenmiĢtir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
76
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Yönetmeliğin “Mali Hususlar” baĢlıklı 9‟uncu maddesinin üçüncü fıkrasında bu
kapsamda çalıĢan personele yapılması planlanan ek ödemenin birlikte kullanımdaki sağlık
tesisinin döner sermaye hesabından yapılacağı; bunun için döner sermaye gelirlerinden ilgili
mevzuatı gereğince yapılması gerekli kesintilerden sonra kalan miktarın 209 sayılı Kanuna
istinaden yürürlüğe giren “Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Sağlık Tesislerinde
Görevli Personele Ek Ödeme Yapılmasına Dair Yönetmelik” (Ek Ödeme Yönetmeliği olarak
adlandırılacaktır) hükümlerine göre personele ek ödeme olarak dağıtılması gerektiği ifade
edilmiĢtir. Bahsi geçen Ek Ödeme Yönetmeliğinin 5‟inci maddesinde de ek ödemenin
personelin sağlık tesisine katkı sağladığı sürece ve sağlık tesisinin o dönemde elde ettiği
gayrisafi hasılattan ödeneceği hüküm altına alınmıĢtır.
Kendisine birlikte kullanımdaki sağlık tesisindeki döner sermayeden ek ödeme yapılan
üniversite personeli ve idarecileri, diğer taraftan rutin aylık maaĢ ve diğer ödemelerini
kadrolarının
bulunduğu
üniversite
bütçesinden
almaktadırlar.
Dolayısıyla,
birlikte
kullanımdaki döner sermayeli sağlık tesislerinde görevli üniversite personeline yapılan
ödemelere, kaynağı ve ödemeyi yapan kurum açısından bakıldığında, bahsi geçen ilgililerin
ilki maaĢ ödemelerini gerçekleĢtiren kurum (üniversite özel bütçesi), diğeri ek ödemeyi
gerçekleĢtiren birlikte kullanımdaki sağlık tesisi (döner sermaye) olmak üzere iki iĢvereni
olduğu anlaĢılmaktadır.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ücret gelirlerinin vergilendirilmesinde esas olarak
tevkif suretiyle vergilendirmeyi; istisnai hallerde ise yıllık beyanname verilmesi usulünü
öngörmüĢtür. Kanunun 86‟ncı maddesi gereğince yıllık beyan usulü ile ilgili olarak, tek
iĢverenden alınmıĢ ve kesinti suretiyle vergilendirilmiĢ ücret gelirleri için tutarı ne olursa
olsun yıllık beyanname verilmemesi, ancak birden fazla iĢverenden kesinti yoluyla
vergilendirilmiĢ ücret geliri elde eden ücretlilerden, birden sonraki iĢverenden aldıkları
ücretlerin toplamı 2015 yılı için 29.000 TL‟yi (290 Seri No.lu GVK Tebliği) aĢan ücretlerin
yıllık beyanname ile beyan edilerek vergilendirilmesi gerektiği öngörülmüĢtür. Bu halde,
kiĢinin yıl içerinde aldığı ücretlerin tamamı (ilk iĢverenden alınan ücret de dâhil olmak üzere)
yıllık beyannameye dâhil edilecektir. Birden fazla iĢverenden ücret alınması halinde, birinci
iĢverenden alınan ücretin hangisi olacağını ise ücretli kendisi belirleyecektir.
Yapılan denetimlerde, kadrosu üniversitede olup birlikte kullanımdaki sağlık
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
77
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
tesislerinde görevlendirilen üniversite personeline birisi ilgili üniversite, diğeri de döner
sermayeli sağlık tesisi bütçesinden olmak üzere iki ayrı bütçeden ve iki ayrı iĢveren tarafından
ödeme yapıldığı; ancak her iki kurum tarafından düzenlenen maaĢ bordrolarının
karĢılaĢtırılması neticesinde aylık ve kümülatif vergi matrahlarının farklılık arz ettiği ve bu
durumun genel olarak birlikte kullanımdaki sağlık tesisinden yapılan ek ödeme tutarının
üniversite tarafından ilgilinin maaĢ ödeme matrahına eksik ve/veya hatalı olarak yansıtılması
veya hiç yansıtılmamasından kaynaklandığı anlaĢılmaktadır. Bu durum, gelir vergisinin artan
oranlı olması nedeniyle ay itibariyle önceki dönemlerde bir üst vergi dilimine girmesi ve daha
fazla vergi ödemesi gereken personelin, ait olduğu ayda değil izleyen aylarda üst vergi
dilimine girmesine ve vergi ziyaı doğmasına yol açmaktadır.
Vergi ziyaının önlenmesi amacıyla, her iki kurumdan da bu kapsamda ödeme yapılan
personelin ihtar edilerek yıllık beyanname vermelerinin sağlanması gerekmektedir. Böyle bir
yöntemin bir yandan vergi mevzuatına uygunluğun sağlanmasına, diğer yandan da vergi
kaybının önlenmesine katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.
Son olarak, 6085 sayılı SayıĢtay Kanununun 27‟nci maddesinin dördüncü fıkrasında
genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerince mali konularda düzenlenecek yönetmeliklerin
SayıĢtay‟ın istiĢari görüĢü alınarak yürürlüğe konulacağı hüküm altına alınmıĢken, yukarıda
zikredilen “Sağlık Bakanlığı ve Bağlı KuruluĢlarına Ait Sağlık Tesisleri ve Üniversitelere Ait
Ġlgili Birimlerin Birlikte Kullanımı ve ĠĢbirliği Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik”in mali
hükümler içermesine karĢın, bahsi geçen mevzuat hükmü dikkate alınmaksızın 03.05.2014
tarih ve 28989 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği görülmüĢtür.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve katıldıklarını ifade ederek,
mevcut durumda, Kuruma bağlı bazı sağlık tesislerinin 2015 yılı kayıtlarında kadrosu
üniversite hastanesinde olup da görevlendirme ile sağlık tesislerinde çalıĢan personelin
aylık/ek ödeme ücretlerinin vergi matrahının tespitinin yapılamadığı, bir baĢka deyiĢle
kiĢilerin aldığı her türlü ödemelerin kiĢiye bağlı bir Ġnsan Kaynakları (ĠK) sisteminde modül
olarak süregelen matrah tarzında takip edilemediği ifade edilmiĢtir.
Bu durumun ortadan kaldırılmasına yönelik olarak, Mali Hizmetler Birimince, Haziran
ayı sonuna kadar Ġnsan Kaynakları Yönetim Sisteminin (ĠKYS) incelenerek personelin gelir
vergisi
matrahlarının
tespitine yönelik
veri giriĢi
ve/veya veri
aktarımı
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
yapılıp
78
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
yapılamayacağının tespit edileceği, tüm birimlere ödeme yaptıkları kiĢilerin baĢka yerlerden
ödeme aldıkları takdirde süregelen matrah hesabına iliĢkin takiplerinin istenileceği ve bunu
sağlamak üzere Mali Hizmetler Birimince, tüm Birliklere ve bağlı sağlık tesislerine genel yazı
yazılarak gerekli bilgilendirme ve uyarıların yapılacağı ve tüm bu eksikliklerin yılsonuna
kadar tamamlanacağı ifade edilmiĢtir.
Sonuç olarak kendisine gerek birlikte kullanımdaki üniversite bütçesinden ve gerekse
sağlık tesisine iliĢkin döner sermaye bütçesinden ödeme yapılan personelin gelir vergisi
matrahlarının doğru ve tam olarak tespitinin yapılması ve böylece uygulamada birliğin
sağlanması ile vergi ziyaının da önlenmesi amacıyla; ya bu nitelikteki personelin beyanname
vermelerinin sağlanması ya da ödeme yapılan her iki kurum arasında gelir vergisi matrahının
takibine imkan veren bir sistemin geliĢtirilmesi gerekmektedir.
Diğer taraftan, ek ödemeye iliĢkin usul ve esasların belirlendiği ve bulgunun ilk
kısmında adı zikredilen “Sağlık Bakanlığı ve Bağlı KuruluĢlarına Ait Sağlık Tesisleri ve
Üniversitelere Ait Ġlgili Birimlerin Birlikte Kullanımı ve ĠĢbirliği Usul ve Esasları Hakkında
Yönetmelik” ile ilgili olarak SayıĢtay‟ın görüĢünün alınmadığı hususuna iliĢkin Kurumdan
herhangi bir cevap gelmemiĢtir. Gerek bahsi geçen Yönetmelik ve gerekse bundan sonra
yürürlüğe girecek mali hükümler içeren tüm Yönetmeliklerin yürürlüğe girmeden önce 6085
sayılı SayıĢtay Kanununun 27‟nci maddesinin dördüncü fıkrası gereğince SayıĢtay‟ın istiĢari
görüĢünün alınmasına iliĢkin hükmünün yerine getirilmesi bakımından Kurumun daha
dikkatli olması gerektiği değerlendirilmektedir.
BULGU 11: Sağlık Tesislerinin Finansal Sürdürülebilirliklerinin Olmaması
Döner sermayeli sağlık tesislerinin 2015 yılına iliĢkin mali tabloları gerek oran (rasyo)
yöntemi ile gerekse karĢılaĢtırmalı tablolar analizi yapılarak incelenmiĢ olup, mali açıdan
kendi kendilerini idare etmeleri ile ilgili olarak gerekli yeterliliğe sahip olmadıkları kanaatine
varılmıĢtır.
a) Oran Yöntemi Ġle Analiz
Hesap veya hesap grupları arasında matematiksel iliĢkiler kurulmak suretiyle yapılan
Oran Yöntemi ile Analizde sağlık tesislerinin sadece 2015 yılına (cari yıl) iliĢkin mali
tabloları incelenmek suretiyle statik bir analiz yapılmıĢ ve cari (likit) durumu, ekonomik ve
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
79
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
mali yapısı ile karlılık ve çalıĢma durumu hakkında aĢağıdaki sonuçlara ulaĢılmıĢtır.
Sağlık Tesislerinin Likit Durumlarının Yetersiz Olduğu AnlaĢılmaktadır.
Bilanço üzerinden yapılan analizde likidite oranlarından cari oran, asit-test oranı ve
nakit oran incelenmek suretiyle sağlık tesislerinin dönen varlıklar ile kısa vadeli borçlar
arasındaki iliĢki incelenmiĢ ve kısa vadeli ödenmesi gereken borçlarını ödeme gücünün
yetersiz olduğu kanaatine varılmıĢtır.
Cari Oran = Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
= 2.474.128.279/ 6.037.797.228
= 0,4097 ( % 40,97)
Sağlık tesislerinin net çalıĢma sermayesinin yeterli olup olmadığını ortaya koyan bu
oranın en az 1 ve 1‟in üzerinde olması gerekir. Oranın 1 olması iĢletmenin kısa vadeli yabancı
kaynaklarının tamamını dönen varlıkları ile karĢılayabileceğini göstermekle birlikte, sağlık
tesislerinde bu oranın 0,4097 olduğu, dolayısıyla kısa vadeli borçlarını ödeme gücünün
yetersiz olduğu anlaĢılmaktadır.
Asit Test Oranı = Dönen Varlıklar – (Stoklar + Gelecek Döneme Ait Giderler) / Kısa
Vadeli Yabancı Kaynaklar
= 2.474.128.279 – (583.055.146 + 211.615.167) / 6.037.797.228
= 0,2781 ( % 27,81)
Bu oranın hesaplanmasında, likiditesi diğerlerine göre düĢük olan stoklar, gelecek
aylara ait peĢin ödenmiĢ giderler, gelir tahakkukları ve diğer dönen varlıklar gibi kalemler
toplam dönen varlıklar tutarından düĢülmek suretiyle, kısa vadeli yabancı kaynaklara bölünür.
Cari orana göre daha anlamlı bir oran olup genel olarak 1 olması yeterli görülmektedir.
Oranın 1 olması sağlık tesislerinin kısa vadeli yabancı kaynaklarının tamamını nakit ve hızlıca
paraya çevrilebilen değerlerle karĢılayabileceğini gösterir. Ancak, sağlık tesislerinin konsolide
edilmiĢ bilançosundan anlaĢılacağı üzere bu oran da sağlık tesislerinin mali açıdan kısa vadeli
borçlarını karĢılayamaz durumda olduğunu göstermektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
80
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Nakit Oran = Hazır Değerler / Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
= 678.438.212 / 6.037.797.228
= 0,1123 (% 11,23)
Nakit oranı, faaliyetlerden sağlanan fon giriĢlerinin durması ve alacakların tahsil
edilememesi durumunda, sağlık tesislerinin kısa vadeli borçlarını ödeme gücünü yansıtmakta
olup, genel ilke bu oranın 0,20‟nin altına düĢmemesidir. Ancak sağlık tesislerinde bu oran %
11,23 olup, nakit sıkıntısı yaĢama riski olabileceğini göstermektedir.
Likidite oranlarına yardımcı olmak ve sağlık tesislerinin likit durumunu daha iyi analiz
edebilmek açısından, stok bağımlılık oranı da incelenmiĢtir. Stok bağımlılık oranı, sağlık
tesislerinin kısa vadeli borçlarının geri ödenmesinde, hazır değerleri ve diğer süratle paraya
çevrilebilir varlıkların dıĢında, stokların yüzde kaçının satılması gerektiğini göstermektedir.
BaĢka bir ifade ile sağlık tesislerinin kısa vadeli borçlarının ödenmesinde, stok satıĢına ne
derecede bağımlı olduğunu ortaya koymaktadır.
Stok Bağ. Oranı = [KVYK - (Hazır Değ. + Menkul Kıymetler)] / Stoklar
= [6.037.797.228-(678.438.212+1.250)]/ 583.055.146
= 9,1918
Bu oran sağlık tesislerinin likit durumunun yetersiz olduğunu ve kısa vadeli yabancı
kaynakların ödenebilmesi için hazır değerlerin dıĢında mevcut stoklarının yaklaĢık 9 katının
satılması gerektiğini, bir baĢka deyiĢle borçların ödenebilmesi bakımından stok satıĢına son
derece bağımlı olduğunu ortaya koymaktadır.
Sağlık
Tesislerinin
Mali
Açıdan
Ödeme
Gücünün
Yetersiz
Olduğu
AnlaĢılmaktadır.
Bilanço üzerinden yapılan analizde finansal oranlardan kaldıraç oranı ve finansman
oranına bakılmak suretiyle, sağlık tesislerinin aktiflerinin ne kadarının kısa ve uzun vadeli
kaynaklar ile karĢılandığını ve mali gücünün yüksekliğinin ne olduğu incelenmiĢtir. Ayrıca,
sağlık tesislerinin mevcut durum itibariyle, faaliyetleri neticesinde zarar etmesi ve gelecek
dönemlerde de yeterli fon yaratma kabiliyetini yitirmesi durumunda, orta ve uzun vadeli
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
81
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
borçlarını ödeyip ödemeyeceği hakkında bir fikre ulaĢılmaya çalıĢılmıĢtır.
Kaldıraç Oranı = Toplam Yabancı Kaynaklar / Aktif Toplamı
= 6.037.797.228 / 3.362.608.304
= 1,7955
Kaldıraç oranının genelde % 50‟den fazla olması iĢletmenin ciddi bir borç yüküne
girmeye baĢladığını göstermektedir. Sağlık tesislerinin kaldıraç oranı % 179,55 seviyesinde
olup, bu durum sağlık tesislerinin uzun vadeli yabancı kaynağı da bulunmadığından, aktif
toplamının % 179,55‟inin kısa vadeli kaynaklarla finanse edildiğini göstermekte, bir baĢka
deyiĢle sağlık tesislerinin çok ciddi bir borç yükü altında olduğunu göstermektedir.
Finansman Oranı = (Özkaynaklar) / (Toplam Yabancı Kaynaklar)
= - 2.675.188.924 / 6.037.797.228
= - 0,4430
Kural olarak finansman oranının 1 olması istenmekle birlikte, sağlık tesislerinde bu
oran (-) değerdedir. Bu durum, sağlık tesislerinin daha çok üçüncü kiĢilerce finanse edildiği,
mali bağımsızlığının düĢük olduğu ve bu nedenle öz kaynak yetersizliğinden dolayı ileride
borç baskısı ile karĢılaĢabileceği sonucunu göstermektedir.
Öz Sermaye Oranı = Öz Kaynaklar / Aktif Toplamı
= - 2.675.188.924 / 3.362.608.304
= - 0,7955
Öz kaynakların, aktif toplamına bölünmesi ile hesaplanan bu oranın yüksek olması,
iĢletmenin mali gücünün yüksekliğine iĢaret olarak değerlendirilir. Ancak sağlık tesislerinin
özkaynakları yılı itibariyle (-) değerde olup, bu durum mali gücünün yetersizliğine iĢaret
etmektedir.
Sağlık Tesisleri Faaliyet (ÇalıĢma) Durumu Açısından Etkin Değildirler.
Sağlık tesislerinin çalıĢma durumu hakkında fikir sahibi olabilmek açısından faaliyet
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
82
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
oranları incelenmiĢtir. Bu oranlar, satıĢlar ile varlık grubu arasındaki iliĢkiyi göstermektedir.
Alacak Devir Hızı Oranı = Kredili Net SatıĢlar / Ortalama Ticari Alacaklar
= 23.207.846.913 / 987.717.052
= 23,50
ĠĢletmenin ticarî alacaklarını, gerçekleĢtirdiği satıĢlarla yılda kaç kez tahsil ettiğini
gösterir. Yüksek olması olumlu yorumlanır. Sağlık tesislerinin yapılan satıĢlarla ticari
alacaklarını yaklaĢık 23,5 kez tahsil ettiği görülmektedir.
Alacakların Ort. Tahsilat Süresi = 360 / Alacak Devir Hızı Oranı
= 360 / 23,5
= 16,31
Alacakların ortalama kaç günde tahsil edildiğini gösteren bu oranın düĢük olması
olumlu yorumlanır. Sağlık tesisleri, alacaklarını yılda yaklaĢık 16 günde bir tahsil
edebilmektedir.
Aktif Devir Hızı Oranı = Net SatıĢlar / Ortalama Toplam Aktif
= 23.207.846.913 / 3.403.936.740
= 6,81
ĠĢletmenin sermaye ağırlıklı çalıĢıp çalıĢmadığını gösteren bu oranın yüksek olması
olumlu algılanır. Sağlık tesislerinde 6,81 olarak ölçülmüĢ olup, sermaye ağırlıklı çalıĢmadığı
değerlendirilmektedir.
Öz sermaye Devir Hızı = Net SatıĢlar / Ortalama Öz kaynaklar
= 23.207.846.913 / - 1.762.973.982
= - 13,16
ĠĢletmenin sahip olduğu öz sermayenin ne ölçüde verimli kullanıldığını gösteren bu
oran, sağlık tesislerinde (-) değer taĢımakta olup, son derece verimsiz kullanıldığına iĢaret
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
83
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
etmektedir.
Sağlık Tesisleri Yaptıkları ĠĢ ve ĠĢlemler Sonucunda Zarar Etmektedirler.
Sağlık tesislerinin konsolide gelir tablosu incelendiğinde gerek esas faaliyet konusu ve
gerekse ana faaliyet haricindeki iĢ ve iĢlemleri sonucunda zarar ettikleri görülmektedir. Sağlık
tesisi emrine verilmiĢ olan öz kaynaklar ve yabancı kaynakların verimliliği ile karlı çalıĢıp
çalıĢmadıklarının ölçülmesi için aĢağıda yer alan oranlardan hareketle bu sonuca ulaĢılmıĢtır.
- Gayrisafi Karlılık = Brüt SatıĢ Karı / Net SatıĢlar
= 2.968.499.262 / 23.207.846.913
= 0,1279 (% 12,79)
Net satıĢların % 12,79‟u brüt satıĢ karı olup, bu oranın yeterli olup olmadığı
konusunda daha anlamlı bir yorum yapabilmek çısından sağlık tesislerinin geçmiĢ yıllardaki
durumuna da bakmak gerekmektedir.
- Faaliyet Karlılığı = Faaliyet Karı / Net SatıĢlar
= - 913.182.805 / 23.207.846.913
= - 0,039
Sağlık tesislerinin faaliyet karı olmayıp, 913.182.805 TL tutarında faaliyet zararı
vardır. Bu durum sağlık tesislerinin ana faaliyet konusu olan sağlık hizmeti faaliyetlerinden
zarar ettiğini göstermektedir.
- Dönem Net Karlılığı = Dönem Net Karı / Net SatıĢlar
= - 1.826.155.023 / 23.207.846.913
= - 0,0787
Sağlık tesislerinin net karı olmayıp, 1.826.155.023 TL tutarında net zararı vardır. Bu
durum sağlık tesislerinin gerek asli faaliyet konusu ve gerekse faaliyet dıĢı iĢ ve iĢlemleri
sonucunda zarar ettiğini ortaya koymaktadır.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
84
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
- Mali Karlılık (Öz sermaye Karlılığı) = Net Kar / Özkaynaklar
= - 1.826.155.023 / - 2.675.188.924
= 0,68
Mali karlılık, sağlık tesislerine sağlanan öz kaynağın bir birimine düĢen kar payını
göstermektedir. Sağlık tesisleri zarar halinde olduğundan mali karlılık söz konusu değildir. Bu
durum, sağlık tesisleri için konulan sermayenin daha yüksek kar ile baĢka yerlerde
değerlendirme imkanlarının olduğu gerçeğinden hareketle, sağlık tesislerinin elde ettiği öz
kaynak kârlılık oranının yetersiz olduğunu göstermektedir.
b) KarĢılaĢtırmalı Tablolar Analizi (Yatay Analiz)
Sağlık tesislerinin mali durumu KarĢılaĢtırmalı Tablolar (Yatay) Analizi Yönteminden
faydalanılarak 2013, 2014 ve 2015 yılları itibariyle de incelenmiĢ olup, yapılan inceleme
sonuçları aĢağıda yer almaktadır.
Sağlık Tesislerinin Aktif Yapısında Dönen Varlıklar Aleyhine Azalma Olduğu
AnlaĢılmaktadır.
