Volkanlar

advertisement
VOLKANLAR
Hazırlayan : Sinan Bal
Volkanlar Hakkında Bilgi
Magmanın yeryüzünde veya yeryüzüne yakın derinliklerdeki faaliyetine
volkanizma denir. Bu sırada sıvı katı ve gaz hallerinde yeryüzüne çıkan
magma değişik biçimde volkanları (yanardağlari) meydana getirir. Her
volkan yer içinin (özellikle üst mantonun)yeryüzüne çıkmıs bir parçası
sayılır. Volkanın şekli ve yapısı onu oluşturan magmanın fiziko kimyasal
özelliğinin taşlaşmıs bir örnegidir.Volkanik faaliyetin en önemli nedeni
, gazların magmadan ayrılısıdır. Normal olarak , yüksek basınç altında
magma içerisinde erimiş halde bulunan çeşitli gazlar basıncın azalması
ile magmadan ayrılır ve büyük bir güçle yeryüzüne çıkmak
ister.Basıncın azalması veya kalkması ile magma köpürür ,hafifler ,daha
akıcı bir hal alır,daha kolay püskürme özelligi kazanır.
Volkan Türleri
Tabla Şeklinde Volkanlar:
•
Fazla akıcı bazaltik lavların yer kabuğunun yarık ve çatlaklarından çıkarak geniş alanlara
yayılmalari ile meydana gelen volkan şekilleridir. Bazı ülkeler gibi lav akıntıları ile
örtülmüştür. Bunların kalınlıkları binlerce metre olabilir.
•
Kalkan Volkanlar:
•
Koyu bazaltik lavların dar kanallardan yavaş yavaş çıkması ile meydana gelen az eğimli –
hafif kubbemsi yapılardır. Bunların yatay kesitleri genellikle daireseldir. Yamaçların egimi
en çok 100 olup volkanların şekli böylece kalkana benzemektedir.
Patlama veya çökelme nedeniyle lav kubbesinin ortasında çoğu kez geniş bir kazan, bir
kaldera ortaya çıkar.
•
•
Strato Volkanlar:
•
Büyük ,uzun süre aktif ve bileşimi daha çok andezitik, dasitik ve riyolitik olan lav akıntiları
ile birlikte piroklastik döküntüler çıkaran volkanlardır. Piroklastik malzemeler genellikle lav
miktarından fazladır. Böylece ,büyük volkanik konilerin yamaçları piroklastik koniler gibi
dik ve binlerce metre yükseklikte olabilir. Strato volkanlar (karma volkanlar) parçalı
malzeme ile birlikte vizkoz lav çıkaran ve çok dik konik tepeler olusturan bir volkan olarak
tanımlanır. Andezit ve riyolit kitalarda yaygın bulunduğundan karma volkanlarda kıtalarda
okyanuslardan daha yaygın bulunurlar.
Volkan Yapıları
MAAR:
Bir veya birkaçkez patlamalarla meydana gelen ve yanlızca (tüflerden )küllerden
olusan krater biçimindeki volkanlara maar denir. Bunların çogunluğu dairesel göller
şeklinde bulunurlar. Kuru olanlarıda vardır.Türkiye’de Nevşehir ve Karapınar
çevresinde yer alan Acı göl, Tuzla gölü ,Mekke gölü maar şeklinde kraterlerdir.
Maarlar yeryüzü seviyesine kadar aşındıklarında alttan içerisi tüfle dolu bir baca
ortaya çıkar bunlara volkan embriyoları da denir.
KÜL VOLKANI:
Bazı volkan konileri yanlızca küllerden oluşmuştur.Bunların şekilleri düz ve
muntazamdır. Genellikle birleşik volkan bölgelerinde diğer büyük yapılar arasında
yer alır.
LAV:
Püskürme sırasında yüzeye çıkan magma Lav adını alır. Yanardağın yamaçlarından
,lavdan oluşan bir nehir gibi akan lav akıntısının zamanla soğuyup katılaşmasıyla
volkanik kayalar oluşur. Bir yanardağı püskürmesi sırasında sıkışmış gazların
patlama biçiminde kurtulması sonucu havaya fırlayan lav kütlelerine piroklastlar
denir. En iri piroklastlar bomba ve bloklardır.
SÖNMÜŞ VOLKANLAR:
Son 10.000 yıl içinde hiçbir etkinlik göstermemiş yanardağlar sönmüş olarak
tanımlanır. Bunların yeniden etkin duruma gelme olasılığı yok gibidir. Ancak çok
enderde olsa sönmüş yanardağın püskürdüğü olur. Sönmüş olduğuna inanıan
Meksika’da ki El Chichon yanardağı 1982 yılında beklenmedik biçimde tekrar
püskürmüştü.
