Tedarik Zinciri Yönetimi -Belirsizlik, Risk ve Kamçı Etkisi-

advertisement
Tedarik Zinciri Yönetimi
-Belirsizlik, Risk ve Kamçı Etkisi-
Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN
Belirsizlik





Gelecekte birden fazla durumun ortaya çıkabilmesi
Belirsizliğin temel özelliği, bu durumlardan hangisinin ortaya
çıkabileceğini veya bu durumların gerçekleșme olasılıklarını
bilememektir.
Belirsizlik, tüm karmașık sistemlerin ortak ve belirleyici
özelliklerinden biridir.
Müșteri beklentilerindeki, rekabet koșullarındaki ve
teknolojideki hızlı ve büyük ölçekli değișimler ișletmeler için
giderek daha belirsizleșen bir çalıșma ortamına neden
olmaktadır.
Genel olarak bakıldığında, ișletmelerin çevresindeki belirsizlik
düzeyi arttıkça, bu ișletmelerin tedarik zinciri kurma eğilimleri
de artmaktadır.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Belirsizlik

Belirsizlik sonucu ișletmelerin karșılașabileceği bașlıca
sorunlar:







Gereğinden fazla stok tutulması
Müșteriye sunulan hizmetin kötü olması
Gelir kayıpları
Üretim programlarının tutturulamaması
Kapasite planlamanın yanlıș olması
Nakliye faaliyetlerinin verimsiz olması
Yüksek maliyetler
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Belirsizlik

Temelde, tedarik zincirlerinde karșı karșıya kalınabilecek
iki tür belirsizlik söz konusudur:


Talep belirsizliği: Talep belirsizliği, talebinin öngörülmesindeki
tutarsızlık ya da eksikliklerden kaynaklanmaktadır. Gerçek talep
düzeyi ile tahminlenen talep düzeyi arasındaki farklılık, tedarik
zincirinde verilmesi gereken tüm kararlar üzerinde olumsuz
etki gösterecektir.
Arz belirsizliği: Arz belirsizliği, tedarikçilerden temin edilen
bileșenlerin elde edilmesinde yașanabilecek aksaklıkları
kapsamaktadır. Tedarik zincirinin arz tarafındaki belirsizlik,
müșteri talebini zamanında karșılayabilmek için elde daha fazla
stok bulundurulmasına neden olacaktır. Bu durum da etkin bir
tedarik zinciri kurulamamasına yol açacaktır.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Belirsizlik Kaynaklı Stoklar
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Belirsizlik




Gerek arz gerekse talep belirsizliğini ortadan kaldırmada
ișletmelerde en çok yarar sağlayacak olan șey, bilgi paylașımının
arttırılmasıdır.
Arz belirsizliği ile mücadele etmede önerilen diğer önlemler
arasında tedarikçilerin ürün tasarımının erken așamalarında
sürece dahil edilmesi ve tedarik merkezleri olușturulması gibi
uygulamalar da yer almaktadır.
Belirsizliğin bir diğer önemli kaynağı da tedarik zincirinin
uçlarından herhangi birinden gelen bilgilerin eksik ya da
bozulmuș olmasıdır.
Zincir içerisindeki bu tarz eksik ya da bozulmuș bilginin neden
olacağı en önemli sorun ise kamçı etkisi olarak tanımlanan
durumdur.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Belirsizlik




Tedarik zincirlerinde belirsizliğe neden olan bir bașka etken de
küreselleșmedir.
Küreselleșme sonucu, farklı ülkelerde faaliyet gösteren
ișletmeler bir araya gelerek tedarik zincirleri
olușturabilmektedir. Bu da tedarik zincirlerinin ekonomik ve
politik değișimlerden daha çok etkilenmesine neden
olmaktadır.
Günümüzde denizașırı üretim faaliyetleri yaygınlașmaktadır.
Buna bağlı olarak, tedarik zincirleri için, politik ve ekonomik
kaynaklı belirsizlik daha fazla hissedilebilmektedir.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Risk




Ortaya çıkma olasılığı, olan olumsuz sonuçlanacak durumlar
Risklerin temel kaynağı belirsizliktir.
Riskin belirsizlikten farkı, ortaya çıkabilecek olayları ortaya
çıkma olasılıklarıyla birlikte öngörmeden kaynaklanır.
Riskler tedarik zincirinin içerisinde herhangi bir noktada,
herhangi bir zamanda, herhangi bir șekilde ortaya çıkabilir.