Sağlık tesislerinin aktif yapısına bakıldığında; toplam varlıklar içerisinde dönen
varlıkların payının 2013 yılında yaklaĢık % 76 iken, 2014 ve 2015 yıllarında % 73‟e düĢtüğü,
duran varlıkların payının ise % 24 seviyesinden, % 27‟lere geldiği görülmektedir. Dönen
varlıklar iĢletme varlıkları içinde duran varlıklara göre daha fazla paya sahip olmakla birlikte,
duran varlıkların payı önceki yıllara göre artarken, dönen varlıkların payının ise azaldığı
anlaĢılmaktadır.
Aktif varlıklar içerisinde dönen varlıkların payının yüksekliği istenilen bir durum olup,
sağlık tesislerinin iĢletme sermayesinin olumlu yönde etkilenmesi açısından önem
taĢımaktadır. Ancak, dönen varlıkların azalmakta olduğu görülmektedir.
Sağlık Tesislerinin Pasif Yapısında Özkaynaklar Aleyhine Azalma Olduğu
AnlaĢılmaktadır.
Sağlık tesislerinin pasif yapısına bakıldığında, hiç uzun vadeli yabancı kaynağı
bulunmadığı, kısa vadeli yabancı kaynakların sürekli artıĢ gösterdiği; özkaynakların ise
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
85
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
2013‟ten 2014‟e (-) değer olarak % 174 ve 2014‟ten 2015‟e yine (-) değer olarak % 214,44
oranında azaldığı, bir baĢka deyiĢle eridiği anlaĢılmaktadır.
Kısa vadeli yabancı kaynaklar artarken, özkaynakların da önemli ölçüde azalıyor
olması sağlık tesislerinin kaynak yapısında ciddi anlamda sorunlar olduğuna ve finansal
açıdan risklerle karĢı karĢıya olduğuna iĢaret etmektedir.
Sağlık Tesislerinin Net ĠĢletme Sermayesinin Azaldığı AnlaĢılmaktadır.
Sağlık tesislerinin, dönen varlıkları azalırken, kısa vadeli yabancı kaynaklarının ciddi
anlamda artıĢ göstermiĢtir. Dolayısıyla, dönen varlıklar ile KVYK arasındaki farkı ifade eden
net iĢletme sermayesi 2013 yılında (-) 1.056.289.448 TL iken, 2014 yılında (-) 1.750.795.289
TL‟ye ve 2015 yılında ise daha da azalarak (-) 3.563.668.949 TL olmuĢtur. Bu durum
iĢletmenin önceki yıllara göre net iĢletme sermayesinin ciddi anlamda sıkıntıya girdiğini
göstermektedir.
Dönen varlıkların toplam bilanço içindeki payı kısa vadeli yabancı kaynakların
payından küçükse, kısa vadeli yabancı kaynakların dönen varlıkları finanse ettikten sonra
duran varlıkları da finanse ettiğini göstermekte ve bu durumda net çalıĢma sermayesinin
noksanlığından söz edilmektedir. Sağlık tesislerinde de net çalıĢma sermayesi azalmakta olup,
dönen varlıkların kısa vadeli borçları ödemeye yetmediği sonucuna ulaĢılmaktadır.
Sağlık Tesislerinin Brüt SatıĢları Artmakla Birlikte Brüt SatıĢ Karının Azaldığı
AnlaĢılmaktadır.
Sağlık tesislerinin 2013 yılından 2015 yılına brüt satıĢlarının yaklaĢık % 18,50 artıĢla
19.748.604.127 TL‟den 23.418.323.920 TL‟ye geldiği; ancak brüt satıĢ karının aynı dönem
içerisinde 3.216.949.605 TL‟den 2.968.499.262 TL‟ye gerilediği görülmektedir. Bu durum,
aynı dönem içerisinde gerek satıĢların maliyetinin % 23,17 oranında artmasından ve gerekse
satıĢlardan yapılan indirimlerin % 108,90 oranında artmasından kaynaklanmaktadır.
Bu açıdan sağlık tesislerinin ana faaliyet konusu olan sağlık hizmeti sunum
maliyetlerinde yaĢanan artıĢın, satıĢ gelirlerine yansımadığı ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle
bir öneri olarak, girdi maliyetlerinde yaĢanan artıĢın, satıĢ açısından da fiyatlara
yansıtılmasında fayda olacağı düĢünülmektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
86
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Sağlık Tesislerinin Faaliyet Giderlerindeki ArtıĢ, SatıĢların Maliyetindeki ArtıĢla
Birlikte, Ana Faaliyet Konusu ile Ġlgili ĠĢlemlerden Zarar Etmesi Sonucuna Yol
AçmıĢtır.
Sağlık tesislerinin ana faaliyet konusuna iliĢkin olarak 2013 yılından 2015 yılına
satıĢların maliyetindeki % 23,17 oranındaki artıĢın yanı sıra, aynı dönem zarfında özellikle
faaliyet giderlerinden genel yönetim giderlerindeki % 21,99 oranındaki artıĢ, tesislerin 2013
yılındaki 34.885.843 TL‟lik faaliyet karının ortadan kalkmasına ve 2015 yılında 913.182.805
TL‟lik faaliyet zararı ile karĢılaĢmasına neden olmuĢtur.
Sağlık Tesislerinin Dönem Net Zararında Ciddi Anlamda ArtıĢ Meydana
GelmiĢtir.
Sağlık tesislerinin gerek ana faaliyet konusu, gerekse diğer faaliyet konuları ile ilgili
olarak yıl içerisindeki tüm faaliyetleri sonucunu gösteren dönem net kar/zararı 2013 yılında
(-) 969.361.852 TL iken, 2014 yılında (-) 538.801.313 TL olmuĢ, 2015 yılında ise zarar ciddi
ölçüde artarak (-) 1.826.155.023 TL olarak gerçekleĢmiĢtir. Bu durum, sağlık tesislerinin mali
durum ve iĢletme açısından yıllar itibariyle daha da kötüye gittiğine iĢaret etmektedir.
Yapılan incelemeler neticesinde;
Sağlık tesislerinin net çalıĢma sermayesinin yeterli olup olmadığını ortaya koyan cari
oranının 0,4097 ve likit durum açısından daha anlamlı sonuçlar veren Asit Test Oranının
0,2781 ile 1‟in altında kaldığı; alacakların tahsil edilememesi durumunda kısa vadeli
borçlarını ödeme gücünün olup olmadığını gösteren nakit oranının da 0,1123 ile 0,2‟nin
altında kaldığı ve kısa vadeli borçların geri ödenmesinde stoklara ne kadar bağımlı
olunduğunu gösteren stok bağımlılık oranının da 9,1918 ile çok yüksek olmasından hareketle,
kısa vadeli yabancı kaynaklarını (borçlarını) karĢılama bakımından ödeme gücünün yetersiz
olduğu ve likit sıkıntısı ile karĢılaĢma riskinin olabileceği;
Toplam yabancı kaynakların aktife oranını gösteren kaldıraç oranının % 179,55 ile çok
yüksek olması, öz kaynakların toplam yabancı kaynaklara oranını gösteren finansman
oranının % 44,30 ile çok düĢük olması ve sağlık tesislerinin yabancı kaynaklarının tamamının
kısa vadeli olması ile birlikte değerlendirildiğinde sağlık tesislerinin mali gücünün yetersizliği
ve çok ciddi bir borç yükü altında olduğu;
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
87
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Sağlık tesislerinin faaliyet oranlarından alacak devir hızı oranı 23,5 olup, yapılan
satıĢlarla ticari alacaklarını yılda bu kadar kez tahsil ettiği, dolayısıyla ortalama 16 günde bir
tahsilat yaptığı; aktif devir hızı 6,81 olup, iĢletmenin sermaye ağırlıklı çalıĢmadığı; öz
sermaye devir hızı (-) 13,16 olup, negatif değer taĢıdığından iĢletmenin sahip olduğu öz
sermayeyi son derece verimsiz kullandığı;
- Diğer taraftan, sağlık tesislerinin gerek ana faaliyet konusuna giren sağlık hizmetleri
ve gerekse ana faaliyet konusu dıĢındaki iĢlemlerinden zarar ediyor olması ve bu zararın yıllar
itibariyle giderek artıyor olması, dolayısıyla öz kaynaklarının giderek eriyor olması nedeniyle
ileride öz kaynak yetersizliği ile karĢılaĢma riskinin olabileceği;
- Tüm bunların genel bütçeden döner sermayeye aktarılan paylarla birlikte
değerlendirilmesinden döner sermaye olarak faaliyet gösteren sağlık tesisleri için esasen
ortada döndürülen bir sermaye olmadığı
kanaat ve sonucuna varılmıĢtır.
Yukarıda yapılan değerlendirmeler neticesinde, sağlık giderlerinin ne kadarının döner
sermaye ile karĢılanması gerektiğine politik olarak bir karar verilmesinin gereği
değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu kabul etmiĢler, ancak SayıĢtay
raporlarının statik olduğu ve bulguya etki eden nedenlere yer verilmemesinden hareketle
kısmen katıldıklarını ifade etmiĢlerdir. Ayrıca, SayıĢtay tarafından tespit edilen bulgular ile
ilgili olarak kendilerince de geçmiĢ yıllar da dahil olmak üzere analizler yapıldığı ve Raporda
bahsedilen benzer sonuçlara ulaĢıldığını kabul etmiĢlerdir.
Bu itibarla, gerek oran yöntemi ve gerekse karĢılaĢtırmalı tablolar analizi sonucu elde
edilen bulguların her birine iliĢkin olarak verilen cevaplar aĢağıda sıralanmıĢtır.
Oran yöntemi ile yapılan analizde (cari yıl);
Likidite oranlarından cari oran, asit-test oranı ve nakit orana bakılmak suretiyle sağlık
tesislerinin dönen varlıkları ile kısa vadeli borçları arasındaki iliĢki incelendiği ve sağlık
tesislerinin likit durumlarının yetersiz olduğu hususuna cevaben;
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
88
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Likit durumunun yetersizliği kabul edilerek bunun gerekçelerinin belirleneceği,
SayıĢtay raporu ve bu sonuca etki eden gerekçelerin Maliye Bakanlığı ile paylaĢılacağı ifade
edilmiĢtir. Mevcut durumda konuyla ilgili olarak önceki yılların analizlerinin de Kurum
BaĢkanlığınca yapıldığı ve aĢağıda yer alan tablodan da görüleceği üzere SayıĢtay ile benzer
sonuçlara ulaĢıldığı ifade edilmiĢtir.
Tablo 3: TKHK Yıllara Göre Likidite Oranları
2011
2012
2013
2014
2015
CARİ ORAN
1,34
0,94
0,69
0,59
0,41
ASİT-TEST
ORANI
1,00
0,67
0,45
0,42
0,31
NAKİT ORANI
0,07
0,05
0,10
0,11
0,11
Finansal oranlardan kaldıraç oranı, finansman oranı ve öz sermaye oranına bakılmak
suretiyle, sağlık tesislerinin aktiflerinin kısa ve uzun vadeli kaynaklar ile karĢılanma durumu
ve mali gücünün yüksekliğinin incelendiği ve sağlık tesislerinin mali açıdan ödeme gücünün
yetersiz olduğu hususuna cevaben;
Ödeme gücündeki yetersizliği kabul edilerek gerekçelerinin belirleneceği, SayıĢtay
raporu ve bu sonuca etki eden gerekçelerin Maliye Bakanlığı ile paylaĢılacağı ifade edilmiĢtir.
Mevcut durumda konuyla ilgili olarak önceki yılların analizlerinin de Kurum BaĢkanlığınca
yapıldığı ve SayıĢtay ile benzer sonuçlara ulaĢıldığı ifade edilmiĢtir.
Tablo 4: TKHK Yıllara Göre Finansal Yapı Oranları
TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU
2011
2012
2013
2014
2015
KABUL EDİLEBİLİR DEĞER
(GELİŞMİŞ ÜLKELER
GELİŞMEKTE OLAN
ÜLKELER)
KALDIRAÇ ORANI
0,58
0,84
1,10
1,25
1,80
0,40
KVYK/KAYNAK ORANI
0,58
0,84
1,10
1,25
1,80
0,30
ÖZKAYNAK/KAYNAK ORANI
0,42
0,16
-
0,10
-
0,25
-
0,80
0,40 - 0,50
DURAN VARLIK/ ÖZKAYNAK ORANI
0,54
1,29
-
2,41
-
1,06
-
0,33
1,00
NET İŞLETME SERMAYESİ / AKTİFLERE ORANI
0,19
0,05
-
0,34
-
0,51
-
1,06
ÖZSERMAYE ÇARPANI
2,36
6,16
-
9,95
-
4,05
-
1,26
-
2,00
2,50
Alacak devir hızı oranı, alacakların ortalama tahsilat süresi, aktif devir hızı oranı ve öz
sermaye devir hızı oranına bakılmak suretiyle sağlık tesislerinin satıĢları ile varlık grubu
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
89
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
arasındaki iliĢkinin incelendiği ve sağlık tesislerinin faaliyet (çalıĢma) durumu açısından etkin
olmadığı hususuna cevaben;
ÇalıĢma durumu açısından etkin olunmadığı kabul edilerek, buna iliĢkin gerekçeler
değerlendirilerek gerekli önlemlerin alınacağı ifade edilmiĢtir. Mevcut durumda konuyla ilgili
olarak önceki yılların analizlerinin de Kurum BaĢkanlığınca yapıldığı ve SayıĢtay ile benzer
sonuçlara ulaĢıldığı ifade edilmiĢtir.
Bunun yanı sıra bulguda da belirtildiği üzere sağlık tesislerinin alacaklarını kısa sürede
tahsil edebildiği ve Götürü bedel protokolü kapsamında SGK‟dan alacaklarının tahsilinde bir
problem yaĢanmadığı belirtilmiĢtir.
Tablo 5: TKHK Yıllara Göre Verimlilik Oranları
TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU
KABUL EDİLEBİLİR DEĞER
(GELİŞMİŞ ÜLKELER
2011
2012
2013
2014
2015
10,84
11,85
26,55
32,60
34,71
6,98
4,36
6,38
6,35
23,18
95,90
105,59
56,88
48,53
34,21
1,20 - 4,06
DÖNEN VARLIK DEVİR HIZI
4,83
5,52
8,42
8,60
9,38
0,97
DURAN VARLIK DEVİR HIZI
16,16
11,12
26,12
2,20
6,35
6,90
1,80
STOK DEVİR HIZI
ALACAK DEVİR HIZI
HAZIR DEĞER DEVİR HIZI
-
11,01
AKTİF DEVİR HIZI
3,72
4,36
ÖZ KAYNAK DEVİR HIZI
8,77
26,88
-
10,22
-
6,38
-
63,46
-
25,72
-
50,00
8,68
Gayrisafi karlılık, faaliyet karlılığı, dönem net karlılığı ve mali karlılığına bakılmak
suretiyle karlılık durumunun incelendiği ve gerek esas faaliyet konusu ve gerekse diğer iĢ ve
iĢlemleri sonucunda zarar ettikleri hususuna cevaben;
Mevcut durumda konuyla ilgili olarak önceki yılların analizlerinin de Kurum
BaĢkanlığınca yapıldığı ve SayıĢtay ile benzer sonuçlara ulaĢıldığı ifade edilmiĢtir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
90
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Tablo 6: TKHK Yıllara Göre Karlılık Oranları
TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU
2011
2012
2013
2014
2015
3,13
0,63
0,68
0,054-0,084
0,54
0,05
0,13
>=1
ÖZKAYNAK KARLILIĞI ORANI
-
0,33
-
2,11
AKTİF KARLILIĞI ORANI
-
0,14
-
0,34
-
0,31
-
0,16
-
BRÜT KAR MARJI ORANI
0,47
0,48
0,16
0,16
FAALİYET KAR MARJI ORANI
0,05
0,02
0,00
0,00
-
0,04
0,02
-
0,08
NET KAR MARJI ORANI
-
0,04
-
KABUL EDİLEBİLİR DEĞER
(GELİŞMİŞ ÜLKELER
GELİŞMEKTE OLAN
ÜLKELER)
0,08
-
0,05
-
0,05
Kamu sağlık tesislerinin karlılık yanında sosyal amaçlarının da olduğunun dikkate
alınması gerektiği belirtilerek zarar etme gerekçeleri ve mali ödeme gücü yetersizliğinin
gerekçeleri olarak birçok neden sıralamıĢ, bu sebeplerden baĢlıcaları üretilen hizmetlerin
fiyatlarını GSS kapsamında bulunanlar için kendisinin belirleyememesi, giderlerinin yaklaĢık
%75‟inin ödemede önceliği bulunan sabit giderlerinden oluĢması, ekonomiye yön verenlerce
hedeflenen borçlanma tutarları nedeniyle değiĢken giderlerine yönelik olarak borç vadelerinin
uzaması ve bu nedenle tedarik sürecindeki dezavantajları üstlenmesi, uzun yıllardır SUT
fiyatlarında artıĢ olmamasına karĢın tahakkuklarını bu fiyatlar üzerinden oluĢturması (Kurum
BaĢkanlığınca yapılan ve Genel Bütçe desteğinin etkisi bertaraf edilerek yapılan SUT iĢlem
bazlı maliyet çalıĢmalarında iĢlem geri ödeme fiyatlarının yapılan giderleri karĢılayamadı
ifade edilmiĢtir), üst yüklenici olarak değerlendirildiği için kıdem tazminatlarının
sorumluluğunu alması, artan nöbet ücretlerini döner sermaye kaynaklarından karĢılamakta
zorlanması vb. olarak sayılmıĢtır.
AĢağıda yer alan tablodan da görüleceği üzere yıllar itibarıyla puan baĢı gelirin
azalması ile paket ve ücretsiz hizmet kapsamlarının geniĢlemesi gibi nedenlerle de borç
ödeme gücünde yetersizlikler oluĢabileceği ifade edilmiĢtir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
91
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Tablo 7: SGK Kapsamındaki Hastalara Yapılan ĠĢlemler ve Parasal Tutarları
b) KarĢılaĢtırmalı Tablolar (2013-2014 ve 2015 yılları) kullanılarak yapılan
analizde (yatay analiz);
Sağlık tesislerinin aktif yapısında dönen varlıklar aleyhine, pasif yapısında ise
özkaynaklar aleyhine azalma olduğu hususuna cevaben;
Azalmaya etki eden gerekçelerin ortaya konulacağı ve mevcut durumda konuyla ilgili
olarak önceki yılların analizlerinin de Kurum BaĢkanlığınca yapıldığı ifade edilmiĢtir.
Sağlık tesislerinin, dönen varlıkları azalırken, kısa vadeli yabancı kaynaklarının ciddi
anlamda arttığı, dolayısıyla net iĢletme sermayesinin azalması ile birlikte kısa vadeli borçların
ödenmesinde sorunlarla karĢılaĢabileceği hususuna cevaben;
Azalmaya etki eden gerekçelerin ortaya konulacağı ifade edilmiĢtir.
Sağlık Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve ÇalıĢma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı arasında
“Götürü Bedel Sağlık Hizmeti Alımı Protokolü” imzalandığı, Protokolde cari yıl içerisinde ne
kadar borçlanma yapılabileceği ve yıl sonunda, bir sonraki yıla ne kadar borçla devir
yapılabileceğinin belirtilmek suretiyle sağlık tesislerinin cari yıl içerisindeki finansmanının
zikredilen Protokol kapsamında yapıldığı ifade edilmiĢtir. Sağlık tesislerinin tüm giderlerinin
de bu çerçevede karĢılandığı ve SGK‟dan bu kapsamda alınan global bütçe ödeneğinin sınırlı
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
92
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
olmasının sağlık tesislerindeki finansal sürdürülebilirliği etkilediği, sağlık tesislerindeki
finansal sürdürülebilirlik hususunun aĢağıdaki tabloda yer alan ve Maliye Bakanlığı‟nca
öngörülen nakit akıĢı ve borçlanma üst sınırında kalınarak sağlandığı ve bu nedenle finansal
göstergeler hakkında Maliye Bakanlığına resmi yazı yazılarak gerekli bilgilendirmelerin
özellikle yapılacağı ifade edilmiĢtir.
Tablo
8:
Maliye
Bakanlığı‟nca
öngörülen
nakit
akıĢı
Tablosu
Sağlık tesislerinin brüt satıĢ karının azaldığı, ana faaliyet konusu ile ilgili iĢlemlerden
zarar ettiği, dönem net zararında ciddi anlamda artıĢ meydana geldiği hususlarına cevaben;
Brüt satıĢ karının azalması, faaliyet konusu iĢlemlerden zarar edilmesi ve dönem net
zararında ciddi anlamda artıĢ meydana gelmesinde etkili olan gerekçelerin ortaya konulacağı
ve konuyla ilgili önceki yılların analizlerinin de Kurum BaĢkanlığınca yapıldığı ifade
edilmiĢtir.
GSS kapsamında bulunanlara SUT hükümleri doğrultusunda sunulan hizmetlerin
bedellerinin SGK Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlendiği ve bulguda da
belirtildiği üzere girdi maliyetlerindeki artıĢa rağmen geri ödemede esas alınan SUT
fiyatlarının büyük ölçüde sabit kaldığı belirtilmiĢ ve konuyla ilgili olarak yapılan çok sayıdaki
iĢlem maliyeti hesabıyla da bu durumun teyit edildiği ifade edilmiĢtir. Artan gelir artıĢının
sabit tutulan geri ödeme fiyatlarından değil hizmet sunum sayısındaki artıĢlardan
kaynaklandığı da belirtilmiĢtir.
