Mendel Genetiği, Kalıtım, Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji

advertisement
Mendel Genetiği, Kalıtım, Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji
MENDEL GENETİĞİ
Ebeveyn (ana-baba) ile oğul bireyler arasındaki benzerlik ve farklılıkların nasıl veya hangi oranlarda ortaya
çıkabileceğini araştıran bilim dalına kalıtım bilimi veya genetik denir.
Kalıtım esaslarını ilk ortaya koyan bilim insanı Gregor Mendel’dir. Medel’in görüşleri doğrulandığında Mendel
Yasa’ları ortaya çıkmıştır.
A. OLASILIK İLKELERİ VE UYGULAMALARI
Şansa bağlı olarak gerçekleşen olaylara olasılık olayları denir. Genetikte yararlanılan iki temel olasılık ilkesi vardır.
Bağımsız bir olayın sonucu da bağımsız olarak oluşur. Bağımsız bir olayın bir kez denenmesinden elde
edilen sonuç, sonraki denemelerin sonucunu da etkilemez.
İki bağımsız olayın birlikte olma olasılığı, onların ayrı ayrı olma olasılıklarının çarpımına eşittir.
B. MENDEL’İN ÇALIŞMALARI
George Mendel çalışmalarını, kolay yetiştirilen, kısa sürede çok sayıda döl veren ve kendi kendine tozlaşabilecek
bir çiçek yapısına sahip olan bezelyelerle yapmıştır. Mendel bezelyelerin birbirinden kolayca ayırt edilebilen yedi
karakteriyle deneme yapmıştır. Bu karakterlerin baskın ve çekinik olmak üzere iki farklı yönü vardır.
Kalıtımla ilgili bazı temel kavramlar:
Gen: Kromozom lokuslarında dizilen en küçük kalıtsal ilgi birikimidir.
Alel gen: Bir karakterin kalıtımından sorumlu gen çeşitlerinin her biridir.
Genotip: Bir canlının sahip olduğu genlerin toplamıdır.
Fenotip: Genotip ve çevresel faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan dış görünüştür.
Homozigot (arı döl=saf ırk): Alel genlerin her ikisinin de aynı özellikte olmasıdır. (AA, aa gibi)
Heterozigot (melez=hibrit): Alel genlerin birbirinden farklı olmasıdır. (Aa, XY gibi)
Baskın gen (dominant ya da başat): Heterozigot durumda fenotipte etkisini gösterebilen gendir. (A,B gibi)
Çekinik gen (resesif): Heterozigot durumda fenotipte etkisini gösteremeyen gendir. (a,b gibi)
C. MONOHİBRİT ÇAPRAZLAMA
Mendel, bir karakter bakımından farklı olan iki arı dölün (homozigot) bireylerini çaprazladığında meydana gelen
F1 dölünün tüm bireylerin fenotipi baskındır. F1 dölü her iki atanın genlerini taşıdığı için heterozigot (melez
hibrit) tur. Bir karakter bakımından melez iki bireyin çaprazlanmasına monohibrit çaprazlama denir.
monohibrit çaprazlama
monohibrit çaprazlama
Monohibrit çaprazlama sonuçlarına göre 3/4 ‘ü baskın, ¼’ü çekinik fenotipte F2 dölleri elde edilir. Monohibrit
çaprazlamada fenotip oranı 3:1, genotip olanı 1:2:1 şeklindedir.
Çaprazlama yapabilmek için mayoz bölünmeyle meydana gelen gamet çeşidinin bilinmesi gerekir.
AA mayoz 1/1 oranında, tek çeşit gamet oluşur.
Aa mayoz 1/1 oranında, tek çeşit gamet oluşur.
Aa mayoz 1/2 oranında, iki çeşit gamet oluşur.
Homozigot karakter bir çeşit, heterozigot karakter iki çeşit gamet oluşturur.
Bir canlının oluşturabileceği gamet çeşidi 2n formülü ile hesap edilebilir.(n=heterozigot karakter sayısını
gösterir.)
Mendel çalışmalarının sonuçları şöyle özetlenebilir:
Bir çift alel genden her biri gametlere eşit bir olasılıkla, değişmeden, bağımsız olarak geçer. (Ayrılma
yasası)
Zıt karakterli saf ırkın çaprazlanması sonucu oluşan F1 dölündeki ütün bireyler birbirinin aynısıdır.