Arzın ya da talebin kesintiye uğraması ya da durması
Arz ya da talepte beklenmedik artıșlar ya da düșüșler
Kısa süreli olanlardan, örneğin doğal afetlerden kaynaklanabilecek
uzun süreli olanlara kadar çeșitli gecikmeler
Geçici ya da kalıcı hasarlar
Zincirde kısıtlı bir alanı ya da tüm yapıyı etkileyebilecek riskler
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Tedarik Zincirlerinde Risk Kaynakları

Risk, temelde dört düzeyde olușur:
1.
2.
Temel ișlemlere ilișkin riskler: Tedarik zincirindeki üç
temel akıșın gerçekleșmesi ile ilgilidir. Tedarik zincirinde
izlenebilirlik/görülebilirlik, akıșların etkinliği ve kontrol
düzeyi arttıkça bu riskler azalır.
Varlıklara ve altyapıya yönelik riskler: Tedarik
zincirlerindeki düğüm noktaları ve bu noktaları birbirine
bağlayan altyapı unsurları ile ilgilidir. Birinci düzeydeki
akıșların gerçekleșmesini sağlayan varlıklara yönelik riskler
söz konusudur. Bu risklerle ilgili geçmiș verilere dayalı
analizler yol gösterici olabilir.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Tedarik Zincirlerinde Risk Kaynakları

Risk, temelde dört düzeyde olușur:
3.
4.
Örgüte ve örgütler arası ağlara ilișkin riskler: Zincir
içerisindeki ağ yapısı ve ticari ilișkilerle ilgilidir. Birleșmeler,
satın almalar, iflaslar, baskın güç haline gelme durumları söz
konusu olabilir.Yakın ve uzun süreli ilișkiler, kaynak
çeșitlendirme, dıș kaynak kullanımı, ortaklıklar gibi
yöntemler göz önünde bulundurulabilir.
Çevresel riskler: Sektör, pazar, ișletme çevresi ve fiziksel
çevreden kaynaklanan etkenlerle ilgilidir. Bu etkenler
tedarik zincirinin kontrolü dıșında olsa da önlem alınabilir.
Acil durum planları ve çevikliğe yönelik örgütlenme önem
tașır.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Tedarik Zincirlerinde Risk Kaynakları







Müșteri
Tedarikçi
Rekabet
Genel ekonomik koșullar
Teknoloji
Doğal koșullar
Devletler/düzenleyici
kurumlar



Yasadıșı faaliyetler
Toplumsal faktörler
İșletme içi kaynaklar



Yapısal faktörler
İnsan faktörü
İșletmeler arası ilișkiler
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Risk Türleri






Arz Riski
Talep Riski
İșlemsel riskler
Finansal Risk
Bilgi Riski
Politik/yasal risk
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Risk Yönetimi


Riskleri görmezden gelmek
Riskleri öngörmek









Riskleri belirlemek
Risklerin gerçekleșme olasılıklarını belirlemek
Risklerin önemini belirlemek
Riskleri önleyecek faaliyetler
Riskleri azaltacak faaliyetler
Risk senaryoları (acil durum planları)
İzleme faaliyetleri
Riskler gerçekleștiğinde harekete geçmek
Risk yönetiminde temel karar değișkeni, ilgili risklerin o riskleri
yönetmek için gereken maliyetler ile karșılaștırılması ile olușur.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Tedarik Zincirinde Risk Yönetimi




Tedarik zinciri yönetiminin diğer tüm alanlarında olduğu
gibi, risk yönetimi de zincir içerisinde bütünleșik ve
eșgüdümlü șekilde ele alınmalıdır.
Bu yaklașım kurulan iyi ilișkiler nedeniyle bazı risklerin
doğal olarak azalmasına ya da ortadan kalmasına da yol
açabilir.
Tedarik zincirindeki bütünleșme düzeyi arttıkça azalan
riskler olmasına karșın, bazı risklerde de artıș söz konusu
olabilmektedir.
Tedarik zinciri genișledikçe riskler de kaçınılmaz olarak
artmaktadır.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Tedarik Zincirinde Risk Yönetimi

Tedarik zincirinde risk yönetimi stratejileri beș düzeyde
gerçekleșebilir:





Düzey 1: Tedarik zincirinin hiçbir bileșeninde belirgin bir risk
yönetimi çalıșması yoktur.
Düzey 2: Bazı katılımcıların birbirinden ayrı bazı faaliyetlerine
ilișkin temel risk yönetimi uygulamaları vardır.
Düzey 3: Tedarik zinciri içerisindeki akıșlara ilișkin risk yönetimi
vardır, fakat birbirinden ayrı katılımcılar bünyesinde ayrı ayrı
yapılmaktadır.
Düzey 4: Risk yönetimi, ilk düzey tedarikçi ve müșterileri
içerecek șekilde tedarik zincirinde yayılmıș ve eșgüdümlenmiștir.
Düzey 5: Risk yönetimi tedarik zincirinde daha geniș bir alana
yayılarak yapılmaktadır.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Bazı Risk Örnekleri