Tablo 9: TKHK Yıllara Göre Ġstatistiki Verileri
YATAN HASTA SAYISI
POLİKLİNİK SAYISI
A GRUBU AMELİYAT SAYISI
B GRUBU AMELİYAT SAYISI
C GRUBU AMELİYAT SAYISI
2012
6.822.481
268.922.490
176.918
797.681
1.309.818
2013
7.151.966
294.224.569
181.320
846.190
1.377.345
2014
7.528.786
313.224.716
193.782
846.958
1.403.263
2015
7.509.298
328.314.769
215.042
783.703
1.365.850
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
93
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Grafik 1: TKHK Yıllara Göre Ġstatistiki Verileri
Grafik 2: TKHK Yıllara Göre Hekim Sayıları
Tablo 10: TKHK Yıllara Göre Özellikli Hizmetler
Gerek Oran analizi kullanılarak ve gerekse KarĢılaĢtırmalı tablolar analizi yöntemi
kullanılarak ulaĢılan ve Kurumca da kabul edilen yukarıdaki bulgu sonuçları ile ilgili olarak,
Mali Hizmetler Kurum BaĢkan Yardımcılığı, Finansal Analiz Daire BaĢkanlığı ile Döner
Sermaye Bütçe ve Muhasebe ĠĢlemleri Daire BaĢkanlığınca 2016 yılı Haziran ayında önceki
yılların analizleriyle birlikte tasarruf eylem planı hazırlanacağı, ayrıca sermaye ağırlıklı
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
94
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
çalıĢmamanın gerekçeleri ile birlikte Kurumun zarar etme gerekçelerinin de ortaya konulacağı
ve bu kapsamda raporda yer alan sonuçlara dayalı finansal sürdürülebilirlik bulguları ve bu
sonuçlara etki eden önceki dönemlerdeki geliĢmeler, değiĢiklikler ve hükümet politikalarının
dikkate alınarak gerek en büyük alıcısı konumundaki Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve
gerekse ülke bütçesinin imkânları doğrultusunda götürü bedel tavan tutarlarını belirlemede en
büyük paydaĢ olan Maliye Bakanlığı yetkilileri ile birlikte yeniden değerlendirileceği ifade
edilmiĢtir.
Sonuç olarak Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunun konsolide edilmiĢ bilanço ve
gelir tablolarından hareketle gerek yılı itibariyle yapılan oran yöntemi analiz (statik) ve
gerekse geçmiĢ yıllara iliĢkin mali tabloların da dikkate alınması ile yapılan karĢılaĢtırmalı
tablolar analizi (dinamik) sonuçlarının Kurum tarafından kabul edildiği anlaĢılmaktadır.
Kurum, yapılan analizlerin statik olduğu ve bulgu sonuçlarına etki eden nedenlere yer
verilmediğinden hareketle bulguya kısmen katıldıklarını ifade etmiĢ olsa da, yapılan analizler
yukarıda da belirtildiği üzere gerek yalnızca cari yılın sonuçlarını içeren statik analiz, gerekse
de geçmiĢ yıllar sonuçlarını da dikkate alacak Ģekilde (dinamik analiz) gerçekleĢtirilmiĢtir.
Ayrıca, Kurum tarafından eleĢtiri konusu yapılan bulgu sonuçlarına etki eden nedenleri
belirleme görev ve sorumluluğu, muhatap Kuruma ait olup, Raporun yazılma gerekçesi de
bizatihi bu husustur. Esasen, Kurum, bu sonuçlara etki eden nedenleri de “üretilen hizmetlerin
fiyatlarını GSS kapsamında bulunanlar için kendisinin belirleyemediği, en ücra yerlerde dahi
hizmet verme zorunluluğu ve sorumluluğunun bulunduğu, giderlerinin yaklaĢık %75‟inin
ödemede önceliği bulunan sabit giderlerinden oluĢtuğu, kur, enflasyon, deflatör, tarife, maaĢ
ve ücret artıĢ oranları üzerinde insiyatifi bulunmadığı, ekonomiye yön verenlerce hedeflenen
borçlanma tutarları nedeniyle değiĢken giderlerine yönelik olarak borç vadelerinin uzadığı,
Bakanlar Kurulu Kararlarıyla ücretsiz hizmet sunulanların kapsamının her geçen yıl
geniĢlemesi nedeniyle ilave gidere katlandığı, karĢılığı tam olarak konulamayan gelir artıĢları
için ek ödeme giderlerinin arttığı, uzun yıllardır SUT fiyatlarındaki durgunluğa rağmen,
tahakkuklarını bu fiyatlar üzerinden oluĢturmak durumunda kaldığı, coğrafyamızda yaĢanan
göç krizi nedeniyle milyonlarca geçici koruma altına alınanlara hizmet vermeye baĢladığı, üst
yüklenici olarak değerlendirildiği için kıdem tazminatlarının sorumluluğunu üstlendiği, artan
nöbet ücretlerini döner sermaye kaynaklarından karĢıladığı, afiliasyonlarla birlikte
üniversitelerin gider artırıcı unsurlarına da destek vermeye çalıĢtığı vb.” olarak sıralamıĢtır.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
95
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Neticede sağlık tesislerinin; mali açıdan borçların ödenmesinde yaĢanabilecek
sıkıntılar, kaynakların daha çok sabit giderler için kullanılması, sosyal yönü olmakla birlikte
her geçen yıl artan zararı karĢısında öz sermeyenin yıllar itibariyle erimesi gibi risklerin, genel
bütçeden döner sermayeye aktarılan paylarla birlikte ele alınmasından döner sermaye olarak
faaliyet gösteren sağlık tesisleri için esasen ortada döndürülen bir sermaye olmadığı
değerlendirilerek, sağlık giderleri için döner sermaye bütçesine gerek olup olmadığı
hususunun tartıĢılması gerektiği kanaat ve sonucuna ulaĢılmıĢtır.
BULGU 12: Ġzleyen Aylara ĠliĢkin Olarak PeĢin Yapılan Kira Tahsilatlarının
Tamamının Tahsilatın Yapıldığı Ayın Geliri Olarak MuhasebeleĢtirilmesi
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu ve bağlı sağlık tesislerinin 2015 yılı
denetimlerinde, sağlık tesislerince 2886 sayılı Devlet Ġhale Kanununun ilgili maddeleri
gereğince kiraya verilen ticari alanların kira gelirine iliĢkin muhasebe kayıtlarının Döner
Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine aykırı yapıldığı tespit
edilmiĢtir.
01.05.2007 tarih ve 26509 sayılı Resmi Gazete ile yürürlüğe giren Döner Sermayeli
ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği döner sermayeli kuruluĢlarca gerçekleĢtirilen
peĢin tahsilatların izlenmesine yönelik olarak, “380. Gelecek Aylara Ait Gelirler” Hesabının
kullanılmasını öngörmüĢ olup, bahsi geçen hesabın iĢleyiĢine 318, 319 ve 320‟nci
maddelerinde yer vermiĢtir.
Ġlgili madde hükümlerinde, tahsil edilen gelirlerden gelecek aylara ait olanların 380
no.lu hesabın borcuna, gelir yazılması gereken tutarlar ilgili gelir hesabına alacak
kaydedilmesi; bir yıldan daha uzun dönemlerle ilgili olarak tahsil edilen gelirlerden vadesi bir
yılın altına düĢenlerin 380 no.lu hesabın alacağına, uzun vadeli olan 480 Gelecek Yıllara Ait
Gelirler Hesabının borcuna kaydedileceği hüküm altına alınmıĢtır.
Yukarıda yer alan madde hükümlerine göre, sağlık tesislerince 2886 sayılı Devlet
Ġhale Kanunu ve Hazine TaĢınmazlarının Ġdaresi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre
kiraya verilen ticari alanlar ile ilgili olarak izleyen aylara/yıllara iliĢkin olarak peĢin tahsil
edilen gelirlerin ait olduğu ayda gelir hesaplarında izlenmesi gerektiği anlaĢılmaktadır. Kaldı
ki bu durum muhasebenin temel kavramlarından birisi olan ve mezkur Yönetmeliğin 29‟uncu
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
96
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
maddesinin “c bendinde tanımlanan dönemsellik ilkesinin de bir gereğidir. Bu kavram
gereğince iĢletmenin faaliyetleri belirli dönemler halinde raporlandığından ve her bir dönem
bir diğer dönemden bağımsız olarak değerlendirildiğinden iĢletmenin belli bir aya ait
gelir/giderleri ait oldukları ayın muhasebe kayıtlarında yer almalıdır.
Buna göre döner sermayeli sağlık tesislerince izleyen ay/yıla ait olarak önceden
(peĢin) tahsil edilen gelirlerden her biri kendi ait oldukları ayın gelirleri arasında
değerlendirilmek suretiyle muhasebe kayıtlarına alınmalıdır. Bunu sağlamak için de 380.
Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı kullanılmalıdır.
2015 yılı denetimlerinde bazı sağlık tesislerinin ticari alanların kira gelirlerinin ilgili
ayda izlenmesine yönelik olarak 380. Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabını kullanmadıkları,
yapılan tahsilatların tamamının doğrudan tahsilatın yapıldığı ayda 649. Diğer Faaliyetlerden
Doğan Gelir ve Karlar Hesabı kullanılmak suretiyle gelir hesaplarına intikal ettirdikleri tespit
edilmiĢtir.
Böyle bir uygulama muhasebenin dönemsellik kavramına aykırılık teĢkil etmekte ve
özellikle 3 aylık yapılan peĢin tahsilatların izleyen yıla sirayet eden ayları da içermesi halinde
(Örneğin; Kasım, Aralık, Ocak aylarına iliĢkin kira tahsilatının Kasım ayında peĢin yapılması
durumu) ilgili yıla ait mali tabloların doğru ve tutarlı sonuç vermemesine yol açmaktadır.
Tespit edilen bu durumla ilgili olarak TDMS üzerinde yapılan sorgulamada, TDMS‟nin peĢin
tahsil edilen kira gelirine iliĢkin kaydı ilgili dönemler itibariyle aylık olarak düzeltmeye
imkan vermediği ve her hal ve Ģartta “649. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar
Hesabını” peĢin alınan değer üzerinden muhasebeleĢtirdiği görülmüĢtür. Bu durum, sistemin
(TDMS) düzeltilmesi gereken önemli bir eksiği olarak dikkate alınmalıdır.
Sonuç itibariyle, yapılan mali iĢlemlerin ait oldukları dönemde görünmesini teminen
sağlık tesislerince izleyen aylara iliĢkin olmakla birlikte peĢin yapılan tahsilatların ilgili
olduğu dönemle iliĢkilendirilmesi ve böylece muhasebe kayıtlarının gerçeği tam ve doğru
olarak yansıtması sağlanmalıdır.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve katıldıklarını ifade ederek, bu
Ģekilde hatalı muhasebeleĢtirme iĢlemi yapılan kurumların tespit edileceğini, TDMS
sisteminde yer alan mevcut kira modülünün revize edileceğini ve tüm Birliklerin ve sağlık
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
97
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
tesislerinin kullanımına sunulacağını, tahsilatın yapıldığı ayda muhasebeleĢtirilmesinin sistem
tarafından engelleneceğini ve böylece döner sermayeli sağlık tesislerince izleyen ay/yıla ait
olarak peĢin tahsil edilen gelirlerin ait oldukları ayın gelirleri arasında değerlendirilmek
suretiyle muhasebe kayıtlarına alınacağı, bunu sağlamak için de izleyen aylara iliĢkin peĢin
kira gelirleri için 380. Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabının ve izleyen yıllara iliĢkin peĢin
kira gelirleri için 480. Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabının kullanılacağını ve bu iĢlemlerin
yılsonuna kadar tamamlanacağı belirtilmiĢtir.
Sonuç olarak kurumun cevabi yazılarında da kabul edildiği üzere, sağlık tesislerince
izleyen ay/yıllara iliĢkin peĢin yapılan kira gelirleri tahsilatının muhasebenin temel
kavramlarından dönemsellik ve doğruluk kavramlarını bağdaĢtırarak ilgili olduğu dönemle
iliĢkilendirilmesi ve böylece Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin
318 ve müteakip maddelerine uygun olarak muhasebeleĢtirilmesini temin etmek amacıyla,
TDMS sisteminde gerekli revizyonların yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.
BULGU 13: Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Sağlık Tesisleri Tarafından
TaĢınmaz Kiralamalarına ĠliĢkin Hatalı Uygulamalar
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu‟nun 2015 mali yılı denetimi kapsamında farklı
illerdeki sağlık tesislerinin depo, poliklinik ve idari bina gibi ihtiyaçları için yapılan yer
kiralamalarına iliĢkin yapılan sözleĢme ve ödemelerine yönelik yapılan inceleme neticesinde
aĢağıdaki hususlar tespit edilmiĢtir:
Sağlık tesisleri tarafından taĢınmaz kiralamalarına iliĢkin olarak yapılacak sözleĢme ve
uygulamalar Maliye Bakanlığı tarafından 08.10.2009 tarihinde yayımlanan Kamu Ġdarelerinin
TaĢınmaz Kiralamalarına ĠliĢkin Genelgeye göre yapılması gerekmektedir.
TaĢınmaz kiralamalarında sözleĢmelere; 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununa göre, kira
bedelinden vergi tevkifatı yapılması gereken hallerde; kira bedelinden gelir vergisi ve sair
kanuni kesintiler yapıldıktan sonra kalan kısmının kiraya verene ödeneceğine iliĢkin
hükümlerin olması gerekmektedir. Dolayısıyla kira bedeli net olarak değil bürüt olarak
yazılmalıdır. Ancak bazı sağlık tesislerinde sözleĢmelere kira bedellerinin net olarak
ödeneceğine iliĢkin hükümler konulduğu tespit edilmiĢtir.
Genelgeye göre kira artıĢ oranı sözleĢmelerde Ģu Ģekilde yer almalıdır; “Kira
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
98
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
bedeli, Türkiye Ġstatistik Kurumunca artıĢın yapılacağı ayda yayımlanan Üretici Fiyatları
Endeksi (ÜFE bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde değiĢim oranı) oranını geçmeyecek
Ģekilde artırılacaktır.” Ancak bazı sağlık tesislerinde genelge hükmüne aykırı olarak çok farklı
artırım usullerinin sözleĢmelerde yer aldığı tespit edilmiĢtir.
Bazı sağlık tesislerinde kira artıĢları, artıĢın yapılacağı ayda yayımlanan Üretici
Fiyatları Endeksi (ÜFE bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde değiĢim oranı) oranı yerine
baĢka ayların ÜFE oranları dikkate alınarak yapıldığı görülmüĢtür.
Genelgede kiralama ile ilgili vergi, resim ve harçların kiraya verene ait olduğu
belirtilmiĢtir. 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu gereğince kira mukavelenameleri (Mukavele
süresine göre kira bedeli üzerinden) Binde 1,89 oranında damga vergisine tabidir. Ancak bazı
sağlık tesislerinde, kira sözleĢmelerinden damga vergisi tahsilatının aranmadığı görülmüĢtür.
Sağlık tesisleri
tarafından
taĢınmaz
kiralamalarına
iliĢkin
olarak
yapılacak
sözleĢmelerin, Kamu Ġdarelerinin TaĢınmaz Kiralamalarına ĠliĢkin Genelgeye göre yapılması
gerekmektedir. Ayrıca kira artıĢlarına iliĢkin sözleĢme hükümleri uygulanırken kamu zararına
sebebiyet verilmemesi açısından dikkate alınacak ÜFE oranlarında hata yapılmaması
gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğu, eksikliklerin yılsonuna kadar
tamamlanacağı,
Bu kapsamda; bazı sağlık tesislerinde sözleĢmelere kira bedellerinin net olarak
ödeneceğine iliĢkin hükümler konulduğu, bazı sağlık tesislerinin kira artırımları konusunda
ÜFE (Üretici Fiyat Endeksi) dikkate almadığı, bazı sağlık tesislerinin ise kira
sözleĢmelerinden damga vergisi tahsilatı yapmadığı tespit edildiği,
Yılsonuna kadar sağlık tesislerinin yapmıĢ oldukları kira sözleĢmeleri konusunda
örnek tip sözleĢmeler çıkarılıp, Genel Sekreterliklere konuyla ilgili bilgilendirme yapılacağı,
Sağlık tesislerinin kiralama iĢlemlerinin Kamu Ġdarelerinin TaĢınmaz Kiralamalarına
iliĢkin genelge hükümleri doğrultusunda yapılması, Gelir Vergisi ve Damga Vergisinin brüt
kira tutarı üzerinden hesaplanması, Damga Vergisi oranının 1,89 olarak uygulanması, kira
artıĢlarının kamu zararına sebebiyet verilmemesi için bir önceki yılın aynı ayına göre oluĢan
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
99
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
ÜFE oranını geçmeyecek Ģekilde artırılması ile ilgili tüm Birliklere genel yazı yazılarak
gerekli uyarı ve ikazlar yapılacağı ifade edilmiĢtir.
Sonuç olarak Kurum tarafından gönderilen cevapta, tespit edilen hususlara iliĢkin
genel yazılar yazılarak gerekli uyarıların yapılacağı ifade edilmiĢtir. Bu bağlamda, yapılan
tespitlere iliĢkin Kurum tarafından yapılacak düzenlemelerin izlenmesi yerinde olacaktır.
BULGU 14: Sağlık Tesislerindeki Fiili Ġlaç ve Tıbbi Sarf Stokları ile TDMS'de Yer Alan
Stokların Uyumsuzluğu
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna bağlı sağlık tesislerinde fiilen mevcut olan ilaç
ve tıbbi sarfların stokları ile TDMS‟de yer alan stokların uyumlu olması gerekmektedir.
Sağlık tesislerinde tıbbi sarf ve ilaç çıkıĢları, MKYS sistemi vasıtasıyla yapılmakta ve
aylık olarak ertesi ayın baĢında muhasebe birimine iletilmektedir. Muhasebe birimi ise
belgelerin kendisine gelmesinden sonra TDMS sisteminde kayıtlı stoklardan düĢüm
yapmaktadır.
Herhangi bir tarih itibariyle sağlık tesisinde mevcut olup da TDMS sisteminde yer
almayan tıbbi sarf ve ilaç tutarlarını hesaplayabilmek için, anılan tarihte depodan çıkıĢı
yapılmıĢ olup da hala hastanede mevcut olan tıbbi sarf ve ilaç tutarlarından, o tarihe kadar
depodan çıkıĢı yapılmıĢ olup da muhasebe birimine intikal ettirilmeyen (muhasebe birimi
tarafından TDMS'den düĢümü yapılmayan) tutarların çıkarılması yoluyla mali tabloda
gözükmeyen tutarlara ulaĢılabilmektedir.
Bu çerçevede sağlık tesisleri bazında yerinde yapılan incelemeler neticesinde, bazı
sağlık tesislerinde ilaç ve tıbbı sarf malzemelerinden tüketilmediği halde TDMS‟de
giderleĢtirilen tutarların olduğu tespit edilmiĢtir. Söz konusu husus 2014 yılı denetim
raporunda da yer almıĢ olup Kurum tarafından Sağlık hizmetlerinin 7/24 kesintisiz olarak
sunulması mecburiyeti bulunması nedeniyle, ameliyathane, yoğun bakım, acil servis vb.
birimlerde sağlık hizmeti sunumunun aksamaması için hafta sonu, bayram tatili ve diğer resmi
tatil günleri de dikkate alındığında asgari 5-7 günlük ihtiyacı karĢılayacak kadar stok
bulundurulması hizmet gereği zorunluluk arz ettiği ifade edilmiĢtir. Ancak hizmet gereği
zorunluluk arz eden söz konusu stok miktarlarının TDMS‟de bulunan mali tablolarda yer
alması gerekmektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
100
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Sonuç olarak taĢınır iĢlem fiĢi ile çıkıĢı yapılmıĢ ve tüketilmemiĢ olan malzemelerin
cari mevzuat hükümleri gereğince herhangi bir sorumlusunun olmaması suiistimallere yol
açacağı göz önünde bulundurularak, hesap verme sorumluluğu çerçevesinde yılsonunda
ölçmek, tartmak ve saymak suretiyle fiilen tespit edilen malzemelerin tespiti yapılarak gerekli
muhasebeleĢtirme iĢlemlerinin yapılması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğu, eksikliklerin yılsonuna kadar
tamamlanacağı,
Bu kapsamda, ameliyathane, acil servis, yoğun bakım vb. özellikli birimlerin ilaç ve
tıbbi sarf malzeme tüketim çıkıĢları en fazla 5 (beĢ) gün yetecek Ģekilde yapıldığı,
Yılsonuna kadar Stok Takip ve Analiz Daire BaĢkanlığı tarafından ilaç, tıbbi sarf gibi
tüketim malzemelerinde zimmet kuralı getirilerek 5 (beĢ) gün ve daha kısa süreli çıkıĢların
takibinin yapılması gerçekleĢtirileceği, bu sayede fatura edilebilen tüketim malzemelerinin
ilgili bildirimden sonra zimmetten düĢülmesi ve HBYS‟deki cep depolara çıkılsa bile kontrolü
ve takibi sağlanacağı,
Ġzmir Tire Devlet Hastanesinde Ġlaç Yönetim Sistemi kurularak cep depoların
tamamen ortadan kaldırıldığı ve bu sistemin yaygınlaĢtırılacağı,
Mevcut durumda, MKYS TaĢınır ĠĢlem FiĢi muhasebe yetkilileri tarafından TDMS‟ye
manuel olarak girildiği, 12.03.2014 tarihli ve 80981279/809.02 sayılı yazı ile Kamu
Hastaneleri Birliği Genel Sekreterlikleri ve bağlı sağlık tesislerindeki malzeme giriĢ çıkıĢ
iĢlemlerinin kayıt düzeninde saydamlık, hesap verebilirlik, tek düzenin sağlanması, sağlıklı ve
güvenilir bir biçimde muhasebeleĢtirilmesi, TDMS/MKYS tüketim uyumu hususlarında
gerekli hassasiyetin ve önemin gösterilmesi istendiği,
Yılsonuna kadar Stok Takip ve Analiz Daire BaĢkanlığı tarafından MKYS-TDMS
entegrasyonu ile TaĢınır ĠĢlem FiĢlerinin on-line giriĢinin yapılması için altyapı çalıĢmaları
tamamlanacağı,
Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü‟ne cep depo yönetiminin de bulunduğu
HBYS Eczacılık Hizmetleri modülleri uygunluk değerlendirme kriterleri konulu bir resmi
yazı yazıldığı, uygunluk verilirse ilgili modüller MKYS‟ de uygulamaya geçirileceği,
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
101
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Yılsonuna kadar Stok Takip ve Analiz Daire BaĢkanlığı tarafından HBYS Cep Depo
Takip Raporu oluĢturmak için sahaya yazı yazılacağı ve bu rapor üzerinden sağlık tesislerinin
denetlenmesi gerçekleĢtirileceği,
Yılsonuna kadar Stok Takip ve Analiz Daire BaĢkanlığı tarafından Cep Depo Denetim
Ekibi kurularak denetim sırasında cep depo tespit edilen sağlık tesislerinde düzenleyici
önleyici faaliyeti gerçekleĢtirme çalıĢmaları yapılacağı ve bütün sağlık tesisleri denetlenmiĢ
ve raporlanmıĢ olacağı ifade edilmiĢtir.