(Benzerlik yasası)
Melezlerin kendi aralarında çaprazlanmasıyla belirli özelliklerin önceden tahmin edilen oranlarda ortaya
çıkması gametlerin rastgele birleşmesiyle ilgilidir. (Bağımsız dağılım yasası)
D. DİHİBRİT ÇAPRAZLAMA
İki bakımından melez olan iki dölün çaprazlanmasına dihibrit çaprazlama denir.
dihibrit çaprazlama
Dihibrit çaprazlamada F2 dölünde fenotip oranı 9:3:3:1 olur.
D. GEN-KROMOZOM TEORİSİ
Walter S.Sutton’ın yaptığı çalışmalar sonucunda genler kromozomlar üzerinde bulunduğunu, bir karakterin
kalıtımından iki genin sorumlu olduğunu ve bu genlerin iki ayrı kromozom üzerinde yer aldığını açıklamıştır. Bu
çalışmalar Kromozom Teorisini ortaya çıkarmıştır.
Daha sonra yapılan çalışmalar aynı kromozom üzerinde yer alan genlerin çok sayıda olduğunu göstermiş. Bu
genlere bağlı genler denir.
E. KONTROL ÇAPRAZLAMASI
Baskın fenotipli bir bireyin genotipinin homozigot mu, heterezigot mu olduğunu bulmak için kontrol çaprazlama
yapılır. Bunun için genotipi bilinmeyen baskın fenotipli birey ile çekinik fenotipli birey çaprazlanır.
Kontrol Çaprazlaması
Çaprazlama sonunda oluşan döllerin tamamı baskın özellikte ise çaprazlanan birey homozigottur. Çaprazlama
sonunda oluşan döllerde çekinik özellik görülürse çaprazlanan birey heterozigottur.
F. EKSİK BASKINLIK
Homozigot durumda farklı özelliklerin ortaya çıkmasını sağlayan aleller bir araya geldiklerinde, heterozigot
durumda birbirlerini karşılıklı olarak eşit oranda etkilerler. Kısmi dominansi veya eksik baskınlıkta farklı bir
fenotip ortaya çıkar. Sığır, at, Endülüs tavukları gibi hayvanlarda, akşamsefası, aslanağzı vb. bitkilerde eksik
baskınlık görülür.
Eksik baskınlık
Eksik baskınlıkta, F2 dölünde fenotip ve genotip ayrışım oranı her zaman 1:2:1’dir.
G. EŞ BASKINLIK
Eş baskınlıkta alel genlerin fenotipteki etkileri birbirine eşittir. Heterozigot durumda alel genlerin her ikisi etkisini
birlikte gösterir. Eş baskınlıkta eksik baskınlıkta olduğu gibi ara fenotip oluşumu görülmez.
İnsanlarda A,B,0 kan grubu sisteminde A,B, alelleri eş baskın 0 ise çekiniktir İnsanlarda kan grubu sisteminde M
ve N alelleri de birbirine eş baskındır.
H. ÇOK ALELLİK
Bir özelliği etkileyen alel sayısının ikiden fazla olması durumuna çok alellik denir. Fakat bir karakter için alel gen
sayısı kaç olursa olsun, diploit bir canlı bu genlerden iki tanesini, haploit bir canlı ve gametler bu genlerden bir
tanesini taşır. Çok alelliğe, tavşanlarda kürk rengi, insanlarda kan grubu örnektir.
İnsanların kan grubuna A,B,0 alellerinde A ve B baskın, 0 aleli çekiniktir. A ve B alelleri birbirine eş baskındır.
Fenotipi(Kan
Genotipi
Alyuvarlardakianjiten
Plazmadakiantikor
A
Anti-B
grubu)
A
Homozigot
Heterozigot
AA
A0
B
BB
B0
B
Anti-A
AB
——
AB
A ve B
Yok
0
00
——
Yok
Anti-AAnti-B
İnsanlarda A,B,0 kan grubu sistemi dışında kan grubu tayininde Rh ve MN faktörleri bulunur. Bir insanın
kanında Rh antijeni bulunuyorsa Rh(+), bulundurmuyorsa Rh(-) kan grubundandır.
Fenotip(Kan grubu)
Genotipi
Homozigot
Heterozigot
Rh(+)
RR
Rr
Rh(-)
rr
—
http://www.biyolojidersnotlari.com
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

321işletme

2 Cards oldcity

Terimler

2 Cards oauth2_google_ef32970e-e5f9-4595-9abe-394e9f6bc8d9

Create flashcards