Modern Organizasyon Teorisi

advertisement
Modern
Organizasyon Teorisi
Arş. Gör. Celal Cahit AĞAR
Modern Organizasyon Teorisi
• Sistem Yaklaşımı
• Durumsallık Yaklaşımı
• Güncel Yaklaşımlar
Sistem Yaklaşımı
• Biyolog Ludwig Bertalanffy’in (1951) ‘Genel Sistem Teorisi adlı
çalışması
• Sistem Nedir?
• Belirli parçalardan (alt birimlerden, alt sistemlerden) oluşan,
• Bu parçalar arasında belirli ilişkiler olan,
• Bu parçaların aynı zamanda dış çevre ile ilişkisi olan bir bütündür.
Sistem Yaklaşımı’nda Temel
Kavramlar
•
•
•
•
•
•
•
•
Sistem ve Alt Sistemler
Kapalı ve Açık Sistemler
Çevre (Dış Çevre)
Sistemin Sınırları
Entropi ve Negatif Entropi
Dengeli Durum ve Dinamik Denge
Girdi, Çıktı ve Geri Besleme
Değişkenler ve Parametreler
Sistem Yaklaşımının Sağladığı
Yararlar
•
•
•
•
•
•
Bütünü görme
İlişkiye odaklanma
Uyum sağlama
Etkileşimi anlama
Dinamikliği kavrama
Algıyı basitleştirme
Örgüt Yapısı
Organizasyon Yapısı Türü
Uzamsal Farklılaşma
Emek-Gücü
Demokratik Yapı
Üretim Araçları
Üretim Araçları
Merkezileşme
Merkezi
Âdemi-Merkezi
Kontrol Alanı
Dar
Geniş
Merkezcil
Plüralist
Formelleşme
Yüksek
Düşük
Doğrultu ve
Sıkı Biçimde
Esnek Biçimde
Kanallar
Yapılandırılmış
Yapılandırılmış
Modeller
Merkezi
Merkezkaç
Departmanlaşma
İletişim
Otokratik Yapı
Emek-Gücü
Yatay Farklılaşma
Yapısı
(Karmaşıklık)
Dikey Farklılaşma
Bütünleşme
Bütünleşme
Farklılaşma
Yönetsel
Koordinatif
Bileşenler
Birleştirici Bileşenler
Parçalayıcı
Organizasyon Yapısı Bileşenleri
Durumsallık Yaklaşımı
• Her koşul için geçerli «en iyi» örgüt yapısından söz edilemez!
• «En iyi» koşullara bağlıdır!
•
•
•
•
•
•
Teknoloji
Çevre
Büyüklük
Strateji
Kültür
vb.
Örgüt Yapısı ve Teknoloji
•
•
•
•
•
Woodward Çalışması
Aston Grubu Çalışması
Tavistock Enstitüsü Çalışmaları
Thompson’un Temel Teknolojiler Sınıflaması
Perrow’un Rutin-Rutin Olmayan İş Sınıflaması
Woodward Araştırması
• İngiltere’de Essex bölgesinde, üretim teknolojileri farklı 100 imalat
işletmesinde 1953-1957 yılları arasında inceleme yapılmıştır.
• Birim üretim: Müşteri spesifikasyonlarına göre imalat vardır. Faaliyetler
arka arkaya tekrarlanmaz. Teçhizat kullanımı her siparişte değişir.
Standartlaşma hemen hemen yoktur.
• Kitle üretimi: Çıktılar büyük partiler halinde ve standart olarak üretilir.
Süreçteki faaliyetler ve teçhizat az tekrarlanan türdendir.
• Süreç üretimi: Teknoloji daha gelişmiş ve çıktılar tamamen standarttır.
Süreçteki faaliyetler, teçhizat tamamen belli ve tekrarlanan cinstendir.
Bulgular
Teknoloji Tipi
Yapı Tipi
Mekanik
Başarısızlık
Organik
Başarı
Mekanik
Başarı
Organik
Başarısızlık
Mekanik
Başarısızlık
Organik
Başarı
Birim
Yığın
Süreç
Aston Grubu Çalışması
Yapısal Değişkenler
Bağlamsal Değişkenler
1. Organizasyonun kökeni ve tarihi
1. Uzmanlaşma (fonksiyon ve rollerde)
2. Mülkiyet biçimi (yönetici-mülkiyetli, ortaklı,
2. Standartlaşma (iş yapma usul ve metotlarında)
aile şirketi olma vs.)