Sonuç olarak Kurum tarafından gönderilen cevapta; tıbbi sarf gibi tüketim
malzemelerinde zimmet kuralı getirilerek 5 (beĢ) gün ve daha kısa süreli çıkıĢların takibinin
yapılacağı ve MKYS-TDMS entegrasyonu ile TaĢınır ĠĢlem FiĢlerinin on-line giriĢinin
yapılması için altyapı çalıĢmaları tamamlanacağı ifade edilmiĢtir. Bu bağlamda, yapılan
tespitlere iliĢkin Kurum tarafından yapılacak düzenlemelerin izlenmesi yerinde olacaktır.
BULGU 15: Kamu Ġhale Kanunu Kapsamında ve Kadrolu ÇalıĢan ĠĢçilere Kıdem
Tazminatı Ġçin KarĢılık Ayrılmaması
Kamu Hastaneleri Kurumu Döner Sermaye ĠĢletmeleri bünyesinde; hem kadrolu
çalıĢan iĢçiler için hem de 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanunu kapsamında çalıĢan iĢçi personel
için kıdem tazminatı karĢılığı ayrılmadığı bu sebeple idarenin bilançosunda 372 ve 472 nolu
kıdem tazminatı karĢılığı hesaplarının yer almadığı görülmüĢtür.
Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği'nin “Temel Muhasebe
Kavramları” baĢlıklı 29‟uncu maddesinde;
Ġhtiyatlılık ilkesi; muhasebe uygulamasında muhtemel riskler ve olaylar için karĢılık
ayrılması gerektiği;
Dönemsellik ilkesi ise; kamu idarelerinin faaliyetlerini belirli dönemlerde raporlaması
ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak belirlenmesi
gerektiği
Ģeklinde ifade edilmektedir.
Buna iliĢkin söz konusu Yönetmeliğin 306‟ncı ve 353‟üncü maddelerinde, borç ve
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
102
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
gider karĢılıkları hesap grubu oluĢturulmuĢtur. Söz konusu maddelerde özetle;
- Borç ve gider karĢılıkları hesap grubunun, bilanço tarihinde belirgin olarak ortaya
çıkan ancak, tutarının ne olacağı kesin olarak bilinemeyen veya tutarı bilinmekle birlikte ne
zaman tahakkuk edeceği bilinmeyen uzun vadeli borçlar veya giderler için ayrılan
karĢılıkların izlenmesi için kullanılacağı,
- Bu grupta yer alan hesaplarda kayıtlı karĢılık tutarlarından dönem sonlarında vadeleri
bir yılın altına inenlerin, kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki ilgili karĢılık
hesaplarına aktarılacağı,
belirtilmektedir.
Sonuç olarak, 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanununun 62‟inci maddesinin birinci
fıkrasının (e) bendi kapsamında istihdam edilen iĢçiler ile kadrolu çalıĢan iĢçiler için faaliyet
döneminde tahakkuk eden kıdem tazminatlarının hesaplanarak karĢılık ayrılması ve 372 ve
472 nolu hesaplarda muhasebeleĢtirilmesi gerekir.
Kamu idaresi cevabında; yılsonuna kadar Mali Hizmetler Birimince, Strateji
GeliĢtirme Daire BaĢkanlığı, Ġnsan Kaynakları BaĢkan Yardımcılığı ve Döner Sermaye Bütçe
ve Muhasebe ĠĢlemleri Daire BaĢkanlığı ile koordineli olarak iĢlem tesis edilecek olup ve
4734 sayılı Kamu Ġhale Kanununun 62‟inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi
kapsamında istihdam edilen iĢçiler ile kadrolu çalıĢan iĢçiler için faaliyet döneminde tahakkuk
eden kıdem tazminatlarının hesaplanarak karĢılık ayrılması ve 372 ve 472 no.lu hesaplarda
muhasebeleĢtirilmesi sağlanacaktır, denilmektedir.
Sonuç olarak Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği
hükümlerine uygun olarak; 4734 sayılı Kamu Ġhale Kanununun 62‟inci maddesinin birinci
fıkrasının (e) bendi kapsamında istihdam edilen iĢçiler ile kadrolu çalıĢan iĢçiler için faaliyet
döneminde tahakkuk eden kıdem tazminatlarının hesaplanarak karĢılık ayrılması ve 372 ve
472 nolu hesaplarda muhasebeleĢtirilmesi sağlanmalıdır.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
103
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
EKLER
Ek 1: Kamu Ġdaresi Mali Tabloları
TÜRKĠYE KAMU HASTANELERĠ KURUMU DÖNER SERMAYE ĠġLETMELERĠ KONSOLĠDE BĠLANÇOSU
ÖNCEKĠ DÖNEM (2014)
CARĠ DÖNEM (2015)
AKTĠF
VARLIKLAR
DÖNEN
VARLIKLAR
A
B
C
Hazır Değerler
450.784.088
1
100
Kasa
19.038
18.988
2
101
Alınan Çekler
0
0
3
102
Bankalar
481.839.510
691.569.840
4
103
Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-)
-31.399.931
-13.379.156
5
105
Alınan Dövizler
33.828
0
6
108
Diğer Hazır Değerler
291.644
228.540
Menkul Kıymetler
0
1.501.249
0
1
110
Hisse Senetleri
0
0
2
111
Özel Kesim Tahvil Senet ve Bonoları
0
0
3
112
Kamu Kersimi Tah. Senet ve Bonoları
1.501.249
1.250
4
118
Diğer Menkul Kıymetler
0
0
5
119
Menkul Kıy. Değer DüĢ. KarĢılığı (-)
0
0
0
Ticari Alacaklar
1
120
Alıcılar
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
678.438.212
1.146.672.997
1.092.558.880
104
0
834.893.647
1.250
853.693.681
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
D
2
121
Alacak Senetleri
39.166.167
8.815.410
3
122
Alacak Senetleri Reeskontu (-)
0
0
4
123
Banka Kredi Kartlarından Alacaklar
2.699.949
2.371.579
5
126
Verilen Depozito ve Teminatlar
3.486.799
3.068.963
6
127
Diğer Ticari Alacaklar
35.572
35.572
7
128
ġüpheli Ticari Alacaklar
9.309.275
5.036.590
8
129
ġüpheli Ticari Alacaklar KarĢılığı (-)
-583.646
-528.080
Diğer Alacaklar
0
130
Devir Farklarından Alacaklar
0
0
2
131
Ortaklardan Alacaklar
0
0
3
132
ĠĢtiraklerden Alacaklar
0
0
4
133
Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar
0
0
Arası
Mali
147.324.823
Borçlardan
5
134
Alacaklar Hesabı
25.067.342
26.936.409
6
135
Personelden Alacaklar
31.909.406
33.977.715
7
136
Diğer ÇeĢitli Alacaklar
139.537.100
81.105.889
8
137
Diğer Alacak Senetleri Reeskontu (-)
0
0
9
138
ġüpheli Diğer Alacaklar
7.038.750
5.304.810
0
Stoklar
563.445.342
0
1
150
Ġlk Madde Ve Malzeme
561.436.641
581.522.445
2
151
Yarı Mamuller
0
0
3
152
Mamuller
0
0
4
153
Ticari Mallar
0
0
5
157
Diğer Stoklar
1.226.654
1.265.166
6
158
Stoklar Değer DüĢüklüğü KarĢılığı (-)
0
0
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
0
1
Ģletmeler
E
203.552.599
105
583.055.146
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
7
159
Verilen SipariĢ Avansları
782.047
267.535
Yıllara Yaygın ĠnĢaat ve
F
Onarım Maliyetleri
0
-
0
1
170
Yıllara Yay. ĠnĢ. ve Onarın Maliyetleri
0
0
2
179
TaĢeronlara Verilen Avanslar
0
0
-
Gelecek Aylara Ait Gid. ve
G
0
Gelir Taah.
179.040.132
0
1
180
Gelecek Aylara Ait Giderler
175.479.206
198.743.452
2
181
Gelir Taahhukları
0
12.469.263
3.560.927
402.453
211.615.167
Sağlık Kurumları Arası Hizmet Alım
3
H
182
Giderleri Hesabı
Diğer Dönen Varlıklar
0
232.519
0
1
190
Devreden KDV
0
0
2
191
Ġndirilecek KDV
0
0
3
192
Diğer KDV
0
0
4
193
PeĢin Ödenen Vergiler ve Fonlar
0
0
5
195
ĠĢ Avansları
0
0
6
196
Personel Avansları
0
0
7
197
Sayım ve Tesellüm Noksanları
232.519
0
8
198
Diğer ÇeĢitli Dönen Varlıklar
0
0
9
199
Diğer Dönen Varlıklar KarĢılığı (-)
0
0
-
DÖNEN
VARLIKLAR
0
TOPLAMI
2.545.228.927
0
0
0
0
0
2.474.128.279
DURAN
VARLIKLAR
A
Ticari Alacaklar
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
0
1.569.985
106
0
1.202.481
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
B
C
1
220
Alıcılar
0
0
2
221
Alacak Senetleri
0
0
3
222
Alacak Senetleri Reeskontu (-)
0
0
4
226
Verilen Depozito ve Teminatlar
1.569.985
1.202.481
5
229
ġüpheli Ticari Alacaklar KarĢılığı (-)
0
0
Diğer Alacaklar
0
-
0
1
231
Ortaklardan Alacaklar
0
0
2
232
ĠĢtiraklerden Alacaklar
0
0
3
233
Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar
0
0
4
235
Personelden Alacaklar
0
0
5
236
Diğer ÇeĢitli Alacaklar
0
0
6
237
Diğer Alacak Senetleri Reeskontu (-)
0
0
7
239
ġüpheli Diğer Alacaklar KarĢılığı (-)
0
0
Mali Duran Varlıklar
0
-
0
1
240
Bağlı Menkul Kıymetler
0
0
2
241
Bağlı Men. Kıy. Değ. DüĢ.KarĢılığı (-)
0
0
3
242
ĠĢtirakler
0
0
4
243
ĠĢtirakler Sermaye Taahhütleri
0
0
ĠĢtirakler Sermaye Payları Değ. DüĢ.
5
244
KarĢ.(-)
0
0
6
245
Bağlı Ortaklıklar
0
0
7
246
Bağlı Ortaklıklar Sermaye Taahhütleri (-)
0
0
Bağ. Ort. Ser. ve Payl. Değ. DüĢ. KarĢ. (8
247
)
0
0
9
248
Diğer Mali Duran Varlıklar
0
0
10
249
Diğ. Mali Dur. Varl. Değ. DüĢ. KarĢılığı
0
0
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
107
-
-
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
(-)
D
Maddi Duran Varlıklar
0
250
Arazi ve Arsalar
33.430.885
0
2
251
Yer Altı ve Yerüstü Düzenleri
0
0
3
252
Binalar
44.110.281
379.330
4
253
Tesis Makine ve Cihazlar
2.276.382.638
2.399.831.965
5
254
TaĢıtlar
15.018.590
15.197.510
6
255
DemirbaĢlar
1.316.184.829
1.501.875.852
7
256
Diğer Maddi Duran Varlıklar
0
0
8
257
BirikmiĢ Amortismanlar (-)
-2.812.338.859
-3.054.300.130
9
258
Yapılmakta Olan Yatırımlar
1.670.337
2.360
259
Verilen SipariĢ Avansları
0
6.265.809
Maddi
Olmayan
Varlıklar
0
0
260
Haklar
6.480.949
6.321.719
2
261
ġerefiye
0
0
3
262
KuruluĢ ve Örgütlenme Giderleri
0
0
4
263
AraĢtırma ve GeliĢtirme Giderleri
0
0
5
264
Özel Maliyetler
0
0
6
267
Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar
55.719.994
59.584.662
7
268
BirikmiĢ Amortismanlar (-)
-58.188.696
-65.906.381
269
Verilen Avanslar
0
0
Tükenmeye
-
Tabi
Varlıklar
0
-
0
1
271
Arama Giderleri
0
0
2
272
Hazırlık ve GeliĢtirme Giderleri
0
0
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
4.012.247
1
Özel
869.252.696
Duran
8
F
0
1
10
E
874.458.702
108
-
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
3
277
Diğer Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar
0
0
4
278
BirikmiĢ Tükenme Payları (-)
0
0
5
279
Verilen Avanslar
0
0
Gelecek Yıllara Ait Gid. ve
G
H
0
Gelir Taah.
-
0
1
280
Gelecek Yıllara Ait Giderler
0
487
2
281
Gelir Taahhukları
0
0
Diğer Duran Varlıklar
0
19.995.316
0
1
291
Gel. Yıllarda Ġnd. KDV
0
0
2
292
Diğer KDV
0
0
3
293
Gelecek Yıllar Ġhtiyacı Stoklar
0
0
487
18.024.360
Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi D.
4
294
Varl.
64.935.601
109.970.447
5
295
PeĢin Ödenen Vergiler ve Fonlar
0
0
6
297
Diğer ÇeĢitli Duran Varlıklar
0
0
7
298
Stok Değer DüĢüklüğü KarĢılığı (-)
0
0
8
299
BirikmiĢ Amortismanlar (-)
-44.940.285
-91.946.087
DURAN
VARLIKLAR
TOPLAMI
0
900.036.250
0
0
888.480.025
0
AKTĠF
VARLIKLAR
TOPLAMI
3.445.265.177
ÖNCEKĠ DÖNEM (2014)
0
CARĠ DÖNEM (2015)
PASĠF
0
VARLIKLAR
KISA
VADELĠ
YABANCI
0
KAYNAKLAR
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
109
3.362.608.304
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
A
MALĠ BORÇLAR
1
24.688.431
300
Banka Kredileri
0
0
0
23.755.360
Uzun Vad. Kred. Anapara Tak. ve
B
C
D
2
303
Faizleri
24.688.431
23.755.360
3
304
Tahvil, Anapara Borç, Taksit ve Fazileri
0
0
4
305
ÇıkarılmıĢ Bonolar ve Senetler
0
0
5
306
ÇıkarılmıĢ Diğer Menkul Kıymetler
0
0
6
308
Menkul Kıymetler Ġhraç Farkı (-)
0
0
7
309
Diğer Mali Borçlar
0
0
TĠCARĠ BORÇLAR
0
0
1
320
Satıcılar
1.901.333.379
2.663.711.753
2
321
Borç Senetleri
0
0
3
322
Borç Senetleri Reeskontu (-)
0
0
4
326
Alınan Depozito ve Teminatlar
63.786.334
75.979.099
5
329
Diğer Ticari Borçlar
743.538
520.536
DĠĞER BORÇLAR
0
230.340.747
0
1
330
Devir Farklarından Doğan Borçlar
0
0
2
331
Ortaklara Borçlar
0
0
3
332
ĠĢtiraklere Borçlar
0
0
4
333
Bağlı Ortaklıklara Borçlar
0
0
5
335
Personele Borçlar
35.333.694
69.594.901
6
336
Diğer ÇeĢitli Borçlar
195.007.053
464.899.896
7
337
Diğer Borç Senetleri Reeskontu (-)
0
0
ALINAN AVANSLAR
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
1.965.863.251
0
1.192.894.954
110
0
2.740.211.387
534.494.798
1.793.341.245
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
1
340
Alınan SipariĢ Avansları
1.192.889.519
1.793.340.375
2
341
Sosyal Siğortalar Kur. Alınan Avanslar
0
0
3
349
Alınan Diğer Avanslar
5.435
870
YILLARA YAY. ĠNġ. VE
E
ONAR. HAKEDĠġLERĠ
1
0
350
Yıllara Yay. ĠnĢ. ve Onar. HakediĢleri
-
0
0
-
0
ÖDENECEK VERGĠ VE
F
YÜKÜMLÜLÜKLER
0
881.722.070
0
1
360
Ödenecek Vergi ve Fonlar
340.667.526
362.162.023
2
361
Ödenecek Soyal Güvenlik Kesintileri
7.701.253
11.610.217
3
362
Ödenecek Döner Sermaye Yük.Hesabı
328.902.133
356.212.110
4
363
Ödenecek Döner Serm. Katkı Payı Hes.
201.412.832
213.148.605
0
0
945.924.624
Ġstihaklardan Vergi Borç. KarĢ. Yap.
5
364
Kesinti
Ġstihaklardan SSK Prim Borç. KarĢ. Yap.
6
365
Kesinti
0
0
7
366
MERKEZ HĠSSESĠ HESABI
1.461
24.080
8
367
K.D.V. Tevkifatları
0
0
9
368
Vadesi GeçmiĢ,Ert. Taksitlen.Vergi Yük.
29.495
0
369
Ödenecek Diğer Yükümlülükler
3.007.370
2.767.588
10
BORÇ
G
VE
GĠDER
KARġILIKLARI
0
19.281
0
Dönem Karı Vergi ve Diğ. Yas. Yük.
1
370
KarĢ.
0
0
Dönem Karının PeĢ. Öd. Vergi ve Diğ.
H
2
371
Yük.(-)
0
0
3
372
Kıdem Tazminatı KarĢılığı
0
0
4
373
Maliyet Gideleri KarĢılığı
0
0
5
379
Diğer Borç Ve Gider KarĢılıkları Hesabı
19.281
19.583
0
0
GEL.
AYL.
AĠT
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
111
19.583
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
GELĠRLER
VE
GĠD.
-
-
TAAH.
1
2
DĠĞER
I
KISA
KISA
380
Gelecek Aylara Ait Gelirler
0
0
381
Gider Tahakkukları
0
0
VADELĠ
0
YAB. KAYNAKLAR
495.481
0
1
391
Hesaplanan KDV
0
0
2
392
Diğer KDV
0
0
3
393
Merkez ve ġubeler Cari Hesabı
0
0
4
397
Sayım ve Tesellüm Fazlaları
243.165
0
5
399
Diğer ÇeĢitli Yabancı Kaynaklar
252.317
50.230
50.230
VADELĠ
YAB.
KAYNAKLAR
0
TOPLAMI
UZUN
4.296.024.216
0
0
0
0
0
6.037.797.228
VADELĠ
YABANCI
KAYANKLAR
A
B
MALĠ BORÇLAR
0
0
1
400
Banka Kredileri
0
0
2
405
ÇıkarılmıĢ Tahviller
0
0
3
407
ÇıkarılmıĢ Diğer Menkul Kıymetler
0
0
4
408
Menkul Kıymetler Ġhraç Farkı (-)
0
0
5
409
Diğer Mali Borçlar
0
0
TĠCARĠ BORÇLAR
0
-
0
1
420
Satıcılar
0
0
2
421
Borç Senetleri
0
0
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
-
112
-
-
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
C
3
422
Borç Senetleri Reeskontu (-)
0
0
4
426
Alınan Depozito ve Teminatlar
0
0
5
429
Diğer Ticari Borçlar
0
0
DĠĞER BORÇLAR
0
431
Ortaklar Borçlar
0
0
2
432
ĠĢtiraklere Borçlar
0
0
3
433
Bağlı Ortaklıklara Borçlar
0
0
4
436
Diğer ÇeĢitli Borçlar
0
0
5
437
Diğer Borç Senetleri Reeskontu (-)
0
0
0
0
6
438
Olan
Ert.
veya
2
BORÇ
VE
-
Taksitlen.
Borçlar
0
ALINAN AVANSLAR
1
E
0
1
Kamuya
D
-
-
0
440
Alınan SipariĢ Avansları
0
0
449
Alınan Diğer Avanslar
0
0
-
GĠDER
KARġILIKLARI
0
-
0
1
472
Kıdem Tazminatı KarĢılığı
0
0
2
479
Diğer Borç ve Gider KarĢılıkları
0
0
-
GEL. YIL. AĠT GELĠRLER
F
VE GĠD. TAAH.
0
1
2
DĠĞ.
G
UZUN
-
0
480
Gelecek Yıllara Ait Gelirler
0
0
481
Gider Tahakkukları
0
0
VADELĠ
0
YABANCI KAYNAKLAR
-
0
Gel. Yıllara Ertelenen veya Terkin Ed.
1
492
KDV
0
0
2
493
Tesise Katılma Payları
0
0
3
499
Diğ. ÇeĢitli Uzun Vadeli Yab. Kaynaklar
0
0
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
-
113
-
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
UZUN
VADELĠ
YABANCI
KAYANKLAR
0
TOPLAMI
-
0
0
0
0
0
-
ÖZKAYNAKLA
R
A
B
C
ÖDENMĠġ SERMAYE
Sermaye
4.813.384.473
4.813.961.975
2
501
ÖdenmemiĢ Sermaye (-)
-2.020.677
-359.704
SERMAYE YEDEKLERĠ
0
15.599.970
0
1
520
Hisse Senetleri Ġhraç Primleri
0
0
2
521
Hisse Senedi Ġptal Karları
0
0
3
522
M.D.V. Yeniden Değerleme ArtıĢları
15.599.970
15.086.634
4
523
ĠĢtirakler Yeniden Değerleme ArtıĢları
0
0
5
524
Maliyet ArtıĢ Fonu
0
0
6
529
Diğer Sermeye Yedekleri
0
0
KAR YEDEKLERĠ
0
-
0
1
540
Yasal Yedekler
0
0
2
541
Statü Yedekleri
0
0
3
542
Olağanüstü Yedekler
0
0
4
548
Diğer Kar Yedekleri
0
0
549
Özel Fonlar
0
0
0
KARLARI
GEÇMĠġ
4.813.602.270
15.086.634
-
YILLAR
1
570
GeçmiĢ Yıllar Karları
YILLAR
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
0
500
GEÇMĠġ
E
4.811.363.796
1
5
D
0
340.236.677
340.236.677
0
322.715.297
322.715.297
-
114
0
0
-
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
ZARARLARI (-)
1
5.479.158.169
580
GeçmiĢ Yıllar Zararları (-)
-5.479.158.169
6.000.438.102
-6.000.438.102
-
F
DÖNEM NET KARI
0
-
538.801.313
1
590
Dönem Net Karı
463.964.919
2
591
Dönem Net Zararı (-)
-1.002.766.232
ÖZKAYNAKLA
0
171.449.669
-1.997.604.692
0
R TOPLAMI
-
850.759.039
0
PASĠF TOPLAMI
1.826.155.023
0
2.675.188.924
0
0
3.445.265.177
0
3.362.608.304
!!! DĠP NOT !!!
