Güvenlik Felsefesi ve Kuramlar

advertisement
ABD’nin Asya-Pasifik Politikası
Doç. Dr. Atilla SANDIKLI
ABD’NİN ASYA-PASİFİK POLİTİKASI
7. ÜNİTE
Doç. Dr. Atilla SANDIKLI
AMAÇLAR
Bu üniteyi tamamladıktan sonra;
 ABD’nin Asya-Pasifik’e hangi gerekçelerle açıldığını ifade
edebilecek,
 ABD’nin Asya-Pasifik’e açılırken ne tür stratejiler
geliştirdiğini açıklayabilecek,
 ABD’nin Asya-Pasifik politikasının sonuçlarını
3
değerlendirebilecek bilgi ve beceriler kazanabileceksiniz.
ANAHTAR KAVRAMLAR
Kendi Kaderini Tayin
Hakkı
Açık Denizlerde
Serbestlik
Açık Kapı Politikası
En Çok Gözetilen Ulus
Tanımazlık Doktrini
4
ABD’nin Dünya Hakimiyetine giden Yolda
Aşamalar
 ABD’nin İngiltere’den bağımsızlığını kazanması, daha sonra
hızlı bir şekilde sınırlarını genişletmesi
 Önce Latin Amerika’da sonra da Pasifikte önemli bir devlet
haline gelmesi
 Asya-Pasifik’te Avrupalı (İngiltere, Fransa, Rusya, Almanya,
İspanya) ve Asyalı (Japonya) büyük güçlerle rekabette
başarılı olması.
5
ABD Asya-Pasifik’e
hangi gerekçelerle açıldı
 ABD, Asya Pasifik’te yayılırken tıpkı diğer Avrupalı
sömürgeci devletler gibi ulusal çıkarlarına göre hareket
etmiştir.
 ABD’nin dünya hâkimiyetinin
aşama aşama gerçekleştiği
görülmektedir.
6
ABD Asya-Pasifik’e
hangi gerekçelerle açıldı
 Bağımsızlığın kazanıldığı ilk dönemde (1776-1822), önceliğin
bağımsızlığın korunmasına ve ülke topraklarının
genişletilmesine verildiği görülmektedir.
 1823 tarihli Monroe Doktrini ABD’nin
tüm Amerika kıtasını kendi nüfuz alanı
olarak görmeye başladığının ilânıdır.
7
ABD Asya-Pasifik’e
hangi gerekçelerle açıldı
 1898 Amerikan-İspanyol Savaşı, ABD’yi emperyal bir güç
hâline sokmuştur.
 Bu savaşla birlikte ABD, köhnemiş İspanyol
imparatorluğunun Karayipler ve Pasifik’teki mirasını
devralmıştır.
8
ABD Asya-Pasifik’e
hangi gerekçelerle açıldı
 Soğuk Savaş döneminde (1945-1991) ABD kapitalist bloğun
lideri olarak stratejisini tüm dünya genelinde Doğu Bloğunu
dengeleme üzerine kurmuştur.
 1971 yılında Çin-Amerikan ilişkilerinin normalleşmesinden
sonra Asya-Pasifik’te dengeler ABD lehine değişmeye
başlamıştır.
9
ABD Asya-Pasifik’e
hangi gerekçelerle açıldı
 Soğuk Savaş sonrası dönemde ise ABD için temel öncelik
Asya-Pasifik bölgesindeki ekonomik çıkarlarını korumak
olmuştur.
 APEC ve ASEAN Bölgesel Forumu gibi örgütlerde kendi
siyasi ve ticari çıkarlarını genelde korumayı başarmıştır.
10
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Kendi Kaderini Tayin Hakkı (Self Determination):
Milletlerin kendi geleceklerini belirlemesi ilkesi.
 Bu ilke daha çok Birleşmiş Milletler döneminde Asya ve
Afrika’daki sömürgelerin bağımsızlığını kazanmaları için
uygulanmıştır.
11
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Açık Denizlerde Serbestlik: Uluslararası suların tüm
ülkelerin ticaret gemilerine hiçbir keyfi sınırlama
konmaksızın serbest olması.
12
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Açık Kapı Politikası: 19. Yüzyılın başında konan bu ilkeye
göre Çin hiçbir büyük gücün sömürgesi olmayacak ve
Çin’deki ticari haklardan bütün ülkeler eşit bir şekilde
yararlanacaktı.
 En Çok Gözetilen Ulus Kaydı: Bir devletin başka bir devlete
tanıdığı her türlü ticari imtiyazdan üçüncü ülkelerin de