3. Standartlaşma (işe alım uygulamalarında)
3. Organizasyonun büyüklüğü
4. Formelleşme (yazılı kurallar, prosedürler vb.) 4. Ürün/hizmetlerinin çeşit ve sayısı
5. Otorite Yoğunlaşması (merkezileşme)
5. Teknolojik özellikleri (birimlerdeki)
6. Konfigürasyon (organizasyon biçiminin)
6. Karşılıklı bağımlılık (organizasyon ile müşteri,
tedarikçi, sendika vb. unsurlar arasındaki)
Bulgular:
1- Teknoloji kağıttan kaplanmış be arkadaş…
2- Büyüklük daha mühim…
Tavistock Enstitüsü Çalışması
• Shortwall mining method
• El emeğine dayalı
• Longwall mining method
• Taşıyıcı bant ve otomasyona dayalı
• Ve işler sarpa sarar…
Tavistock Enstitüsü
Çalışması
Shortwall
Longwall
El emeği
Otomasyon
Otonomi
Standartlaşma
Küçük gruplar
Büyük gruplar
Özdenetim
Dış denetim
Rotasyon
Tanımlı görevler
Açık sosyal etkileşim
Sınırlanmış sosyal etkileşim
SONUÇ: ÖRGÜTLER SOSYO-TEKNİK SİSTEMLERDİR!
Thompson’un Temel
Teknolojiler Sınıflaması
Hâkim olan
İletişim ve
Teknoloji
Faaliyetlerarası
Karar
Türü
Karşılıklı
Vermeye
Bağımlılık
Etkisi
Gerekli Olan
Gerekli Olan
Organizasyon
Koordinasyon
Karmaşıklığı
Türü
Az
Az
Standartlaşma
Orta
Orta
Planlama
Çok
Çok
Örnek
Bütünley ici
Çözümleyici
X
Y
Bank a
Z
Sıralı
Montaj
Bağlı
X
Y
Hattı
Z
Çok Yönlü
Yoğun
Y
X
Karşılık lı
Ayarlama
Z
Mekanik
Çözümleyici Teknoloji
BULGU:
Bağlı Teknoloji
Yoğun Teknoloji
Organik
Hastane
Perrow’un Rutin-Rutin Olmayan
İş Sınıflaması
Problemlerin Çözümü için Gereken
Araştırma İhtiyacının Doğası
(1)
(2)
Sanat
Rutin olmayan
(Özellikli Cam)
(Uzay)
(4)
(3)
Rutin
Mühendislik
(Vida, cıvata)
(Ağır Makine)
Mantıksal ve Analitik Yöntemler
BULGU:
2= Organik
4= Mekanik
1 ve 3= Ara Formlar
Çok
Az
Beklenmedik Durum
Sıra Dışı ve Bilinmeyen Yöntemler
Örgüt Yapısı ve Çevre
•
•
•
•
•
Burns ve Stalker Çalışması
Lawrence-Lorsch Çalışması
Emery-Trist Çalışması
James Thompson Çalışması
Robert Duncan Çalışması
Burns ve Stalker Çalışması
• İngiltere’de faaliyette bulunan ve farklı endüstrilerden
derlenen 20 işletme üzerinde gerçekleştirilmiştir.
• İşletmeler, tekstil, telsiz, telefon, plastik, ilaç, demir dışı
metaller ve alaşımlar, yakıt vb. çok çeşitli sektörlerden
seçilmiştir
• Çevre değişkeni, öngörülebilirlik ve stabilite olarak iki boyutta
sınıflandırılmıştır
İki uç nokta…
• Suni İpek İşletmesi:
• Öngörülebilir ve stabil çevre yapısına sahip
• Hayatta kalmak için;
• Beklenmedik durumları kontrol altında tutmak ve istikrarı korumak
• Elektronik İşletmeleri
• Öngörülemez ve hareketli çevre yapısına sahip
• Hayatta kalmak için;
• Piyasaya sürekli inovatif elektronik parça sürmek
Bulgular
Öngörülebilir ve stabil çevre = Mekanik Yapı
Öngörülemez ve hareketli çevre = Organik Yapı
Organizasyonel Karakteristikler Mekanik Yapı Organik Yapı
Kontrol alanı
Dar
Geniş
Otorite kademesi sayısı
Çok
Az
Beyaz yakalı/mavi yakalı personel oranı
Düşük
Yüksek
Karar vermede merkezileşme derecesi
Yüksek
Düşük
Farklı birimlerarası iletişim kurabilme imkânı
Düşük
Yüksek
Formelleşme derecesi
Yüksek
Düşük
İş hedeflerinin belirlenmişlik derecesi
Yüksek
Düşük
Gerekli faaliyetlerin belirlenmişlik derecesi
Yüksek
Düşük
Lawrence – Lorsch Çalışması
• 6’sı plastik materyaller üretme, geliştirme ve satışı
endüstrisinde,
• 2’si ambalaj endüstrisinde,
• 2’si gıda endüstrisinde faaliyette bulunan toplam on
işletmenin sayıları otuz ila elli arasında değişen orta ve üst
düzey yöneticileri üzerinde yapılandırılmış görüşmeler ve
anket uygulamaları gerçekleştirmişlerdir.