Japonya'da deprem kaynaklı tsunami nedeniyle Toyota'nın üretim
faaliyetlerinin durması
Enron'un finansal yolsuzluklar nedeniyle yașadığı sorunlar
Coca-Cola'nın reklamları nedeniyle Ortadoğu ülkelerinde yașadığı
sorunlar
İngiltere'de petrol protestolarında rafinerilerin abluka altına
alınması sonucu üretim yapamaması
Bazı ülkelerin Güneydoğu Asya ülkelerinde üretilmiș ürünlere
getirdiği ithalat kısıtlamaları
Japonya'daki Fukushima Nükleer Santrali'nde yașanan sorun
sonrası Japon ürünlerine uygulanan kısıtlamalar
Bu tür büyük sorunlar nadir olmasına karșın, daha küçük riskler
süreklidir.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi




Müșterilerin gerçek talebindeki nispi olarak küçük
dalgalanmalar, tedarik zinciri içerisinde büyüyerek daha yüksek
düzeylere ulașır.
Bu durum zincirin ilk așamalarında üretim ve lojistik planlama
üzerinde olumsuz etkilere yol açar.
Bu etki “kamçı etkisi” olarak bilinmektedir.
Kamçı etkisinin önemi iki nedenden dolayı artmaktadır:


Pazarlarda yeniliklerin hızlanması sonucu talep değișikliklerinin daha
sık ve büyük olması ve müșteri davranıșlarını tahminlemenin
zorlașması
Tedarik zinciri ağlarında giderek daha fazla sayıda ișletmenin yer
alması
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi
Fabrika
9
1 4 7 10 13 16 19 22 25 28 31 34 37 40
Stok miktarı
Müșteri Sipariși
Stok miktarı
Perakendeci
9
1 3 5 7 9 111315171921232527293133353739
25
-91
20
-91
15
10
5
0
9
13 17 21 25 29 33 37
Toptancı
9
1 3 5 7 9 111315171921232527293133353739
Dağıtımcı
Stok miktarı
5
Stok miktarı
1
9
1 3 5 7 9 111315171921232527293133353739
-91
-91
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi

Kamçı etkisine yol açan ve katkı sağlayan dört etken:




Talep tahmini güncelleme
Sipariș birleștirme
Fiyat dalgalanması
Kapasite paylaștırma ve stoksuzluk kararları
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi
-Talep Tahmini Güncelleme


Tedarik zincirinin son așamasında bulunan perakendecilerden
bașlamak üzere her zincir üyesi talep tahminlerini gerçekleșen
talebe göre sürekli güncellemekte ve buna göre bir önceki
așamaya sipariș vermektedir.
Zincirdeki ilk tedarikçiye kadar giden bu sipariș ve yenileme
süreci, her așamadaki stokların artmasına yol açabilmektedir.
Kamçı etkisinin olușmasına neden olan etkenler:



Son talebin görünür olmaması
Fazla sayıda tahmin
Uzun temin zamanları
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi
-Sipariş Birleştirme



Bazı durumlarda ișletmeler, satılan ürünün yerine yenisini
hemen sipariș etmek yerine belirli bir süre bekleyerek
siparișleri birleștirmeyi tercih edebilir.
Sipariș birleștirme, tedarik zinciri içerisindeki bazı katılımcıların
belirli sürelerde talepsiz kalmasına yol açabilmektedir.
Ayrıca talep zamanlama ve miktarlarındaki belirsizliğin de
artmasını söz konusudur.
İșletmelerin sipariș birleștirmesinin bașlıca nedenleri:



Yüksek sipariș maliyetleri
Tașıma aracı kapasitelerinin tam kullanılmaya çalıșılması
Rastgele ya da birbiriyle ilișkili siparișler
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi
-Fiyat Dalgalanması


Fiyat dalgalanmaları, ișletmelerin ihtiyaç duymalarından önce
hammadde/ürün sipariși vermesine yol açabilmektedir. Tedarik
zinciri içerisinde yenileme siparișleri de bu durumdan
etkilenmektedir.
Fiyatlar düșükken çok miktarda, yüksekken ise az miktarda
sipariș verilmesi söz konusu olacağından, zincirin talep
değișkenliği artmıș olacaktır.
Kamçı etkisinin olușmasına neden fiyat dalgalanması kaynaklı
olan etkenler :


Yüksek-düșük fiyatlama
Eșgüdümlenmemiș teslimat ve satın alma
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi
-Kapasite Paylaştırma ve Stoksuzluk Kararları



Talep miktarının mevcut arzdan fazla olması durumunda,
tedarikçilerin kapasitelerini alıcılar arasında paylaștırması ve
belirli miktarda stoksuzluğa katlanması söz konusu olacaktır.
Bunu bilen alıcılar ise talep miktarlarını gerçekte ihtiyaç
duyduklarından daha fazla olarak bildirebilir.
Bundan dolayı da tedarik zinciri içerisindeki gerçek talep bilgisi
bozulmuș olacaktır.
Bu durumda kamçı etkisine yol açan nedenler:



Kademeli kapasite paylaștırma düzeni
Arz koșullarının göz ardı edilmesi
Kısıtlanmamıș siparișler ve serbest iade politikası
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi





Maliyetleri toplam zincir maliyeti yerine yalnızca yerel temelde ele
alan tahminleme yöntemlerinin ve sipariș politikalarının yanılma
olasılığı yüksektir.
Bu yaklașım nedeniyle bazı tedarikçiler siparișlerin așırı
dalgalanmasından dolayı zayıf düșebilir ve ișletmeler gelecekte bu
zayıf tedarikçilere bel bağlamak durumunda kalabilir.
Bazı durumlarda, genel yaklașım olarak uygulanması önerilen “tam
zamanında (JiT)” sistemlerin de kamçı etkisi açısından olumsuz
sonuçları olabileceği öne sürülmektedir.
Zincirdeki belli bir dağıtım merkezinde yer alacak bir miktar stokun
kamçı etkisini azaltıcı etkisi olabileceği belirtilmektedir.
Tedarik zincirinin bir düzeyinde stokların ve temin zamanlarının
azaltılmasının her durumda genel performansı arttırmayabileceği, bazı
durumlarda karmașaya yol açabileceği de iddia edilmektedir.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi



İșletmelerin ve tedarik zincirlerinin stok politikaları büyük
önem tașımaktadır.
Stok bulundurmanın maliyetlerine katlanmak istemeyen
ișletmeler; stoksuz kalmaktan, tedarikçiye iletilen sipariș
miktarlarının tedarikçi açısından ekonomik olmamasından ya da
temin sürelerinin azaltılmasına yönelik faaliyetlerden
kaynaklanabilecek bașka gizli maliyetlerle karșı karșıya
kalabilecektir.
Stok kararlarının alınmasında bu tür olası gizli maliyetler de göz
önünde bulundurularak strateji belirlenmelidir.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi


Kamçı etkisinin olușmasında en önemli neden, yönetimin bir
“sistem” bakıș açısına sahip olmaması olmaktadır.
Tedarik zincirinin her bir üyesi bilgi eksikliği nedeniyle kendini
faaliyetlerini en kötü durum senaryosuna göre planladığında,
kamçı etkisi nedeniyle olușacak dalgalanmalar da kaçınılmazdır.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisinin Sonuçları






Așırı stok yatırımları
Müșteriye sunulan hizmet düzeyinin düșük olması
Nakliye olanaklarının verimsiz kullanılması
Atıl üretim kapasitesi olușması
Gelir kayıpları olușması
Rekabet gücünün zayıflaması
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi Nasıl Önlenebilir?

Son satıcının talep tahmini bilgisi, tüm tedarik zinciri içerisinde görülür hale
getirilerek tedarikçilerin tahminleme performansı iyileștirilebilir. Böylece
yenileme siparișleri de daha doğru bilgiler üzerinden gerçekleștirilmiș
olacaktır.

Sipariș birleștirmeden kaçınılarak kamçı etkisi azaltılabilir. Bunu
bașarabilmek için, tedarikçileri ve alıcılar arasında bilgi paylașım hızını
arttıracak ve sipariș maliyetlerini düșürecek bilgi sistemlerinden
yararlanmak gerekecektir.

Fiyat dalgalanmalarının azaltılarak fiyatların kararlı duruma getirilmesi, ürüne
olan talebi de daha kararlı bir hale getireceğinden kamçı etkisinin ortadan
kaldırılmasında yardımcı olacaktır.

Kapasite paylaștırma kararlarında geçmiș satıș rakamlarından yararlanılması
ve talebin zamana yayılarak karșılanması, alıcı konumdaki ișletmelerin
gereğinden fazla sipariș vermesinin önüne geçerek kamçı etkisinin
azaltılmasında destek sağlayabilir.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Kamçı Etkisi Nasıl Önlenebilir?

Kamçı etkisinden kaçınmak ya da en azından etkilerini azaltmak
için:





Tedarik zincirinde ișbirliği
Tedarik zincirinde bilgi paylașımı
Bilgiyi zamanında paylașmaya olanak sağlayacak bilgi
sistemlerine yatırım yapılması önemlidir.
Ayrıca eğitim yoluyla da ișbirliği ve paylașım çabaları
desteklenmelidir.
Tedarik zinciri ve toplam maliyet bakıș açısı olmadan kamçı
etkisi kaçınılmaz hale gelmektedir.
Yrd. Doç. Dr. Mert Topoyan
Download
Random flashcards
qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

Create flashcards