Uploaded by muratcinar

tarih-1 FASİKÜL_kpss

advertisement
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
alanlara yayılmaları, Türk kültürünün çeşitli
bölgelere yayılmasına ve Türk tarihinin bir
bütün
olarak
incelenmesinin
zorlaşmasına neden olmuştur.
BÖLÜM-1
İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK TARİHİ
Türk Göçlerinin Sebepleri
1. Coğrafî ve iklimsel şartların zor olması
2. Kuraklık, kıtlık ve otlak yetersizliğinin baş
göstermesi
3. Nüfusun giderek artması
4. Azalan kaynaklar üzerinde çoğalan nüfusun
mücadelelerinin (boy mücadeleleri) artması
5. Dış baskıların (Çin ve Moğol baskısı)
artması
6. Türk boylarının bağımsız yaşayabilecekleri
yeni yurtlar aramaları
"Türk" Adının Anlamı
DİKKAT! "Türk" adından ilk olarak Çin yıllıklarında
söz edilmiştir. Türk kelimesinin geçtiği ilk Türk
kaynağı ise Orhun Abideleri’dir.





Uygur metinlerinde güç, kuvvet ve türeyençoğalan
Çin kaynaklarında Miğfer
Arap kaynaklarında Terk eden, terk edilmiş
Kaşgarlı Mahmut'a göre Olgunluk çağı
Ziya Gökalp'e göre Kanun, nizam sahibi…
Türk Göçlerinin Sonuçları
1. Türkler Anadolu, Suriye, Orta Avrupa ve
Sibirya'ya yerleştiler.
2. Türkler çeşitli kültürleri etkilediler.
3. Türkler çeşitli kültürlerden etkilendiler.
4. Dünyanın birçok yerinde çeşitli adlarla, çok
sayıda Türk devleti kuruldu.
5. Türk tarihinin bir bütün olarak incelenmesi
zorlaştı.
6. Kültürel etkileşim yaşandı.
7. Kavimler Göçü’ne neden oldular.
UNUTMA! "Türkiye" adı;6. yüzyılda Orta Asya için
9.-10. yüzyıllarda Volga'dan Orta Avrupa'ya uzanan
bölge için 11. yüzyılda Anadolu için kullanılmıştır.
Türklerin İlk Anayurdu
Türklerin ilk anayurdu Orta Asya'dır. Orta Asya;
doğuda Kingan Dağları, batıda Hazar Denizi ve İtil
boyları, güneyde Hindikuş ve Karanlık dağları,
kuzeyde ise Sayan Dağları ve Sibirya ile çevrili olan
bölgedir.
 Orta Asya'da coğrafî ve iklimsel yönlerden
zor şartlar hakimdir. Bu durum Türklerde
mücadelecilik özelliğinin gelişmesine sebep
olmuştur.
 Coğrafî ve iklimsel şartlarından dolayı
burada yaşayanlar tarımsal imkanlardan
genelde yoksun kalmışlar, tarım ile kısıtlı
ölçüde
uğraşabilmişler,
daha
çok
hayvancılıkla uğraşmışlar ve bundan dolayı
otlak ararken göçebe hayat sürmüşlerdir.
TÜRK DEVLETLERİ ve TOPLULUKLARI
İSKİTLER-SAKALAR-AŞGUZALAR (M.Ö 7.YYM.Ö 2.YY)
 Bilinen ilk Türk topluluğudur.
 Orta Asya’dan Orta Avrupa’ya kadar olan
bölgede,
yoğun
olarak
Karadeniz’in
kuzeyinde yaşamışlardır.
 Bilinen ilk liderleri Alp Er Tunga’dır. Alp Er
Tunga İran kaynaklarında Efrasiyap olarak
geçer.
 İskitler’in kadın hükümdarı Tomris Hatun
Pers kralı Darius ile mücadele etmiştir.
 At ve at arabasını ilk kez kullanmışlardır.
 “Bozkırın kuyumcuları” olarak bilinirler.
 Alp Er Tunga ve Şu destanları İskitlere aittir.
ORTA ASYA'DAKİ İLK KÜLTÜRLER
 Orta Asya'daki kültür merkezlerinin tarihi MÖ
5000 yıllarına kadar uzanmaktadır.
Anav, Orta Asya'daki en eski kültürdür.
Afanesyova, Türklerin en eski kültürüdür.
Andronova, Orta Asya'daki en yaygın kültürdür.
Tunçtan ve altından ilk eşyalara rastlanan kültürdür.
Kelteminar Avcılık ve balıkçılığın ön plana çıktığı
kültürdür.
Karasuk Demir işlemeciliğinin ön plana çıktığı
kültürdür.
Tagar(Abakan) Orta Asya'daki en gelişmiş
kültürdür.
Altay, Altay dağları çevresindeki dağınık kültür
bölgesi olarak bilinir.
1. ASYA (BÜYÜK) HUN DEVLETİ (MÖ 220 ? - MS
216)




ORTA ASYA'DAN TÜRK GÖÇLERİ

Orta Asya'da kurulduğu bilinen ilk
teşkilatlı Türk devleti Asya (Büyük) Hun
Devleti'dir.
Asya Hun Devleti hakkında ilk bilgiler Çin
yıllıklarından edinilmektedir.
Başkenti Ötüken,
bilinen ilk hükümdarı
Teoman Han'dır (MÖ 220 - MÖ 209).
Teoman(Tuman)
döneminde,
Hun
baskılarından bunalan Çinliler Çin Seddi’ni
inşa etmişlerdir.
Türklerin atı evcilleştirip tekerlekli arabaları
kullanmalarının da etkisiyle çok geniş
1
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

Mete Han dönemi en parlak dönem olup, ilk
düzenli ordu "onlu sistem" ve ilk siyasi
teşkilatlanmayı yapmıştır.
DİKKAT! Kavimler Göçü içinde yer alan Barbar
Kavimler arasında Ostrogotlar, Vizigotlar, Vandallar,
Alanlar, Gepitler, Angıllar, Saksonlar, Franklar,
Germenler, Burgontlar, Süevler, Lombardlar, Jütler
sayılabilir.
DİKKAT! Mete Han’ın Türk tarihinde ilk düzenli
orduyu kurması sebebiyle tahta çıktığı MÖ 209 yılı
aynı zamanda Türk Kara Kuvvetleri'nin kuruluş
tarihi sayılmaktadır.


Sebepleri
1. Asya Hun Devleti'nin dağılmasından sonra
Asya'nın
batısında
nüfusun
ve
mücadelelerin giderek artması.
2. Türklerin
daha
rahat
ve
özgür
yaşayabilecekleri
yeni
yerler
bulmak
istemeleri.
3. Türklerin bir kısım kavimleri ve bu kavimlerin
de diğer bazı kavimleri itekleyerek bunları
yerlerinden oynatması.
Mete Han delikli, ıslık çalan okları
yaptırmıştır.
Mete Han (Oğuz Kağan) kısa sürede
devlete hakim olup, Orta Asya'da siyasî
birliği sağlamıştır.

DİKKAT! Orta Asya'da siyasî birlik sağlayan ilk
devlet Asya Hun Devleti, ikinci devlet ise Kök Türk
Devleti'dir.

Sonuçları
1. Avrupa yüz yıl kadar sürecek karışıklıklara,
yer değiştirme olaylarına ve mücadelelere
sahne olmuştur.
2. Ostrogotlar İtalya'ya, Alanlar, Vandallar ve
Vizigotlar İspanya'ya, Vandallar Kuzey
Afrika'ya, Angıllar ve Saksonlar Britanya
Adası'na, Franklar Fransa'ya, Germen
toplulukları
Ren
Nehri
kıyılarına
yerleşmişlerdir.
3. Avrupa'nın bugünkü siyasî haritasının, etnik,
sosyal, kültürel, düşünsel ve ekonomik
yapısının temelleri atılmıştır.
4. Bugünkü
İngiltere,
Fransa,
Almanya,
İspanya gibi Avrupa devletlerinin temelleri
atılmıştır.
5. Büyük devletler parçalanmıştır.
6. Roma İmparatorluğu ilk önce "Doğu" ve
"Batı" olarak ikiye ayrılmış (395) ve Batı
Roma İmparatorluğu yıkılmıştır (476).
7. Avrupa'da "feodalite"nin hakim olduğu bir
dönem başlamıştır.
8. Dışa dönük ticaret ekonomileri yerine içe
kapalı ve tarıma dayalı ekonomiler
yaygınlaşmıştır.
9. Özgür
düşünce
yerine
"skolastik
düşünce"nin ve kilisenin egemen olduğu
bir dönem başlamıştır.
10. İlk Çağ bitmiş ve Orta Çağ başlamıştır.
11. Avrupa Hun Devleti kurulmuştur.
12. Hrıstiyanlık yayılmıştır.
Mete Han döneminde (MÖ 209 - MÖ 174)
Orta Asya'daki kavimler itaat altına alınmış,
düzenlenen birçok seferle Çin baskı altına
alınınca, Çinliler Hunlarla anlaşmak zorunda
kalmışlardır (MÖ200).
DİKKAT! Mete Han Çin'i etkisiz hale getirdiği halde;
Türklerin
asimile
olmaması,
millî
benliğini
kaybetmemesi ve devletin geleceğinin güvencede
olması
amaçlarına
dayalı
olarak,
Çin'e
yerleşmemiştir.
Çin'i
vergiye
bağlamakla
yetinmiştir.



Mete Han'ın oğlu Ki-ok döneminde (MÖ 174
- MÖ160) Çin'le siyasî ve ticarî ilişkiler
geliştirilmiş ve Ki-ok bir Çin prensesi ile
evlenerek Çin ile akrabalık ilişkileri kurmak
yoluna gitmiştir.
Çinli prenseslerle evlenme uygulaması
Hunların aleyhine sonuçlar doğurmuştur. Kiok'tan sonraki dönemlerde devlet zayıflayıp
önce Kuzey ve Güney olarak parçalanmış
ve yıkılmıştır.
Türkler Çin egemenliğine girdikten sonra da
millî
benliklerini
koruma
mücadelesi
vermişler; bir kısmı kuzeye çekilerek
bağımsız topluluklar halinde yaşamışlar, bir
kısmı ise batıya göç ederek Kavimler
Göçü'ne (375) sebep olmuşlardır.
KAVİMLER GÖÇÜ (375)
 Asya
Hun
İmparatorluğu'nun
parçalanmasından sonra Hunlar Avrupa
içlerine kadar ilerleyince Kavimler Göçü
başlamıştır. Hunları batıya taşıyan ve
Kavimler Göçü'ne sebep olan lider
Balamir'dir. (Kuzey Hunları)
 Hunların batıya ilerleyişleri sonucunda kendi
bölgelerinde artık tutunamayan kavimler de
batıya göç etmek zorunda kalınca,
kavimlerin
birbirlerini
iteklemeleri
sonucunda, etkisi yıllarca (yüz yıl kadar)
sürecek olan "Kavimler Göçü" yaşanmıştır.
2. AVRUPA (BATI) HUN DEVLETİ (375 - 469)

Balamir komutasında batıya yönelen Hunlar,
Macaristan'da Tuna boylarına ulaşıp, burada
devlet kurmuşlardır.
DİKKAT! Kavimler Göçü'nden sonra Avrupa'da
kurulan ilk Türk Devleti Avrupa Hun Devleti'dir.

2
Balamir'den sonra başa geçen (378) Uldız
zamanında iki kol halinde hareket eden
Hunların bir kolu Roma topraklarına
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

girerken, diğeri de Kafkaslar üzerinden
Anadolu'ya girmiştir.
Tüccar "Soğd" kavminden olan tüccarların
Kök Türk hakimiyetine girmeleri ile ilk Kök
Türk – Bizans ilişkileri başlamıştır.
 Tapo Kağan (572 - 581) ülke sınırlarının çok
geniş olduğunu düşünmüş ve ülkeyi daha
kolay yönetmek amacıyla ülkeyi bölerek
doğu kısmının yönetimini yeğeni İşbara'ya,
batı kısmının yönetimini ise kardeşi Jo-tan'a
vermiştir.
 Tapo Kağan ölünce İşbara Kağan başa
geçmiştir. İşbara Kağan zamanında Çin'in
Türk törelerinden vazgeçilmesi yönündeki
teklifi reddedilmiştir.
 Kök Türk Devleti iç karışıklıklarla "Doğu" ve
"Batı"olmak üzere ikiye ayrılmıştır (582).
 Doğu Kök Türk Devleti 630'da, Batı Kök
Türk Devleti ise 659'da Çin egemenliğine
girmiştir.
UNUTMA! Köktürklerin Çin hakimiyetinde bulunduğu
dönemde Türk tarihinin ilk bağımsızlık hareketi olan
“Kürşat İsyanı” gerçekleşmiştir.
DİKKAT! Türkler ilk defa Anadolu'ya akınlar
yapmıştır.

Avrupa Hunlarının en parlak dönemi
Attila dönemidir. Avrupa Hun Devleti
Hükümdarı Attila ile Doğu Roma İmparatoru
II.
Theodosios
arasında
Margos
Antlaşması yapılmıştır.
DİKKAT! Margos Antlaşması siyasî ve ticarî ilişkiler,
esirler ve vergi ile ilgili maddeler içermektedir. Attila,
yaptığı Balkan seferleri sonucunda bunalttığı Doğu
Roma ile Anatolios (Anatolyus) Barışı'nı (447)
imzalamıştır. Doğu Roma etkisiz hale getirilmiştir.



Batı
Roma
üzerine
Galya
Seferi
düzenlenmiştir. Galya Seferi'nde (451) Attila
Batı Roma ordularının komutanı Aetius
(Aetyus) ile çarpışmış; çok kayıplar
verilmesine karşın her iki taraf da kesin
sonuç alamamıştır.
Galya Seferi'nin ertesi yılında Attila Alpler'i
aşarak İtalya'ya girmeyi başarmıştır.
Attila'nın durdurulamayacağı anlaşılınca,
Papa I. Leon'un arabuluculuğu ve ricası
ile Roma'nın bağışlanması dilenmiş ve Attila
papa ile anlaşarak, seferden geri dönmüştür
(452).
Roma Seferi'nden dönüşte Attila ölmüştür
(453).
II. KÖK TÜRK(KUTLUK) DEVLETİ (682 - 744)




DİKKAT! Attila; Hristiyanlar tarafından "Tanrı'nın
Kamçısı"
olarak
anılmış
ve
Hristiyanların
günahlarından dolayı Attila'nın Tanrı tarafından bir
ceza olarak gönderildiğine inanılmıştır.
DİKKAT! Tonyukuk adına 725'te, Kül Tigin adına
732'de, Bilge Kağan adına 735'te dikilen Orhun
Abideleri (Kök Türk Kitabeleri) Türk tarihinin ilk
yazılı örnekleridir. İlk Türk alfabesi olan Kök Türk
Alfabesi ile yazılan bu eserler 1893'te Danimarkalı
Wilhelm Thomsen tarafından okunmuştur.

Attila'dan sonra devlet zayıflayıp, yıkılmıştır.
Hunlarda Hristiyanlaşıp Avrupalılaşmışlardır.
 Hunların Avrupalıları etkiledikleri başlıca
konular: Pantolon giyme, ceket giyme, at
koşumlama, at eyerleme, ordu yapılandırma
ve düzenleme.
UNUTMA! Almanların ünlü destanı Nibelungen
destanında Atilla, ETZEL olarak geçmektedir.
DİKKAT! Türklere ait ilk yazılı eserler, Kırgızlar'a ait
olan Yenisey Yazıtları olsa da, bu yazıtlar
okunamadığından dolayı Orhun Abideleri ilk Türk
yazılı belgeleri olarak ele alınmaktadır.
3. KÖK TÜRK DEVLETİ (552 - 744)

I.KÖK TÜRK DEVLETİ (552 - 659)
DİKKAT! "Türk" adını devlet adı olarak, siyasî
anlamda kullanan ilk devlettir.



Kök Türkler 50 yıl kadar Çin esaretinden
sonra Kök Türkler Kutluk (İlteriş) Kağan
önderliğinde birleşerek bağımsız olmuşlardır
(682).
Kutluk Kağan devletin merkezini Ötüken’den
Karakurum'a taşımıştır.
Kutluk Kağan'dan sonra, çocukları küçük
olduğu için başa kardeşi Kapgan Kağan
geçmiştir.
Bilge Kağan ve Kül Tigin zamanında II.
Kök Türk Devleti en parlak zamanını
yaşamıştır.
Bilge Kağan'dan sonra zayıflayan devlete
Karluklar, Uygurlar ve Basmiller birleşerek
son vermişlerdir(744).
DİKKAT! Orta Asya'da son defa siyasî birlik
sağlayan II. Kök Türk Devleti olmuştur. Bundan
sonra bölgede Hun ve Köktürk gücünde Türk devleti
kurulmamıştır. Bu durum Çin'in ve Müslüman
Arapların Orta Asya'ya doğru ilerleyişlerini
kolaylaştırmıştır.
Bumin Kağan Avar Devleti'ni yıkarak
kurmuştur. Bumin Kağan, kardeşi İstemi
Yabgu ile birlikte devleti yönetmiştir.
Devletin merkezi Ötüken'dir.
Mukan Kağan zamanı (553 - 572) I. Kök
Türk Devleti'nin en parlak dönemidir.
DİKKAT! Ergenekon ve Bozkurt destanları Kök
Türklere aittir.
3
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
5. KIRGIZLAR (840 - 1207)
4. UYGUR DEVLETİ (744 - 840)





Kök Türkleri yıkarak, Kutluk Bilge Kül
Kağan (744-747) önderliğinde kurulmuştur.
Başkenti
Ordubalıg
(Karabalgasun)
olmuştur.
Moyen-Çur Kağan dönemi (747-759)
Uygur Devleti'nin en parlak dönemidir.
Bögü
Kağan
zamanında
(759-780)
Manihaizm (et yemenin, savaş yapmanın
yasak olduğu bir din) kabul edilmiştir. Ayrıca
Budizm
dini
de
Uygurlar
arasında
yayılmıştır.

DİKKAT! Moğol hakimiyetine girerek Orta Asya’nın
Moğollaşmasına neden olmuşlardır. Dünyanın en
uzun destanı olan Manas Destanı Kırgızlar’ındır.
6. AVARLAR (APARLAR/JUAN JUANLAR)
(4. YY. - 805)
DİKKAT! Türkler ilk defa din değiştirmişlerdir.


Türklerin yaşamındaki değişim süreci şu
şekilde özetlenebilir: Çin ile ilişkilerin
gelişmesi,
Çinli
Manihaist
rahiplerle
tanışılması, Manihaizm'in kabul edilmesi,
Hayvancılık ve göçebelik yerine tarım ve
yerleşik hayatın önem kazanması.

DİKKAT! Bu değişimle Türklerin savaşçılık
özelliklerini kaybetmeleri (olumsuz), Türklerin
medeniyet açısından gelişmeleri (olumlu) durumları
meydana gelmiştir.