*900-Alınan Teminatlar Hesabının Borç Bakiyesi
*901-Alınan Teminatlar Hesabının Alacak Bakiyesi
*980-Gider Taahhütleri Hesabının Borç Bakiyesi
1,522,834,730.46 TL dir.
1,522,834,730.46 TL dir.
404,646,872.84 TL dir.
*981-Gider Taahhütleri Hesabının Alacak Bakiyesi
404,646,872.84 TL dir.
*910-Verilen Teminatlar Hesabının Borç Bakiyesi
36,036,695.07 TL dir.
*911-Verilen Teminatlar Hesabının Alacak Bakiyesi
*940-DemirbaĢ Giderleri Hesabının Borç Bakiyesi
*941-DemirbaĢ Giderleri Hesabının Alacak Bakiyesi
36,036,695.07 TL dir.
4,939,311.55 TL dir.
4,939,311.55 TL dir.
TÜRKĠYE KAMU HASTANELERĠ KURUMU DÖNER SERMAYE ĠġLETMELERĠ KONSOLĠDE GELĠR TABLOSU
ÖNCEKĠ DÖNEM
A-BRÜT SATIġLAR
1- 600 Yurtiçi SatıĢlar
CARĠ DÖNEM
22.054.997.411
20.924.104.272
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
23.418.323.920
22.178.477.465
115
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
2- 601 YurtdıĢı SatıĢlar
16.142.762
17.732.982
3- 603 Ġlaç Tıbbı Sarf Malzeme Gelirler Hesabı
0
0
4- 602 Diğer Gelirler
1.114.750.378
1.222.113.472
0
0
0
0
B-SATIġ ĠNDĠRĠMLERĠ (-)
0
-176.533.084
0
1- 610 SatıĢtan iadeler (-)
-44.381.513
-50.235.540
2- 611 SatıĢ Ġskontoları (-)
-760.975
-1.308.039
3- 612 Diğer Ġndirimler (-)
-131.390.596
-158.933.428
C-NET SATIġLAR
0
21.878.464.327
0
D-SATIġLARIN MALĠYETĠ (-)
0
0
-18.367.036.733
0
0
0
2-621Satılan Ticari Mallar Maliyeti (-)
0
0
3-622 Satılan Hizmet Maliyeti (-)
-18.278.835.809
-20.153.804.177
4- 623 Diğer SatıĢların Maliyeti (-)
-88.200.924
-85.543.474
0
0
0
3.511.427.594
0
E-FAALĠYET GĠDERLERĠ (-)
0
0
-3.473.646.029
0
-299.855
-372.676
2- 631 Pazarlama, SatıĢ ve Dağıtım Giderleri (-)
0
0
3- 632 Genel Yönetim Giderleri (-)
-3.473.346.174
-3.881.309.391
0
0
0
37.781.565
0
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
-20.239.347.651
2.968.499.262
0
1- 630 AraĢtırma ve GeliĢtirme Giderleri (-)
FAALĠYET KARI VEYA ZARARI
23.207.846.913
0
1-620 Satılan Mamuller Maliyeti (-)
BRÜT SATIġ KARI VEYA ZARARI
-210.477.007
0
0
116
-3.881.682.067
-913.182.805
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
F-DĠĞER FAAL. OLAĞAN GELĠR VE KAR.
0
169.410.382
0
1- 640 ĠĢtiraklerden Temettü Gelirleri
0
0
2- 641 Bağlı Ortaklıklardan Temettü Gelirleri
0
0
3- 642 Faiz Gelirleri
51.312.566
84.506.746
4- 643 Komisyon Gelirleri
0
0
5- 644 Konusu Kalmayan KarĢılıklar
0
70.571
6- 645 Menkul Kıymet SatıĢ Karları
0
0
7- 646 Kambiyo Karları
0
127
8- 647 Reeskont Faiz Gelirleri
0
0
9- 648 Borsa Değer ArtıĢ Karları
0
0
118.097.817
147.750.750
0
0
10- 649 Diğer Olağan Gelir ve Karlar
G-DĠĞER FAAL. OLAĞAN GĠDER VE ZARAR. (-)
0
-805.615.810
0
1-653 Komisyon Giderleri (-)
0
0
2- 654 KarĢılık Giderleri (-)
-93.459
-15.006
3- 655 Menkul Kıymet SatıĢ Zararları (-)
0
0
4- 656 Kambiyo Zararları (-)
0
-74
5- 657 Reeskont Faiz Giderleri (-)
-16
0
6- 658 Borsa Değer ArtıĢ Zararları
0
0
7- 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar (-)
-805.522.335
-965.268.439
0
0
H-FĠNANSMAN GĠDERLERĠ (-)
0
0
0
1- 660 Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri (-)
0
0
2- 661 Uzun Vadeli Borçlanma Giderleri (-)
0
0
0
0
OLAĞAN KAR VEYA ZARAR
0
-598.423.863
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
117
0
232.328.195
-965.283.519
0
-1.646.138.129
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
0
I-OLAĞANDIġI GELĠR VE KARLAR
0
0
300.200.411
0
1- 671 Önceki Dönem Gelir ve Karları
1.436.118
3.470.971
2- 679 Diğer OlağandıĢı Gelir ve Karlar
298.764.293
249.406.516
0
0
J-OLAĞANDIġI GĠDER VE ZARARLAR (-)
0
1- 680 ÇalıĢmayan Kısım Gider ve Zararları (-)
0
0
2- 681 Önceki Dönem Gider ve Zararları (-)
-19.586.815
-53.066.679
3- 689 Diğer OlağandıĢı Gider ve Zararları (-)
-220.991.046
-379.827.703
0
0
DÖNEM KARI VEYA ZARARI
0
K-DÖN. KARI VERGĠ VE DĠĞ. YAS. YÜK. KARġ.(-)
DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI
-240.577.861
-538.801.313
*901-Alınan Teminatlar Hesabının Alacak Bakiyesi
*980-Gider Taahhütleri Hesabının Borç Bakiyesi
0
0
0
0
0
0
-538.801.313
1,522,834,730.46 TL dir.
1,522,834,730.46 TL dir.
404,646,872.84 TL dir.
*981-Gider Taahhütleri Hesabının Alacak Bakiyesi
404,646,872.84 TL dir.
*910-Verilen Teminatlar Hesabının Borç Bakiyesi
36,036,695.07 TL dir.
*911-Verilen Teminatlar Hesabının Alacak Bakiyesi
*940-DemirbaĢ Giderleri Hesabının Borç Bakiyesi
*941-DemirbaĢ Giderleri Hesabının Alacak Bakiyesi
36,036,695.07 TL dir.
4,939,311.55 TL dir.
4,939,311.55 TL dir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Döner Sermaye ĠĢletmeleri 2015 Yılı
Düzenlilik Denetim Raporu
0
0
!!! DĠP NOT !!!
*900-Alınan Teminatlar Hesabının Borç Bakiyesi
0
118
0
252.877.488
-432.894.382
-1.826.155.023
-1.826.155.023
T.C. SAYIġTAY BAġKANLIĞI
06520 Balgat / ANKARA
Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00
e-posta: [email protected]
http://www.sayistay.gov.tr
TÜRKĠYE KAMU HASTANELERĠ
KURUMU
2015 YILI
PERFORMANS DENETĠM RAPORU
ĠÇĠNDEKĠLER
1.
ÖZET ......................................................................................................................................................... 124
2.
DENETLENEN KAMU ĠDARESĠ YÖNETĠMĠNĠN SORUMLULUĞU ........................................... 124
3.
SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU........................................................................................................... 125
4.
DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI ...................................................... 125
5.
GENEL DEĞERLENDĠRME ................................................................................................................. 127
6.
DENETĠM BULGULARI ........................................................................................................................ 130
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
1.
ÖZET
Bu rapor, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunun performans denetimi sonuçlarını ve
bulgularını içermektedir.
6085 sayılı Kanunun 36‟ncı maddesi uyarınca, SayıĢtay “hesap verme sorumluluğu
çerçevesinde idarelerce belirlenen hedef ve göstergelerle ilgili olarak faaliyet sonuçlarının
ölçülmesi suretiyle gerçekleştirilen denetim” olarak tanımlanan performans denetimini
yapmakla görevli ve yetkilidir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu hedef ve göstergeleriyle ilgili olarak faaliyet
sonuçlarının değerlendirmesini sağlamak amacıyla aĢağıdakiler denetlenmiĢtir:
 2014–2018 dönemine ait Stratejik Plan
 2015 yılı Performans Programı
 2015 yılı Ġdare Faaliyet Raporu
 Faaliyet sonuçları ölçümü yapan veri kayıt sistemleri
02.11.2011 tarihli 663 KHK ile kurulan Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu, 20142018 yıllarını kapsayan ilk Stratejik Planını ġubat 2014 tarihinde yayımlamıĢtır. 2015 yılı
Performans Programı 29.01.2015, Ġdare Faaliyet Raporu ise 29.02.2016 tarihinde
yayımlanmıĢtır. Performans Programı üzerinde yapılan incelemede, performans hedefleri için
belirlenen faaliyetlerin program ile bütçe arasında bağ kuracak nitelikte olmadığı, performans
programındaki bazı hedeflerin girdi odaklı olduğu ve göstergelerin hedeflerle ilgili olmadığı,
yine, programdaki bazı göstergelerin hedefle veya birbiriyle ilgili ve tutarlı olmadığı
görülmüĢtür. Ġdare Faaliyet Raporu üzerinde yapılan incelemede, kurumun taĢradaki harcama
birimleri tarafından birim faaliyet raporunun hazırlanmadığı, faaliyet raporunda kurumun
varlık ve yükümlülükleri, temel mali tabloları ve mali denetim sonuçları hakkında bilginin yer
almadığı tespit edilmiĢ, performans bilgisinin üretildiği, kaydedildiği ve analiz edildiği bir
veri kayıt sisteminin mevcut olmadığı, performans hedefleriyle ilgili meydana gelen
sapmaların tam, doğru ve ikna edici Ģekilde açıklanmadığı görülmüĢtür.
2.
DENETLENEN
SORUMLULUĞU
KAMU
ĠDARESĠ
YÖNETĠMĠNĠN
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
124
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Denetlenen kamu idaresi yönetimi, 5018 sayılı Kanun ve bu Kanun uyarınca yayımlanan
Stratejik Plan, Performans Programı ve Ġdare Faaliyet Raporlarının hazırlanmasına iliĢkin
yönetmelik ve kılavuzlara uygun olarak hazırlanmıĢ olan performans bilgisi raporlarının
doğru ve güvenilir bilgi içerecek Ģekilde zamanında SayıĢtay‟a sunulmasından; bir bütün
olarak sunulan bu raporların kamu idaresinin faaliyet ve iĢlemlerinin sonucunu tam ve doğru
olarak yansıtmasından; kamu idaresinin amaç, hedef, gösterge ve faaliyetlerinin kanunlara ve
diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; performans yönetimi ve faaliyet sonuçlarının
ölçülmesine iliĢkin sistemlerin amacına uygun olarak oluĢturulmasından, etkin olarak
iĢletilmesinden ve izlenmesinden; performans bilgisinin dayanağını oluĢturan bilgi ve
belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur.
3.
SAYIġTAYIN SORUMLULUĞU
SayıĢtay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin
amaç, hedef, gösterge ve faaliyetlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere
uygunluğunu tespit etmek, kamu idaresinin raporladığı performans bilgisinin güvenilirliğine
iliĢkin değerlendirme yapmak, performans yönetimi ve faaliyet sonuçlarını ölçen sistemleri
değerlendirmekle sorumludur.
4.
DENETĠMĠN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMĠ VE KAPSAMI
Denetimin dayanağı; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 6085 sayılı
SayıĢtay Kanunu, genel kabul görmüĢ uluslararası denetim standartları ve SayıĢtay ikincil
mevzuatıdır.
Denetimin amacı, bütçe hakkının gereği olarak kamu idarelerinin faaliyet sonuçları
hakkında TBMM ve kamuoyuna güvenilir ve yeterli bilgi sunulması, kamu idarelerinin
performansının değerlendirilmesi ile hesap verme sorumluluğu ve saydamlığın yerleĢtirilmesi
ve yaygınlaĢtırılmasıdır.
Denetim, kamu idaresinin faaliyet raporunda yer alan performans bilgilerinin ve bunları
oluĢturan kayıt ve belgelerin doğruluğu ve güvenilirliğine iliĢkin denetim kanıtı elde etmek
üzere; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile gerçekleĢtirilmiĢtir.
Bu çerçevede, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunun yayımladığı 2014-2018 dönemine
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
125
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
ait Stratejik Plan, 2015 yılı Performans Programı ve 2015 yılı Ġdare Faaliyet Raporu
incelenmiĢtir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
126
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
5.
GENEL DEĞERLENDĠRME
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunun 2015 yılı performans denetimi kapsamında
Kurum tarafından yayımlanan 2014-2018 dönemine ait Stratejik Plan, 2015 yılı Performans
Programı ile 2015 yılı Ġdare Faaliyet Raporu, incelenerek faaliyet sonuçlarının ölçülmesine
yönelik olarak üretilen performans bilgisinin güvenilir olup olmadığı değerlendirilmiĢtir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu, 2014-2018 dönemine ait Stratejik Planında
kurumun misyon ve vizyonunu gerçekleĢtirmek üzere 4 stratejik amaç, bu amaçların altında
14 performans hedefi ve bu hedeflere yönelik 56 performans göstergesi belirlemiĢtir. Stratejik
planın yayımlanmıĢ olmasıyla mevcudiyet,
mevzuatta belirtilen Ģekil ve içeriğe sahip
olmasıyla sunum açısından uygun olduğu görülmüĢ, bir önceki yıl performans denetim
raporunda yer alan hususlar hariç olmak üzere, amaç ve hedeflerin genel olarak ilgili,
ölçülebilir ve iyi tanımlanmıĢ olduğu görülmüĢtür.
Kurumun 2015 yılı Performans Programı 29.01.2015 tarihinde yayımlanmıĢ
olduğundan mevcudiyet ve zamanlılık kriteri sağlanmıĢtır. Programda 14 performans hedefi
ve bu hedeflere yönelik 41 performans göstergesi bulunmaktadır. Performans Programı,
Performans Programının Değerlendirilmesine ĠliĢkin Bulgular‟da yer alan hususlar hariç
olmak üzere genel olarak mevzuata uygundur. Ġdare Performans Tablosunda toplam kaynak
ihtiyacının % 25,86‟sının (8.096.288.510-TL) genel yönetim gideri olarak ayrıldığı, bu
nedenle de herhangi bir hedef ve göstergeyle iliĢkilendirilmediği görülmektedir. Ġdare
bütçesinin performans hedefleriyle tam ve gerçekçi Ģekilde bağ kurabilmesi açısından, genel
yönetim giderlerinin idarenin ihtiyaçları dikkate alınarak, makul bir seviyede tutulması, bütçe
ödeneklerinin mümkün olabilecek en üst seviyede, performans hedeflerle iliĢkilendirilmesi
gerekmektedir.
Performans hedefleriyle ilgili faaliyetler incelendiğinde, performans hedefleri için
belirlenen faaliyetlerin, performans programı ile bütçe arasında bağ kuracak nitelikte olmadığı
görülmektedir. Her bir hedef için belirlenen faaliyetler, performans hedefinin tekrarı ya da
özeti niteliğinde olup, yürütülecek iĢ ve eylemler somut, net ve iyi Ģekilde tanımlanmamıĢtır.
Ayrıca, bazı hedeflerin (örneğin, “insan kaynakları alanında orta ve uzun vadeli projeksiyon
planlaması” hedefi gibi) girdi odaklı olması ve göstergenin hedeflerle ilgili olmaması
nedeniyle, performans hedeflerinin ölçülmesinin mümkün olamayacağı tespit edilmiĢtir. Öte
yandan, programdaki bazı göstergelerin hedefle veya birbiriyle ilgisi veya tutarlılığının
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
127
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
yeterince sağlanamadığı görülmüĢtür. Örneğin, performans hedefi, kurumun merkez ve taĢra
teĢkilatında iç kontrol sisteminin oluĢturulması iken, gösterge sağlık hizmetlerindeki
memnuniyeti artırmak olarak belirlenmiĢ olup, bu ikisi arasında doğrudan bir bağlantı
kurulması mümkün gözükmemektedir.
Kurumun 2015 yılı Ġdare Faaliyet Raporu 29.02.2016 tarihinde yayımlanmıĢ
olduğundan mevcudiyet ve zamanlılık kriteri karĢılanmıĢtır. Faaliyet Raporunun, Faaliyet
Raporunun Değerlendirilmesine ĠliĢkin Bulgularda yer alan hususlar hariç olmak üzere, genel
olarak Ģekil ve içerik açısından yönetmelikte belirlenen ilke ve esaslara uygun olduğu
görülmüĢtür. Ancak, taĢrada harcama birimleri olan genel sekreterlikler tarafından birim
faaliyet raporu hazırlanmaması, faaliyet raporunda kurumun varlık ve yükümlülükleri, temel
mali tabloları ve mali denetim sonuçları hakkında bilgi yer almaması nedeniyle, rapor sunum
kriterlerine uygun değildir. Faaliyet Raporunda, performans hedefleriyle ilgili meydana gelen
sapmaların tam, doğru ve ikna edici Ģekilde açıklanmaması nedeniyle de tutarlılık ve
geçerlilik/ikna edicilik kriterleri karĢılanmamıĢtır. Raporda, verimlilik karne uygulamasından
elde edilen sonuçların bütüncül bir analizi yapılmamıĢ, ilgili mali yılda yürütülen faaliyetler
tüm yönleriyle ve tam olarak açıklanmamıĢtır. Faaliyet Raporunda, ilgili mali yıl için
belirlenmiĢ hedeflerle ilgili sonuçlarda yaĢanan sapmanın yanlıĢ tanımlandığı (Örneğin,
engelli bireylerin eriĢebileceği kamu sağlık kuruluĢlarının oranı/yüzde %65 hedeflenirken,
gerçekleĢen % 56 olmasına rağmen gerçekleĢme durumu “baĢarılı” olarak tanımlanması gibi )
görülmüĢ, ayrıca, bazı hedeflerde gerçekleĢen sapmaların nedeni tam olarak ortaya
konulmamıĢ, ya da alınacak önlemlerle ilgili gerçekçi ve ikna edici açıklamalar yapılmamıĢtır.
Kurum tarafından performans bilgisinin üretildiği, kaydedildiği ve analiz edildiği bir
veri kayıt sisteminin mevcut olmadığı görülmüĢtür. Ancak, performans programı ve faaliyet
raporundan tesadüfi olarak seçilen bazı performans göstergelerinin, üretildikleri biliĢim
sistemlerinden (Tek Düzen Muhasebe Sistemi, Temel Sağlık Ġstatistikleri Modülü, Hasta
BaĢvuru Bildirim Sistemi) doğrulanabildiği tespit edilmiĢtir. Bununla birlikte, faaliyet
sonuçlarının ölçülmesine yönelik olarak üretilen performans bilgisinin genel olarak tam ve
güvenilir olmadığı sonucuna varılmıĢtır.
Stratejik planın ve performans programının etkin Ģekilde uygulanması ve sonuçlarının
değerlendirilebilmesi için, performans programındaki hedef ve göstergelerin birbiriyle ilgili
ve uyumlu olması, faaliyet sonuçlarının tam, doğru ve ikna edici Ģekilde değerlendirilmesi
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
128
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
gerekmektedir. Kurum tarafından kamuoyuna açıklanan performans bilgisinin tam, güvenilir
ikna edici ya da doğrulanabilir olması açısından için bu bilgilerin üretildiği, kaydedildiği,
toplandığı ve analiz edildiği bir veri kayıt sisteminin kurulmasına ihtiyaç vardır.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
129
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
6.
DENETĠM BULGULARI
A. Stratejik Planın Değerlendirilmesine ĠliĢkin Bulgular
Herhangi bir denetim bulgusu tespit edilmemiĢtir.
B. Performans Programının Değerlendirilmesine ĠliĢkin Bulgular
BULGU 1: Performans Hedefleri Ġçin Belirlenen Faaliyetlerin, Performans Programı ile
Bütçe Arasında Bağ Kuracak Nitelikte Olmaması
5018 sayılı Kanun‟la yürürlüğe giren performans esaslı bütçe anlayıĢının temelinde
performans programları aracılığıyla stratejik plan ile kurum bütçeleri arasında bağ kurulması
yer alır. Kamu idarelerinin hazırlayacakları performans programında, stratejik planda yer alan
orta ve uzun vadeli amaç ve hedeflere iliĢkin yıllık hedefler, bu hedefleri gerçekleĢtirmek
üzere belirlenen faaliyetler ile bunların kaynağının yer alması gerekmektedir. Performans
Programı Hazırlama Rehberi‟nde de belirtildiği üzere, faaliyetlerle bu faaliyetlerin kaynak
ihtiyacının tam ve doğru Ģekilde belirlenebilmesi açısından, her bir faaliyetin açık ve
tanımlanabilir olması, yürütülecek iĢ ve hizmetlerin somut Ģekilde ortaya konulması
gerekmektedir.