doğrudan faydalanabilmesi ilkesi.
13
ABD Asya-Pasifik’e açılırken ne tür
stratejiler geliştirdi
 Kuruluşundan günümüze kadar ABD, Asya-Pasifik
bölgesinde yayılırken dört temel ilkeyi kendi dış politika
çıkarları doğrultusunda kullanmıştır.
Milletlerin kendi kaderini tayin hakkı
ABD’nin Amerika kıtasındaki genişlemesini sürdürmesi
Açık denizlerde serbestlik ve uluslararası ticaretin gelişmesi
Sorunların barışçı yollardan çözümlenmesi
14
ABD Asya-Pasifik’e açılırken ne tür
stratejiler geliştirdi
 Bu ilkeler siyasi, ekonomik ve askerî baskı araçları
kullanılarak ABD tarafından Asya-Pasifik’te başarıyla
uygulanmıştır.
15
ABD niçin Çin’e yönelik olarak “açık kapı politikası”
uygulanması konusunda ısrarcı olmuştur?
 Avrupalı devletlerin aksine ABD’nin Asya’da sömürge
bulmak gibi bir niyeti yoktu ve sadece serbest ticaret
fırsatlarından yararlanmak istiyordu.
 Bu yüzden tüm devletlerin aynı ticari hak ve ayrıcalıklara
sahip olduğu “açık kapı politikası” ABD için yeterliydi.
Ancak bu konuda esas tehdit zayıf Çin ve Japonya’dan değil,
elde ettiği ayrıcalıkları paylaşmak istemeyen Avrupalı
16
devletlerden geliyordu.
ABD niçin Çin’e yönelik olarak “açık kapı politikası”
uygulanması konusunda ısrarcı olmuştur?
 Bu açıdan Çin ve Japonya’nın bağımsızlık ve toprak
bütünlüğü, daha doğrusu başka bir devletin münhasır yetki
alanına girmemesi önem taşımaktaydı.
 ABD, Çin’in toprak bütünlüğü konusundaki hassasiyetini II.
Dünya Savaşı’na kadar korurken Batı etkisine açıldıktan
sonra hızlı bir şekilde kalkınıp modernleşen Japonya’nın
başarısı için 1905 yılına kadar destek vermiştir.
17
1867
7.200.000
1904 Rus Japon
Sahalin
1894 Japon-Çin
1898 Filipinler
İsp.
Guam
18
1846 Oregon İng.
1848 Kaliforniya
Meksika
1903 Midway 1898
Hawaii
1899 Wake
19
1921 Washington Konferansı’yla ABD
Japonya’yı nasıl sınırlandırmıştır?
 Asya-Pasifik’te artan Amerikan-Japon rekabeti, 1922’de
yenilenmesi gereken İngiliz-Japon ittifakını tehlikeye
sokmaya başlamıştır.
 ABD’nin yanı sıra İngiliz dominyonlarından Kanada,
Avustralya ve Yeni Zelanda, İngiltere’nin Japonya yerine
ABD ile ittifak yapmasını istiyorlardı.
20
1921 Washington Konferansı’yla ABD
Japonya’yı nasıl sınırlandırmıştır?
 ABD 1921’de topladığı Washington Konferansı’nda bu
soruna akılcı bir çözüm
bulmuştur.
 Burada imzalanan Deniz Silahlarının Sınırlandırılması
Antlaşması’yla büyük tonajlı gemilerde 5-5-3 oranı kabul
21
edilmiştir.
1921 Washington Konferansı’yla ABD
Japonya’yı nasıl sınırlandırmıştır?
 Burada ABD ve İngiltere’nin oranı 5 iken Japonya’nın oranı
3’te kalmıştır.
 Yani Japonya diğer iki devlete göre daha az sayıda büyük
savaş gemisine sahip olabilecekti.
22
1921 Washington Konferansı’yla ABD
Japonya’yı nasıl sınırlandırmıştır?
 İmzalanan Dokuz Devlet Antlaşması katılımcı tüm devletler
(Japonya, Rusya ve Fransa dâhil) Çin’in bağımsızlığına,
egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi
taahhüt etmişlerdir.
 Japonya ayrıca Çin’in Shantung ve Rusya’nın Sibirya
bölgesinden çıkmayı kabul etmiştir.
23
1867
24
25
1867
26
27
Kore Savaşı niçin III. Dünya
Savaşı’na dönüşmemiştir?
 Kore Savaşı’nda izlenecek stratejiye ilişkin olarak ABD’de