Uygur
Devleti
yıkılmıştır(840).
Kırgızlar


tarafından

kullanımı
7. BULGARLAR (4. YY. - 805)



Çin'in kuzeyindeki Kansu bölgesinde
kurulmuştur. Zamanla Çinlileşmişlerdir.
Avrupa Hun İmparatorluğu yıkıldıktan (469)
sonra Karadeniz'in kuzeyine gelen Hunlar
buradaki Ogurlarla birleşip "Bulgar" adını
almışlardır.
Kök Türk Devleti'nin yıkılması (630) üzerine,
Kafkaslar'ın
kuzeyinde,
Kubrat'ın
yönetiminde büyük bir devlet kurmuşlardır.
Kubrat'tan sonra Hazarlar Bulgar Devleti'ne
son vermişler ve Bulgarlar dağılmışlardır.
TUNA BULGAR DEVLETİ (679 - 9. YY.)
DOĞU TÜRKİSTAN UYGUR DEVLETİ(TURFAN
UYGURLARI)

Franklarca yıkılmışlardır (805).
Avarlar Slav topluluklarını ve Rusları
devlet düzeni ve ordu örgütlenmesi
konularında
etkilemişlerdir.
Zamanla
Hristiyanlaşıp Slavlaşarak millî benliklerini
kaybetmişlerdir.
DİKKAT!
Avrupalılara
üzengi
konusunda örnek olmuşlardır.
KANSU UYGUR DEVLETİ(SARI UYGURLAR)

4.
yüzyılın
sonlarında
Moğolistan'da
kurdukları devlet Kök Türklerce yıkılmıştır
(552).Kök
Türklerin
etkisiyle
batıya
sürüklenen Avarlar, Orta Avrupa'da, Bayan
Han
önderliğinde
büyük
bir devlet
kurmuşlardır (562).
İstanbul'u Sasanilerle birlikte iki defa (619,
626)
kuşatmışlarsa
da
başarılı
olamamışlardır.
DİKKAT! İstanbul'u kuşatan ilk Türkler Avarlar'dır.
DİKKAT! Din ve yaşam tarzlarını değiştiren
Uygurların
yerleşik
yaşama
geçmeleri
sonucunda; şehirler, evler, tapınaklar, sulama
kanalları, heykeller, resimler, minyatürler, freskler,
çiniler, kumaşlar, tapu alım-satım, kiralama ve icar
senetleri, matbaa gibi birçok gelişme görülmüştür.
Ayrıca Uygurlar Türkler arasında ilk defa matbaayı
kullanmış, ilk defa orta oyunu oynamış, ilk defa
minyatür sanatıyla uğraşmışlardır. Uygur Alfabesi'ni
yapmışlar, Göç ve Türeyiş destanlarını ortaya
koymuşlardır. Sine-Uşi ve Karabalgasun yazıtları
Uygurlar'a aittir. İlk Türk kütüphanesini de Uygurlar
kurmuştur.

Uygur Devleti'ni yıkıp (840), Orhun bölgesini
ele
geçirerek,
Ötüken'de
devlet
kurmuşlardır (840).
Orhun bölgesini Kitanlar'a kaptırınca (940)
burası Moğollar'a geçmiş ve buradan
çıkarılmışlardır.

Doğu
Türkistan'a
yerleşen Uygurlar
tarafından kurulmuştur (856).
Moğol egemenliğine girip (1209), Moğol
devlet kademelerinde memurluk, kâtiplik,
yöneticilik yapmışlar ve Moğolları kültürel
yönden etkilemişlerdir.
Günümüzdeki Sincan Türkleridir.



4
Kubrat'ın küçük oğlu Asparuh yönetiminde
kurulmuştur(679).
Nüfuslarının az olması ve Boris Han
zamanında Hristiyanlık'ı kabul etmeleri (864)
sonucunda Slavların arasında erimişler ve
millî benliklerini kaybetmişlerdir.
İstanbul’u kuşatan ikinci Türk devletidir.
Toprakları Bizans işgaline uğrayarak bir
Bizans eyaleti haline gelmiştir (1018).
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
İTİL (VOLGA / KAMA) BULGAR DEVLETİ(10. YY. 1237)



9. MACARLAR (896- 11. YY.)

Fin - Ugor kavimleri 5. yüzyılda Onogurlarla
kaynaşarak "Macarlar"ı oluşturmuşlardır.
 Orta Avrupa'ya, bugünkü Macaristan'a
yerleşmişlerdir (896).
 Hristiyanlık'ı (Katolik mezhebini) kabul eden
(11.yüzyıl başlarında) Macarlar zamanla
millî benliklerini de yitirmişlerdir.
UNUTMA! Türkler arasında Katolik mezhebini
benimseyen tek topluluk Macarlar’dır. İlk Türkoloji
enstitüsünü de Macarlar kurmuştur.
Hazar Devleti'nin yıkılması (968) sonucunda
bağımsız olmuşlardır.
Başkentleri Bulgar şehridir.
Almış
Han
zamanında,
Müslüman
tüccarlardan etkilenerek İslamiyet'i kabul
etmişlerdir.
DİKKAT! Bazı araştırmacılar İtil Bulgar Devleti'ni ilk
Müslüman Türk devleti olarak, Karahanlılar
Devleti'ni ise tüm halkıyla Müslüman olan ilk
Müslüman Türk devleti olarak değerlendirmişlerdir.
İslamiyet'i benimseyen İtil Bulgarları millî benliklerini
korumuşlardır.
10. PEÇENEKLER ( ? - 1091)

Başlangıçta I. Kök Türk Devleti'ne bağlı
yaşamışlardır. Teşkilatlı bir devlete sahip
olamayan tek Türk topluluğudur.
 Çin baskılarıyla Avrupa'ya sürüklenmişlerdir.
 Ruslarla yüz yıldan fazla mücadele ederek,
Rusların güneye inmelerini engellemişlerdir.
 Peçeneklerin bir kısmı Bizans ordusunda
görev almışlardır.
DİKKAT! Malazgirt Savaşı'nda (1071) Selçuklu
Türklerine karşı Bizans ordusunda yer alan
Peçenekler ve Uzlar savaşta saf değiştirip Selçuklu
tarafına geçerek Büyük Selçuklu Devleti'nin Bizans'ı
yenmesinde önemli rol oynamışlardır.

Altın Orda Devleti'nce siyasî hayatlarına son
verilmiştir(1237).
 Bölgeleri Rus istilasına uğrayan (1399) İtil
Bulgarları, günümüzde "Kazan Türkleri"
adıyla varlıklarını sürdürmektedirler.
8. HAZARLAR (630 - 968)

Kök Türk Devleti'nin yıkılmasından (630)
sonra, Karadeniz'in kuzeyi ile Kafkaslar
bölgesinde, bir hakanlık şeklinde devlet
kurmuşlardır.
DİKKAT! Bölgede yer alan Hazar Denizi'nin adı
Hazarlardan gelmektedir.





Müslüman Arapların durdurulmalarında ve
İslamiyet'in Kafkasyaya uzun bir süre
girememesinde rolü olmuştur.
Hazar Devleti 7-9 yüzyıllar arasında
bölgelerinde huzuru, ulaşım güvenliğini ve
refahı sağlayarak "Hazar Barış Çağı" denen
dönemi yaşatmışlardır.
Hazar ülkesinde yönetici zümre ilk defa
Musevilik'i kabul etmiş, ayrıca Şamanlar
da yer almış, İslamiyet ve Hristiyanlık da
yayılmıştır. Bu dinlerin mensupları barış
içersinde yaşamış olup, ibadetlerinde
serbest olmuşlardır.
Hazarların
Hakimler
Kurulu'nda
Müslümanlara, Yahudilere ve Hristiyanlara
ait ikişer tane, Şamanlara ait ise bir tane
olmak üzere toplam yedi tane hakim
bulunmuştur.

11. KIPÇAKLAR (KUMANLAR)(10. YY - 1239)




DİKKAT! Hazarların yukarıda sayılan özellikleri
ülkelerinde dinî hoşgörünün, barışın, huzurun
bulunduğunun göstergesidir.

Güçlenen ve savaş kabiliyetleri yüksek olan
Peçenekler
Bizans'a
karşı
politikalar
geliştirip, Çaka Beyliği ve Selçuklular ile
ittifak yaparak Bizans'ı üçlü kıskaca
almışlardır.
Bizanslılar
Kıpçaklarla
anlaşarak
Peçeneklerin baskısına ve siyasî varlığına
son vermişlerdir (Lebunium Savaşı- 1091).
Hazarları Ruslar yıkmış (968) olsalar da,
Hazarlar en çok Rusları etkilemişlerdir.
Ruslar da idârî ve askerî yönden
Hazarlar'dan etkilenmişlerdir (Örnek olarak,
Rus
prensliklerinde
"kağan"
unvanı
kullanılmaya başlanmıştır).
Moğolların
baskısıyla
Avrupa'ya
sürüklenmişlerdir.
Bizans'la anlaşarak Peçenekler'e son
vermişlerdir. (Lebunium Savaşı - 1091).
Bir kısmı Macaristan'a giderek Hristiyanlık'ı
kabul
etmişler
ve
millî
benliklerini
yitirmişlerdir. Bir kısmı ise yurtlarında kalıp
Altın Orda Devleti'nin hizmetine girmişlerdir.
Bu devletin Türkleşmesinde önemli rol
oynamışlardır.
Altın Orda egemenliğindeki Kıpçakların çoğu
sonraki yıllarda Mısır'a götürülmüşler,
Eyyûbî
ve
Memlük
ordularında
ve
yönetiminde görev almışlardır.
DİKKAT! Eyyûbîler Kıpçaklardan seçtikleri erkek
çocukları Nil vadisinde özel eğitimle yetiştirerek,
ordularının temelini oluşturmuşlardır.

5
Moğol akınları sonucunda dağılmışlardır
(1239).
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
DİKKAT! Kıpçaklar dilleri ve dinî törenleri ile
Romenleri etkilemişlerdir.
13. SİBİRLER (SABİRLER / SABARLAR)(5 ve 6.
Yüzyıllar)

DİKKAT! Sarışın, mavi gözlü Türk kavmi olarak
bilinen Kıpçaklara Avrupalılar "sarışın" anlamında
"Kuman" demişlerdir.
DİKKAT! Sibirler Anadolu'ya akın yapan ikinci
Türk topluluğu olup, 6. yüzyılda Ürgüp, Göreme,
Ankara (516), Kastamonu ve Çankırı'ya kadar
gelmişlerdir.
DİKKAT! Dede Korkut Hikayeleri Oğuzlar ile
Kıpçaklar arasındaki mücadeleleri anlatır. Ruslar’ın
milli destanı İGOR destanı da Rus-Kıpçak
mücadelesini anlatır.
14. TÜRGİŞLER (TÜRGEŞLER)(630 - 766)
12. OĞUZLAR (UZLAR)



"Oğuz"
kelimesi
"boylar"
anlamına
gelmektedir. Orhun ve Selenga bölgesinde
yaşamışlardır.
Oğuzların bir kısmı Kıpçak ve Karluk
baskıları sonucunda Peçenekleri batıya
iterek Karadeniz'in kuzeyindeki Peçenek
bölgesine yerleşmişlerdir.






Bilinen ilk hükümdarları Baga Tarkan'dır.
DİKKAT! Baga Tarkan kendi adına madenî para
bastıran ilk Türgiş hükümdarıdır. Bu para
Türklerin ilk madenî parasıdır. Buna "yarmak"
denir.

DİKKAT! Kiev'in güneyine yerleşen Oğuzlar
"Karakalpak" diye anılmış olup, Hristiyanlık'ı
benimseyerek zamanla Ruslaşmışlardır. Güney göç
edenleri ise
İslamlaşıp, Selçuklu Devleti'ni
kurmuşlardır(1040).

Anadolu'ya 6. yüzyıl başlarında akınlar
düzenlemişlerdir.


Balkanlar'daki Oğuzların bir kısmı Bizans
ordusunda görev almıştır.
Malazgirt Savaşı'nda (1071) Uzlar ve
Peçenekler saf değiştirmiş ve Bizans
ordusundan Büyük Selçuklu ordusuna
geçmişlerdir.
Bizans, Uzların bir kısmını Romanya'nın
Dobruca
bölgesine
yerleştirmiştir.
Günümüzdeki
"Gagavuzlar",
buraya
yerleşmiş olan Oğuzların torunlarıdır.
Türgişler 8. yüzyılda yerleşik hayata
geçmeye başlamışlardır.
Su-lu
Kağan
döneminde
(717-738)
Emeviler'e yenerek İslamiyet'in Orta
Asya'da yayılmasını geciktirmişlerdir.
Su-lu Kağan'dan sonra devlet zayıflamış ve
Karluklarca yıkılmıştır (766).
DİKKAT! Türgişler’de Uygurlar gibi Budizm’i
benimsemiş, yerleşik yaşama geçerek Türkler’de
şehirciliği geliştirmişlerdir.
15. KARLUKLAR (766 - 1215)


Seyhun bölgesinde kalan Oğuzlar ise bu
bölgede
Oğuz
Yabgu
Devleti'ni
kurmuşlardır.
İslamiyet'i kabul eden (10. yy. sonlarında)
Oğuzlar Büyük Selçuklu Devleti'ni kurarak
(11. yy.) Anadolu'nun "Türk yurdu" olmasına
öncülük etmişlerdir (1071 - Malazgirt
Savaşı).
Anadolu (Türkiye) Selçuklu Devleti
döneminde ise Anadolu'nun "Türk yurdu"
olduğu kesinleşmiştir (1176 - Miryokefalon
Savaşı).
Osmanlı Devleti'ni kuran yine Oğuzlar
olmuştur.

II. Kök Türk Devleti'nin yıkılmasında
Basmiller
ve
Uygurlarla
birlikte
rol
oynamışlardır.
Talas Savaşı'nda (751) Çinlilere karşı
Müslüman Arapların yanında yer alarak,
Çin'in yenilmesini, Orta Asya'nın Çin
hakimiyetine girmemesini sağlamışlardır.
Müslüman Araplarla başlayan yakınlaşma
sonucunda İslamiyet'i kabul etmişlerdir.
DİKKAT! Karluklar İslamiyet'i kabul eden ilk Türk
topluluğudur.




DİKKAT! Tarihte en büyük Türk devletlerini kuran ve
en önemli rolü oynayan, kalabalık Türk topluluğu
"Oğuzlar" olmuştur.
Türgişler Devleti'ni yıkmışlardır (766).
Talas Nehri civarında bir devlet kurmuşlarsa
da fazla etkili olamamışlardır.
Uygur Devleti yıkılınca (840), devletlerinin
merkezini Balasagun şehrine taşımışlardır.
Karahanlılar
Devleti'nin
(840-1212)
kurulmasında etkin rol oynamışlardır.
DİKKAT! Karahanlılar Devleti Karluk, Yağma ve
Çiğil topluluklarının birleşmesiyle oluşmuştur.
DİKKAT!
İslamiyet'i
benimseyen
Oğuzlara
"Türkmen"; Avrupa'ya göç edip Hristiyanlaşanlara
ise "Uz" denir.

6
Karluklar
12.yüzyılda
Karahitayların
(Moğollar) hakimiyetine girmişlerdir.
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
DİKKAT!
Cengiz
Han'a
itaat
eden
MüslümanTürk topluluğu Karluklardır.

ilk
İSLAM ÖNCESİ TÜRK KÜLTÜR VE MEDENİYETİ
DİKKAT! Kaynağı "tanrı bağışı" na dayanan iktidar
tipine "karizmatik iktidar" denir.
KAVRAMLAR
Kut (Gök Tanrı tarafından, yönetim hak ve
yetkilerinin -yani "kut"un- seçilmiş bir aileye verilip,
bu hak ve yetkilerin "kan bağı" yolu ile ailenin tüm
erkeklerine geçtiği inancı),
Oksızlık (bağımsızlık, istiklal),
Kurultay/toy (divan, bakanlar kurulu, danışma
kurulu),
Toy (şölen, eğlence),
Toygun (toya katılan-TOY ÜYESİ),
Tigin/tegin (şehzade),
Elig (veliaht),
Ayukı (hükümet),
Aygucı / üge (hükümet başkanı, başbakan),
Buyruk (bakan),
Apa (saray görevlileri),
Tudun (vali),
Börü (ordu),
Subaşı, Tarkan (ordu komutanı unvanlarıdır),
Töre (yazısız hukuk),
Tüz (yöneticiler- yönetilenler arası yazısız bir çeşit
anlaşma veya kurallar),
Oğuş (aile),
Urug (aileler birliği),
Boy/bod (uruglar birliği),
Bodun (millet, kavim),
İl(devlet, barış),
Kün (halk),
Yurt/keregü (çadır),
Nevruz (yenigün, bahar bayramı),
Kang (baba),
Ög (anne),
Güvey, eğne/yumuş(çeyiz),
Törün (düğün yemeği),
Otacı (şifacı),
Yarmak(para),
Tarıgcı/tarıdacı (çiftçi),
Tudun/ağıcı(vergi memuru),











Hükümdarlık
alametleri
(sembolleri)
şunlardır: otağ (hakan çadırı), örgin (taht),
tuğ, davul, kotuz (sorguç), kemer (kur), kılıç,
yay, kamçı(berge), kama, ordu (çadır kent),
toy (şölen).
"Ayukı"
ise
"hükümet"
anlamında
kullanılmakta olup, bu kurumun başında ise
"aygucı" (üge, vezir) bulunmaktadır.
"Kurultay" (toy) Türklerde en önemli
yönetim organı olup, devletle ilgili önemli
kararları
alabilmekte,
töreyi
değiştirebilmekte, hakanı seçmede etkili
olabilmektedir.
Kurultay (Toy) meclisine veya işine "kengeş,
keneşme" denmektedir.
Kurultay toplantılarına hakan (kağan), hatun
(katun), vezirler, boy beyleri, komutanlar,
devlet ileri gelenleri ve idarî görevliler
katılmaktadır. Kurultay'a katılan üyelere
"toygun" denir.
Ülke "doğu-batı, doğu-orta-batı, kuzeygüney, kara-ak" gibi kısımlara ayrılarak
yönetilmiştir. (İkili teşkilat)
Boy beyleri hakana bağlı olmakla birlikte
kendi boylarını yönetmekte ve Kurultay'a
katılmaktadırlar.
Eski Türklerde "federatif yönetim" tarzı
görülmektedir.
İSLAM ÖNCESİ TÜRK DEVLETLERİNDE ORDU



İSLAM ÖNCESİ TÜRK DEVLETLERİNDE
YÖNETİM


Gök Tanrı'nın kağana "kut" (ülkeyi yönetme
hakkı) verdiğine inanılmıştır. Bu hak ve
ülkenin
sahipliği
hanedan
üyelerine
(erkeklerine) kan bağı yolu ile geçmektedir.
Eski Türklerde devlete "il" (el) denmiştir.
Türklerde devlet "bağımsızlık (oksızlık),
halk (millet, kün), ülke (yurt, uluş), teşkilat"
olmak
üzere
dört
temel
unsurdan
oluşmuştur.
Türk devletlerinde merkezî yönetim "kağan,
ayukı,
kurultay"
unsurlarından
oluşmaktadır.
"Kağan" (hakan) devleti yöneten en yetkili
kişi olup, eşi "hatun" (katun) ile birlikte
Kurultay'da bulunmaktadır.
Ülkeyi eşi "hatun/katun" ile birlikte yöneten
hükümdar ülkenin Doğu kanadında bulunup,
"han, hakan, kağan, tanhu, şanyü, idikut,
tanrıkut, ilteber, ilteriş, erkin" unvanlarıyla
anılmıştır.
"Ücretli asker" değil "vatan askeri" anlayışı
hakimdir.
Her Türk "asker" sayılmıştır. "Ordu-millet"
anlayışı hakim olmuştur.
İlk düzenli Türk ordusu "onlu sistem"e
dayalı olarak Mete Han zamanında
kurulmuştur (MÖ209).
DİKKAT! Türk Kara Kuvvetleri'nin kuruluş tarihi
MÖ209 olarak hâlâ kabul görmektedir. Bu durum
aynı zamanda Türklerde devlet değişse bile ordunun
devamlılığını göstermektedir.


Ordunun
temeli
süvari
birliklere
dayanmaktadır.
Orduda genelde hafif silahlar kullanılmış
olup, başlıca silahlar ok, yay, kılıç, kalkan,
mızrak, kargı, süngü, hançer olarak
sayılabilir.
DİKKAT! Islık çalan oklar Mete Han döneminde
ortaya konulmuştur.
7
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)


mal edinme, mal satma, malı kiraya verme,
parayı faize verme, iş sözleşmesi, ipotek
senedi, vasiyetname, iş senedi, vakıfname,
ortaklık, evlatlık verme gibi konularda hukukî
düzenlemeler yapılmıştır.
Türklerin ünlü savaş taktiği "Hilal Taktiği"
(Kurt Kapanı, Turan Taktiği) olarak
bilinmektedir.
Ordu komutanlarına "Tarkan ve subaşı"
denir.
DİKKAT! Türklerin tarihte diğer topluluklardan en az
etkilendikleri ve en çok etkiledikleri konu askerlik
olmuştur.