Kurum Performans Programı incelendiğinde, stratejik planda yer alan amaç ve
hedeflerle ilgili idare tarafından 2015 mali yılı için toplam 14 adet performans hedefi
belirlendiği, performans hedefi tablosunun alt kısmında yürütülecek faaliyetlerin, ilgili
performans hedefinin tekrarı ya da özeti niteliğinde olduğu, daha somut ve net faaliyetlerin
tanımlanmadığı, bu nedenle de ilgili performans hedefi için tahsis edilecek kaynakla ne tür iĢ
ve hizmetlerin gerçekleĢtirileceğinin belirli olmadığı görülmektedir. Örneğin, 3 nolu
performans hedefi olarak belirlenen “insan kaynağının bilgi, deneyim ve yeterliliğini artıracak
yurt içi ve yurt dıĢı eğitim programlarının geliĢtirilmesi.” hedefi için “yurtiçi ve yurtdıĢı
eğitim faaliyetleri” adlı bir faaliyet belirlenirken, 4 nolu “kurumumuz bilgi sistemlerini
geliĢtirmek ve güçlendirmek” performans hedefi için ise “bilgi sistemleri faaliyeti” Ģeklinde
genel nitelikte bir faaliyet tanımlanmıĢtır. Performans hedefleriyle ilgili faaliyetlerin iyi
tanımlanmaması nedeniyle, bütçeden tahsis edilen kaynak ile performans hedefi arasında
iliĢki kurulması mümkün olamamakta, bütçe uygulama sonuçlarıyla performans hedeflerinin
tam ve doğru Ģekilde ölçülmesi mümkün gözükmemektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
130
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Bütçe ile program arasında tam ve doğru bir iliĢki kurulabilmesi için, ya performans
hedefi tablosunda ya da ayrı bir baĢlık altında her bir hedefi gerçekleĢtirecek faaliyetlerin
somut ve net Ģekilde tanımlanması, bütçeden tahsis edilecek kaynağın da buna göre
belirlenmesi gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve kısmen katıldıklarını
belirterek, performans programında yer alan faaliyetlerin bütçe ile bağlantısının kurulması
amacıyla gelecek yıl performans programının hazırlanmasında faaliyetler belirlenirken
bütçeye bağlı kalınacağını taahhüt etmiĢtir. Kurum cevabında, kurum tarafından performans
programının ilk kez 2015 yılı için hazırlandığı, hazırlık sürecinde SGB ile ilgili birimlerin
koordineli Ģekilde çalıĢtığı, ancak, konunun yeterince anlaĢılamaması nedeniyle hedeflenen
baĢarının sağlanamadığı belirtilmiĢ, ayrıca Maliye Bakanlığına bağlı e-bütçe sistemi
üzerinden hazırlanan programla ilgili Bakanlık tarafından herhangi bir dönüĢ yapılmadığı
ifade edilmiĢtir. Performans programı hazırlanırken faaliyetlerin bütçedeki gereksinimlere
göre hazırlanacağı belirtilerek, 2017 Performans Programında, performans hedefleri için
belirlenecek faaliyetlerin, performans hedefleri ile bütçe arasında bağ kurulacak nitelikte
olması için birimlerin bilgilendirileceği, performans hedefi tablosunda hedefi gerçekleĢtirecek
faaliyetlerin somut ve net Ģekilde tanımlanması ve bütçeden tahsis edilecek kaynakların da
buna göre belirlenmesi için birimlerin bilgilendirileceği, ayrıca tüm bu süreçte birimlerle
koordineli bir Ģekilde faaliyetlerin gözden geçirilmesi için çalıĢmaların yürütüleceği beyan
edilmiĢtir.
Sonuç olarak performans esaslı bütçelemenin amacı, kurumsal hedeflerle bütçeler
arasında güçlü bir bağ kurulmasıdır. Kurumun performans programında tanımladığı amaç ve
hedeflerin uygulamaya geçirilmesi ve sonuçlarının gerek kurum tarafından gerekse
parlamento ve kamuoyu tarafından tam ve sağlıklı Ģekilde değerlendirilebilmesi için her bir
faaliyete tahsis edilen ödeneklerle ilgili mali yılda gerçekleĢtirilecek iĢ, faaliyet ve programın
somut ve net olarak belirlenmesi gerekmektedir.
BULGU 2: Performans Programındaki Bazı Göstergelerin Hedefle veya Birbiriyle Ġlgili
ve Tutarlı Olmaması
Performans göstergeleri, stratejik planda ve performans programında hedeflere ulaĢılıp
ulaĢılmadığını ya da ne ölçüde ulaĢıldığını ölçmeyi, ve değerlendirmeyi amaçlayan rakamsal
ya da sayısal verileri temsil etmektedir. Performans göstergelerinin kurumsal hedeflerin
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
131
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
değerlendirilmesi amacına hizmet edebilmesi için, hedefle ilgili olması, aynı hedef ya da
farklı hedefler için belirlenmiĢ göstergelerin de birbiriyle tutarlı olması gerekmektedir.
Kurumun Performans Programı üzerinde yapılan incelemede, bazı göstergelerin ait oldukları
hedefle veya birbiriyle ilgili ve tutarlı olmadığı görülmüĢtür
AĢağıda performans programından alınan iki hedef ve bunlarla ilgili göstergeler yer
almaktadır.
Tablo 1: Ġç Kontrol Sistemi OluĢturulması ve GeliĢtirilmesi
Performans Hedefi:
Kurumun merkez ve taĢra teĢkilatında iç kontrol sisteminin oluĢturulması ve
Kurumsal iletiĢim politikasının geliĢtirilmesi.
Performans Göstergesi
1- Ġç kontrol sürecini baĢlatan birlik sayısı
2- Elektronik belge yönetim sisteminin kullanan birlik sayısı
3- Sağlık hizmetlerinden duyulan genel memnuniyet oranı
Yukarıdaki tablo incelendiğinde, kurumun merkez ve taĢra teĢkilatında iç kontrol
sisteminin oluĢturulması ve kurumsal iletiĢim politikasının geliĢtirilmesi, hedefi için
belirlenen göstergelerden birisinin “sağlık hizmetlerinden duyulan genel memnuniyet
oranındaki artıĢ” olduğu görülmektedir. Performans Programında, hedef ve göstergenin
birbiriyle doğrudan ilgili olması, göstergenin hedefi gerçekleĢip gerçekleĢmediğini ölçecek
nitelikte olması Ģarttır. Bu çerçevede, sağlık hizmetlerinin kalitesindeki artıĢ ile memnuniyet
katsayısının artması arasında doğrudan iliĢki kurulması mümkündür. Ancak, idari yapıyı
güçlendirmek ile sağlık hizmetlerindeki memnuniyeti artırmak arasında bu tür bir iliĢkiden
bahsedilemez. Öte yandan, sağlık hizmetlerinden duyulan genel memnuniyet oranındaki artıĢ
göstergesi, aĢağıdaki tabloda da görüleceği üzere, baĢka hedef için de gösterge olarak
tanımlanmıĢtır. Sağlık hizmetlerinden duyulan memnuniyet oranında genel olarak iyileĢme
yaĢanmıĢ olmasına rağmen, iç kontrol sisteminin oluĢturulması ve kurumsal iletiĢim
politikasının geliĢtirilmesi konusunda baĢarı elde edilememesi, hedef ile göstergenin birbiriyle
ilgili olmadığına, dolayısıyla da göstergenin iyi tanımlanmadığına iĢaret etmektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
132
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Tablo 2: Hizmet Memnuniyetininin Arttırılması
Performans Hedefi:
Sağlık tesislerimizde sunulan hizmet memnuniyetini arttırmak
(Sağlık çalıĢanlarının hastalara uygun ve anlaĢılır bilgi vermesini sağlayacak kurum içi
mekânların sağlanması ve kurum kültürünün oluĢturulması, anket, web uygulamaları,
mobil uygulamalar, öneri kutusu, gözlem notları gibi uygulamaların daha aktif
kullanılması hedeflenmektedir.)
Performans Göstergesi
Ölçü
2013
2014
2015
75,70
78
80
-
50
65
0,0006
0,0006
0,00056
Birimi
1 -Sağlık hizmeti memnuniyet Yüzde
oranı
2-Hastanelerde muayene öncesi Yüzde
ve sonrası bilgilendirme yapılan
hasta oranı
3-Hasta hakları birimine görüĢ ve Yüzde
öneri bildiren hasta oranı
Yukarıdaki tabloda incelendiğinde, performans hedefi için belirlenen 2 ve 3 nolu
göstergelerin birbiriyle ilgili ve tutarlı olmadığı görülmektedir. 2 nolu göstergede, hedefle
uygun olarak hastanelerde muayene öncesi ve sonrası bilgilendirme yapılan hasta oranındaki
artıĢ sağlanması planlanırken, 3 nolu göstergede hasta hakları birimine görüĢ ve öneri bildiren
hasta oranının 2015 yılı için azaltılması planlanmaktadır. Performans hedefinin hastalara
uygun ve anlaĢılır bilgi vererek, sağlık hizmet memnuniyeti artırmak olduğu dikkate
alındığından 3 nolu göstergenin iyi ve doğru tanımlanmadığı anlaĢılmaktadır.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve kısmen katıldıklarını
belirterek, göstergelerin hedefle uyumluluğunu ve ölçülebilirliğini gözden geçireceklerini
beyan etmiĢtir. Ancak, kurum cevabında, kaliteli, nitelikli hizmet verilmesinin iyi bir yönetim
anlayıĢıyla mümkün olması nedeniyle, sağlık hizmetlerinden duyulan memnuniyet artıĢıyla,
“iyi yönetim uygulamalarıyla idari yapıyı güçlendirme” hedefi arasında iliĢki kurulmasının
mümkün olduğu öne sürülmüĢ, idari yapının güçlenmesinin sahada meydana gelebilecek
aksaklıkların giderilmesinde karar mekanizmasının daha hızlı iĢlemesine ve bu durumun
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
133
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
sağlık hizmetlerinin aksamadan yürütülmesine olumlu katkıda bulunacağı ifade edilmiĢtir.
Cevapta, kurum olarak bundan sonraki performans programı çalıĢmalarında hedeflerin
uygulama sonuçlarının ölçülebilmesi için çıktı/ sonuç odaklı olmasına dikkat edeceklerini
belirtmiĢlerdir. Bu kapsamda, Strateji GeliĢtirme Daire BaĢkanlığı koordinasyonunda
hazırlanacak olan 2017 yılı Performans Programında; bütün birimler ile toplantı ve çalıĢtaylar
yapılarak göstergelerin performans hedefleriyle ilgili, tutarlı ve ölçülebilir olacak Ģekilde
tanımlanmasının sağlanacağı beyan edilmiĢtir.
Hasta hakları birimine görüĢ ve öneri bildiren hasta oranının 2015 yılında
azaltılmasının hedeflenmesinin sebebi olarak ise stratejik plan ve performans programı
hazırlanırken hasta hakları birimine daha çok Ģikâyet bazında bildirimlerin olacağının
düĢünüldüğü, ancak bu göstergenin izlenme aĢamasında hasta hakları görüĢ ve önerilerin de
dâhil olması ile bu gösterge oranının artıĢ olarak izlenmeye baĢlandığı, belirtilmiĢtir. Ayrıca,
2017 yılı Performans Programı hazırlanırken göstergelerin hedeflerle uyumlu ve ilgili
olmasına, hedefin gerçekleĢme durumunu yansıtmasına ve ölçülebilir göstergelerin
belirlenmesine dikkat edileceği bildirilmiĢtir.
Sonuç olarak Performans Programı Hazırlama Rehberi‟nde de belirtildiği gibi
hedefler niteliği itibariyle stratejik amaçların gerçeklemesine yönelik spesifik ve ölçülebilir alt
amaçları temsil etmektedir. Bu nedenle, hem amaçlar ile hedeflerin hem de hedefler için
belirlenen göstergelerin birbiriyle ilgili olması ve aralarında doğrudan iliĢki kurulabilmesi
gerekmektedir. Kurum savunmasında, idari yapı ile memnuniyet katsayısı arasında dolaylı
Ģekilde bir iliĢki kurulabileceği öne sürülmektedir. Ancak, performans programında yer alan
hedefin gerçekleĢip gerçekleĢmediğini ölçebilmek için, performans göstergesinin ilgili ve
ölçülebilir nitelikte olması Ģarttır. Hedef ve gösterge arasındaki dolaylı bir iliĢki, performans
hedefinin farklı değiĢkenlerden etkilenebileceği baĢka bir ifadeyle, tespit edilen göstergenin
hedefi doğrudan ölçme imkânının olmayacağı anlamına gelmektedir. Sağlık hizmetleri
memnuniyet katsayısı göstergesi üzerinden tek baĢına, idari yapının güçlendirilmesi hedefinin
gerçekleĢip gerçekleĢmediğini ölçmek mümkün gözükmediğinden, söz konusu hedef ve
göstergenin birbiriyle ilgili olmadığı anlaĢılmaktadır.
BULGU 3: Performans Programındaki Bazı Hedeflerin Girdi Odaklı Olması ve
Göstergelerle Ġlgisinin Bulunmaması
Performans hedefleri, kamu idarelerinin stratejik planlarında yer alan amaç ve
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
134
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
hedeflere ulaĢmak için program yılında gerçekleĢtirilecek hedeflerdir. Bu hedeflerin, stratejik
plandaki önceliklere hizmet edebilmesi ve uygulama sonuçlarının ölçülebilmesi için çıktı/
sonuç odaklı olması ve performans göstergelerinin de hedeflerle ilgili olması gerekmektedir.
Kurumun performans programında yer alan bazı hedeflerin girdi odaklı olduğu ve
performans göstergeleriyle hedeflerin birbiriyle ilgili olmadığı görülmektedir. Performans
Programı Hazırlama Rehberinde performans hedeflerinin belirli, ulaĢılabilir, gerçekçi,
göstergelerle ölçülebilir ve çıktı-sonuç odaklı olacağı düzenlenmiĢtir. Kurumun Performans
Programı üzerinde yapılan incelemede, bazı göstergelerin ait oldukları hedefle veya birbiriyle
ilgili ve tutarlı olmadığı görülmüĢtür.
AĢağıda performans programından alınan iki hedef ve bunlarla ilgili göstergeler yer
almaktadır.
Tablo 3: Ġnsan Kaynağı Planlaması
Performans Hedefi :
Sağlık tesislerinin hizmet sunumu ve kapasitesine uygun olarak insan kaynağı
projeksiyonlarının planlanması
Kamu sağlık tesisleri insan kaynağı planlamasının orta ve uzun vadeli projeksiyonunun
yapılması, insan kaynağının bilgi, deneyim ve yeterliliğini artıracak eğitim programlarının
geliĢtirilmesi hedeflenmektedir
Performans Göstergesi
1- 100.000 kiĢiye düĢen hekim sayısının artırılması
2- 100.000 kiĢiye düĢen diĢ hekimi sayısı artırılması
3- 100.000 kiĢiye düĢen ebe-hemĢire sayısı artılması
Tablo 4: Kalite ve Verimlilik Standartlarına Uyum
Performans Hedefi :
Kurumumuza bağlı sağlık tesislerinde kalite ve verimlilik standartlarının uygulanmasının
sağlanması.
Kamu sağlık tesisleri kalite, verimlilik, ölçme ve değerlendirme kapasitesinin
geliĢtirilmesi,
kalite
ve
verimlilik
standartlarına
uygunluğun
periyodik
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
olarak
135
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
değerlendirilmesi hedeflenmektedir
Performans Göstergesi
1- Türkiye Kamu Hastane Birlikleri ortalama baĢarı puanın artırılması
2- 2. ve 3. basamak sağlık tesisleri ortalama baĢarı puanının artırılması
Tablo 3‟teki performans hedefi incelendiğinde, insan kaynağı alanında projeksiyon
yapmanın performans hedefi olarak belirlendiği görülmektedir. Ġnsan kaynakları alanında
“orta ve uzun vadeli projeksiyon planlaması” hedefi, iyi tanımlanma ve ölçülebilirlik
kriterlerini karĢılamamaktadır. Zira, “projeksiyonda bulunmak”, tek baĢına kurum için
performans hedefi olabilecek bir faaliyet niteliğinde olmayıp, ancak gerçekleĢtirilmesi
düĢünülen bir hedefle (örneğin “Amaç 2, Hedef 2 için belirlenen “sunulan sağlık hizmetinin
kalitesinin artırılması” hedefiyle) ilgili yürütülecek bir iĢ veya eylemi ifade etmektedir. Girdi
özelliği bulunan “orta ve uzun vadeli projeksiyon planlaması” faaliyetinin, açık, net ve
ölçülebilir olmaması nedeniyle performans hedefi olarak tanımlanması uygun değildir. Tablo
3‟deki göstergelerin performans hedefi ile de ilgili olmadığı görülmektedir. Gösterge, hekim,
diĢ hekimi ve ebe/hemĢire sayılarının artırılmasıdır. Personel sayısından artıĢ sağlanması ile
insan kaynakları alanında projeksiyon planlaması faaliyeti birbirleriyle ilgili olmayıp
göstergelerdeki iyileĢme üzerinden hedefin gerçekleĢip gerçekleĢmediğini ölçmek mümkün
değildir.
Tablo 4‟te sağlık tesislerinde kalite ve verimlilik standartlarının uygulanmasının
performans hedefi olarak belirlendiği görülmektedir. Bu hedef de, iyi tanımlanma ve
ölçülebilirlik kriterlerini karĢılamamaktadır. Kalite ve verimlilik standartlarının sağlık
tesislerinde uygulanması ile sağlık tesislerinin kalite ve verimliliğini artırılması birbirinden
farklı hedef ve eylemlerdir. Mevcut performans hedefini, ancak, kalite ve verimlilik
değerlendirmesi yapılan birlik/ sağlık tesisi sayısı ya da değerlendirme sıklığı gibi bir
performans kriteri üzerinde ölçmek mümkündür. Bu nedenle, performans hedefi ile
göstergeler birbiriyle ilgili olmayıp, göstergeler hedefi ölçecek nitelikte değildir.
Kamu idaresi cevabında; sağlık tesislerinin hizmet sunumu ve kapasitesine uygun
olarak insan kaynağı projeksiyonlarının planlanması hedefi için göstergelerinin hekim, diĢ
hekimi ve ebe-hemĢire sayılarının artırılması değil, 10.000 kiĢiye düĢen hekim, diĢ hekimi ve
ebe- hemĢire sayısını artırmak olduğu belirtilerek, 10.000 kiĢiye personel sayısında artıĢ
sağlanması ile insan kaynakları alanında projeksiyon planlaması faaliyetinin dolaylı da olsa
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
136
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
ölçebileceği öne sürülmüĢtür. Ayrıca, 10.000 kiĢiye düĢen hekim, diĢ hekimi ve ebe- hemĢire
sayısının artırılması göstergesinin, uzun vadeli hedefleri yansıtacağı düĢünüldüğünden, bu
göstergeye, 2016 yılı performans programında yer verilmediği belirtilmiĢtir.
Sağlık tesislerinde kalite ve verimlilik standartlarının uygulanması performans
hedefinin iyi tanımlanma ve ölçülebilirlik kriterlerini karĢılamadığı tespitiyle ilgili ise, 2016
yılı performans programında hizmetin kalite ve verimliliğini objektif olarak ölçüp
değerlendirebilmek için yukarıdaki performans göstergesinden farklı bir performans hedefi
belirlendiği beyan edilmiĢtir.
Sonuç olarak kurum cevabında,“10.000 kiĢiye düĢen hekim, diĢ hekimi ve ebehemĢire sayısındaki artıĢ” göstergesi ile “insan kaynakları alanında projeksiyon planlaması”
hedefinin dolaylı da olsa ölçülebileceği öne sürülmektedir. Ancak, bulguda yer alan
tespitimiz, “orta ve uzun vadeli projeksiyon planlaması” hedefinin girdi odaklı olması
nedeniyle iyi tanımlanma ve ölçülebilirlik kriterini karĢılamaması olup, kurum savunmasında,
bu tespitlere yönelik bir değerlendirme yapılmamıĢtır. Öte yandan, insan kaynaklarında
projeksiyon yapılması, ancak nitelikli sağlık çalıĢanını artırma hedefi için yürütülebilecek bir
alt faaliyet olup, niteliği itibariyle performans hedefi olmaya uygun değildir. Kaldı ki gerek
Tablo 3‟deki 10.000 kiĢiye düĢen hekim, diĢ hekimi ve ebe- hemĢire sayısının artırılması
göstergesine, gerekse Tablo 4‟deki 2. ve 3. basamak sağlık tesisleri ortalama baĢarı puanının
artırılması göstergelerine 2016 yılı performans programında yer verilmemesi de bu
tespitlerimizi doğrular niteliktedir. Sonuç olarak, performans programındaki hedeflerin,
uygulama sonuçlarının ölçülebilmesi için çıktı/sonuç odaklı olması ve performans göstergeleri
ile hedeflerin aralarında ilgi kurulabilecek Ģekilde tanımlanması gerekmektedir.
C. Faaliyet Raporunun Değerlendirilmesine ĠliĢkin Bulgular
BULGU 4: Faaliyet Raporunda Kurumun Varlık ve Yükümlülükleri, Temel Mali
Tabloları ve Mali Denetim Sonuçları Hakkında Bilgi Yer Almaması
Ġdare Faaliyet Raporunda, Kurumun faaliyetlerine iliĢkin bilgi ve değerlendirmeler
kısmındaki bazı mali bilgilerin eksik olduğu tespit edilmiĢtir. Saydamlık ve hesap verebilirlik
ilkeleri gereği, raporda, kurumun ilgili mali yıla ait varlık ve yükümlülüklerine, temel mali
tablolara (bilanço ve gelir tablosu) ve bunlara iliĢkin açıklamalara yer verilmesi, raporda
ayrıca, kurumun hesap ve iĢlemleriyle ilgili iç ve dıĢ denetim sonuçları hakkında özet bilgiler
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
137
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
yer alması gerekmektedir.