Belirsizlik ve Değişim Hızı
• Plastik işletmeleri: Yüksek belirsizlik ve değişim hızının olduğu
bir çevrede;
• Ambalaj işletmeleri: Düşük belirsizlik ve değişim hızının olduğu
bir çevrede;
• Gıda işletmeleri: Orta düzey belirsizliğe ve değişim hızına sahip
bir çevrede faaliyette bulundukları saptanmıştır
Bulgular
Çevresel Belirsizlik ve Değişim Hızı
(-)
Farklılaşma Derecesi
Temel Bütünleştirici Araçlar
Birleştiriciler
Ambalaj
Gıda
Plastik
5.7
8.0
10.7
Yok
Koordinatör Bireyler
Koordinatör Birimler
Çapraz
Fonksiyonel
Tüm yönetim
Yok
Geçici yapıda
Takımlar
Doğrudan
Yönetsel İrtibat
Yönetsel
Hiyerarşi
Yazılı Sistemler
(+)
kademelerinde ve
sürekli yapıda
Var
Var
Var
Var
Var
Var
Var
Var
Var
Departmanlar bile etkilenir!
Emery – Trist Çalışması
İkinci Kademe Çevre
L22
L22
L22
L22
L22
Girdi Çevresi
L21
Çıktı Çevresi
L12
Organizasyon
L11
L11= İçsel Karşılıklı Bağımlılık
L21 ve L12 = İşlemsel Karşılıklı Bağımlılık
L22= Çevresel Karşılıklı Bağımlılık
Birinci Kademe Çevre
Bulgular
Çevresel Doku
Çevrenin Yapısı
Adaptasyonel Davranışlar
Kaynaklar ve faktörlerin
Durgun-Dağınık
rastgele dağıldığı
Deneyime dayanan taktikler
(L11)
“mükemmel pazar”
Lokal optimizasyon
koşullar
Durgun-Yoğunlaşmış
(L11 + L21)
Kaynaklar ve faktörlerin
dezavantajlı dağılması
sebebiyle eksik rekabet
Avantaj elde edilip korunması ve çıktıların doğru
konumlandırılması için strateji geliştirme
Yetkinlikler ve kaynaklara yönelik ilgi
Faaliyetlerin merkezileştirilmesi
Benzer organizasyonların
Rakiplerle oyun-bazlı stratejiler
Dengesiz-Tepkici
kafa kafaya rekabetine
Operasyonel seferberlikler
(L11+L12+L21)
dayanan oligopolcü
Hızlı karar verme gerekliliği
piyasa
Rakiplerle aynı alanı paylaşmada uzlaşı
Zeminin hareketli
Tek başına hiçbir sistemin hayatta kalamaması
olduğuna yönelik
Çevredeki birbirine benzemeyen organizasyonlar
paylaşılan ortak kanı
arasında ortak stratejiler
Çalkantılı
(L11+L21+L12+L22)
Thompson Çalışması
Durgun
Homojen
Heterojen
Durgun-Homojen Çevre
Durgun-Heterojen Çevre
Değişken Değişken-Homojen Çevre Değişken-Heterojen Çevre
Durgun-Homojen
Departmanlaşma
Adaptasyon Aracı
Az sayıda fonksiyonel
Genel nitelikli
departman
standart ve kurallar
Merkeziyet
Yapı
Merkezi
Mekanik
Merkezi
Mekanik
Merkezkaç
Organik
Merkezkaç
Organik
Dilimlere uygun
Durgun-Heterojen
çeşitlilikte boyut bazlı
fonksiyonel departman
Değişken-Homojen
Değişken-Heterojen
Birimsel nitelikli
standart ve kurallar
Çok sayıda özerk
Çevresel değişime
boyutsal departman
karşı planlı yanıtlar
Çok sayıda bağımsız
Birim bazlı gözlem ve
boyutsal departman
planlı yanıtlar
Duncan Çalışması
• 3 üretim organizasyonundaki 10 karar birimi ve 3 araştırmageliştirme organizasyonundaki 12 karar birimi olmak üzere
toplam 22 organizasyonel karar birimini incelemiş
• Bu birimlerin karar alma davranışlarına etki eden 4 farklı
algılanan belirsizlik durumunu içeren çevre sınıflandırması
geliştirmiştir.
Bulgular
Statik
Dinamik
Basit
Karmaşık
Düşük Düzeyde
Kısmen Düşük Düzeyde
Algılanan Belirsizlik
Algılanan Belirsizlik
Çevrede az sayıda faktör ve bileşen
Çevrede çok sayıda faktör ve bileşen
mevcuttur.
mevcuttur.
Faktör ve bileşenler az-çok birbirine
Faktör ve bileşenler birbirine
benzemektedir.
benzememektedir.
Faktör ve bileşenler temel olarak
Faktör ve bileşenler temel olarak
aynılığını korumakta ve değişmeden
aynılığını korumakta ve değişmeden
kalmaktadır.
kalmaktadır.
Kısmen Yüksek Düzeyde
Yüksek Düzeyde
Algılanan Belirsizlik
Algılanan Belirsizlik
Çevrede az sayıda faktör ve bileşen
Çevrede çok sayıda faktör ve bileşen
mevcuttur.
mevcuttur.
Faktör ve bileşenler az-çok birbirine
Faktör ve bileşenler birbirine
benzemektedir.
benzememektedir.
Çevredeki faktör ve bileşenler sürekli
Çevredeki faktör ve bileşenler sürekli
bir değişim sürecindedir.
bir değişim sürecindedir.
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

Create flashcards