Türklerde devlet ve toplum hayatını
düzenleyen yazısız hukuk kurallarına "töre"
denmiştir. Töre; hakanı dahi kısıtlayan
unsurlardır.
İSLAM ÖNCESİ TÜRK DEVLETLERİNDE
TOPLUM, EKONOMİ, SANAT, HUKUK

"Töre"; Hakan ve Kurultay kararları ile
gelenek ve göreneklerden oluşmaktadır.
Törenin değişmez unsurları arasında
"adalet, iyilik, eşitlik, insanlık" gibi temel
konular yer almaktadır.




İslam öncesi dönemde halk "kün" olarak
anılmaktadır.
Toplumsal yapı şu şekilde oluşmaktadır:
Oğuş (aile) Urug (oğuşlar birliği) Boy
(uruglar birliği) Bodun (boylar birliği /
millet) İl (devlet)!
Coğrafî şartlar hayvancılığı, hayvancılık
uğraşısı göçebe yaşamı zorunlu kılmış,
göçebe
yaşam
tarzı
ise
Türklerde
mücadelecilik ve bağımsızlık duygularını
geliştirmiştir.



Göçebe yaşayan Türklerde uzun süreli hapis
gibi cezalar değil, kısa süreli (hafif suçlar için
on gün hapis) ve ağır cezalar uygulanmıştır.
 Ordudan kaçma, isyan, vatana ihanet, adam
öldürme, bağlı atı çalma ve barış zamanında
birine kılıç çekmenin cezası ölümdür.
İSLAM ÖNCESİ TÜRK DEVLETLERİNDE DİN VE
İNANIŞ
DİKKAT! Türklerde göçebelik sebebiyle;
Mücadelecilik,
savaşçılık,
yardımseverlik,
dayanışma özellikleri ve bağımsızlık duygusu
gelişmiştir.
Yerleşik hayat, şehirleşme, mimarî gelişmemiştir.
Yazılı hukuk kuralları gelişmemiştir; töre hakim
olmuştur.
Uzun süreli hapis gibi cezalar görülmemiş; kısa
süreli ve ağır cezalar verilmiştir.




Göçebe Türkler "yurt / keregü / alacık"
olarak anılan çadırlarda yaşamışlardır.

DİKKAT! Eski Türklerde çadır sanatı gelişmiştir.






Tarım imkanları kısıtlı olan Türkler
hayvancılıkla uğraşıp at, koyun, sığır, deve
beslemişlerdir.
Türkler madencilik, maden işlemeciliği, silah
yapımı ve ticaretle meşgul olmuşlardır.
Uygurlar döneminde Manihaizm dininin
etkisiyle ilk defa yerleşik hayata geçen
Türkler arasında tarım, sanat, ticaret, mimari
çok önem kazanmıştır.
Yerleşik hayata geçen Uygurlar; Türkler
arasında ilk defa matbaa kullanan, minyatür,
çinicilik sanatlarıyla uğraşan, orta oyunu
oynayan Türklerdir. Ayrıca yoğun şekilde
"fresk" (duvar resmi) yapmışlardır.
Uygurlarda
denmektedir.
ressamlara
Türklerin adlî teşkilatına "yargu" denir.
Başında hakan vardır.
Türk yerel mahkemelerinin başında "yargan
/yargucı" denen yetkililer bulunmaktadır.





"bedizci"

Uygurlar döneminde yerleşik hayata geçiş
ve ticaretinde önem kazanmasıyla birlikte
8
Eski Türklerde ilk dönemlerde "Gök Tanrı"
(Gök Tengri) inancı hakim olmuştur.
Din adamlarına "kam / şaman / baksı"
denmiştir.
Tabiat kuvvetlerine inanılmıştır. Doğada gizli
güçlerin varlığına inanılmış, tabiat (dağ,
tepe, kaya, ırmak, orman,…vs.) ruhlarına
"yer-su" denmiştir.
"Atalar kültü" inancı görülmüş, ataların
ruhlarının kutsallığına inanılmış ve onlara
kurbanlar sunulmuştur.
Şamanist inanışın etkisi görülen Türkler
arasında bundan dolayı büyü ve gizli
güçlere de inanılmıştır. Şamanizm'de şifa
vericilik önemli bir unsur sayılmaktadır.
Türkler
ayrıca
Manihaizm,
Budizm,
Musevilik, Hristiyanlık, İslamiyet dinlerine
inanmışlardır.
İlk defa din değiştiren Türkler Uygurlar
olup, et yemenin ve savaş yapmanın yasak
olduğu "Manihaizm" dinine inanmışlardır.
Bu durum Türklerin yerleşik hayata
geçmelerine yol açmıştır.
Uygurlar ile Türgişler arasında Budizm
yayılmıştır.
Türklerin Budist tapınaklarına "burkan"
denmiştir.
Hazarlar'ın
bir
kısmı
Musevilik'i
benimsemişlerdir.
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)


DİKKAT! Din değiştiren
Müslüman
olanlar
millî
ettirebilmişlerdir.





Macarlar, Uzlar, Peçenekler, Kumanlar ile bir
kısım
Bulgarlar
Hristiyanlık'ı
benimsemişlerdir.
Oğuz
Türkmenleri
ise
İslamiyet'i
benimsemişlerdir.
Türklerden
benliklerini

sadece
devam

İslamiyet öncesinde Türklerde "öbür dünya"
inancı görülmektedir.
Cennet'e "Uçmağ", Cehennem'e ise "Tamu"
denmektedir.
Ölüler hemen gömülmeyip, inanışa göre,
önce "yuğ" denen cenaze töreniyle kötü
ruhlardan arındırılmaktadır.
Ölüler "kurgan" denen "oda-mezar"lara
kendi atlarıyla ve özel eşyalarıyla birlikte
gömülmüşlerdir. Ölülerin, bu eşyalarını öbür
dünyada kullanacaklarına inanılmıştır.


DİKKAT! Hunlara ait Pazırık Kurganı'nda
dünyanınen eski düğümlü halısı bulunmuştur.
Esik
Kurganı'nda
"Altın
Elbiseli
Adam"
bulunmuştur.

Türklere ait ilk yazıtlar Kırgızlar'ın ortaya
koyduğu Yenisey Yazıtları olmasına karşın,
bunlar okunamadığı için, ilk Türk yazılı
belgesi Kök Türklere ait olan Orhun
Yazıtları olarak kabul edilmektedir.
Türklere ait ilk alfabe Kök Türk
Alfabesi'dir. Kök Türk Alfabesi 38 harften
oluşmuştur. Yukarıdan aşağıya ve sağdan
sola okunmaktadır.
Orhun Yazıtları "Türk" adının geçtiği,
Türklereait ilk eserdir. Orhun Abideleri'nde
Türklerin siyaset, devlet, toplum, sosyal
devlet anlayışları hakkında bilgiler yer
almaktadır.
Türklere
ait
ikinci
alfabe
"Uygur
Alfabesi"dir.Uygur Alfabesi, Hint asıllı
Soğdlara
ait
Soğd
Alfabesi'nin
geliştirilmesiyle ortaya çıkmış olup, 14-18
harften oluşmaktadır.
Kağıt
ve
matbaayı
kullanan
ilk
TürklerUygurlar'dır. Uygurlara ait yazıtlar
Karabalasagun Yazıtları ve Sine - Uşi
Yazıtları'dır.
Mezarların başına dikilen ve Türk heykel
sanatının ilk örnekleri sayılan "balbal" adlı
taşlar; ölen kişinin hem öldürdüğü insanların,
hem
de
kahramanlığının
göstergesi
sayılmış, ayrıca, öldürülen bu insanların,
öbür dünyada, kendilerini dünyadayken
öldürmüş
olan
kahramana
hizmet
edeceklerine inanılmıştır.
İSLAM ÖNCESİ TÜRK DEVLETLERİNDE YAZI,
DİL VE EDEBİYAT

Türkler arasında ilk dönemlerde göçebelik
sebebiyle yazılı değil daha çok sözlü kültür
ve edebiyat gelişmiştir.
 Türklere ait destanlar şunlardır:
Sakalar: Alp Er Tunga, Şu
Hunlar: Oğuz Kağan
Kök Türkler: Ergenekon, Bozkurt
Uygurlar: Türeyiş, Göç
Kırgızlar: Manas
Oğuzlar: Dede Korkut Hikayeleri
DİKKAT! Türklere ait en eski destan Sakalar'ın
(İskitler'in) Alp Er Tunga Destanı'dır.



Tabiat ve aşk temalarını işleyen, dörtlüklerle
ve hece vezniyle genelde "kopuz" denen bir
çalgı eşliğinde söylenen şiirlere "koşuk"
denmiştir.
"Yuğ" denen dinî törenlerde ölüye yakılan
ağıtlara "sagu" denmiştir.
Özlü, güzel sözlere, atasözlerine "sav"
denilmiştir.
“İNSANIN EN BÜYÜK ŞANSI KENDİSİDİR!”
9
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
BÖLÜM-2
5. Çinlilerin buluşları olan kağıt, matbaa, barut
ve pusula İslam alemince de öğrenildi
(kültürel sonuç).
UNUTMA! Barut, matbaa, kağıt ve pusula;
Çinlilerce icat edilmiş, Talas Savaşı sonucunda
İslam alemince de öğrenilmiş, Haçlı Seferleri'nden
sonra
ise
Avrupalılarca
öğrenilip,
ilerleyen
dönemlerde geliştirilmiş ve ucuzlatılmıştır.
İLK MÜSLÜMAN TÜRK
DEVLETLERİ
TÜRKLERİN İSLAM'A GİRMESİ
Avrupa'ya göç etmeyen ve Orta Asya'dan batıya ve
güneye doğru ilerleyen bir kısım Türkler İslamiyet'i
benimsemişlerdir.
 Türkler ile Müslüman Araplar; Hz. Ömer
döneminde, İslam Devleti’nin İran Sasani
İmparatorluğu'nu yıkmasıyla ilk defa komşu
olmuş, Hz. Osman döneminde ilk defa
savaşmış, Emeviler döneminde şiddetli
savaşlar yapmış, Abbasiler döneminde ise
ılımlı ilişkiler içerisine girmişlerdir.
DİKKAT! Hz. Osman döneminde Hazarlar ile
Kafkaslarda ilk sınır mücadeleleri yaşanmıştır.
Emeviler döneminde ise Türgişler Orta Asya’da
Emeviler’i durdurmuş, Hazarlar ile Kafkaslardaki
mücadele de devam etmiştir. Bu yüzden Hazarların
Kafkaslarda, Türgişlerin de Orta Asya’da İslam’ın
yayılışını geciktirdiği söylenebilir.

DİKKAT! Talas Savaşı sonucunda ele geçirilen Çinli
esirler sayesinde kağıt yapımı öğrenilmiş ve böylece
kağıt imalatı Çin dışına da yayılmıştır. Çin dışında
ilk kağıt üretimi Semerkant’da yapılmıştır.
BUNU BİL! Talas Savaşı "Türk - İslam Tarihi"nin
başlangıcı sayılır.
TÜRKLERİN
İSLAM'A
KOLAYLAŞTIRAN SEBEPLER




Türklerin İslamiyet'e girmelerinin hızlanması
Talas Savaşı (751) ile başlamıştır. Türkler
özellikle 10. ve 11. yüzyıllarda kitleler
halinde İslamiyet'i benimsemişlerdir.

BUNU BİL! Horosanlı bir Türk olan Ebu Müslim
Abbasiler’in iktidarı ele geçirmesine yardım etmiştir.

TALAS SAVAŞI (751)
Sebepleri:
1. Kök Türk Devleti yıkıldıktan sonra Orta Asya
siyasî birliğinin bozulması sonucunda
yabancı devletlerin baskısının artması.
2. Çinlilerin ve Müslüman Arapların Orta
Asya'ya doğru ilerlemeleri.
3. Çin'in Orta Asya'yı istila etmek istemesi.
4. Müslüman
Arapların
Orta
Asya'da
egemenlik kurmak istemeleri.
UNUTMA! Türkler, kendilerine coğrafî olarak
yakında bulunan ve eskiden beri düşman oldukları
Çinlilere karşı Talas Savaşı'nda, Müslüman
Araplarla birlikte hareket etmişlerdir. Arapları
destekleyen Türk toplulukları Karluk, Yağma, Çiğil
ve Tuhsi Türkleridir.
GİRMESİNİ
Gök Tanrı ve İslamiyet dinlerinde "tek tanrı"
inancının olması
Gök Tanrı ve İslamiyet dinlerinde "öbür
dünya" inancının olması
Gök Tanrı ve İslamiyet dinlerinde "kurban
kesme" uygulamasının olması
Gök
Tanrı
ve
İslamiyet
dinlerinde
"yardımlaşma ve dayanışma"nın önemli
olması
Eski
Türklerdeki
"savaşçılık,
vatan
savunması, cihangirlik, cihanşümullük"
anlayışıyla İslamiyet'teki "cihat" anlayışının
benzerlik göstermesi
Abbasiler Devleti'nin ılımlı politikalar gütmesi
(ümmetçi anlayışı)
BUNU BİL! Abbasiler Türkleri önemli görevlere
getirmişler, Avasım adı verilen ordugah şehirlere
yerleştirmişler ve sadece Türkler için SAMARRA
şehrini kurmuşlardır.



Ahlak anlayışının benzerlik göstermesi
İslam dininin Türklerin yaşam tarzına
uygunluğu
Eşitlik anlayışının benzerlik göstermesi.
DİKKAT! Türkler’deki “kut” anlayışı Türklerin
İslam’ı kabulünü kolaylaştırıcı bir etken değildir.
TÜRKLERİN İSLAM’A HİZMETLERİ

Sonuçları:
1. Orta Asya Çin egemenliğine girmekten
kurtuldu (siyasî sonuç).
2. Uygurlar Çin baskısından kurtularak büyüme
imkanı buldu (siyasi sonuç).
3. Türklerle Müslüman Araplar yakınlaştılar
(sosyal sonuç).
4. Türkler kitleler halinde İslam'ı kabul etmeye
başladılar (dinî sonuç).





10
İslamiyet’i yaydılar (Anadolu, Kafkaslar, Orta
Asya, Hindistan, Pakistan, Afganistan,
Balkanlar ve Orta Avrupa).
Abbasi halifesini korudular.
Haçlı Savaşlarına karşı koydular.
İslam dünyası üzerindeki Bizans baskısını
kırdılar.
İslam dünyasının askeri oldular.
Bilim, eğitim, mimari ve kültürel hizmetlerde
bulundular.
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİ
UTBİ, Gazne tarihini anlatan “Tarih-i Yemini” adlı
eserini Sultan Mahmut’a sunmuştur.
İBN-İ SİNA ve BİRUNİ’de Sultan Mahmut’un
hizmetinde bulunmuşlardır. Sultan Mahmut Biruni
için “sarayımın en değerli hazinesi” sözünü
kullanmıştır.
1. KARAHANLILAR DEVLETİ (840 - 1212)

Türkistan'da Karluk, Yağma, Çiğil ve
Tuhsi
Türk
toplulukları
tarafından
kurulmuştur.
 Bilinen ilk hükümdarı Bilge Kül Kadir
Han'dır.
 Satuk Buğra Han (Abdülkerim) zamanında
(10.yüzyıl) İslamiyet Karahanlılar'ın resmî
dini olmuştur.
BUNU BİL! Orta Asya’da kurulan ve halkı tamamen
Müslüman olan ilk Müslüman Türk devleti
Karahanlılar Devleti'dir.

Sarayda ve orduda Türkçe konuşulmasına
karşın, resmî dil Farsçadır.
 Sultan Mesut döneminde Gazneliler Devleti
ile
Selçuklular
arasında
yapılan
Dandanakan Savaşı'nda(1040) Gazneliler
yenilmiştir.
DİKKAT! Dandanakan Savaşı ile Gazneliler Devleti
yıkılış sürecine girerken, Büyük Selçuklu Devleti'nin
kuruluşu tamamlanmıştır. Bu yüzden bu savaşa Türk
tarihinde “devlet kuran, devlet yıkan” savaş denir.
 Zamanla zayıflayan devlet, Afganistan'ın
yerli halkı Gurlular tarafından yıkılmıştır.
 Devletin resmî dili Türkçedir.
DİKKAT! Karahanlılar Devleti milliyetçi unsurları öne
çıkan bir Müslüman Türk devletidir. Bu durumun
ortaya çıkmasında Karahanlıların yöneticilerinin,
ordusunun, halkının Türk olması ve Türkçe konuşup
yaşaması, Türkistan'da kurulması, farklı etnik
unsurları barındıran çok uluslu büyük bir
imparatorluk olmaması gibi faktörler etkili olmuştur.


Gazneliler Devleti'nin Yıkılış Sebepleri
1. Geniş sınırları ve çok uluslu yapıyı idare
etmenin zorluğu
2. Türkçeye ve Türk kültürüne yeterince önem
verilmemesi
3. Dandanakan Savaşı'ndaki yenilginin etkisi
4. Gurluların isyan etmesi
Karahanlılar'ın
Türk-İslam
sentezini
başlatmışlardır. Türk-İslam kültürüne ait;
- İlk kervansaray (ribat)
- İlk hastane
- İlk posta teşkilatı
- İlk medrese
- İlk burslu öğrenci uygulaması
- İlk edebi ürünler bu dönemde ortaya
çıkmıştır.
Karahanlılar Devleti önce ikiye ayrılmış
(1046), Doğu kısmına Karahitaylar (1211),
Batı kısmına ise Harzemşahlar son
vermişlerdir (1212).
BUNU
BİL!
imparatorluğudur.
Gazneliler
ilk
Türk-İslam
3. MISIR’DA KURULAN TÜRK DEVLETLERİ
TOLUNOĞULLARI DEVLETİ (868 - 905)
 Abbasilerin Mısır valisi olan Tolunoğlu
Ahmet tarafından Mısır'da kurulmuştur.
 Mısır'da kurulan ilk Müslüman Türk
devletidir.
 Mısır, Suriye ve Filistin'e hakim olmuşlardır.
 Ünlü eseri Tolunoğlu Ahmet Camii'dir. Bu
eser aynı zamanda Türklerin yaptırdığı ilk
camidir. (İlk Türk-İslam cami)
 Devletin zamanla zayıflayıp yıkılmasında,
yöneticileri Türk olmasına rağmen halkının
farklı etnik unsurlardan oluşması özellikle
etkili olmuştur.
 Abbasiler Devleti tarafından yıkılmıştır.
2. GAZNELİLER DEVLETİ (963 - 1187)

Gazne merkezli olarak, Afganistan'da, Alp
Tigin tarafından kurulmuştur.
 Sebük Tigin zamanında devletin sınırları
Hindistan'a kadar uzanmıştır.
 Gazneli Mahmut döneminde devlet en
parlak dönemini yaşamıştır.
 Gazneli Mahmut Hindistan'a 17 sefer
düzenlemiş ve Hindistan'da hem İslamiyet'in
yayılmasına hem de Kast Siteminin zarar
görmesine sebep olmuştur.
DİKKAT! Gazneliler Hint seferleri sonucu Baharat
yolundan faydalanmış, bol miktarda ganimet elde
ederek zenginleşmiştir. Bugünkü Pakistan bu
seferler sonucu İslamlaşmıştır.
 Abbasi halifesini baskı altına alan Şiilere
karşı sefer yapan Gazneli Mahmut halifeyi
baskıdan kurtarmıştır. Bu hizmetinden
dolayıhHalife tarafından “sultan” ünvanı
verilen ilk Türk hükümdarı Gazneli Mahmut
olmuştur.
BUNU BİL! FİRDEVSİ, “Şehname” adlı eserini
Sultan Mahmut’a sunmuştur.
BUNU
BİL!
Tolunoğulları
Devleti
"Tavâif-i
Mülûk"tandır. Tavâif-i Mülûk; Abbasi Devleti'nin
merkezî otoritesinin zayıflamasıyla ortaya çıkan irili
ufaklı devletlerdir.
Tavâif-i Mülûk arasında Tolunoğulları, İhşitler
(İhşidîler, Akşitler), Fatımîler, Büveyhoğulları,
Samanoğulları, Tahirîler, Saffarîler, Hamdanîler gibi
birçok devletler yer almaktadır.
İHŞİTLER (İHŞİDÎLER/AKŞİTLER) DEVLETİ (935 969)
 Abbasilerin Mısır valisi olan Togaçoğlu
Muhammed
tarafından
Mısır'da
kurulmuştur.
11
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)