5018 sayılı Kanun‟da öngörülen Ģeffaflığı ve hesap verebilirliği gerçekleĢtirmenin
temel araçlarından birisi kamu idareleri tarafından hazırlanacak idare faaliyet raporlarıdır. Bu
raporların temel fonksiyonu, kurumun ilgili mali yılda mali durumunun tam, doğru ve
gerçekçi bir temelde ortaya konulması, kamu idarelerine yasalarla verilen tüm görev ve
sorumlulukları daha önceden belirlenmiĢ hedef ve göstergeler çerçevesinde, ne ölçüde etkin
Ģekilde yerine getirildiğinin değerlendirilmesidir. Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak Faaliyet
Raporları Hakkında Yönetmelik‟in “Birim ve faaliyet raporlarının kapsamı” baĢlıklı 18'inci
maddesinde idare faaliyet raporlarında yer alacak baĢlık ve içerikler arasında “Faaliyetlere
ĠliĢkin Bilgi ve Değerlendirmeler” sayılmakta, bu baĢlık içinde, kuruma ait varlık ve
yükümlülüklere, mali tablolara ve bunlara iliĢkin açıklamalara ve iç ve dıĢ denetim sonuçları
hakkında özet bilgilere yer verileceği düzenlenmektedir. Kuruma ait Ġdare Faaliyet Raporu
incelendiğinde, “Faaliyetlere ĠliĢkin Bilgi ve Değerlendirmeler” baĢlığı altındaki “Mali
Bilgiler” kısmında bütçe uygulama sonuçlarına iliĢkin tablolara yer verilmesine rağmen,
kurumun varlık ve yükümlülükleri ile temel mali tabloları (bilanço ile gelir tablosu) hakkında
bilgi verilmediği, raporda, iç ve dıĢ mali denetim sonuçlarıyla ilgili bilgilerin yer almadığı
görülmektedir. Oysa, faaliyet raporlarının sunumunun, Ģekil ve içerik olarak ilgili
yönetmelikte belirlenen ilkelere uygun olması gerekmektedir.
Kurum Ġdare Faaliyet Raporunda, saydamlık ve hesap verebilirlik ilkeleri gereği,
Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik‟in tam açıklama ilkesine uygun olarak, kurumun
ilgili mali yıldaki idari ve mali iĢ ve iĢlemler hakkında tam, doğru ve tutarlı veri sunması, bu
kapsamda, kurumun varlık ve yükümlülükleri ile bilanço ve gelir tablosu hakkında bilgi
verilmesi, gerçekleĢtirilen iç ve dıĢ mali denetim sonuçlarıyla ilgili kamuoyu ve meclisin
bilgilendirilmesi gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve kısmen katıldıklarını
belirterek, Ġdare Faaliyet Raporunda kurumun tüm varlık ve yükümlülüklerinin tam olarak yer
alması için yürütecekleri çalıĢmalardan bahsetmiĢler, 2016 yılı Ġdare Faaliyet Raporu
hazırlanırken Strateji GeliĢtirme Daire BaĢkanlığı tarafından genel bütçe mali tablolarının,
Döner Sermaye Bütçe Daire BaĢkanlığı tarafından da döner sermaye mali tablolarının ilgili
hesaplardan alınarak rapora ekleneceği, ayrıca mali denetim sonuçlarına da 2016 yılı Ġdare
Faaliyet Raporunda yer vereceklerini beyan etmiĢlerdir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
138
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Sonuç olarak idare faaliyet raporunun, hesap verebilirlik ve saydamlık ilkelerine
uygun olarak kurumun faaliyetleri ve mali bilgileriyle ilgili tam ve doğru açıklama sunması
gerekmektedir. Kurumun varlık ve yükümlülüklerinin, temel mali tablolarının ve mali
denetim sonuçlarının idare faaliyet raporunda yer verilmesine yönelik olarak, kurumca
taahhüt edilen faaliyetler takip eden yıllarda izlenecektir.
BULGU 5: Ġdare Faaliyet Raporunda Kurum Tarafından Ġlgili Mali Yılda Yürütülen
Faaliyetlerin Tüm Yönleriyle Değerlendirilmemesi
Kurum Ġdare Faaliyet Raporunda ilgili mali yılda yürütülen faaliyetlerin tamamının
uygulama sonuçlarının değerlendirilmediği tespit edilmiĢtir. Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak
Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik‟in raporlama ilkeleri arasında “tam açıklama” ilkesi
yer almaktadır. Bu ilke gereğince faaliyet raporlarında yer alan bilgilerin eksiksiz olması,
ilgili yılda yürütülen/yürütülmesi gereken faaliyet sonuçlarının tüm yönleriyle açıklanması
gerekmektedir.
Ġdare Faaliyet Raporunda kurumun idari ve mali kriterler açısından mevcut durumunu
tüm yönleriyle ortaya koyan bir değerlendirme ve bilginin olmadığı görülmektedir. 663 sayılı
KHK ile kurulan Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumunun oluĢumdaki temel amaç kaynak
kullanımında ve hizmet sunumunda etkinliğin ve verimliliğin artırılmasıdır. 663 sayılı
KHK‟nın 34. maddesine dayanılarak çıkarılan Kamu Hastaneleri Birlikleri Verimlilik Karne
Değerlendirmesi Hakkında Yönerge ile yürürlüğe giren verimlilik karne uygulaması da
Kuruma
bağlı
birlik
ve
hastanelerin
belirli
kriterler
açısından
değerlendirilmesi
hedeflenmektedir. Yönergede, sağlık tesislerinin tıbbi, mali ve idari kriterler açısından
sınıflandırılarak altıĢar aylık veya yıllık değerlendirmeye tabi tutulmaları öngörülmüĢtür.
Ancak, bu değerlendirmelerle hastane yöneticilerinin performansının ölçülmesi hedeflemiĢ
olsa da Kurum açısından nihai amaç, mali sürdürülebilirliği bozmadan hizmet sunumunda
etkinliğin ve verimliliğin artırılmasıdır. Kurumun Ġdare Faaliyet Raporunda, her bir sağlık
tesisinde elde edilen veriler ıĢığında kurumun, idari ve mali durumuyla ilgili genel nitelikte
bile olsa, bir değerlendirme mevcut değildir.
Faaliyet raporlarının asıl amacı, ilgili yasalarda, Kurumun stratejik planında,
performans programında ya da idari düzenlemelerde belirlenen kriter/ölçütler açısından
yürütülen görev ve faaliyetler hakkında kamu oyunu ve meclisi tam ve doğru Ģekilde
bilgilendirmektir. Kurumun Ġdare Faaliyet Raporunda, “Faaliyetlere ĠliĢkin Bilgi ve
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
139
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Değerlendirmeler” bölümünde kuruma bağlı ilgili daire baĢkanlıkları tarafından yürütülen
faaliyet ve çalıĢmalardan bahsedilmekle beraber, yürütülen tüm bu çalıĢmalar sonucunda
kurumun idari ve mali açıdan geldiği noktayı ortaya koyan, verimlilik karne uygulamasından
elde edilen performans sonuçlarına dayanan bir değerlendirme yapılmadığı görülmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve kısmen katıldıklarını beyan
etmiĢlerdir. Cevapta, raporun " Faaliyetlere ĠliĢkin Bilgi ve Değerlendirmeler bölümünde
kuruma bağlı ilgili daire baĢkanlıkları tarafından yürütülen faaliyet ve çalıĢmalardan ayrıntılı
olarak bahsedildi", denilmiĢtir. Ayrıca, Ġzleme, Ölçme ve Değerlendirme Kurum BaĢkan
Yardımcılığının gerçekleĢtirmiĢ olduğu çalıĢmalar neticesinde her genel sekreterliğe bağlı
sağlık tesislerinin tıbbi, mali ve idari kriterler açısından sınıflandırılarak altıĢar aylık veya
yıllık değerlendirmeye tabi tutulduğu belirtilerek, gelecek idare faaliyet raporlarında
faaliyetlere iliĢkin değerlendirmelere yer verileceği beyan edilmiĢtir. Bu kapsamda,
birimlerden gelen verilerin sağlıklı olabilmesi için etkin koordinasyon sağlanması için,
toplantı ve çalıĢtaylar düzenleneceği belirtilmiĢtir.
Sonuç olarak kurum cevabından verimlilik karne uygulamasının daha ziyade kurum
içi değerlendirme süreçlerine yönelik olduğu, verimlilik karne uygulamasından elde edilen
sonuçların kamuoyuyla yeterince paylaĢılmadığı anlaĢılmaktadır. Kamu Ġdarelerince
Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik‟in “tam açıklama” ilkesi gereğince,
kurumun
ilgili
yılda
yürüttüğü
faaliyet
sonuçlarının
tüm
yönleriyle
açıklanması
gerekmektedir. Bu kapsamda, verimlilik karne uygulaması kapsamında, sağlık tesisleri
üzerinde mali ve idari kriterler açısından yapılan değerlendirme sonuçlarının idare faaliyet
raporunda yer alması gerekmektedir.
BULGU 6: Ġdare Faaliyet Raporunda, Performans Hedefleriyle Ġlgili Meydana Gelen
Sapmaların Tam, Doğru ve Ġkna Edici ġekilde Açıklanmaması
Ġdare Faaliyet Raporlarında, idari ve mali bilgiler yanında, kamu idarelerinin
belirlenmiĢ performans göstergelerine göre hedef ve gerçekleĢme durumu ile meydana gelen
sapmaların tam ve doğru Ģekilde açıklanması, yaĢanan sapmalara iliĢkin değerlendirmelerin
idarenin performans sonuçlarıyla ilgili ikna edici bilgiler içermesi gerekmektedir.
Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik‟in
raporlama ilkeleri arasında “tam açıklama” ilkesi yer almaktadır. Bu ilke gereğince faaliyet
raporlarında yer alan bilgilerin eksiksiz olması, ilgili yılda yürütülen faaliyetlerin uygulama
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
140
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
sonuçlarının tüm yönleriyle ve doğru Ģekilde açıklanması gerekmektedir. Kurum Ġdare
Faaliyet Raporundaki Performans Sonuçları Tablosunda kimi performans hedeflerine
ulaĢılamamıĢ (sapma) olmasına rağmen, bunlarla ilgili tabloda “baĢarılı/hedefe ulaĢıldı” “ya
da
“makul”
Ģeklinde
değerlendirmeler
yer
almaktadır.
Ayrıca,
bazı
performans
göstergelerindeki sapmaların nedeni ya da alınacak önlemlerle ilgili yeterli açıklamalar
mevcut değildir. Bu durum, performans göstergelerine iliĢkin uygulama sonuçlarına yönelik
değerlendirmelerin,
gerçekçi
ve
ikna
edici
bilgiler
içermediğini
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
göstermektedir.
141
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Performans Sonuçları (GerçekleĢme Durumu) YanlıĢ Tanımlanan Performans
Göstergeleri
Performans
Performans
Hedefi
Göstergesi
Hedeflenen
GerçekleĢme
Faaliyet
Durumu
Raporunda
GerçekleĢme
Değerlendirme
Kurum
(Kurumun
Tarafından
Tespiti)
Yapılan Açıklama
Performans
"Eğitici
kaynağının
Programında,
gösterge,
öğrencisinin
“Sağlık
düĢmesi hedeflenen
tesislerinde
performans
eğitici
baĢına
Sağlık
göstergemizdir.
düĢen
tıpta
tesislerinde
Ancak eğitici baĢına
uzmanlık
eğitici baĢına
yaklaĢık 4 uzmanlık
öğrenci sayısını
öğrencisinin
artırmak.”
tıpta
7,00
4,28
BaĢarılı
uzmanlık
düĢmesi
öğrenci
hedeflenen
belirlenmiĢ
sayısı/Sayı
performansın
iken,
ile
üzerinde
bilgi, deneyim
ve yeterliliğinin
artıracak
7
uzmanlık
düĢen
Ġnsan
baĢına
yurt
bir
olarak
Raporda,
öğrenci sayısını
gerçekleĢme
azaltmak olarak
olmuĢtur.”
tanımlanmıĢ. Ġki
belge
içi ve yurt dıĢı
arasında
tutarsızlık
eğitim
mevcut.
programlarının
geliĢtirilmesi
Bir
yılda
yurtdıĢından
eğitim amaçlı
gelen personel
sayısı/Sayı
425,00
277,00
Makul
Mevcut
ikili
Sapmanın
antlaĢmaların
iptal
nedeni
ortaya
edilmesi ya da ikili
konulmuĢ
anlaĢma
ancak, alınacak
çerçevesinde eğitim
önlemlerle ilgili
amaçlı
gelmek
ikna edici bilgi
isteyen
personel
sayısında
ve
azalma
değerlendirme
gibi
sunulmamıĢtır.
olması
nedenlerden dolayı
performans
göstergemiz hedefin
altında kalmıĢtır
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
142
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Nitelikli
yatak
Sapmanın
oranında
sağlık
nedeni
tesisi
planlama
politikalarındaki
firma
Kurumumuza
problemleri, coğrafi
bağlı
Ģartlar
sağlık
ve
inĢaat
tesislerinin
alt
sezonunun
yapısının
ve
etkilemesine
donanımlarının
olarak
iyileĢtirilmesi
uzatımlarının
Nitelikli yatak
oranı/Y
65
51
Makul
bağlı
süre
yaĢanması,
edici değildir.
Ayrıca,
değiĢiklikler,
yüklenici
ikna
bu
göstergenin
2016
yılında
izlenmeyecek
olmasının
nedeni
açıklanmamıĢtır
.
sağlık
tesisleri yöneticileri
tarafından
yatak
sayısının net
olarak
istenilen
dönem
için
verilememesi
gibi
nedenlerle
performans
göstergemiz hedefin
altında kalmıĢtır.
Bu gösterge 2016
yılında
izlenmeyecektir.
10.000 kiĢiye düĢen
Sapmanın
yatak
sayısında
nedeni
sağlık
tesisi
planlama
politikalarındaki
10.000 kiĢiye
düĢen
yatak
sayısı/Adet
değiĢiklikler,
28
16,1
Makul
yüklenici
firma
problemleri, coğrafi
Ģartlar
ve
inĢaat
Kurumumuza
olarak
bağlı
uzatımlarının
sağlık
tesislerinin
alt
yaĢanması,
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
edici değildir.
Ayrıca,
bu
göstergenin
2016
yılında
izlenmeyecek
olmasının
nedeni
sezonunun
etkilemesine
ikna
bağlı
açıklanmamıĢtır
süre
sağlık
143
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
yapısının
ve
tesisleri yöneticileri
donanımlarının
tarafından
iyileĢtirilmesi
yatak sayısının net
olarak
istenilen
dönem
için
verilememesi
gibi
nedenlerle
performans
göstergemiz hedefin
altında kalmıĢtır.
Bu gösterge 2016
yılında
izlenmeyecektir
1.000.000
kiĢiye
düĢen
MR
cihazı
4,8
3,43
Makul
Sapmanın nedeni ve
Hedefin, ancak
alınacak önlemlerle
%
ilgili bir açıklama
gerçekleĢtirilmiĢ
yapılmamıĢtır
iken,
ortaya
çıkan
sonuç
sayısı/Adet
71,46
„sı
“makul” olarak
değerlendirilem
ez
Özellikli
sağlık
Sapmanın
hizmetlerinin
nedeni
tamamının
edici
olmayıp,
Özellikli
uygulandığı
sağlık
sayısı en az hizmet
69,23
verilen
Robotik
gerçekleĢmiĢ
Cerrahi
Hizmeti
olmasına
hizmetlerinin
tamamının
13
9
Makul
bölge
ikna
hedefin ancak %
i
uygulandığı
gösterge olarak baz
rağmen
bölge sayısı
alınarak yazılmıĢtır.
“makul” olarak
Yeterli
değerlendirilem
cihaz
personel
ve
altyapısı
sonuç
ez
sağlanacaktır
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
144
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
Raporda
ortalama
kalıĢ
süresinin
Sonuç
baĢarılı
düĢüklüğünün
Kurumumuza
olarak
hizmetin
bağlı
tanımlandığından
kalitesini
tesislerinde
herhangi bir sapma
gösterdiği
sunulan sağlık
nedeni yazılmamıĢ.
belirtilmektedir.
sağlık
hizmetlerinin
Ortalama kalıĢ
kalitesini
gün sayısı
3,8
4,2
BaĢarılı
Bu
kapsamda,
bu
sürenin
düĢürülmesinin
arttırarak
hedeflenmiĢ
sürdürülebilirli
olması
ğini sağlamak
gerekirken, süre
artmıĢ ancak bu
raporda baĢarılı
olarak
yer
almıĢtır.
Sapmanın
nedeni
alınacak
Kurumumuza
bağlı
sağlık
tesislerinde
kalite
ve
Türkiye Kamu
--
ve
Birlikleri
önlemlerle ilgili
bir
Hastane
740
738
BaĢarılı
açıklama
yapılmamıĢtır.
verimlilik
ortalama
Standartlarının
baĢarı
küçük de olsa
uygulanmasının
puanı/Sayı
bir sapma var.
sağlanması.
Oysa,
Bu
olarak
hedefte
baĢarılı
kabul
edilmiĢ.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
145
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
“Sağlık
Hedefin
Kurumlarında
%
Özürlü Bireyler Ġçin
gerçekleĢmiĢ
UlaĢılabilirlik
iken
sonuç,
Temel
baĢarılı
olarak
Bilgiler
Rehberi”doğrultusu
nda
Bireylerin
sağlık
hizmetlerine
eriĢimini
kolaylaĢtırmak.
belirlenmiĢ
olup,
öncelikle
mali
kaynaklı
bireylerin
sebeplerden dolayı
kamu
sağlık
65
56
BaĢarılı
86,15‟i
tanımlanamaz.
standartlar
Engelli
eriĢebileceği
ancak
gerekli
düzenlemelerin
kuruluĢlarının
yapılamaması,
oranı/Yüzde
sonrasında
ise
binaların
eski
olmasına
bağlı
olarak
fiziki
koĢulların
yetersizliği
ve
düzenleme
yapılamaması
nedenlerle
sapma
gibi
hedefte
meydana
gelmiĢtir.
Kurumumuz
personellerinin
güvenlik
ve memnuniyet
seviyesini
arttırmak.
Hedefin
Sağlık
%
çalıĢanlarına
yönelik Ģiddet
2.400
2.147
BaĢarılı
olay
sayısı/Adet
hizmet
kaynakların
etkin ve verimli
kullanımını
sağlamak.
oranı
oranı/Yüzde
sonuç,
baĢarılı
olarak
yılı
%6
artıĢ
olarak
gerçekleĢmiĢtir.
Gelirlerdeki
artıĢ
iken
tanımlanamaz.
gelirlerdeki
sunumunda
89‟u
gerçekleĢmiĢ
--
2015
Sağlık
ancak
10
6
Makul
Enflasyon
ve
Hedefin % 60 „ı
gerçekleĢmiĢ
iken
sonuç
makul
kabul
büyüme
edilemez.
oranlarındaki
Ayrıca, alınacak
sapmalar ve SUT
önlemlerle ilgili
fiyatlarında
bir
açıklama
beklenen
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
146
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
iyileĢmenin
yapılmamıĢtır.
gerçekleĢmemiĢ
giderleri
olması
artırmıĢ,
gelirlerde
ise azalmaya neden
olmuĢtur.
Hedefin
Sonuç
Öncelikli
Görülen
ve
Ülke
Bölgelere
Teknik
ve
Sağlık Hizmeti
Ġnsani Yardım
Alnında Gerekli
Sağlanan Ülke
Yardım
Sayısı
ve
11
9
Destek
BaĢarılı
baĢarılı
%
81,8‟i
olarak
gerçekleĢmiĢ
tanımlandığından
olmasına
herhangi bir sapma
rağmen
nedeni
“baĢarılı” olarak
veya
sonuç
açıklama
tanımlanmıĢ.
yazılmamıĢ.
Ayrıca, alınacak
önlemlerle ilgili
Sağlamak
bir
açıklama
yapılmamıĢtır.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve kısmen katıldıklarını beyan
etmiĢlerdir.Kurum, performans programlarının izlemesi ile ilgili kendilerinde herhangi bir
program bulunmadığını, Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün ebütçe sistemi altında bulunan performans bütçe modülünden izleme yapıldığını, bu sistemde
izleme ve değerlendirme ile ilgili olarak “iyileĢtirilmeli”, “makul” ve “baĢarılı” Ģeklinde 3
adet hedefe ulaĢma derecesi bulunduğunu belirtmiĢlerdir. Ayrıca, sapmanın doğal olduğu,
göstergelerin izlenmesinin nasıl değerlendirileceğine ait mevzuatta herhangi bir hüküm de
mevcut olmadığı, bu kapsamda, hedefin gerçekleĢme derecesi %75 ve yukarısı baĢarılı, %50 %75 arası makul ve %50‟nin altında ise iyileĢtirilmeli Ģeklinde yorumladıklarını ifade
etmiĢlerdir.
Aynı Ģekilde, 1.000.000 kiĢiye düĢen MR cihazı sayısında hedeflenen oranına (4.8)
göre elde edilen sonucun (3.43) makul değerlendirilmesinin uygun olmadığı tespitimiz için
ise, kurum, “yapılan değerlendirmede gerçekleĢme durumu baĢarısız olarak görünse de, MR
cihazında hedeflenen gerçekleĢme oranı tarafımızca belirtilen ve öngörülemeyen sebeplerden
dolayı "makul" olarak kabul edilebilir” demiĢtir.
Hastanede ortalama kalıĢ gün süresiyle ilgili olarak ise, kurum, “hedeflenen gösterge
düzeyi ile gerçekleĢme durumu arasında sadece %10‟luk bir fark meydana gelmiĢ olup
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
147
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
gerçekleĢme oranı bu sebepten dolayı tarafımızca baĢarılı olarak kabul edilmiĢtir.” demiĢtir.