UYUYAN VOLKANLAR:
Herhangi bir etkinlik belirtisi göstermemesine karşılık ,günün birinde yeniden
püskürme olasılığı olan yanardağlar için bu terim kullanılr. Bunun yanı sıra
günümüzde püskürmeyen ve güncelleştirilmiş etkinlik sınıfına giren yanardağlar da
aynı biçimde tanımlanır. Bazı uyuyan yanardağlar kükürt ve karbondioksit gibi
volkanik gazlar çıkarır.
Volkan Ortamları
YAYILMA SIRTLARI
Okyanus dibinde,iki levhanin birbirinden uzaklaşmakta olduğu sınırda,okyanus ortası sırtları ya da yayılma sırtları adı
verilen,yanardağlardan oluşan sıradağlar vardır.Levhalar birbirlerinden ayrıldıklarında astenosfer üzerindeki basınç
azalır.Bunun sonucunda,levha sınırının altında bulunan katı durumdaki mineral tanecikleri ergiyerek magmaya
dönüşür.Yükselmeye başlayan yeni magmanın çogu levha kenarlarında katılaşip kalır,yüzeye ulaşan bölümü ise
okyanus tabanında yanardağlar olusturur.
DALMA-BATMA BÖLGESİ YANARDAĞLARI
Yanardağlar,iki levhanın çarpışması sonucu birinin diğerinin altına daldığı levha sınırlarında da oluşur.Dalan
levha,100-200 km. derinlikte bulunan ve dalma-batma bölgesi adı verilen bölgede ergimeye başlar ve magmaya
dönüşür.Bu magma,levhanın üzerinde biriken tortullar ve ergimiş durumdaki okyanusal litosferden
oluşur.Magma,ayrıca tortullarla birlikte yerin derinliklerine çekilen su içerir.Oluşan yeni magma,çatlaklardan geçerek
yüzeyde püskürür ve üstteki levhanın üzerinde yanardağın oluşmasına yol açar.Bu çatlaklar,levhaların hareketi
sonucunda oluşur.
Üstteki levhanın okyanusal litosfer levhası olması durumunda,yanardağların su yüzeyinin üzerinde kalan bölümleri
bir dizi volkanik ada oluşturur.
SICAK NOKTALAR
Birçok yanardağın oluşumunun levha sınırlarındaki hareketle bağlantılı olmasına karşın bazıları bu sınırlara uzak
yerlerde ortaya çıkabilir.Bu yanardağların “sıcak noktalar” olarak adlandırılan olağanüstü sıcak bölgelerin varlığı
sonucunda oluştukları düşünülüyor.
Bilim adamları,sıcak noktaların astenosfer ve alt mantoda bulunduğunu varsayıyorlar.Sıcak noktalarda,ısı akımlarının
mantonun içinden geçerek yükseldigi tahmin ediliyor.Bu olağanüstü ısınınn basıncın etkisini ortadan kaldırması
sonucunda da magma olusur.
Yüzeye doğru çıkan magma,litosferden geçisi sırasında,yolunun üzerindeki kaya kütlelerini ergiterek kendisine yol
açar.Magmanın yüzeye çıktığı yerlerde zamanla yanardağlar oluşur.
Volkan Ortamları
YANARDAĞ PÜSKÜRME ÇEŞİTLERİ
Yanardağ püskürmeleri,lavın çıkış biçimine göre sınıflandırılır.Bu da lavın
yoğunluğuna ve lavın içerdiği gazların ne kadar kolaylıkla kurtulabildiğine
bağlıdır.Yoğun olmayan lavdan kolayca kurtulabilen gazlar,yoğun lavdan
ancak büyük patlamalarla kurtulabilirler.Magma,yüzeye yaklaştıkça üzerindeki
basınç azalır ve –tıpkı bir gazoz şişesinin kapağı açıldıgı zaman basıncın
azalması sonucu gazozun içinde hava kabarcıklarının oluşması gıbı- volkanik
gazlar magmanın içinde küçük kabarcıklar olusturur.
Farklı püskürme tipleri
HAWAİİ TİPİ PÜSKÜRME:
STROMBOLİ TİPİ PÜSKÜRMELER :
VULCANO TİPİ PÜSKÜRMELER:
PİLİNİUS TİPİ PÜSKÜRMELER:
Download
Random flashcards
Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

Create flashcards