Mısır'da kurulan ikinci Müslüman Türk
devletidir.
 Mısır, Suriye, Filistin, Lübnan ve Hicaz'a
hakim olmuşlardır.
DİKKAT! İhşitler Devleti Hicaz'a (kutsal topraklara
yani Mekke ve Medine'ye) hakim olan ilk Müslüman
Türk devletidir.
Oğuz Yabgu Devleti yıkılınca Cend şehrine
gelen
Oğuzlar
burada
İslam'ı
benimsemişlerdir.
 Selçuk Bey'den sonra yerine Arslan Yabgu,
daha sonra ise Tuğrul ve Çağrı beyler
geçmiştir.
 Tuğrul ve Çağrı beyler döneminde Büyük
Selçuklu Devleti kurulmuştur.
Tuğrul ve Çağrı Beyler Dönemi (1038-1063)
 Tuğrul Bey Nişabur'da kendi adına hutbe
okutup, bağımsızlık ilanında bulunmuştur.
 Gaznelileri
yenen
Selçuklular,
tüm
Horasan'a hakim olmuşlardır.
1040 - Dandanakan Savaşı
 Gazneli Mesut'un Selçukluları Horasan'dan
atmak istemesi, savaşın çıkmasında etkili
olmuştur.
 Savaşı Selçuklular kazanmıştır.
 Dandanakan Savaşı ile Gazneliler yıkılış
sürecine girmiş, Büyük Selçuklu Devleti,
kuruluşunu tamamlamıştır.
1048 - Pasinler Savaşı
 Anadolu için yapılan ilk Selçuklu-Bizans
savaşıdır.
 Savaşı Selçuklular kazanmıştır. Böylece
Anadolu’nun “anahtarı” alınmıştır.
1055 - Bağdat Seferi
 Abbasi halifesinin şiî Büveyhoğulları'nın
baskısına karşı Selçuklulardan yardım
istemesi,
seferin
yapılmasında
etkili
olmuştur.
 Tuğrul Bey Bağdat'a girerek seferi başarıyla
tamamlamıştır.
 Bağdat Seferi ile Büveyhoğulları yıkılarak,
Abbasi
halifesi
Büveyhoğulları'nın
baskısından kurtuldu. Abbasi halifesi, Tuğrul
Bey'e "doğunun ve batının sultanı"
unvanını verdi (1058).
BUNU BİL! Bağdat seferinden sonra İslam
dünyasının liderliği Türklerin eline geçmiştir. Abbasi
halifesi sadece din işlerinden sorumlu bir lider olarak
Bağdat’da oturmuştur. Bu durum İslam tarihindeki ilk
“laik” uygulama sayılır.

Devletin zamanla zayıflayıp yıkılmasında,
yöneticileri Türk olmasına rağmen halkının
farklı etnik unsurlardan oluşması özellikle
etkili olmuştur.
 Fatımîler Devleti tarafından yıkılmıştır.
BUNU BİL!
Fatımîler soylarını Hz. Fatıma'ya
dayandıran, Batınîlik inancını yaymaya çalışan ve
halifelik iddiasında bulunan bir devlet olup, Eyyubiler
tarafından yıkılmıştır.
EYYUBÎLER DEVLETİ (1174 - 1250)
 Salahaddîn-i Eyyubî tarafından Mısır'da
kurulmuştur.
 Devletin resmî dili Türkçedir.
 Kudüs'ü Haçlılar'dan Hıttin Savaşı (1187) ile
geri almıştır.
 Orduları; genelde, satın alınmış Kıpçak
çocuklarından oluşmuştur.
 Memlükler tarafından yıkılmıştır.
MEMLÜKLER (KÖLEMENLER) DEVLETİ(12501517)
 Kölemen
beylerinden
Emir
Aybeg
tarafından Mısır'da kurulmuştur.
 Devletin resmî dili Türkçedir.
 Her güçlü komutanın, yöneticinin başa
geçme imkanı olmuştur.
UNUTMA! Çin, Bizans ve Memlük devletlerinde her
güçlü komutanın, yöneticinin başa geçme imkanı
olup, bu devletlerde veraset sistemi belirsizdir. Bu
yüzden, bu devletlerin başına farklı milletlerden ve
sülalelerden başa geçenler olmuştur. Türk
devletleri içinde veraset sistemi farklı olan tek
devlettir.
 Sultan Baybars Moğolları üç defa yenmiştir.
DİKKAT! Moğolları yenen ilk Müslüman Türk
devleti Memlük Devleti'dir. Moğolların ilk yenildiği
savaş Ayn Calud Savaşı (1260) olmuştur.
Alp Arslan Dönemi ( 1064 - 1072)
 Kars'taki Ani Kalesi alınmıştır (1064).
 Anadolu'nun doğusundaki Vaspuragan
Ermeni Krallığı'yla başarılı mücadeleler
verilmiştir.
DİKKAT! İlk Türk-Ermeni ilişkileri Alp Arslan
döneminde başlamıştır.

Abbasiler
Devleti'nin
Moğollarca
yıkılmasından
(1258)
sonra
Abbasi
halifelerini himaye etmişlerdir.
 Devlet, Osmanlı Devleti'nce düzenlenen
Ridaniye
Seferi
(1517)
sonucunda
yıkılmıştır.
BUNU BİL! Mısır’da kurulan Türk devletlerinin
merkezi Fustat(Kahire)’dır.
1071 - Malazgirt Savaşı
Sebepleri
- Selçukluların Doğu Anadolu'da ilerlemeleri
- Bizans'ın, Selçukluların Anadolu'daki ilerleyişlerini
durdurmak istemesi
Sonuçları
- Bizans yenildi ve Romen Diyojen esir düştü.
- Bizans'ın Doğu Anadolu'da gücü kırıldı.
- Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı.
4. BÜYÜK
SELÇUKLU DEVLETİ (1038/10401153/1157)
 Selçuklular Oğuzların Kınık Boyu'na
mensuptur.
12
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

- İleride düzenlenecek olan Haçlı Seferleri'nin (10961270) bir sebebi ortaya çıkmış oldu.
BUNU BİL! Haçlı Seferleri'nin önemli bir siyasî
amacı "Türkleri Anadolu'dan atmak" olacaktır.
Sultan Sencer'in ölümüyle Büyük Selçuklu
Devleti resmen yıkılmıştır (1157).
Büyük Selçuklu Devleti'nin Yıkılış Sebepleri
- Geniş sınırları ve çok uluslu yapıyı idare
etmenin zorluğu
- Türkçeye ve Türk kültürüne yeterince
önem verilmemesi
- Önemli mevkilere İran kökenlilerin
getirilmesi
ve
(Gulam
Sistemi)
sonucunda Türkmenlerin küstürülmesi
- Abbasiler'in Selçuklu hanedan üyelerini
kışkırtmaları ve tekrar siyasi güç
kazanma isteği
- Batınîlerin zararlı çalışmaları
- Taht kavgalarının yıkıcı etkileri
- "Atabey"lerin bağımsız olmak için
ayaklanmaları
- Katvan Savaşı'ndaki yenilginin etkisi
- Oğuzların isyan etmesi
- Anadolu'da ilk Türk beylikleri kuruldu.
"Anadolu'da İlk Türk Beylikleri Dönemi" başladı.
- Türkiye Tarihi başladı.
UNUTMA!
Alp Arslan, bazı komutanlarını,
fethedecekleri yerler kendilerinin olmak üzere
Anadolu'nun fethine göndermiştir. Bundaki amacı ise
"Anadolu'nun fethini hızlandırmak"tır. Bu siyaset
sonucunda "Anadolu'da İlk Türk Beylikleri"nin
(Danişment, Mengücek, Artuk, Saltuk, Çaka)
kurulmasıyla "Anadolu'da İlk Türk Beylikleri
Dönemi" ve "Türkiye Tarihi" başlamıştır.

Alp
Arslan
döneminde
İranlı
Vezir
Nizamülmülk göreve getirilmiştir.
 Nizamülmülk
tarafından
Bağdat'ta
"Nizamiye Medresesi" açılmıştır.
 Alp Arslan döneminde uygulanan "Gulam
Sistemi"
yüzünden
Türklerden
farklı
unsurların
Türklerin
başına
yönetici,
komutan olarak geçmeleri devlete adam
kazandırmış
fakat
aynı
zamanda
"Türkmenlerin küstürülmesi" sonucunu
doğurmuştur.
DİKKAT! Devletin Türkmenler tarafından ileride
yıkılmasında bu sonuç etkili olacaktır.
BÜYÜK
SELÇUKLULARIN
YIKILMASIYLA
KURULAN DEVLET ve ATABEYLİKLER
ATABEYLİKLER
DEVLETLER
1.Salgurlular
(Fars)
1. Irak ve
2.İldenizoğulları
Horosan
(Azerbaycan)
Selçukluları
3.Beg-Teginoğulları
2. Suriye
(Erbil)
Selçukluları
4.Böriler (Şam)
3.İran(Kirman)
5.Zengiler (Musul)
Selçukluları
4.Anadolu Selçukluları
5. HARZEMŞAHLAR DEVLETİ (1097-1231)
Melikşah Dönemi ( 1072 - 1092)
 Büyük Selçuklu Devleti'nin en parlak
dönemidir.
 Devlet geniş sınırlara ulaşmıştır.
 Vezir Nizamülmülk yine görev yapmış ve
Nizamiye Medreseleri geliştirilmiştir.
 Dönemin sonlarında, Batınîlik mezhebinin
güç kazanması ve siyasal amaçlarla
kullanılması sonucunda Büyük Selçuklu
Devleti yıpranmıştır.
BUNU BİL! Fatımîler "Batınîlik" hareketlerini siyasî
amaçlı kullanarak Selçukluları zayıflatmışlardır. Bu
hareketi
küstürülen
Türkmenler
üzerinde
kullanmışlardır. Batınîlerin liderleri Hasan Sabbah,
önemli üsleri ise Alamut Kalesi'dir. Hasan
Sabbah'ın emrindeki "fedâî"ler ("haşhaşî"ler) zararlı
faaliyetlerde bulunmuşlardır.

Harzemşahlar'ın ilk kurucusu Atsız kabul
edilir. Bir süre Selçukluların hakimiyetinde
yaşamışlar ve Selçukluların zayıflamasıyla
tekrar tam bağımsız olmuşlardır.
 Merkezi Gürgenç'tir (Ürgenç).
 Cengiz Han'a yenilip (1220), bir kısım
topraklarını
kaybederek
Azerbaycan'a
çekilmiştir.
 Yassı
Çimen
Savaşı'nda
Anadolu
Selçukluları'na yenilip (1230), bir süre sonra
yıkılmıştır (1231).
DİKKAT! Harzemşahlar Anadolu Selçukluları ile
Moğollara karşı ittifak kurmuşlarsa da, daha sonra
And. Selçukluları’na ait Ahlat’a saldırmışlardır.
Batınîler Nizamülmülk'ü ve Melikşah'ı
öldürmüş, sonuçta taht kavgalarıyla devlet
sarsıntılı bir döneme girmiş, Sultan Sencer
devleti yeniden toparlamıştır.
BUNU BİL! Harzemşahlar kendilerini Büyük
Selçuklu Devleti’nin mirasçısı olarak görmüşlerdir.
Sultan Sencer Dönemi ( 1118 - 1153/1157)
 Büyük
Selçuklu
Devleti'ni
yeniden
toparlamıştır.
 Katvan
Savaşı'nda
(1141)
Moğol
Karahitaylar'a yenilmiştir.
 Oğuz Savaşı (1153) (Oğuz isyanları) ile
devlet dağılmıştır.
DELHİ TÜRK SULTANLIĞI (1206-1451)
 Kutbeddin Aybeg tarafından, Hindistan'da
kurulmuştur.
 Bir Afgan beyinin eline geçerek sona
ermiştir.
 Hindistan’da kurulan ilk Türk devletidir.

6. HİNDİSTAN’DA KURULAN TÜRK DEVLETLERİ
13
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

BABÜR İMPARATORLUĞU (1526-1858)
 Babür
Şah
tarafından,
Hindistan'da
kurulmuştur.
 Şah Cihan, eşi Mümtaz Mahal için ünlü Tac
Mahal'i yaptırmıştır.
 Babür Şah, Çağatay Türkçesini kullanarak
"Babürnâme" isimli anı eserini yazmıştır.
 Babürlülerin son hükümdarı olan II. Bahadır
Şah 1857'de İngilizlere karşı ayaklanmış ise
de, bölge İngilizlerin işgaline uğramıştır.
Osmanlı Devleti'ni Ankara Savaşı'nda
yenmiştir (1402).
DİKKAT! Timur'un; Altın Orda Devleti'ne zarar
vermesi sonucunda Ruslar Karadeniz'e doğru inme
imkanı bulmuşlar, Osmanlı Devleti'ni yenmesi
sonucunda ise Anadolu Türk siyasî birliği
bozulmuştur.


7. MOĞOL İMPARATORLUĞU (1196-1227)







Temuçin
(Cengiz
Han)
tarafından
kurulmuştur.
Yayılmacı ve saldırgan politikalar izlemiştir.
Sınırları Baltık Denizi'ne ve Macaristan'a
kadar uzanmıştır.
"Cengiz Yasaları" (Yasaname-i Büzürg) ile
yönetilmiştir.
Yönetim ve kültür bakımından Orta
Asya'daki Türk devletlerine benzemektedir.
Moğol İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla
dört devlet ortaya çıkmıştır:
Uluğ Bey, Ali Şir Nevai, Hüseyin Baykara,
Ali Kuşçu gibi önemli düşünürler yetişmiştir.
İslam öncesi Türk devlet gelenekleri ve
Cengiz Yasaları uygulanmıştır.
Karakoyunlu, Akkoyunlu ve Özbekler
tarafından yıkılmıştır (1507).
9. KARAKOYUNLULAR DEVLETİ (1365-1469)


Bayram
Hoca
tarafından
kurulmuştur. Merkezi sonradan
taşınmıştır.
Akkoyunlularca yıkılmıştır.
Erciş'te
Tebriz'e
10. AKKOYUNLULAR DEVLETİ (1378-1502)

I- Altın Orda Devleti

Cengiz Han'ın torunu Batu Han
tarafından
Karadeniz’in
Kuzeyinde
kurulmuştur.
- İslam'ı benimsemiştir.
- Timur tarafından yıkılmıştır.
- Yıkılmasıyla, Ruslar güçlenip, güneye
doğru inme imkanı bulmuşlardır.
II-İlhanlı Devleti
- Cengiz Han'ın torunu Hülagu Han
tarafından İran'da kurulmuştur.
- Kösedağ Savaşı'yla (1243) Anadolu
Selçuklu Devleti'ni çöküşe sürükleyip,
Anadolu Türk siyasî birliğinin de
bozulmasına yol açmıştır.
- Bağdat'ı işgal edip, kültür yağmasına yol
açarak,
Abbasi
Devleti'ne
son
vermiştir (1258).
- Alamut kalesini yıkarak haşhaşilere son
verdi.
III-Çağatay Hanlığı
- Çağatay tarafından Doğu Türkistan'da
kurulmuştur.
IV- Kubilay Hanlığı
- Kubilay tarafından Çin'de kurulmuştur.
- İslamı benimsemeyen
tek
Moğol
koludur.
BUNU BİL! Avrupalı gezgin Marco Polo bir süre
Kubilay’ın
sarayında
kalmış
ve
yazdığı
seyahatnamesinde bu devlet ile ilgili bilgiler
vermiştir.
-


Karayülük Osman tarafından Diyarbakır
merkezli olarak kurulmuştur.
Uzun Hasan zamanında en parlak
dönemini yaşamıştır.
Otlukbeli Savaşı'nda (1473) Osmanlı
Devleti'ne yenilince, yıkılma sürecine
girmiştir.
Akkoyunlular döneminde Kuran Türkçeye
çevrilmiş ve Dede Korkut Hikayeleri
yazıya geçirilmiştir.
11. SAFEVİLER DEVLETİ (1502-1736)


Şah İsmail tarafından İran'da kurulmuştur.
Çaldıran Savaşı'nda (1514) Osmanlı
Devleti'ne
yenilince
yıkılma
sürecine
girmiştir.
DİKKAT! Çaldıran Savaşı'nda Yavuz Sultan Selim
Şah İsmail'i yenmiştir.
BUNU BİL! Şah İsmail "Hatâyî" mahlasıyla şiirler
yazan İran şahıdır.

İran'daki Türk hakimiyeti Fars kökenli
Pehlevi
Hanedanı'nın
yönetimi
ele
geçirmesiyle sona ermiştir.
8. TİMUR İMPARATORLUĞU (1370-1507)


Timur tarafından Türkistan'da kurulmuştur.
Altın Orda Devleti'ni yenip, yıkılmasına yol
açmıştır (1502).
14
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

TÜRKİYE TARİHİ
“Danişmendname” adlı destansı eserlerinde
Haçlılarla ve Bizansla olan mücadeleleri
anlatılır.
UNUTMA!
Danişmendliler
tarafından
TokatNiksar’da yaptırılan “YAĞIBASAN MEDRESESİ”
Anadolu’da kurulan ilk medresedir. Ayrıca Kölük
Cami, Kayseri Ulu Cami ve Niksar Ulu Cami’de
Danişmendlilerden kalan önemli eserlerdir.
"TÜRKİYE TARİHİ"NİN DÖNEMLERİ
 Malazgirt Savaşı'yla Anadolu'nun kapıları
Türklere açılmış ve Türkler sistematik olarak
Anadolu'ya yerleşmişlerdir.
 "Türkiye
Tarihi"
beş
bölümde
incelenmektedir:
1. Anadolu'da İlk Türk Beylikleri Dönemi
2. Anadolu (Türkiye) Selçukluları Dönemi
3. Anadolu'da İkinci Türk Beylikleri Dönemi
4. Osmanlı Devleti Dönemi
5. Türkiye Cumhuriyeti Devleti Dönemi
BUNU BİL! Danişmendliler Anadolu’da kurulan
birinci beyliklerin en güçlüsü olup, Türklerin
Anadolu’daki ilk parasını da bastırmışlardır.
MENGÜCEKLİ BEYLİĞİ (1080 - 1228)
BUNU BİL! Anadolu’nun Türkleşmesi süreci;
Pasinler Savaşı-1048 (ANAHTAR), Malazgirt
Savaşı-1071 (KAPI), Miryakefalon Savaşı-1176
(TAPU) şeklinde açıklanır.
1. ANADOLU'DA
KURULAN
İLK


Mengücek Gazi tarafından kurulmuştur.
Erzincan,
Kemah,
Divriği
ve
Şebinkarahisar'da hüküm sürmüştür.
 Gürcüler ve Rumlarla savaşmıştır.
 Kısa bir süre Danişmendlilere bağlanmış,
sonra Erzincan ve Divriği olarak iki kola
ayrılmıştır.
 Devletin kollarına Anadolu Selçuklu Sultanı
I. Alaaddin Keykubat son vermiştir.
BUNU BİL! Mengüceklilerden kalan en önemli eser
olan “DİVRİĞİ ULU CAMİ” eşsiz taş işçiliğiyle dikkat
çeken bir eserdir. UNESCO tarafından Dünya kültür
mirasına dahil edilmiştir.
TÜRK
BEYLİKLERİ