Kurum, gelirlerdeki artıĢla ilgili tespitimize cevap olarak, gelirlerde hedeflenen
iyileĢmenin sağlamamasında, SUT fiyatlarında beklenen iyileĢmenin gerçekleĢmemiĢ olması,
hizmet geniĢlemesi ve yeni hizmete giren sağlık tesislerinin hedeflenen düzeyde olmaması,
Güneydoğu ve Doğu Anadolu Bölgesindeki terör olayları gibi faktörlerin etkili olduğunu
belirterek, hedeflenen düzeyin %60‟ının gerçekleĢmiĢ olması makul gibi görünmese de, %
6‟lık bir gelir artıĢının olumlu kabul edileceğini öne sürmüĢtür.
Performans programında sağlık tesislerinde eğitici baĢına düĢen tıpta uzmanlık öğrenci
sayısını artırmak iken faaliyet raporunda azaltmanın hedeflenmiĢ olması sebebiyle iki belge
arasında tutarsızlık olduğu tespiti için; performans programında sağlık tesislerinde eğitici
baĢına düĢen tıpta uzmanlık öğrenci sayısını arttırmanın hedeflenmiĢ, uzmanlık sayısı
arttırılarak hedef gerçekleĢmiĢtir denilmektedir. Ayrıca, “uzmanlık öğrencisi sayısı ile birlikte
eğitici sayısı da artmıĢtır. Uzmanlık öğrencilerinin artıĢı ile birlikte eğitici sayısının da artması
performans
programındaki
hedefi
gerçekleĢtirmemizi
engellememiĢtir.
Performans
programında hedeflenen, aslında tek baĢına uzmanlık öğrencisi sayısını arttırmaktır. Eğitici
baĢına düĢen uzmanlık öğrencisi sayısı azalmıĢtır ancak uzmanlık öğrencisi sayısının
arttırılması hedefi gerçekleĢmiĢtir. Performans programında hedeflenen, aslında tek baĢına
uzmanlık öğrencisi sayısını arttırmaktır. Eğitici baĢına düĢen uzmanlık öğrencisi sayısı
azalmıĢtır ancak uzmanlık öğrencisi sayısının arttırılması hedefi gerçekleĢmiĢtir.” denilerek,
2015 yılında ülkemize hizmet içi eğitim kapsamında gelen yabancı uyruklu sağlık personeli
sayısının azaldığı belirtilmiĢ, gelecek dönemde yabancı uyruklu sağlık personelinin ülkemizi
tercih etmesi için atılacak adımlarla ilgili bilgi verilmiĢtir.
Kurum nitelikli yatak oranıyla ilgili tespitimiz için, ise “nitelikli yatak planlamalarını
ve yeni yatırım programını Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü hazırlamaktadır. Kurumumuz
ve Daire BaĢkanlığımız ilgili Genel Müdürlüğün hazırlamıĢ olduğu program uyarınca
çalıĢmalarını yürüttüğünden bu konuda faal bir rol oynamamaktadır. 10.000 kiĢiye düĢen
yatak sayısı doğrudan yapılan sağlık tesisi yatırımı ile ilgili olup SHGM'nin hazırlamıĢ olduğu
program uyarınca Sağlık Yatırımları Genel Müdürlüğünün hazırladığı ve Kalkınma
Bakanlığına onaylattığı yatırım planı doğrultusunda gerçekleĢtirilir. Kurumumuz ve Daire
BaĢkanlığımız söz konusu yatırımların baĢlangıcından teslim alınmasına kadar geçen süreçleri
takip etmekle görevli olmasına rağmen kararın verilmesi ve gerçekleĢtirilmesinde etkin rol
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
148
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
oynamamaktadır. Bu sebeple veri sapmasında doğrudan bir iliĢkimiz olmadığı gibi bu konuda
etkin olmadığımızdan söz konusu performans hedefinin 2016 yılı için izlenmemesi kararı
verilmiĢtir” demiĢtir.
Teknik ve insani yardım sağlanan ülke sayısında yaĢanan sapmayla ilgili ise, kurum,
“öncelikli görülen ülke ve bölgelere sağlık hizmeti alanında gerekli yardım ve destek sağlama
hedefinin TĠKA ve Bakanlığımız tarafından belirlenen usullere göre adı geçen ülkelerle
karĢılıklı antlaĢmalara göre yapılmakta olup Kurumumuz sadece bu hastanelerin iĢletmelerini
üstlenmektedir. Bu sebeple belirtilen hedeflere göre baĢarılı olarak değerlendirilmiĢtir”
demiĢtir.
Kurum,
özellikli
sağlık
hizmetlerinin
tamamının
uygulandığı
bölge
sayısı
göstergesindeki sapmanın ikna edici olmadığı tespitimiz için; “2014 yılında 4 merkezde, 2
sağlık üst bölgesinde Robotik Cerrahi Sistemi bulunmaktadır. Özellikli Sağlık Hizmetleri
kapsamında bulunan Robotik Cerrahi Merkezlerinin daha verimli, kaliteli ve ulaĢılabilir
olabilmesi için kurum üst yönetimi tarafından yapılan çalıĢmada, bu cihazın ileri düzey
kullanım beceri gerektirmesi, kullanım için sertifikasyon istenmesi, cihaz fiyatının pahalı
olması, ameliyathanede geniĢ alanı kaplaması bundan dolayı her ameliyathaneye
kurulamaması, hizmetin daha pahalı olması, kurulacak hastanelerde Robotik Cerrahi
uygulamalarına eĢdeğer açık operasyonları yapmaya uygun peroperatuar tüm imkân ve
ekipmanları olmalı, ilgili cerrahi/tıbbi kadroları bünyesinde bulunma gerekliliği, yıllık vaka
öngörüsü en az 100 vaka olması gerekliliği göz önüne alınarak yeniden merkez planlaması
yapılmıĢ ve buna bağlı olarak 2015 yılı sonunda 6 Üst Sağlık Bölgesinde hizmet verilmeye
baĢlanmıĢtır. Bu hizmetin verimli çalıĢması takip edilerek diğer bölgelere planlama yapılması
ileri bir tarihte yapılmak üzere düzenlenmiĢtir. Türkiye'de Özellikli Planlama Gerektiren
Sağlık Hizmetleri 2011-2023 kitabına göre özellikli sağlık hizmetleri kapsamında Prematüre
Retinopatisi (ROP), Robotik Cerrahi Merkezleri, Robotik Yürüme, Hiperbarik Oksijen Tedavi
Merkezleri, Kapsamlı Onkoloji Merkezleri, Onkoloji Tanı Ve Tedavi Merkezleri, Yoğun
Bakım Hizmetleri, Yanık Merkezleri, Ġnme Merkezleri, KVC Merkezleri, Kemik Ġliği
Merkezleri Bulunmaktadır. Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri, El Cerrahisi Merkezleri,
Perinatal Merkezleri hakkındaki ilgili faaliyetler de ayrıca 2015 Ġdare Faaliyet Raporunda yer
almaktadır. Her biri ileri uzmanlık bilgi ve teknolojisi gerektiren bu bölümlerin tek bir
hizmete göre hizmet bölge sayısı baz alınarak değerlendirilmesi gerçek performans
değerlendirmesini ortaya koymamaktadır. Özellikli sağlık hizmeti kapsamında bulunan her bir
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
149
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
hizmetin kendi içinde ayrı olarak değerlendirilmesi daha doğru ve verimli performans
değerlendirilmesine yol açacaktır.” demiĢtir.
Engelli bireylerin eriĢebileceği kamu sağlık kuruluĢlarının oranıyla ilgili tespitimize,
özürlü bireylerin sağlık hizmetlerine daha kolay ulaĢması için, 2014/09 sayılı Bakım, Onarım
ve Tadilat ĠĢleri Genelgesi dikkate alınarak belirtilen öncelikli alanlarda iyileĢtirme
çalıĢmalarının yürütülmesi için mali bütçenin hazırlanarak Kuruma iletilmesinin 89 Genel
Sekreterlikten istendiği belirtilerek, ancak bazı sağlık tesislerin yapılmakta olan Ģehir
hastanelerine taĢınması planlandığından kamu kaynaklarının etkin, verimli kullanılması ve atıl
kapasite oluĢturulmaması için sağlık tesislerinin mevcut binasında bu haliyle hizmet vermeye
devam etmesinin uygun olacağının mütalaa edildiği beyan edilmiĢtir. Sağlık çalıĢanlarına
yönelik Ģiddet olayının kontrol edilmesi kolay olmayan bir durum olması sebebiyle ulaĢılmak
istenen hedefle ilgili sapma yaĢanabileceği belirtilerek, sağlık alanında Ģiddetin azaltılmasına
dönük "Sağlıkta ġiddet Eylem Planı” hazırlanarak uygulamaya geçirileceği beyan edilmiĢtir.
Sonuç olarak , bulgu içinde yer alan tablodaki hedef ve göstergeler için yapılan
tespitler, neden sapmanın olduğuyla ilgili değil, meydana gelen sapmaların tam, doğru ve ikna
edici
Ģekilde
açıklanmamasıyla
ilgilidir.
Hedeflerin
gerçekleĢme
durumuna
göre,
“iyileĢtirilmeli”, “makul” ve “baĢarılı” Ģeklinde üç farklı tanımlama yapılması uygun olmakla
beraber, önemli olan bu tanımlamaların elde edilen sonucu tam ve gerçekçi olarak ortaya
koyacak Ģekilde kullanılmasıdır. Bu kapsamda, Hedefin %90 ve üzerindeki bir gerçekleĢme
makul sayılabilir, ancak %50-75 arası bir gerçekleĢme oranının makul değerlendirilmesi,
kurumun performansıyla ilgili sunduğu bilgilerin doğru, güvenilir ve ikna edici olmadığını
göstermektedir.
Performans programı ve faaliyet raporunun kurumun ilgili mali yıldaki performans
hedefleriyle ilgili objektif ve doğru veri sunabilmesi için, program ve faaliyet raporunda her
bir hedef için belirlenen gösterge ve kriterin aynı içeriği temsil etmesi, idare faaliyet
raporunda, uygulama sonuçları değerlendirilirken performans programdaki hedeflere bağlı
kalınması gerekmektedir. Bu çerçevede, 2015 yılı Performans Programında (s.40) açık Ģekilde
sağlık tesislerinde eğitici baĢına düĢen tıpta uzmanlık öğrenci sayısını artırmanın hedeflendiği
belirtilmiĢ iken Ġdare Faaliyet Raporunda (s.116) eğitici baĢına uzmanlık öğrenci sayısının
düĢmesinin hedeflendiği, elde edilen sonucun (4) baĢarılı olarak değerlendirildiği
görülmektedir. Ġki belge arasında açık bir tutarsızlık mevcut olup, Ģayet, iddia edildiği gibi
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
150
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
asıl hedef uzman doktor sayısının artırılması ise performans programında bu hedefin açıkça
yer alması, sonuçların da ona göre ölçülmesi gerekirdi. Kurum cevabından, programdaki
hedef ve göstergelerin iyi tanımlanmadığı, idare faaliyet raporundaki değerlendirmelerin de
doğru ve güvenilir veri sunmadığı açıkça anlaĢılmaktadır.
Performans esaslı bütçeleme, kamu idarelerinin kendi yetki ve sorumlulukları altında
bulunan görevlerle ilgili hedef/ gösterge belirlemeleri, kurum bütçesinden ayrılacak
ödeneklerle program ile bütçe arasında bağ kurmaları esasına dayanan bir bütçe sistemidir.
Stratejik plan, performans programı ve faaliyet raporunu esas alan bu sistem, kamu
idarelerinin yasal ve idari açıdan kendi görev ve yetki alanına giren, kurumsal bütçelerle
gerçekleĢtirilebilen alanlarda stratejik amaç/hedef belirlemelerini öngörerek, kamusal hesap
verebilirliğe yardımcı olmayı hedeflemektedir. Kurum cevabında, nitelikli yatak oranına
iliĢkin göstergedeki sapmanın yeterince izah edilmediği bulgusu için nitelikli yatak
planlamalarını ve yeni yatırım programını Sağlık Bakanlığına bağlı Sağlık Hizmetleri Genel
Müdürlüğünün hazırladığını, kendilerinin faal bir rolünün olmadığını belirtmektedir. Benzer
Ģekilde, teknik ve insani yardım sağlanan ülke sayısında yaĢanan sapmayla ilgili de kurumun
görevinin bu hastaneleri iĢletmek olduğu, diğer hususlarda sorumluluklarının bulunmadığı
beyan edilmektedir. Ancak, kurumun kendi inisiyatif ve sorumluluğunda olmayan, kurumca
kontrol edilemeyen faktörlere bağımlı bir konuda performans hedef/göstergesi belirlenmesi,
performans esaslı bütçelemenin temel ilkeleriyle uyumlu değildir. Performans programı ve
faaliyet raporlarının kurumsal hesap verebilirliğin gerçekleĢmesine aracılık edebilmesi için
performans hedeflerinin kurumun yasal görev ve yetki alanıyla uyumlu olması, açık/ net
Ģekilde tanımlanması gerekmektedir.
Özellikli sağlık hizmetlerinin tamamının uygulandığı bölge sayısı göstergesindeki
sapmayla ilgili kurum cevabından, 2015 yılı Performans Programında özellikli sağlık
hizmetlerinin tamamının uygulandığı bölge sayısı için belirlenen hedeflerin, ilgili cihazların
kullanım sertifikasyonu istenmesi, cihaz fiyatının pahalı olması vb. etkenlerden dolayı
gerçekleĢmesinin mümkün olmayacağının anlaĢıldığı, bu nedenle yeniden merkezden
planlama yapıldığı anlaĢılmaktadır. Kurumun kendi cevabında ayrıca, her biri ileri uzmanlık
bilgi ve teknolojisi gerektiren bölümlerin tek bir hizmete göre hizmet bölge sayısı baz alınarak
değerlendirilmesinin gerçek performans değerlendirmesini ortaya koyamayacağı kabul
edilmektedir. Dolayısıyla da, kuruma bağlı sağlık tesislerinin alt yapısının ve donanımlarının
iyileĢtirilmesi hedefi için belirlenen “özellikli sağlık hizmetlerinin tamamının uygulandığı
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
151
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
bölge sayısı” göstergesi iyi tanımlanma kriterlerini karĢılamamaktadır. Bu aynı zamanda,
faaliyet raporunda, ortaya çıkan sapmaya iliĢkin yapılan açıklamanın yetersizliğini ortaya
koymaktadır.
Gerek engelli bireylerin eriĢebileceği kamu sağlık kuruluĢlarının oranıyla ilgili gerekse
sağlıkta Ģiddet konusuyla ilgili denetim bulgusu, hedeflenen baĢarı oranına ulaĢılmamasına
rağmen bunun kurumca baĢarılı olarak raporlanmasıyla ilgilidir. Performans esaslı
bütçelemede, performans hedefine ulaĢılması kadar elde edilen sonuçların kurum tarafından
tam ve doğru Ģekilde raporlanması da büyük önem taĢımaktadır. Kamuoyu ve meclisin
konuyla ilgili olarak doğru Ģekilde bilgilendirilmesi için idare faaliyet raporunda hem
performans hedefine iliĢkin sapma oranı hem de sebepleri hakkında ikna edici bilgilere yer
verilmesi gerekirken, kurum bu gereklilikleri tam olarak yerine getirmemiĢtir.
BULGU 7: Kurumun TaĢradaki Harcama Birimleri Tarafından Birim Faaliyet
Raporunun Hazırlanmaması
Kuruma bağlı genel sekreterlikler tarafından Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak Faaliyet
Raporları Hakkında Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak birim faaliyet raporu
hazırlanmadığı tespit edilmiĢtir. Mezkur Yönetmelik‟in 10‟uncu maddesinde genel bütçe
kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler, sosyal güvenlik kurumları ve mahalli
idarelerin bütçelerinde kendisine ödenek tahsis edilen harcama yetkilileri tarafından birim
faaliyet raporu hazırlayacakları düzenlenmiĢtir. Yönetmelik‟te ayrıca, kurum idare faaliyet
raporunun birim faaliyet raporları esas alınarak üst yönetici tarafından hazırlanacağı
belirtilmektedir.
Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak, kuruma bağlı taĢra birimleri olan genel
sekreterlikler tarafından, birim faaliyet raporu hazırlanmamıĢtır. Türkiye Kamu Hastaneleri
Kurumu TaĢra TeĢkilatı ÇalıĢma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge‟de taĢrada kurum
harcama biriminin genel sekreterlik olduğu, harcama yetkisinin de genel sekreterde
bulunduğu düzenlenmektedir. Bu nedenle, Kamu Ġdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları
Hakkında Yönetmelik hükmü gereğince, bütçeyle kendisine ödenek tahsis edilen her birim
gibi genel sekreterliklerin de birim idare faaliyet raporu hazırlaması ve takip eden yılın Ocak
ayı sonuna kadar üst yöneticiye sunması gerekmektedir.
Kurum Ġdare Faaliyet Raporu bütçe uygulama sonuçlarıyla ilgili tam ve doğru bilgi ve
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
152
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
değerlendirme sunabilmesi için ödenek tahsisi edilen her harcama biriminin birim faaliyet
raporu hazırlaması ve bun raporların kurum idare faaliyet raporuna esas teĢkil etmesi
gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve kısmen katıldıklarını ifade
ederek, “Kurumumuz merkez ve taĢra teĢkilatında yeterli nitelikte insan kaynağının
bulunmaması ayrıca hem merkez hem de taĢra teĢkilatında gerçekleĢen personel hareketliliği,
üst yönetim değiĢiklikleri, iĢ yükünün fazla olması ve özellikle taĢra teĢkilatında söz konusu
rapora iliĢkin farkındalık ve bilginin sağlanamamıĢ olması sebeplerinden ötürü Kurum Ġdare
Faaliyet Raporumuz merkez teĢkilatımızda yer alan BaĢkan Yardımcılıklarımıza bağlı
dairelerin faaliyetleri esas alınarak hazırlanmıĢtır. Kurumumuz taĢra teĢkilatı harcama birimi
yaklaĢık 900 civarındadır. Bütün bu harcama birimlerinin kendi birim faaliyet raporlarını
hazırlaması ve hazırlanan faaliyet raporlarının kısa sürede konsolide edilerek Kurum Ġdare
Faaliyet Raporunun hazırlanması gerçekçi görünmemektedir” demiĢtir.
Sonuç olarak 5018 sayılı Kanun'un 41'inci maddesinde, üst yöneticilerin ve bütçeyle
ödenek tahsis edilen harcama yetkililerinin hesap verme sorumluluğu çerçevesinde, her yıl
faaliyet raporu hazırlayacakları, üst yöneticinin, harcama yetkilileri tarafından hazırlanan
birim faaliyet raporlarını esas alarak, idaresinin faaliyet sonuçlarını gösteren idare faaliyet
raporunu düzenleyerek kamuoyuna açıklayacağı
düzenlenmiĢtir. Kamu
Ġdarelerince
Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik‟te de aynı Ģekilde, bütçelerinde
kendisine ödenek tahsis edilen harcama yetkilileri tarafından birim faaliyet raporu
hazırlanacağı, kurum idare faaliyet raporunun birim faaliyet raporları esas alınarak üst
yönetici tarafından hazırlanacağı belirtilmektedir. 5018 sayılı Kanun‟da harcama birimleri,
bütçeyle kendilerine ödenek tahsis edilen birimler olarak tanımlanmaktadır. Türkiye Kamu
Hastaneleri Kurumu TaĢra TeĢkilatı ÇalıĢma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge‟de taĢra
harcama birimleri olarak kamu hastaneleri birlikleri (genel sekreterlikler) belirlenmiĢ olup
mevcut durumda kuruma bağlı 88 genel sekreterlik bulunmaktadır. 2015 yılı Merkezi
Yönetim Bütçe Kanunu‟nda kuruma yapılan toplam 9.873.269.000 TL ödenek tahsisinin
9.804.576.500-TL‟si hastane birliklerine yapılmıĢ gözükmektedir. 5018 sayılı Kanun ve ilgili
diğer mevzuat gereğince kendilerine ödenek tahsis edilen her birim gibi kamu hastane
birliklerinin de hesap verme sorumluğunun bir gereği olarak, kendilerine tahsis edilen
ödeneklerin uygulama sonuçlarına iliĢkin birim faaliyet raporu hazırlamaları, üst yöneticinin
de kurum idare faaliyet raporunu hazırlarken birim faaliyet raporlarını esas alması gerekmektedir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
153
T.C. SayıĢtay BaĢkanlığı
D. Faaliyet Sonuçlarının Ölçülmesi ve Değerlendirilmesine ĠliĢkin
Bulgular
BULGU 8: Kurumda Performans Bilgisinin Üretildiği, Kaydedildiği ve Analiz
Edildiği Veri Kayıt Sisteminin Mevcut Olmaması
Kurumda performans bilgisinin üretildiği, kaydedildiği, toplandığı ve analiz edildiği
bir veri kayıt sisteminin mevcut olmadığı görülmüĢtür. Kurum tarafından ilgili mali yıl için
belirlenmiĢ bir performans hedefi, bu hedeflere ulaĢmak için yürütülecek faaliyet ve
göstergeler mevcut olmakla beraber, bunların uygulama sonuçlarını gösteren performans
bilgilerinin önemli kısmının tam, doğru, tutarlı, güvenilir ve ikna edici veriler içermediği
görülmüĢtür.
Kamu idaresi cevabında; bulgunun doğru olduğunu ve kısmen katıldıklarını ifade
ederek, performans programının izlenmesine yönelik sistem kuracaklarını, veri kayıt
sisteminin güvenirliğini sağlayacaklarını, bu konuda gerekli eğitimleri vereceklerini beyan
etmiĢlerdir.
Sonuç olarak performans esaslı bütçeleme süreçlerinin sağlıklı Ģekilde iĢlemesi
güvenilir bir veri kayıt sisteminin kurulmasına bağlıdır. Kurumun, veri kayıt sisteminin
kurulmasına yönelik taahhüt ettiği faaliyetler gelecek yıl denetimlerinde izlenecektir.
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu 2015 Yılı Performans Denetim Raporu
154
T.C. SAYIġTAY BAġKANLIĞI
06520 Balgat / ANKARA
Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00
e-posta: [email protected]
http://www.sayistay.gov.tr
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

Create flashcards