yoğun bir tartışma yaşanmaktaydı.
 General McArthur’un başını çektiği bir grup, Milliyetçi Çin
birliklerinin ve bölgede konuşlanmış bulunan hava ve deniz
kuvvetlerinin kullanılarak Komünist Çin rejimini çökertme
harekâtına girişilmesini savunuyordu.
28
Kore Savaşı niçin III. Dünya
Savaşı’na dönüşmemiştir?
 Batı Avrupa’daki müttefiklerin yoğun muhalefeti karşısında
Başkan Truman, Çin’le topyekûn bir savaşa yol açabilecek
ve Sovyetler Birliği ile olan gerginliği körükleyecek böyle bir
harekete izin vermedi.
 Diğer taraftan Sovyet lideri Stalin, Kuzey birliklerinin
hezimetinin ardından Sovyetlerin müdahale etmesinin
29
tehlikeli sonuçları olacağını düşünüyordu.
Kore Savaşı niçin III. Dünya
Savaşı’na dönüşmemiştir?
 Bu yüzden Stalin, Kuzey Kore’yi savunma işini Komünist
Çin’e sevk etti.
 Savaş boyunca Komünist Çin ve Amerikan birlikleri
çatışmayı Kore Yarımadası’nın dışına taşırmamaya büyük
özen göstermişlerdir.
30
31
ABD’nin Asya-Pasifik politikasının
sonuçlarını değerlendirmek
 ABD, Asya-Pasifik’te büyük bir güç olarak ortaya çıkmıştır.
Avrupa güçlerinin güç kaybetmeye başladığı 1898-1945 arası
dönemde,
 Asya-Pasifik’te kurduğu siyasi, askerî ve iktisadi üstünlük
sayesinde ABD, hızla dünya liderliğine doğru ilerlemeye
başlamıştır.
32
ABD’nin Asya-Pasifik politikasının
sonuçlarını değerlendirmek
 II. Dünya Savaşı sonrasında İngiltere, Fransa, Hollanda ve
Japonya’nın tasfiye olmasıyla birlikte ABD Asya-Pasifik’te
lider ülke haline gelmiştir.
 Soğuk Savaş döneminde ABD’nin Asya’daki en önemli rakibi
Doğu Bloku’nun lideri Sovyetler Birliği olmuştur. 1991
yılında Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra ABD tüm
dünyada olduğu gibi Asya-Pasifik bölgesinde de rakipsiz
33
kalmıştır.
Kuruluşundan itibaren ASEAN’ın
öncelikleri neler olmuştur?
Participants of the East Asia
Summit ASEAN ASEAN Plus Three ASEAN Plus
Six Observer
34
Kuruluşundan itibaren ASEAN’ın
öncelikleri neler olmuştur?
Observer
ASEAN Plus
Three
ASEAN Plus
Six
35
Kuruluşundan itibaren ASEAN’ın
öncelikleri neler olmuştur?
 Komünist blok dışında kalan Güneydoğu Asya ülkelerinin
1967 yılında kurduğu ASEAN, Asya’daki en başarılı bölgesel
örgüt niteliğini taşımaktadır.
 Soğuk Savaş koşullarında komünizme karşı dayanışmayı
temel bir öncelik olarak değerlendiren ASEAN, 1990’lı
yılların başından itibaren önceliğini ekonomik entegrasyona
vermiştir.
36
Kuruluşundan itibaren ASEAN’ın
öncelikleri neler olmuştur?
 Bu çerçevede sosyalist rejimlerin halen iktidarda olduğu
Vietnam, Kamboçya, Laos ve Myanmar üyeliğe kabul
edilmiştir.
 1990’lı yıllarda ASEAN’ın siyasi önceliği komünizmin
yayılmasını engellemekten Çin’i dengelemeye doğru
kaymıştır
37
ANAHTAR KAVRAMLAR
 Tanımazlık Doktrini: 1931 yılında Çin’in Mançurya
bölgesini işgal eden Japonya, burada Mançuko adı altında
kukla bir devlet kurdurmuştur.
 ABD’nin ortaya attığı ve Milletler Cemiyeti tarafından da
kabul edilen bu doktrin, hiçbir surette Mançuko devletinin
tanınmayacağını ilan ediyordu.
38
ABD DIŞ POLİTİKASI
7. ÜNİTE
Doç. Dr. Atilla SANDIKLI
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

321işletme

2 Cards oldcity

Terimler

2 Cards oauth2_google_ef32970e-e5f9-4595-9abe-394e9f6bc8d9

Create flashcards