Malazgirt Savaşı'ndan (1071) sonra, Alp
Arslan, bazı komutanlarını, fethedecekleri
yerler kendilerinin olmak üzere Anadolu'nun
fethine göndermiştir. Amacı "Anadolu'nun
fethini hızlandırmak"tır.
Bu siyaset sonucunda "Anadolu'da İlk Türk
Beylikleri"nin (Danişment, Mengücek,
Artuk,
Saltuk,
Çaka)
kurulmasıyla
"Anadolu'da İlk Türk Beylikleri Dönemi"
ve "Türkiye Tarihi" başlamıştır.
ARTUKLU BEYLİĞİ (1102 - 1409)

Eksükoğlu
Artuk
Bey
tarafından
kurulmuştur.
 Doğu ve Güney Doğu Anadolu'da hüküm
sürmüştür.
 Hasankeyf, Mardin ve Harput kollarına
ayrılmıştır.
 Harput koluna Selçuklular, Mardin koluna
Karakoyunlular, Hasankeyf koluna Eyyubiler
son vermişlerdir.
 Anadolu’da en çok eser bırakan beyliktir.
Diyarbakır Surları, Malabadi Köprüsü,
Hatuniye Medresesi, Hasankeyf kalıntıları,
Mardin Eminüddin Külliyesi (Anadolu’daki ilk
külliye örneği) ve Diyarbakır Artuklu Sarayı
önemli eserleridir.
BUNU BİL! Artuklular döneminde yaşayan ELCEZERİ (Cizreli) mekanik, fizik, otomasyon
alanlarında çalışan dahi bir mühendis olarak kabul
edilir.
Sibernetik
biliminin
kurucusu sayılır.
Çalışmalarıyla Leonardo Da Vinci’ye ilham kaynağı
olduğu düşünülmektedir. Önemli eserlerinden olan
güneş saati günümüzde Anadolu’nun ilk cami olan
Diyarbakır Ulu Cami’nde korunmaktadır.
SALTUKLU BEYLİĞİ (1072 - 1202)


Ebulkasım Saltuk tarafından kurulmuştur.
Erzurum başkent olmak üzere Tortum, Oltu,
Bayburt, Tercan, İspir, Pasinler çevresinde
hüküm sürmüştür.
 Haçlılarla ve Gürcülerle savaşmıştır.
 II. Rükneddin Süleyman Şah zamanında
Anadolu Selçuklu Devleti'ne katılmıştır.
 Önemli eserleri; Kale Cami, Erzurum Ulu
Cami, Emir Saltuk Kümbeti, Mama Hatun
Kümbeti ve Üç kümbetlerdir.
BUNU BİL! Anadolu’da kurulan ilk Türkmen
beyliğidir.
DANİŞMENDLİ BEYLİĞİ (1080 - 1178)





Danişmendoğlu Ahmed Gazi tarafından
kurulmuştur.
Sivas başkent olmak üzere Orta Anadolu'da
hüküm sürmüştür.
Haçlılar,
Bizanslılar
ve
Ermenilerle
savaşmıştır.
Kayseri, Sivas ve Malatya kollarına
ayrılmıştır.
Devletin üç koluna da Anadolu Selçuklu
Sultanı II. Kılıç Arslan son vermiştir.
ÇAKA BEYLİĞİ (1081 - 1093)
 Çaka Bey tarafından kurulmuştur.
 İzmir ve çevresinde hüküm sürmüştür.
UNUTMA! Çaka Bey "ilk Türk denizcisi"; Çaka
Beyliği ise "denizci ilk Türk beyliği" olarak kabul
edilmektedir.
15
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)



Bizans donanmasını mağlup edip, Bizans'ı
zor durumda bırakmıştır.
Anadolu Selçuklu Devleti Hükümdarı I. Kılıç
Arslan Çaka Bey'in kızıyla evlenince Bizans
tamamen ablukaya alınmış fakat sonra
Bizans'ın etkisiyle I.Kılıç Arslan Çaka
Beyliği'ne son vermiştir.
Miryokefalon
(Kumdanlı)
Savaşı'nda
(1176) Bizansı yenmiştir.
UNUTMA! Miryokefalon Savaşı ile Anadolu'nun
"Türk yurdu" olduğu kesinleşmiştir. Ayrıca
Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan atma ümidi
kalmamıştır. Bizans savunma konumuna çekilip,
elindekileri korumaya yönelmiştir.


DİKKAT! Bu beyliklerin dışında Anadolu’da ilk
dönemde;
Sökmenliler-Ahlatşahlar
(Vangölü
çevresi), Dilmaçoğulları-Togan Arslanoğulları (Bitlis),
İnaloğulları (Diyarbakır), Çubukoğulları (Harput) ve
Tanrıvermişoğulları (Efes) da kurulmuştur.
Danişmendli Beyliği'ne son vermiştir (1178).
III. Haçlı Seferi'ni karşılayıp, başarılı
savunmalar yapmıştır.
 II. Kılıç Arslan Anadolu Selçuklu Devleti'nin
ilk gümüş ve altın paralarını bastıran
hükümdardır.
I. Gıyaseddin Keyhüsrev Dönemi (1192-1196 /
1205-1211)
 İznik İmparatorluğu ile antlaşma yapılmıştır.
 Trabzon İmparatorluğu
üzerine
sefer
yapılmıştır.
 Samsun ele geçirilmiştir.
 Antalya alınmıştır (1207).
 Venediklilerle
ilk
ticaret
antlaşması
yapılmıştır.
BUNU BİL! I. Gıyaseddin Keyhüsrev'in İznik,
Trabzon, Samsun ve Antalya ile ilgili faaliyetleri,
denizcilik ve deniz ticaretiyle ilgilidir.
Birici Beyliklerin Genel Özellikleri
1- Malazgirt savaşı’ndan sonra kurulmuşlardır.
2- Anadolu’nun
Türkleşmesini
ve
İslamlaşmasını sağlamışlardır.
3- Anadolu’da
ilk
Türk-İslam
eserlerini
yapmışlar ve Anadolu’yu imar etmişlerdir.
4- Kurucu komutanlarının isimleriyle anılırlar.
5- Anadolu’ya Türkçe isimler vermişlerdir.
6- Haçlılarla mücadele etmişlerdir.
7- Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlanmışlardır.
2. ANADOLU (TÜRKİYE) SELÇUKLU DEVLETİ
(1077 - 1308)
I. İzzeddin Keykavus Dönemi (1211-1220)
 Sinop'u fethetmiştir (1214).
BUNU BİL! I. İzzeddin Keykavus Anadolu Selçuklu
Devleti'nin ilk tersanesini Sinop'ta yaptırmıştır.

Büyük
Selçuklu
Sultanı
Melikşah'ın
kontrolünde, Kutalmışoğlu Süleyman Şah
tarafından kurulmuştur.
 İlk merkezi İznik'tir.
Kutalmışoğlu Süleyman Şah Dönemi (1077-1086)
 Başkent İznik
olmak üzere devleti
kurmuştur.
 Marmara ve Karadeniz sahillerine ve Ege
Denizi kıyılarına ulaşan (1080) Süleyman
Şah, devletin sınırlarını Çukurova'ya kadar
genişletmiştir.
 Süleyman Şah, Selçuklu Meliki Tutuş'la
yaptığı savaşı kaybederek ölmüştür (1086).
I. Kılıç Arslan Dönemi ( 1092-1107)
 I.Kılıç Arslan'ın Çaka Bey'in kızıyla
evlenerek
devleti
güçlendirmesinden
rahatsız olan Bizans'ın entrikalarıyla I. Kılıç
Arslan Çaka Bey'i ve devletini ortadan
kaldırmıştır.
 I. Haçlı Seferi'ni karşılayıp, başarılı
savunmalar yaptıysa da, İznik'i Haçlılara
kaptırmış
ve
devletin
başkentini
Konya'ya taşımıştır.
 Büyük Selçuklu Sultanı Muhammed Tapar'la
yaptığı savaşta yenilmiş ve Habur Irmağı'nı
geçerken boğularak ölmüştür (1107).
I. Mesut Dönemi ( 1116-1155)
 II. Haçlı Seferi'ni Eskişehir yakınlarında
başarılı şekilde karşılayarak büyük ün
kazanmıştır.
 I. Mesut Anadolu Selçuklu Devleti'nin ilk
parasını bakırdan bastıran hükümdardır.
II. Kılıç Arslan Dönemi (1155-1192)
I. Alaaddin Keykubat Dönemi (1220-1237)
 Sivas, Konya, Kayseri gibi şehirlerin kale ve
surlarını yeniden inşa ettirmiştir.
UNUTMA! Moğolların istila hareketlerine karşı
tedbirler almıştır.

Alanya
(Alâiye/Kalonoros)
Kalesi'ni
fethetmiştir(1223).
 Kırım'daki Suğdak'ı ele geçirmiştir. Bu sefer
Anadolu Selçuklu Devleti’nin ilk denizaşırı
seferidir.
 Erzincan'ı alarak Mengücekliler'e son
vermiştir(1228).
 Harput'u alarak Artuklular'ın Harput koluna
son vermiştir.
 Celalaeddin Harzemşah'ın Ahlat'ı kuşatması
üzerine çıkan Yassı Çimen Savaşı'nda
(1230) Harzemşahları yenmiştir.
Yassı Çimen Savaşı'nın Sonuçları
- Harzemşahlar
Devleti
Anadolu
Selçukluları'na yenilmiş ve bir süre
sonra yıkılmıştır (1231).
- Anadolu Moğol istilasına açık hale
gelmiştir.
- Erzurum Selçukluların eline geçmiştir.


16
I.
Alaaddin
Keykubat
Harput'u
ele
geçirmiştir(1234).
I. Alaaddin bir ziyafet sırasında zehirlenerek
öldürülmüştür(1237).
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

BUNU BİL! Sultan I. Alaaddin Keykubat Dönemi
Anadolu Selçuklu Devleti'nin en parlak dönemidir.
II. Gıyaseddin Keyhüsrev (1237-1246)
 Babası gibi yetenekli ve becerikli bir
hükümdar değildir.
 Veziri
Saadettin
Köpek'in
etkisinde
kalmıştır.
 Saadettin Köpek'in etkisiyle birçok devlet
adamını öldürmüş fakat durumu anlayınca
veziri idam ettirmiştir.
 Sultanın yaşantısı halkın hoşuna gitmemiştir.
 Baba İshak İsyanı (1240) güçlükle
bastırılmıştır.
 Baba İshak İsyanı'nda devletin zayıflığından
güç alan Moğollar Anadolu'da ilerlemişlerdir.
 Kösedağ Savaşı (1243): Harzemşahlar
Devleti'nin yıkılması sonucunda Selçuklular
ile Moğollar karşı karşıya gelmişler ve
Anadolu Selçuklu Devleti bu savaşta
yenilmiştir.
Kösedağ Savaşı'nın Sonuçları
- Anadolu Selçuklu Devleti Moğol İlhanlı
Devleti'ne bağlı ve ona vergi verir hale
gelmiştir.
- Anadolu Selçuklu Devleti parçalanma ve
çöküş sürecine girmiştir.
- Anadolu'da çok sayıda Türk beyliği
(Karaman, Germiyan, Saruhan,…..vs.)
kurulmuştur. "Anadolu'da İkinci Türk
Beylikleri Dönemi" başlamıştır. En
güçlü beylik Karamanoğulları Beyliği
olup, Osmanlı Beyliği de bu dönem
beylikleri arasında yer almaktadır.
- Anadolu
Türk
siyasi
birliği
bozulmuştur.
- Anadolu'nun Türkleşmesi hızlanmıştır.
BUNU BİL!
Moğolların önünden kaçarak
Anadolu'ya akın
eden
Türkler
sayesinde
Anadolu'nun Türkleşmesi hızlanmıştır.


Anadolu’da ilk olarak Ahlat’a yerleşen Kayı
boyu, I.Alaaddin Keykubat zamanında
Ankara-Karacadağ
civarına
yerleştirilmişlerdir. Kösedağ Savaşı’ndan
sonra Moğol baskısının artmasıyla batıya
hareket ederek, Ertuğrul Gazi önderliğinde
Söğüt ve Domaniç'e gelip yerleşmişlerdir.
Osman Bey babasının yerine aşiretin
başına geçip(1281), Anadolu Selçuklu
Devleti'nin zayıflamasıyla bağımsız Osmanlı
Devletini kurmuştur (1299).
Devlet, saltanatın kaldırılması sonucunda
resmen yıkılmıştır(1922).
KARAMANOĞLULLARI BEYLİĞİ (1256-1487)
 Karamanoğulları,
Oğuzların
Avşar
kolundandırlar.
 Konya ve Karaman çevresinde beylik
kurulmuştur.
 Osmanlı Devleti'ni en çok uğraştıran
beyliktir. Bunda güçlü olmasının yanı sıra
kendini Anadolu Selçukluları'nın varisi
sayması da etkili olmuştur.
 Osmanlı Hükümdarı II. Bayezid tarafından
hakimiyet altına alınmıştır.
BUNU BİL! Karamanoğlu Mehmet Bey Türkçeyi
resmî dil ilan etmiştir (1277).
GERMİYANOĞLULLARI BEYLİĞİ (1299-1429)
 Kütahya çevresinde kurulmuştur.
 Topraklarının bir kısmı çeyiz, bir kısmı
miras yoluyla Osmanlı Devleti'ne geçmiştir.
KARESİOĞULLARI BEYLİĞİ (1304 - 1360)
 Balıkesir ve çevresinde faaliyet göstermiştir.
 Denizcilikte ilerlemiştir ve donanması vardır.
BUNU BİL! Osmanlı Devleti'ne katılan ilk beylik
Karesioğulları Beyliği olmuştur (1345). Böylece
Osmanlı ilk deniz gücüne sahip olmuş ve bu durum
Rumeli’ye geçişi kolaylaştırmıştır.
UNUTMA! II.Mesut Anadolu Selçuklularının son
hükümdarıdır. Onun ölümü ile devlet yıkılmıştır.
HAMİTOĞULLARI BEYLİĞİ (1300 - 1423)
 Isparta ve Eğirdir çevresinde faaliyet
göstermiştir.
 Topraklarının
bir
bölümünü
Osmanlı
Devleti'ne parayla satmıştır.
Anadolu Selçuklu Devleti'nin Yıkılmasının
Sebepleri
1. Haçlı Seferleri'nin devleti yıpratması(dolaylı)
2. Taht kavgalarının yaşanması
3. Bazı devlet adamlarının yanlış politikalar
izlemeleri
4. Baba İshak İsyanı'nın yaşanması (1240)
5. Kösedağ Savaşı'nda yenilgi alınması (1243)
AYDINOĞULLARI BEYLİĞİ (1308 - 1426)
 Aydın
ve
İzmir
çevresinde
faaliyet
göstermiştir.
 Denizcilikte oldukça ilerlemiştir.
 Ege Denizi'nde Haçlılarla savaşmıştır.
İKİNCİ TÜRK BEYLİKLERİ
DÖNEMİ
 Kösedağ Savaşı'nda yenilgi alan Anadolu
Selçuklu
Devleti'nin
parçalanmasıyla
Anadolu Türk siyasî birliği bozulmuş ve
Anadolu'da çok sayıda Türk beyliği
kurulmuştur.
3. ANADOLU'DA
MENTEŞEOĞULLARI BEYLİĞİ (1261 - 1424)
 Menteşe Bey tarafından kurulmuştur.
 Muğla ve çevresinde faaliyet göstermiştir.
 Venediklilerle savaşmıştır.
CANDAROĞULLARI BEYLİĞİ (1292 - 1461)
 Kastamonu ve Sinop tarafında faaliyet
göstermiştir.
 Denizcilikte ileri gitmişlerdir.
OSMANOĞLULLARI BEYLİĞİ (1299 - 1922)
 Osman Bey tarafından kurulmuştur.
17
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

SARUHANOĞULLARI BEYLİĞİ (1313-1410)
 Saruhan Bey tarafından kurulmuştur.
 Manisa çevresinde kurulmuştur.
 Denizcilikle meşgul olmuştur.
 Aydınoğulları'yla birlik olup Ege Adaları'na
ve Balkanlar'a seferler düzenlemiştir.
RAMAZANOĞULLARI BEYLİĞİ (1353-1608)
 Adana ve çevresinde faaliyet göstermiştir.
 Mısır Seferi sırasında Osmanlı Devleti'ne
bağlanıp(1516), sonraları da Osmanlı
topraklarına katılmıştır(1608).
KARAHAN
Divan-ı İstifa

DULKADİROĞULLARI BEYLİĞİ(1337-1515)
 Elbistan ve Maraş çevresinde faaliyet
göstermiştir.
 Osmanlı ile Memlük devletleri arasında
problem olmuştur.
 Osmanlı-Memlük ve Osmanlı-Akkoyunlu
mücadelelerinden yararlanarak varlığını
sürdürmüştür.
 Yavuz Sultan Selim döneminde Turnadağ
Savaşı(1515)
ile
Osmanlı
Devleti'ne
katılmıştır.
BUNU BİL! Dulkadiroğulları Beyliği'nin alınmasıyla
Anadolu Türk siyasî birliği kesin olarak sağlanmıştır.


GAZNE
Sahib-i Divan-ı
Risalet
SELÇUKLU
Divan-ı İşraf
GAZNE
Divan-ı Arz
SELÇUKLU
Divan-ı Arz
Hükümdarlık alametleri: Hutbe okutmak,
sikke bastırmak, tuğra, nevbet (davul), taht,
saltanat çadırı (otağ), saltanat şemsiyesi
(çetr), hükümdarlık giysisi (hil'at)dir.
 Kut anlayışının izleri devam etmektedir.
Ülke; hanedan erkeklerinin ortak malı
sayılmaktadır.
 Karahanlılarda ülke eski geleneklere uygun
olarak "doğu" ve "batı" olmak üzere ikiye
ayrılmıştır.
 "Sultan" ünvanı ilk defa Gazneli Mahmud
tarafından kullanılmıştır.
 Büyük Selçuklularda en büyük sultana
"Sultânu'l-A'zam / Sultânu'l-Muazzam" (en
büyük sultan) denir.
BUNU BİL! Büyük Selçuklular’da Tuğrul Bey ve
Melikşah “Doğunun ve Batının Sultanı”, Alp Arslan
ise “Ebul Feth” ünvanlarını almıştır.
SELÇUKLU
Divan-ı Saltanat

Karahanlılar'daki "Divan-ı Tuğra" iç ve dış
yazışmalara bakan kurum olup, bu
yazışmaları
"bitigci"
denen
görevli
yürütmüştür. Selçuklular'da bu işi yapan
divan ise "Divan-ı İnşâ" diye de anılmış
olup, başında "tuğrâî" denen görevli
bulunmuştur. Gaznelilerde hükümdarın iç
ve dış yazışmalarını yapan "Divan-ı
Risâlet"in başında "Sahib-i Divan-ı Risalet"
bulunmuştur.
KARAHAN
Divan-ı
Tuğra
GAZNE
Divan-ı İşraf

Karahanlılar'daki "Divan-ı Âlî" bugünkü
anlamda "hükümet"tir ("bakanlar kurulu"dur).
Vezirin (yuğruş) başkanlığında, devletle ilgili
kararlar burada alınmıştır. Büyük Selçuklu
Devleti'ndeki "Divan-ı Saltanat" ile aynı
işlevdedir. Gaznelilerde ise "Divan-ı
Vezâret" vezirin başkanlığında toplanmış,
genel yönetim işlerine ve mâlî işlere
bakmıştır.
GAZNE
Divan-ı Vezaret
SELÇUKLU
Divan-ı İstifa
Karahanlılar,
Selçuklular
ve
Gazneliler'deki "Divan-ı Arz" askerî işlerle
ilgilenen kurum dur ve başında "emîr-i arz"
bulunmuştur.
KARAHAN
Divan-ı Arz
1. DEVLET YÖNETİMİ
İlk Müslüman Türk (Türk - İslam) Devletlerinde
Yönetim ve Divanlar
KARAHAN
Divan-ı Ali
GAZNE
Divan-ı Vekalet
Karahanlılar'daki
ve
Selçuklular'daki
"Divan-ı İşrâf" mâlî ve idarî işleri kontrol ve
teftiş eden divan olup, başında "baş müşrif"
bulunmuştur. Gazneliler'deki "Divan-ı İşrâf"
ise devletin iç haberleşme ve gizli haber
alma işleri ile ilgilenen kurum olup, başında
"müşrif" bulunmuştur.
KARAHAN
Divan-ı İşraf
İLK MÜSLÜMAN TÜRK
DEVLETLERİNDE KÜLTÜR VE
MEDENİYET

Karahanlılar'daki "Divan-ı İstîfâ" devletin
mâlî işlerine bakan kurum olup, başında
"ağucu / ağıcı" denmiştir. Selçuklular'daki
"Divan-ı İstîfâ" da aynı işlevi görmüş ve
başındaki görevliye "müstevfî" denmiştir.
Gazneliler'deki "Divan-ı Vekâlet" hükümdar
ve ailesine ait mâlî işlerle ilgilenen kurum
olup, başında "vekîl-i has" bulunmuştur.



SELÇUKLU
Divan-ı İnşa
18
Çeşitli
divanlarda
devlet
işleri
görüşülmektedir
En büyük divanda son söz -aynı eski
Türklerde olduğu gibi- her zaman sultana ait
olduğundan
"divan"
hükümdarın
bir
"danışma kurulu" sayılır.
Selçuklularda sultan ülkede olmadığı
zamanlarda devlet işlerinin
görüldüğü
divana "Niyâbet-i Saltanat Divanı” da
denir.
Selçuklularda zulme, haksızlığa uğrayanların
davalarının görüldüğü divana "Divan-ı
Mezalim" denir.
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

Anadolu (Türkiye) Selçuklularındaki "Divan-ı
Âlâ"da Büyük Selçuklulardaki üyeler dışında
"Nâib-i Saltanat" (sultanın temsilcisi),
"Pervâneci" (arazilerden ve toprak dağıtım
işlerinden sorumlu görevli) ve "Emîrü'lÜmerâ" (beylerbeyi) bulunur.
-

2. SARAY
 Merkezî yönetim "hükümdar,
saray,
hükümet" unsurlarından oluşmaktadır.
 "Saray"a;
Karahanlılarda
"kapu",
Selçuklularda "bârgâh, dergâh" denmiştir.
 Saraydaki özel görevlilerden en önemlisine
Karahanlılarda "tayangu, uluğ hâcib",
Selçuklularda ise "büyük hâcib" denir.
 Sarayda "gulam" sistemine göre yetişmiş
hizmetli ve askerlere çeşitli görevler
verilmiştir.
BUNU BİL! Gulam Sistemi: Farklı milletlerden
(özellikle İranlı) çocukların toplanıp, yetiştirilip,
devlete "memur" ve "asker" olarak kazandırıldığı
sistemdir. Bunlara "Gulamân-ı Saray" (Saray
Köleleri) denmiştir. Gulam sisteminin benzeri olarak
Osmanlılarda uygulanan "devşirme" sistemi yoluyla
devlete kazandırılan askerler ise "Kapıkulu
Askerleri"dir.



Tecrübe kazanması için taşraya gönderilen
hanedan üyesi yöneticilere "melik" veya
“emir” denmiş ve bunların başlarına
"atabey" denen tecrübeli devlet adamları
görevlendirilmiştir.
Her şehir ve kasabada "âmid" denen bir
genel idareci bulunmaktadır.
Her şehir ve kasabada "âmil" denen bir mâlî
işler sorumlusu bulunmaktadır.
Her şehir ve kasabada "muhtesib" denen
belediye sorumlusu bulunmaktadır.
4. ORDU
 Eski (İslam öncesi) Türk devletlerindeki
"cihangirlik" anlayışı İslamiyet döneminde
de devam etmiştir.
 "Cihad, gazâ, gazve, fetih" (Allah yolunda
gayrimüslimlerle savaşmak ve İslam'ı
yaymak için yerler almak) siyaseti izlenmiş;
"cihanşümul (cihana hakim) devlet"
anlayışı da devam ettirilmiştir.
 Eski Türk askerî sistemiyle İslamiyet dönemi
Türk askerî sisteminin en önemli farkı "ikta"
sisteminin uygulanmasıdır.
 Selçuklularda ordunun asıl vurucu kısmı
"Hassa Ordusu" olup, sultanın özel muhafız
ordusu ise "Gulamân-ı Saray" ordusudur.
DİKKAT! Gulamların üç ayda bir aldığı maaşa
“bistegani” denir.
SARAY GÖREVLİLERİ
Hükümdar ile halk ve hükümet
arasındaki ilişkileri düzenler. En
önemli saray görevlisidir.
SİLAHDAR
Hükümdarın silahlarının bakım
ve korumasını yapar.
ABDAR
temizliğinden
Hükümdarın
sorumludur.
içeceklerinden
ŞARABDAR
Hükümdarın
(İDİŞÇİBAŞI)
sorumludur.
ÇAŞNİGİR
yiyeceklerinden
Hükümdarın
sorumludur.
CAMEDAR
elbiselerinden
Hükümdarın
sorumludur.
ALEMDAR
ve
sancaktan
Bayrak
sorumludur.
CANDAR
Sarayı korumakla görevlidir.
EMİR-İ ŞİKAR
Hükümdarın av işlerini düzenler.
EMİR-İ AHUR
Hükümdarın atların akımıyla
(İLBAŞI)
ilgilenir.
HANSALAR
Aşçıbaşı
HARES EMİRİ
Devlete ve hükümdara karşı suç
işleyenleri
yakalar
ve
cezalandırır.
ULU HACİP,
TAYANGU
UNUTMA! Selçuklular döneminde profesyonel
askeri
sınıflar
ortaya
çıkmıştır.
Bunlar;
MANCINIKÇILAR (taş fırlatarak kale surlarına zarar
veren sınıf), NEFTÇİLER (kale kuşatmalarında
surlara tırmanmaya çalışanlara kızgın yağ döken
sınıf) ve LAĞIMCILAR (kale kuşatmalarında tünel
kazarak kaleye girmeye çalışan sınıf) dır.
BUNU BİL! İktâ Sistemi: İslam devletlerinde Hz.
Ömer devrinden itibaren uygulanmaya başlanan;
ülke topraklarının vergi gelirlerine göre kısımlara
ayrılarak
her birinin gelirlerinin askerî ve sivil devlet
görevlilerine hizmetleri karşılığında "maaş" olarak
tahsis edildiği; merkez hazineye yük olunmadan
eyaletlerdeki gelirlerle ordu yetiştirildiği sistemdir.
İkta sistemi Osmanlı Devleti'nde "tımar" adıyla
uygulanmıştır.
3. TAŞRA TEŞKİLATI

ADLÎ: Kadı, Kâdi'l-Kudât
MÂLÎ: Âmil / Imga
BELEDİYE: Muhtesib
Ayrıca Selçuklular’da genellikle halkın
ileri gelenlerinden seçilen bir de REİS
bulunmuştur.
Türk-İslam devletlerinde genel olarak eyalet
sistemi uygulanmıştır. Şehirlerde bulunan
görevliler;
- MÜLKÎ: Şıhne (askerî vali), Melik
(hanedan üyesi vali)
- GENEL İDARECİ: Amid.
- ASKERÎ: Sâlâr (Sipehsâlâr), Sahibü'ş
Şurta
5. HUKUK

19
"Adalet devletin
hakimdir.
temelidir."
Anlayışı
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)


"Şer'î" ve "örfî" olmak üzere iki çeşit hukuk
vardır.
- Şer'î hukuk; aile, miras, ölüm, ticaret,
hayır işleri ve vakıflarla ilgili davalara
bakar.
 Şer'î davaları gören yargıçlara "kadı" denir.
Kadılar; doğrudan sultana bağlı olan ve
onun tarafından atanan "Kâdı'l-Kudât"
tarafından atanır.
UNUTMA! Böylece yargının bağımsız olması, yerel
yöneticilerin güdüm ve baskısı altında kalmaması
amaçlanmıştır.
7. SANAT

İslam'ı kabul etmiş olan Türklerde hat (güzel
yazı) ve tezhip (süsleme) sanatları oldukça
ilerlemiştir.
BUNU BİL! İslam dünyasında resim
ve
heykeltıraşlık sanatlarına çok hoş bakılmaması, hat
sanatının gelişmesinde etkili olmuştur.

Kadıların verdikleri kararlara itirazlar "Divanı Mezâlim"e yapılır (Temyîz mahkemesi
uygulaması vardır. Yargıçların haksız, keyfî
karar
vermelerinin
önüne
geçilmesi
amaçlanmıştır).
- Örfî hukuk; yönetim, askeriye, maliye
ile ilgili davalara bakar.
 Örfî mahkemelerin başında "Emîr-i Dâd"
bulunur. Emîr-i Dâd'ın taşradaki vekilleri
"naib" (vekil) olarak anılır.
 Askerî davalara "kadıasker", Anadolu
(Türkiye) Selçuklularında ise "kadıleşker"
bakar.
BUNU BİL! Divan-ı Mezâlim'in Özellikleri:
- Yasama, yürütme, yargı ile ilgili görev ve
yetkileri vardır.
- İdârî, dinî, mâlî görev ve yetkileri vardır.
- Siyasî
suçluları,
devlet
düzenini
bozanları, şikayetçi olunan devlet
memurlarını "Yüce Divan" sıfatıyla
yargılar.
- Şer'î
mahkemelerin
temyîz
mahkemesidir.
- Türk - İslam dünyasında "hukuk devleti"
anlayışının
yerleşmesinde,
keyfî
kararların önlenmesinde etkili olmuştur.

Türk müziğinde, notaları bulunan en eski
eserler
Anadolu
Seçukluları'na
aittir.
Safiyyüddîn ve Sultan Veled'e ait müzik
eserlerinden daha eski notası bulunan Türk
müziği eseri yoktur.
 Müslüman Türk devletlerinde çinicilik,
oymacılık, kakmacılık, taş ve maden işçiliği,
mimarî de önemli yer tutmuştur.
 Müslüman Türk devletlerinin mimarî yapıları
arasında "külliye"ler önemli yer tutar.
 Külliye; cami etrafında oluşturulan yapılar
topluluğudur.
 İslamiyet döneminde "türbe" ve "kümbet"
denen mezar yapıları ortaya konmuştur.
PÜF NOKTASI! Genel olarak bakıldığında "türbe"
Osmanlılara "kümbet" ise Selçuklulara aittir.
Türkiye'de Kastamonu, Eskişehir, Afyon, Isparta,
Burdur, Antalya üzerinden bir çizgi çizdiğimizi
düşünürsek, bu çizginin solunda kalan eserlerin
Osmanlı Devleti'ne, bu çizginin sağında kalan
eserlerin ise Anadolu Selçuklularına ait olduğu
söylenebilir. Bu her eser için kesin bir ayrım olmasa
da genel anlamda bize yardımcı olabilecek bir
yöntemdir.
- Çizginin sağ tarafında kaldığı halde
Anadolu Selçuklularına ait olmayan
eserlerden bir kısmını ayırt ederken,
Divriği'de
olanların
Mengücekler'e,
Erzurum civarındakilerin Saltuklulara,
Mardin ve çevresindekilerin Artuklulara
ait olduğundan yola çıkılabilir. Bazı
eserlerde ise ilgili beyliğin adı zaten
geçmektedir(Mesela;
Emir
Saltuk
Kümbeti,
Melik
Danişmend
Gazi
Kümbeti).
6. EKONOMİ






Anadolu Selçukluları ticareti geliştirmek için
fetihler,
kervansaraylar,
uluslararası
anlaşmalar yapmış, yabancı tüccarın
mallarının güvencesi için "devlet sigortası"
uygulamışlardır.
Türkler ganimet, ticaret, hayvancılık, tarım,
madencilik,
zanaatkârlık
gibi
işlerle
geçinmişlerdir.
Karahanlılar Kaşgar, Buhara, Semerkand
gibi önemli şehirler kurmuşlardır.
Gazneliler Hindistan seferlerinden önemli
ganimet sağlamışlar, İpek ve Baharat
yollarının denetimini ellerine almışlar ve
tarıma önem vermişlerdir.
Büyük Selçuklular iktâ sistemine önem
verip hem ekonomiyi hem askeriyeyi
güçlendirmişlerdir.
Büyük Selçuklular "fütüvvet", Anadolu
Selçukluları "ahilik" (Müslüman esnaf
teşkilatları) teşkilatları sayesinde örgütlü bir
ticarî hayat teşkil etmişlerdir.
Büyük Selçuklular; Karahanlıların "ribat"
adıyla kurdukları ve tüccar konaklama yerleri
olan çok sayıda "kervansaray" inşa etmişler
ve ticareti canlandırmışlardır.
Türk - İslamMimarîsi Eserleri:



20
Karahanlılar: Şir Kebir Camii, Ayşe Bibi
Türbesi, Arap Ata Türbesi, Ribat-ı Melik
Kervansarayı
Gazneliler: Leşker-i Bazar Ulu Camii,
Arüsü'l-Felek Camii, Leşker-i Bazar Sarayı
Danişmentliler: Niksar Ulu Camii, Kayseri
Ulu Camii, Yağıbasan Medresesi (Tokat)
Mengücekliler: Divriği Kale Camii, Divriği
Ulu Camii ve Şifahanesi
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

BUNU BİL! Divriği Ulu Camii ve Dâruşşifâsı
UNESCO'nun dünya mirasına Türkiye'den dahil
ettiği ilk eserlerdendir.




Büyük Selçukluların en gelişmiş medreseleri
Alp Arslan ve Melikşah dönemlerinde vezirlik
yapmış olan Nizamülmülk
tarafından
açılmıştır. Nizamiye Medreseleri'nin temeli
Bağdat'ta atılmıştır.
 Edebiyat "divan, tasavvuf, halk" olmak üzere
üç türde gelişmiştir.
 İlk Müslüman Türk devletlerinde kaleme
alınan başlıca eserler şunlardır:
- Kutadgu Bilig: Yusuf Has Hâcib
tarafından yazılmıştır. Karahanlı devlet
teşkilatını
anlatan,
"siyasetname"
türünde bir eserdir. Uygur Alfabesi'yle
kaleme alınmıştır. Eser Karahanlı
Hükümdarı Uluğ Kara Tabgaç Buğra
Han'a sunulmuştur.
BUNU BİL! Kutadgu Bilig Türk-İslam edebiyatının
ilk eseridir (11. yy.). Eserin adı "Mutluluk Veren
Bilgi" anlamına gelmektedir.
Artuklular: Mardin Ulu Camii, Harput Ulu
Camii, Malabadi Köprüsü, Diyarbakır Surları
(Bizanslılara ait olmasına karşın Artuklular
ilavelerde
bulunmuşlardır.),
Hasankeyf
Kalıntıları, Mardin Eminüddin Külliyesi
(Anadolu'nun ilk külliyesidir.)
Saltuklular: Erzurum Ulu Camii, Tercan
Mama Hatun Kümbeti, Üç Kümbetler
Büyük Selçuklular: Isfahan Mescid-i Cuma
Camii (Büyük Selçukluların ilk camiidir.),
Kazvin Mescidi Cuma Camii, Zevzen Camii,
Merv Sultan Sencer Türbesi, Nahcivan
Mü'mine Hatun Kümbeti, Rey Medresesi
Anadolu Selçukluları:
- Camiler: Konya Alaaddin
Camii,
Kayseri Huand Hatun Camii (Anadolu
Selçuklularının ilk külliyesidir.), Konya
Sahip Ata Camii
- Medreseler: Kayseri Çifte Medrese,
Çay Taş Medrese, Konya İnce Minareli
Medrese, Konya Karatay Medresesi
(aynı zamanda rasathane), Kırşehir
Caca Bey Medresesi (aynı zamanda
rasathane),
Sivas
Gök
Medrese,
Erzurum Çifte Minareli (Hatuniye)
Medrese
- Daruşşifalar: Kayseri Gevher Nesibe
Daruşşifası (ilk hastane - 1205), Sivas
İzzeddin
Keykavus
Şifahanesi
(Anadolu'nun en büyük şifahanesidir.),
Aksaray Alaaddin Keykubat Daruşşifası,
Divriği Turan Melek Daruşşifası
- Kümbetler ve Türbeler: Konya Sahip
Ata Türbesi, Kayseri Döner Kümbet,
Kırşehir Caca Bey Türbesi, Amasya
Turumtay Türbesi
- Kervansaraylar: Alay Han (Aksaray Kayseri yolu), Edvir Han (Antalya Isparta yolu)
- Saraylar
ve
Köşkler:
Beyşehir
Kubadabad
Sarayı,
Kayseri
Keykubadiye Sarayı
-
-
-

İlhanlılar: Erzurum Yakutiye Medresesi,
Tokat Nureddin İbn Sentimur Kümbeti
-
8. YAZI, DİL VE EDEBİYAT




-
Karahanlılar resmî dil olarak Türkçeyi
benimsemişlerdir.
Karamanoğlu Mehmet Bey Türkçeyi resmî
dil ilan etmiştir.
Selçuklularda saray, ordu ve halk Türkçe
konuşurken, resmî yazışmalarda Arapça,
bilim ve edebiyatta ise Arapça ve Farsça
ağırlıklı olarak kullanılmıştır.
İlk Selçuklu medresesi Tuğrul Bey
döneminde Nişabur'da açılmıştır.


21
Divan-ı
Lugati't-Türk:
Kaşgarlı
Mahmut tarafından kaleme alınmıştır.
Türkçe
Arapça
sözlük
niteliği
taşımaktadır. Araplara Türkçeyi ve
Türkçenin
özelliklerini,
zenginliğini
göstermek amacı güttüğünden Arapça
olarak yazılmıştır. Türklerin yaşadıkları
ve Türkçe konuşulan yerler hakkında
bilgiler içerdiğinden bir anlamda tarih ve
coğrafya kitabı özelliği de taşımaktadır.
Eser Abbasi Halifesi Elmuktedî bi
Emrillah'a sunulmuştur.
Atabetü'l-Hakâyık:
Edib
Ahmed
Yüknekî tarafından yazılmıştır. Öğüt ve
ahlak kitabı türünde bir eserdir. Eser
Karahanlı Emîri Muhammed Dad
Sipehsalar'a sunulmuştur. Eserin adı
"Hakikatlerin
Eşiği"
anlamına
gelmektedir.
Divan-ı Hikmet: Hoca Ahmed Yesevî
tarafından yazılmıştır. Dinî ve tasavvufî
bir eserdir. Hz. Muhammed'in hayatı,
dervişlik, Cennet, Cehennem gibi
konular işlenmiştir. Eser Türklere
Türkçe olarak tasavvufu anlatması
yönünden önemlidir.
Rubâîler Ömer Hayyam tarafından
yazılmış edebî eserlerdir.
Siyâsetnâme
Selçuklu
Veziri
Nizâmülmülk tarafından yazılmıştır.
Şehnâme Firdevsî tarafından yazılmış
Farsça bir eser olup, Gazneli Mahmut'a
sunulmuştur.
Türk-İran
savaşlarını
anlatan bir eserdir.
Fârâbî İslam dünyasında ünlü bir bilgindir.
Muallim-i Sânî (İkinci Öğretmen) unvanıyla
da anılmıştır. İslam dünyasında pozitif
bilimlerin başlatıcısı sayılmaktadır. Önemli
eserleri İhsâü'l-Ulûm ve Kitâb-ı Mûsiki'dir.
Gazâlî dini akıldan üstün tutan din alimi
olup, felsefe ile ilgili eser de yazmıştır.
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)





Önemli eserleri İhyâu Ulûmi'd-Dîn, Kimyâyı Saâdet ve Tehâfütü'l-Felâsife'dir.
İbn Sînâ tıp alanında ünlenmiştir. Batı'da
"Avicenna" olarak bilinir. Ünlü eseri ElKânûn Fi't-Tıb'dır.
Bîrûnî pozitif bilimlerde ilerlemiş bir İslam
bilgini olup, ünlü eseri Âsâru'l-Bâkiye'dir.
Harezmî'nin ünlü eseri Kitâbü'l-Cebir'dir.
Uluğ Bey
Semerkant Rasathanesi'ni
kurmuştur. Önemli eseri Zic'dir.
Ömer Hayyam Celâlî Takvim'i hazırlayan
heyetin başında bulunmuştur.
Anadolu Selçukluları ve beylikler döneminde
edebiyat:
 "Halk, tasavvuf, divan" olmak üzere başlıca
üç türde gelişmiştir:
- Halk Edebiyatı Eserleri: Nasreddin
Hoca'nın
fıkraları,
Aşık
Paşa'nın
"Garipname"si,
Şeyh
Ahmed
Gülşehrî'nin "Kuşların Dili".
- Tasavvuf Edebiyatı Eserleri: Mevlânâ
Celâleddîn-i
Rûmî'nin
"Mesnevî,
Mektûbât, Dîvân-ı Kebîr, Fîhi Mâ Fîh"
adlı eserleri, Yunus Emre'nin "Dîvân,
Risâletü'n-Nushiye" adlı eserleri, Hacı
Bektâş-ı Velî'nin "Makâlât"ı.
- Divan
Edebiyatı
Eserleri:
Hoca
Dehhânî'nin "Selçuklu Şehnâmesi",
Nesîmî'nin Farsça divanı.
22
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
2. BİZANS: Yönetimde PALAİLOGLAR hanedanı
vardı. Ülkede saltanat, din, mezhep çatışmaları
gibi iç karışıklıklar hakimdi.
 Anadolu’da Bursa, İznik ve İzmit şehirleri ile
Balkanlar’da küçük bir alan ve Mora’da hüküm
sürüyorlardı.
İstanbul
dışında
otoritesini
kaybetmiş bir yönetim(taşrada Tekfurlar hakim),
paralı askerlerden oluşan ve ülkesini koruyacak
güçten yoksun bir orduları vardı.
 Ekonomik güç Latinlerin elindeydi. İç ve dış
ticaret Venedik ve Cenevizlilerin elindeydi.
BÖLÜM-3
OSMANLI TARİHİ
KURULUŞ DEVRİ(1299-1453)
PADİŞAHLAR
Osman Bey(1281/1299-1326)
Orhan Bey(1326-1362)
I.Murat(1362-1389)
I.Bayezıt(1389-1402)
FETRET DEVRİ(1402-1413)
Mehmet Çelebi(1413-1421)
II.Murat(1421-1451)
II.Mehmet(1451/1453-1481)
UNUTMA! Tekfurlar bir çeşit derebeyi gibi davranıyor,
halkı ağır vergilerle eziyordu. Bu durum Osmanlı’nın
ilerlemesini kolaylaştırmıştır.
3. BALKANLAR: Dini ve siyasi birlik yoktu. Siyasi
ve mezhepsel çatışmalar yaşanmaktaydı.
 Sırp (En güçlüsü) ve Bulgar Krallıkları,
Arnavutluk, Bosna-Hersek ve Eflak Prenslikleri
ile Makedonya’ya kadar olan topraklarda Bizans
hakimdi.
ÖNEMLİ! Slav ve Ortodoks olan Balkan halkları
Katoliklerin bölgelerine yönelik yayılmacı siyaset ve
baskılarından bunalmış durumdaydılar. (Özellikle
Venedik ve Macarların baskısı).
KAYILAR ANADOLU’DA:
Ertuğrul Gazi
idaresindeki Kayılar Anadolu’ya gelerek ilk önce
Ahlat, I.Alaaddin Keykubat döneminde de Ankara
Karacadağ’a
yerleşmiştir.
Kösedağ
Savaşı’ndan(1243) sonra Batıya hareket ederek
Söğüt ve Domaniç yaylalarını yurt edinmişlerdir. İlk
başta Çobanoğulları’na bağlı olarak yaşadılar.
UNUTMA! Kayı boyu Oğuzların Bozok kolunun Günhan
soyuna mensuptur.
Kayı; sağlam, güçlü, kuvvetli anlamına gelir.
Söğüt kışlak, Domaniç yaylak olarak kullanıldı.
Kayılar damga(ongun) olarak ok ve yayı kullanmıştır.

UNUTMA! Akdeniz, Karadeniz ve Ege Denizi’nde
ticarete Venedik ve Ceneviz hakimdi.
Ertuğrul Gazi’nin ölümüyle Kayı boyunun
liderliğini ele alan Osman Bey(1281) Anadolu
Selçuklular’ın zayıflaması üzerine 1299’da
bağımsızlığını ilan edecektir.(BEYLİK)
SORU: Osmanlı’nın büyümesini kolaylaştıran
etkenler nelerdir?
CEVAP:
1. Coğrafi konum(uçta, “gaza ve cihat” anlayışına
uygun, Moğol baskısından uzak)
2. Anadolu’nun, Balkanların ve Bizans’ın mevcut
durumu.
3. Türkmen göçleri(Nüfus faktörü, başarılı iskan
siyaseti)
4. Merkezi otoritenin güçlü tutulması.
5. Yetenekli yöneticiler.
6. İskan politikası.
7. Yöneticilerin adil davranışı(Hoşgörü siyasetiİstimalat)
8. Örgütlenmedeki başarı.
9. Bacıyan-ı Rum, Abdalan-ı Rum ve Ahilerin
desteği.
UNUTMA! Anadolu Selçuklular 1308’de yıkıldı.
OSMANLI KURULDUĞUNDA ÇEVRESİ (14.YY
BAŞLARI)
1. ANADOLU: 1243 Kösedağ Savaşı’ndan sonra
İlhanlılar (Moğol) Anadolu Selçuklu Devleti’ni
denetimlerine aldılar.
 Uçlarda kısmen Moğol baskısından uzak beylikler
vardı.
 Trabzon, Rize, Giresun yöresinde TRABZON
RUM İMP. hakimdi.
 Adana çevresi ve Güneydoğu Anadolu’da
Memluklulara bağlı beylikler vardı.
ÖNEMLİ! Moğol baskısı ile Orta Asya’dan
Anadolu’ya ve Anadolu’nun iç kesimlerinden Batı’ya
sürekli Türk göçlerinin olması Anadolu’da Türk
nüfusunu artırmıştır. Osmanlı bu durumdan
faydalanacaktır.
ÖNEMLİ! Anadolu’ya Orta Asya’dan özellikle bilim
adamı, sanatçı, savaşçı derviş(ALPEREN) göçü
gerçekleşmiştir. Ayrıca şehirlerde AHİ TEŞKİLATI
birlik ve bütünlüğü, düzeni sağlamakta etkili olmuştur.
OSMAN
BEY(1281/1299-1324/1326):
Ertuğrul
Gazi’nin ölümüyle aşiretin liderliğini üstlenen
Osman Bey Anadolu Selçuklular’ın zayıflaması
üzerine bağımsızlığını ilan etti(1299).
 Bu dönem BEYLİK dönemidir. Başkent
Söğüt’dür.
 Diğer Türk beylikleri aralarında mücadele
ederken Osman Bey Bizans yönünde
genişlemeyi esas aldı.
 Bizans
tekfurlarından
İnönü,
Eskişehir,
Karacahisar, Bilecik, İnegöl ve Yarhisar alındı.
 Yundhisar ve Yenişehir’in alınması(1300)
sonrası Koyunhisar(Bafeon) Savaşı yapıldı.
Bu savaş, Bizans tekfurlarıyla yapılan ilk
savaştır ve Osmanlı kazanmıştır. (1302)
UNUTMA! 14.yy başlarında Anadolu’da siyasi birlik
yoktu. Ekonomik ve sosyal bakımdan Anadolu karışık
durumdaydı.
23
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
ÖNEMLİ! Osman Bey’in Şeyh Edebali’nin kızıyla
evlenmesi ona Ahilerin ve güçlü dini liderlerin
desteğini kazandırmıştır.
UNUTMA! Osmanlı’nın ilk parası Osman Bey
tarafından bastırılmıştır. Ancak bu para Anadolu
Selçuklu-Moğol ekonomisinden henüz tam kopuş
değildir.
5. Bazen kan davalarının önüne geçmek için de
iskan uygulanmıştır.
I.MURAT(1362-1389):
Tahta
çıktığında
ayaklanmaya hazırlanan kardeşleri İbrahim ve Halil’i
öldürterek “kardeş katli”ni fiilen başlatmıştır. “Ülke
hükümdar ve oğullarınındır” anlayışını getirerek
merkezi otoriteyi güçlendirmiştir.
 Sazlıdere Savaşı’nda Bulgar ve Bizans
kuvvetlerini yenerek Edirne’yi aldı. (1363)
ORHAN
BEY(1324/1326-1362):
Osmanlı’da
SULTAN ünvanını kullanan ilk padişahtır.
 Kuşatması süren Bursa fethedildi ve başkent
yapıldı(1326).
 Maltepe(Palekanon)
Savaşı’nda
Bizans
yenilgiye uğratıldı (1329). Bu zaferden sonra
İznik, İzmit ve kısa sürede Kocaeli yarımadası
fethedildi.
 1345’te taht mücadelelerinden faydalanarak
Karesi Beyliği Osmanlı’ya katıldı.
UNUTMA! Edirne Balkanların fethini kolaylaştırmak
amacıyla ikinci başkent yapıldı. Böylece RUMELİ
BEYLERBEYLİĞİ kuruldu.

UNUTMA! Karesi Beyliği’nin Osmanlı’ya katılmasıyla;
1. Osmanlı’ya katılan ilk beylik
2. Osmanlı’nın deniz gücü oluştu(Rumeli’ye
geçişte önemli)
3. Rumeli fetihlerinde Karesi Beyleri yararlılık
gösterdi.
4. Anadolu siyasi birliği için atılan ilk adımdır.
UNUTMA! Sırpsındığı Savaşı haçlılara karşı kazanılan
ilk zaferdir ve Osmanlılar’ın Trakya’ya yerleşimini
kolaylaştırmıştır. Ayrıca Edirne başkent yapılmıştır.


Orhan Bey Bizans İmparatoru Kantakuzen’e
yardım karşılığında Gelibolu yarımadasındaki
ÇİMPE KALESİ’ni aldı. (1353) (Rumeli’ye ilk
geçiş). Çimpe’nin üs yapılması ile kısa sürede
Marmara’nın batı kıyıları fethedildi.
ÖNEMLİ! Balkanlarda ilerleyiş Haçlı ruhunu
doğuracak,
Bizans
ile
Katolik
Avrupa’yı
yakınlaştıracaktır.

Türkleri Balkanlardan atmak ve Edirne’yi geri
almak için papanın gayreti ve Macarların
önderliği ile kurulan Haçlı ordusu Sırpsındığı
Savaşı’nda yenilgiye uğratıldı. (1364) Bulgarlar
bu savaştan sonra tutunamayarak Osmanlı’ya
vergi ödemeyi kabul etti(1369)

Sırplar
Çirmen
Savaşı’nda
yenilgiye
uğratıldı.(1371) Bu zaferden sonra Manastır ve
Niş alındı.
Osmanlı’nın Bosna üzerine gönderdiği ordu
1388’de
Ploşnik’de
Macarlar
tarafından
yenilince Haçlılar umutlanarak Sırp kralı Lazar
önderliğinde yeni bir Haçlı ordusu hazırladı.
I.Kosova Savaşı’nda haçlılar bir kez daha
yenilgiye uğratıldı. (1389)
UNUTMA! I.Kosava Zaferi ile Sırplar vergiye bağlandı.
Balkanlar’da ilerleyiş hızlandı. I.Murat savaş meydanını
gezerken yaralı bir Sırplı tarafından öldürüldü.
 Ayrıca bu savaşta ilk kez top kullanılmıştır.
Bu dönemde sınırların genişlemesine bağlı
olarak; DİVAN, VEZİRLİK, KADI VE SUBAŞI
TAYİNİ, İLK MEDRESE, İLK DÜZENLİ
ORDU(YAYA ve MÜSELLEMLER), İLK
VAKIFLAR kuruldu ve GÜMÜŞ AKÇE
bastırıldı. (BEYLİKTEN DEVLETE GEÇİŞ)

Anadolu’da; Germiyan beyinin kızının Yıldırım
Bayezıt’la evlenmesiyle çeyiz olarak Kütahya,
Tavşanlı, Emet, Simav alındı. Hamitoğulları
topraklarının bir kısmı para ile satın alındı.
Karamanoğulları’nın saldırısı sonucu Konya
kuşatıldı(1386).
Karamanoğulları
eski
sınırlarına çekilmeyi kabul etti.
ÖNEMLİ!
Osmanlı-Karamanoğulları
çekişmesi
başladı.
SORU: Bursa, İznik ve İzmit’in alınması neden
önemlidir?
CEVAP: Bu şehirler Batı Anadolu’nun en önemli
şehirleridir. Ticari ve ekonomik zenginliği ile
Osmanlı ekonomisine büyük katkı sağlayacaklardır.
Ayrıca Bizans bu şehirlerin alınması ile Anadolu’dan
çıkartılmış, ekonomisine büyük darbe vurulmuştur.
UNUTMA! Rumeli Beylerbeyliği kuruldu. (Lala Şahin
Paşa)
Vezir sayısının artmasıyla Veziriazamlık oluşturuldu.
Kazaskerlik makamı oluşturuldu.
Divan sürekli hale geldi.
Kapıkulu Ordusu kuruldu. (İlk pençikle asker alımı)
Tımarlar düzenlendi ve CEBELÜ yetiştirme zorunlu
kılındı.
Topçu ocağı kuruldu.
Defterdarlık makamı kuruldu.
SORU:
İskan’ın
(yerleştirme-şenlendirme)
uygulanmasında
dikkat
edilen
hususlar
nelerdir?
CEVAP:
1. Yerleşik yaşama geçmeleri için özellikle göçebe
Türkmenler tercih edilir.
2. İskan bölgesine yakın bir bölgeden göç
edilmesine dikkat edilirdi.
3. Bölgenin ekonomik ve sosyal yapısının
bozulmamasına özen gösterilir.
4. Göç edenlerin ihtiyacı devletçe karşılanır ve bir
süre bunlardan vergi alınmazdı.
24
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
CEVAP: 1-Yeni kaynaklar ve ekonomik imkanlar
sağlandı.
2- Göçebe Türklere yurt bulma,
3- Fetihlerde Türkmenlerden yaralanıldı.
4- Fethedilen yerlerin
Türkleşmesi-İslamlaşması
sağlandı.
5- Fethedilen yerlerde egemenlik kalıcı kılınarak
buraların savunulması kolaylaştı.
3. Timur’un topraklarını aldığı Ahmet Celayir(Irak
Hükümdarı) ile Kara Yusuf’un Yıldırım’a
sığınması ve Yıldırım’ın onları Timur’a
vermemesi.
4. Çin’e sefer planlayan Timur’un Batı sınırını
güvenceye almak istemesi.
5. Timur’un Sivas’ı istila etmesi ve Anadolu’daki
Kara Tatarları kışkırtması.
Ankara’nın Çubuk Ovası’nda yapılan savaşı Timur
kazanmıştır. Osmanlı ordusundaki Kara Tatarlar’ın
Timur tarafına geçmesi savaşın kaybedilmesinde
etkili olmuştur.
SORU: Osmanlı’nın Anadolu’da siyasi birliği
sağlamak için izlediği yöntemler nelerdir?
CEVAP: Karışıklıklardan faydalanmak, savaş
yapmak, satın almak ve akrabalık ilişkileri ile çeyiz
ve miras olarak toprak almak.
SONUÇLARI:
1. Anadolu Türk birliği bozuldu. Beylikler yeniden
kuruldu.
ÖNEMLİ! Yeniden kurulmayan tek beylik Karesi
beyliğidir.
I.BAYEZIT(YILDIRIM) 1389-1402: Balkanlar’da
ilerleyiş hızla sürdü. Selanik fethedildi(1391).
 İstanbul ilk kez abluka şeklinde kuşatıldı(1391).
Bizans’a yardım için gelen Haçlılar Niğbolu
Savaşı’nda ağır bir yenilgiye uğradılar.(1396)
ÖNEMLİ! Niğbolu Zaferi sonucunda
halife
Yıldırım’a SULTAN-I İKLİM-İ RUM unvanını verdi.
Bulgar krallığı ortadan kaldırıldı. Balkanlar’da
güvenlik sağlandı. Macarlar etkisiz hale getirildi.
2. Fetret Devri başladı. Osmanlı yıkılma tehlikesini
yaşadı.
3. Balkanlar’da Türk ilerleyişi kesintiye uğradı.
4. İstanbul’un fethi gecikti.
5. Timur Anadolu kentlerini yağmaladı. Bursa’daki
Osmanlı arşivleri de yok oldu.
SORU:
İskan
politikasının
uygulanması
Osmanlıya hangi faydaları sağlamıştır?


SORU: Halife tarafından Yıldırım’a Sultan-ı İklimi Rum unvanı verilmesinin önemi nedir?
CEVAP: Osmanlı’nın İslam dünyasında itibarı arttı.
Anadolu Türk birliğinin kurulmasında etkili oldu.
Niğbolu Zaferi’nden sonra İstanbul ablukası
devam etti. Denizden gelen yardımları önlemek
için GÜZELCE HİSARI(Anadolu Hisarı)
yaptırıldı.
Doğu’da Timur tehlikesinin baş göstermesi
üzerine
Bizans’la
anlaşma
imzalanarak
kuşatma kaldırıldı.
DÜŞÜNELİM! Yıldırım’ın Bizans’la imzaladığı
anlaşmanın İstanbul’un fethine ne gibi faydaları
olmuştur?
FETRET DEVRİ (1402-1413) Timur Osmanlı’nın
güçlenmesini istemediği için ülkeyi Yıldırım’ın dört
oğluna paylaştırdı. Musa, İsa, Mehmet ve Süleyman
kardeşler kıyasıya saltanat kavgasına tutuştular.
Osmanlı yıkılma tehlikesi atlattı. Sonun da mücadeleyi
kazanan Mehmet Çelebi tahta oturdu.
UNUTMA! Bizans’la imzalanan anlaşmaya göre;
1- İstanbul’da bir Türk mahallesi kurularak cami
yapılacak.
2- Türkler ticaret amacıyla İstanbul’a serbest giripçıkacak.
3- İstanbul’da Türklerin davalarına bakacak bir kadı
bulunacak.
4- Bizans her yıl 10bin düka altın vergi verecek.
 Bizans’la imzalanan ilk resmi anlaşmadır.
 Bizans Osmanlı’ya bağlı bir devlet haline geldi.

SORU: Osmanlı’nın Fetret Devri’nde Anadolu
topraklarını kaybetmesine rağmen Balkanlarda
ciddi bir kayıp yaşamamasının nedenleri
nelerdir.
CEVAP:
1- Uç beylerinin başarılı çalışmaları.
2- Osmanlı’nın hoşgörülü ve adaletli yönetimi.
3- Avrupa’nın Yüzyıl Savaşları içinde olması.
4- Timur’un Balkanlara geçmemesi.
5- İskan uygulamasının etkisi.
Anadolu’da; Karaman, Aydın, Saruhan, Hamit,
Menteşe, Germiyan, Eretna, Candar beylikleri
Osmanlı egemenliğine alınarak İLK KEZ
Anadolu Türk birliği sağlandı.
I. MEHMET(ÇELEBİ) 1413-1421: Ülkede otoriteyi
UNUTMA! Kütahya merkezli ANADOLU
BEYLERBEYLİĞİ kuruldu.
sağlayarak Osmanlı’nın ikinci kurusu oldu.
 Aydınoğulları’ndan İzmir, Karamanoğulları’ndan
Seydişehir ve Beyşehir, Candaroğulları’ndan
Kastamonu ve Samsun’u geri aldı.
 Eflak
yeniden
Osmanlı’ya
bağlandı.
Balkanlar’da fetihlere devam edildi.
 ANKARA SAVAŞI
NEDENLERİ:
1. Yıldırım ile Timur arasındaki cihan hakimiyeti
çekişmesi.
2. Anadolu
beyliklerinin
beylerinin
Timur’a
sığınarak onu kışkırtması.
UNUTMA! I.Mehmet döneminde Venediklilerle ilk
deniz savaşı yapıldı. Osmanlı yenildi(1416).
25
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
ÖNEMLİ! Bu dönemin en önemli olayı Şeyh
Bedrettin isyanıdır. Osmanlı tarihinin ilk dini,
toplumsal ve siyasal halk ayaklanmasıdır. Şeyh
Bedrettin başarısız olunca Serez’de yakalandı ve
idam edildi. (1419) Müritleri Börklüce Mustafa ve
Torlak Kemal Ege’de ayaklandıysa da isyanlar
bastırılmıştır.
DÜŞÜNELİM! Bizans’ın Osmanlı şehzadelerini
sık sık isyana teşvik etmesi ve desteklemesi
yönetim anlayışında ki hangi nedenle beslenir?
DÜŞÜNELİM!
Osmanlı’nın
Balkanlar’da
ilerlemesini hızlandıran savaşlar hangileridir?
DÜŞÜNELİM!
Osmanlı’nın
Batı
yönünde
ilerlemesinde nerelerin fetihleri dönüm noktası
olmuştur?
(1421-1451): Tahta ilk çıktığında
Bizans’ın desteklediği iki Mustafa isyanı ile
uğraşmak zorunda kalmıştır. İlki I.Mehmet
döneminde de ayaklanan DÜZMECE MUSTAFA
isyanıdır.
 İstanbul’u kuşatan Murat’a karşı ikinci isyan,
yine Bizans’ın desteğiyle Kardeşi Mustafa
isyanıdır. İki isyan da başarısız olmuştur.
 Menteşe ve Aydın beylikleri Osmanlı’ya katıldı.
Germiyan Beyinin oğlu olmadığı için ülkesini
vasiyeti gereği Osmanlı’ya bıraktı. Büyük
oranda Anadolu Türk birliği yeniden sağlandı.
 Anadolu’da Karamanoğulları saldırıları sürerken
Balkan uluslarından oluşan Haçlılara karşı
yenilen
II.Murat
EDİRNE-SEGEDİN
ANLAŞMASI’nı imzaladı.
II. MURAT
EDİRNE-SEGEDİN ANLAŞMASI! (1444)
1.
Sırp krallığı yeniden kurulacak, Osmanlı’ya
vergi verecek.
2.
Eflak Macar himayesinde olacak, Osmanlı’ya
vergi verecek.
3.
Tuna nehri sınır sayılacak.
4.
Taraflar on yıl süreyle birbiriyle
savaşmayacak.
ÖNEMLİ! Bu anlaşmadan sonra Karamanoğulları’nı
yenen II.Murat oğlu II.Mehmet lehine tahttan
çekilmiştir. Osmanlı tarihinde tahttan kendi isteğiyle
çekilen tek padişahtır. ☺
 VARNA SAVAŞI(1444): II.Murat’ın tahtı 12
yaşındaki bir çocuğa bırakmasını fırsat bilen
Haçlılar anlaşmayı bozarak Osmanlı’ya saldırdı.
II.Murat’ın zorla tahta geri dönmesiyle Varna’da
yapılan savaşı Osmanlı kazandı.
UNUTMA! Varna Zaferi ile; Balkanlarda Osmanlı
varlığı pekişti, Bulgaristan yeniden Osmanlı
egemenliğine girdi, Yunanistan Osmanlı
egemenliğine girdi. İslam dünyasında PRESTİJ arttı.

II.KOSOVA SAVAŞI(1448): Varna’nın öcünü
almak isteyen Macarlar yeni bir Haçlı ordusuna
öncülük ederek Osmanlı’ya saldırdı. Kosova’da
bir kez daha Haçlılar ağır bir yenilgi aldılar.
ÖNEMLİ! II.Kosova Zaferi ile; Balkanlardaki
Osmanlı egemenliği sağlamlaştı. Haçlılar bir daha
Osmanlı’ya saldırma cesaretini uzun süre
gösteremediler. (II.Viyana Bozgununa kadar-1683).
Haçlılar
Osmanlı
egemenliğini
UNUTMA!Balkanlardaki
Varna ve II.Kosova
zaferleri Bizans’ın
kabullendiler.
umutlarını da tamamen bitiren savaşlardır.
“MUCİZE İNSANIN KENDİSİDİR!”
UNUTMA! DEVŞİRME KANUNU’nu çıkartmıştır.
(Devşirme ilk olarak I.Mehmet döneminde başladı.)
26
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
DÜŞÜNELİM! Fatih İstanbul’un fethinden sonra
Katolik-Ortodoks
birleşmesini
engelleyerek
Fener Rum Patrikliğini himaye etmiştir. Ayrıca
Ermeniler için ayrı bir patriklik kurarak himayesi
altına almıştır. Bu durumun temel sebebi nedir?
YÜKSELME DEVRİ(1453-1579)
PADİŞAHLAR
II.Mehmet(1451/1453-1481)
II.Bayezıt(1481-1512)
I.Selim(1512-1520)
I.Süleyman(1520-1566)
Sokollu (II.SelimIII.Murat) 1566-1579
DÜŞÜNELİM! Fatih’in İstanbul’un fethinden sonra
bir ferman yayınlayarak işçi, tüccar, zanaatkar ve
bilim adamlarını İstanbul’a davet etmesindeki amacı
ne olabilir?
II.MEHMET (FATİH) 1451-1481: Babası II.Murat
Fatih’e İstanbul’u fethetmek için uygun ortamı
hazırlamıştı.
Ankara
Savaşı’nın
oluşturduğu
olumsuzluklar büyük oranda giderilmişti.
İSTANBUL’UN FETHİ

FETHİN NEDENLERİ!
1. Bizans’ın Osmanlı şehzadelerini kışkırtması.
2. Bizans’ın Haçlı seferlerine zemin hazırlaması.
3. Anadolu ve Rumeli arasında bağlantının
sağlanabilmesi.
4. Bölge ticaret ve kazançlarının ele geçirilmek
istenmesi.
5. Peygamberin İstanbul’un fethi ile ilgili hadisi.
6. Eski bir kültür ve yerleşim merkezi olarak önemi.


YAPILAN HAZIRLIKLAR
OSMANLI
1.Rumelihisarı
yaptırıldı.
Çanakkale’ye Kilitbahir kalesi
yapıldı.
2. Büyük toplar döktürüldü (Şahi
topları).
3. Balkanlardan
gelebilecek
tehlikeler için anlaşmalar yapıldı.
4.400 parça donanma hazırlandı.
5. Karamanoğulları ile anlaşma
imzalandı.
6. Tekerlekli kuleler yapıldı.
7. Havan topları yapıldı.
8.Silivri ve Vize kaleleri alındı.
9.Mora’ya ordu gönderildi.

BİZANS
1. Surlar
güçlendirildi.
2. Avrupa’dan
yardım istendi.
3. Grejuve denen
suda yanan ateş
geliştirildi.
4. Katolik ve
Ortodoks
mezhepleri
birleştirilmeye
çalışıldı.
5. Haliç’in girişine
zincir gerildi.

UNUTMA! Venedik’le 1479 yılında yapılan
anlaşmayla;
1. Venedik Osmanlı’ya vergi verecek.
2. Osmanlı’dan aldığı toprakları geri verecek.
3. Venedik İstanbul’da bir elçi bulunduracak(Balyos)
4. Venedik vergi karşılığı serbestçe ticaretine devam
edecek.
ÖNEMLİ! Osmanlı tarihinde ilk ticari ayrıcalıklar
Venedik’e verilmiştir.
6 Nisan’dan 29 Mayıs’a kadar 54 gün süren
kuşatma sonunda Osmanlı ordusu İstanbul’a
girmiştir.
FETHİN SONUÇLARI
TÜRK TARİHİ AÇISINDAN
1. Anadolu ve Rumeli toprak
bütünlüğü sağlandı.
2. Deniz ticaret yolları kontrolü
Osmanlı’ya geçti.
3.İstanbul başkent oldu.
4. II.Mehmet FATİH ünvanını
aldı.
5. Osmanlı Yükselme devrine
girdi.
6. Fener Patrikhanesinin
Osmanlı’ya bağlanmasıyla
Osmanlı Ortodoksların
koruyucusu oldu.
BALKANLAR’daki gelişmeler; Belgrad dışında
Sırbistan alındı(1454-1459). Mora yarımadası
fethedildi. (1460) Arnavutluk(1478) Osmanlı’ya
katıldı. Eflak ve Boğdan Osmanlı egemenliğine
alındı. Bosna ve Hersek tamamen egemenlik
altına alındı.
ANADOLU’daki
gelişmeler;
Amasra
Cenevizlilerden alındı(1459), Trabzon Rum
İmparatorluğu’na son verildi.(1461) Sinop
alınarak Candaroğullarına son verildi (1461).
Karamanoğulları’nın topraklarının büyük bir
kısmı alındı.(1466)
Doğu Anadolu’da çok güçlenen ve Osmanlı
aleyhine ittifaklara girişen Uzun Hasan
(Akkoyunlular) ile Otlukbeli Savaşı yapıldı ve
kazanıldı. (1473) Akkoyunlular bu savaştan
sonra yıkılma sürecine girdi.
DENİZLER’deki gelişmeler; Denizlerde en
büyük
güç Venedik ve Ceneviz idi.
Arnavutluk’un fethi sürecinde karada ve
denizde Venedik’le mücadeleler yaşandı. Ege
adalarının tamamına yakını alındı. (1463-1479)

DÜNYA
TARİHİ
AÇISINDAN
1. Topların kullanımı
Avrupa’da derebeylik
rejiminin sonu oldu.
2. Bizans’lı bilim adamları
İtalya’ya giderek
Rönesansı başlattı.
3. Ticaret yolları Osmanlı
denetimine girince
Coğrafi Keşifler başladı.
4. Ortaçağ sona erdi,
Yeniçağ başladı.

1478’de Kırım alındı. Böylece Karadeniz Türk
gölü haline gelmiş oldu. İpek yolu Osmanlı
denetimine girdi. Eflak ve Boğdan hakimiyeti
pekişti. (Gedik Ahmet Paşa)
1480’de İtalya Seferi yapıldı ve Otranto kalesi
alındı. İkinci sefer hazırlığında iken Fatih’in
ölümüyle sefer iptal edildi.
UNUTMA! Kanunname-i Ali Osman(Türk tarihinin ilk
kanunları) Fatih tarafından çıkartıldı. Topkapı Sarayı
yaptırıldı. Sahn-ı Seman medreseleri kuruldu.
İstanbul bilim ve kültür merkezi haline geldi. Fatih
“AVNİ” mahlasıyla şiirler yazdı.
SORU: Mora ve Trabzon’un fethinin önemi nedir?
CEVAP: Mora ve Trabzon Bizans hanedanının
akrabaları tarafından yönetilmekteydi. Buraların
27
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
alınmasıyla
edilmiştir.
Bizans’ı
canlandırma
ümidi

yok
DÜŞÜNELİM! Fatih dönemi fetihleri göz önüne
alınırsa
Osmanlı’nın
fetih
anlayışındaki
değişiklikler hangi yönde olmuştur?
Çaldıran Zaferi ile; Anadolu’ya yönelik bölücü tehdit
önlendi.
Doğu sınırının güvenliği sağlandı.
Tebriz’den Anadolu’ya gelen Küçük İpek Yolu Osmanlı
kontrolüne geçti.
II. BAYEZIT(1481-1512): II.Bayezıt devşirme kökenli
devlet adamlarının desteği ile tahta çıktı. Türk
kökenli devlet adamları ise Fatih’in küçük oğlu Cem’i
destekledi. (Devşirme-Türk çekişmesi)
CEM OLAYI(1481-1495): Bursa’da hükümdarlığını
ilan eden Cem Bayezıt’a “Rumeli’nin hükümdarı sen
ol, Anadolu’nun ben” teklifini yapmıştır. Bursa’ya
yürüyen Bayezıt Cem’i yenmiştir.
 Cem Memluklular’a sığındı. 1482’de Anadolu’ya
geçerek mücadeleye tekrar başlasa da yine
kaybeden Cem Rodos Şövalyelerine sığınmak
zorunda kaldı. Şövalyeler tarafından Avrupa’ya
götürülen Cem Fransa ve Papalığın esiri oldu.
ÖNEMLİ! İran Seferi dönüşünde TURNADAĞ
SAVAŞI’nda
Dulkadiroğulları
beyliğine
son
verildi.(1515) Böylece Anadolu Türk birliği kesin
olarak sağlanmış oldu.
MISIR
SEFERİ(1516-1517):
Dulkadiroğulları
Beyliğinin Osmanlı’ya katılması üzerine OsmanlıMemluk ilişkileri düzelmemek üzere bozulmuştur.
SORU: Osmanlı-Memluk ilişkilerinin bozulma
nedenleri nelerdir?
CEVAP:
1. Fatih döneminde ortaya çıkan Hicaz su yolları
sorunu.
2. Cem
olayında
Memlukluların
Cem’i
desteklemesi.
3. Osmanlı’nın
Güneydoğu
Anadolu’yu
topraklarına katması.
4. Bayezıt döneminde Hindistan’dan Osmanlı
padişahına gönderilen hediyelere Memlukluların
el koyması.
5. Memlukluların Safevilerle ittifak yapması.
ÖNEMLİ! Böylece Cem olayı uluslar arası sorun
haline geldi. Papalık, Venedik ve Fransa Cem’i
Osmanlı aleyhine kullanmaya çalıştıysa da Cem
1495’de Nice’da öldü.
UNUTMA! Cem’in Avrupa’da tutsak kaldığı süre
boyunca Osmanlı Batı’da aktif bir politika izleyemedi.
Fetihler durdu. Hatta Osmanlı Cem’i elinde tutması
karşılığı her yıl Papaya yüklü miktarda vergi verdi.




ÇALDIRAN SAVAŞI(1514); I.Selim ilk olarak
Şah İsmail tehlikesini ortadan kaldırmak için
harekete geçti. Van yakınlarındaki Çaldıran
Ovası’nda yapılan savaşı Osmanlı kazandı.
Osmanlı Tebriz’e kadar ilerledi.
Fatih döneminde bozulan Osmanlı-Memluk
ilişkileri bu dönemde savaşa dönüştü. (14851491)
Cem olayından dolayı pasif kalınan Venedik’e
karşı Cem’in ölümünden sonra savaş açıldı.
İnebahtı, Modon, Mora’daki Navarin ve Koron
limanları alındı. Yapılan anlaşma ile Venedikliler
vergi vermeyi kabul etti. (1499-1502)
Kili ve Akkerman kaleleri alınarak karadan
Kırım’a bağlantı sağlandı. (Boğdan-1484)
Şahkulu İsyanı; Bu dönemde İran’da yer alan
Şah İsmail(Safevi devleti) Şiilik propagandası
ile Anadolu’yu kendine bağlamaya çalışmıştır.
Bu amaçla Anadolu’da Şahkulu (Antalya civarı)
ve Nur Halife(Tokat civarı) isyanlarını başlattı.
(1511-1512)
UNUTMA! Yavuz Anadolu birliğinden sonra İslam
birliğini de sağlamak istiyordu. Böylece siyasi gücü
artacaktı. Ayrıca Mısır’ın ekonomik önemi Osmanlı’yı
cezp ediyordu.


Mercidabık Savaşı(1516); Halep yakınlarında
yapılan savaşta Memluk Sultanı Kansu Gavri
öldü. Suriye ve Filistin alındı.
Ridaniye Savaşı(1517); Kahire yakınlarındaki
savaşta Memluk ordusu Bir kez daha yenilerek
tüm Mısır ele geçirildi.
MISIR SEFERİNİN SONUÇLARI!
1. Memluk devleti yıkıldı. Suriye, Filistin, Hicaz ve Mısır
Osmanlı topraklarına katıldı.
Yavuz Sultan Selim; Trabzon’da sancak beyliği
yaptığı sırada Safevi ve Memluk tehditlerini yakından
izlemiştir. Babası II.Bayezıt’ın pasif kalması üzerine
İstanbul’a yürüyerek, yeniçerilerin de desteği ile zorla
tahta oturmuştur.
2. Osmanlı İslam dünyasının en büyük siyasi gücü ve lideri
oldu.
3. Halifelik Osmanlı’ya geçti. Kutsal emanetler İstanbul’a
getirildi.
4. Baharat Yolu Osmanlı denetimine geçti.
5. Hazine tıklım tıklım doldu☺
6. Mali açıdan Osmanlı çok güçlendi.
7. Venedik Kıbrıs için Memluklulara ödediği vergiyi
DÜŞÜNELİM! II.Bayezıt devrinin “yükselme
içinde
duraklama”
sayılmasının
nedenleri
nelerdir?
Osmanlı’ya vermeye başladı.
8. Doğu Akdeniz’de Osmanlı etkinliği güçlendi.
I.SELİM(YAVUZ) 1512-1520: I.Selim öncelikle
kardeşleri Korkut ve Ahmet’i ortadan kaldırarak
tahtını sağlama aldı.
DÜŞÜNELİM! Mısır’ın alınması Osmanlı devlet
yapısında
ne
gibi
değişikliklere
neden
olmuştur?
28
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

Yine Avusturya’nın Macaristan’a saldırması
üzerine Zigetvar Kalesi alındı.(1566)
ÖNEMLİ! Zigetvar Seferi Kanuni’nin son seferidir.
Bozoklu Celal İsyanı(1518); Yozgat’da (Bozok)
devletin haksızlıklar yaptığını ileri süren Celal adlı biri
isyan çıkardı. İsyan kısa sürede bastırılmıştır. 17.yy
Anadolu isyanları bu adla anılmıştır.
2. OSMANLI-FRANSIZ İLİŞKİLERİ: OsmanlıFransız ilişkileri Pavye Savaşı’nda(1524)
Şarlken’e esir düşen Fransuva’nun Kanuni’den
yardım istemesi ile başladı.
I.SÜLEYMAN(KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN)
1520-1566: Hiç erkek kardeşi olmadığı için
herhangi bir taht mücadelesi olmadan tahta çıktı.
Babası Yavuz kendisine siyasi, ekonomik ve askeri
açıdan çok güçlü bir devlet bırakmıştır.
UNUTMA! Kanuni, Şarlken’in kurmaya çalıştığı
Avrupa Siyasi birliğini bozmak için Fransa’yı
destekledi. Diğer yandan Coğrafi Keşifler’le önemini
kaybeden Akdeniz ticaretini canlandırmak için
Fransa’ya kapitülasyonlar verdi.
UNUTMA! Kanuni döneminde Batıda Avusturya,
Doğuda ise İran Osmanlı’nın en çok mücadele ettiği
devletlerdir. Avusturya ile genel sorun Macaristan
sınırları, İran ile ise yine sınır sorunlarıdır.
1535-Osmanlı-Fransız
Dostluk
ve
Ticaret
Anlaşması
- Fransız gemileri Müslümanlar kadar vergi
ödeyerek Osmanlı limanlarına girip çıkacak.
- Osmanlı ülkesinde ölen Fransız tüccarların
mallarını Fransa’ya yollanacak.
- Osmanlı ülkesinde yaşayan Fransızların
davalarına Fransız Konsoloslar bakacak.
- Fransız-Osmanlı
davalarına
Osmanlı
mahkemeleri bakacak ve mahkemede
Fransız tercüman bulunacak.
- Osmanlı vatandaşları da Fransa’da aynı
ayrıcalıklardan yararlanacak.
- Ayrıcalıklar hükümdarların sağlığı boyunca
geçerli olacak.
3. OSMANLI-İRAN İLİŞKİLERİ: Şah İsmail’in oğlu
Şah Tahmasb’ın babası gibi Doğu Anadolu
halkını tahrik etmesi ve Venedik ve Avusturya
ile Osmanlı aleyhine ittifaka girmesi ilişkileri
bozmuştur.
 İran üzerine bu dönemde üç sefer yapılmıştır.
Tebriz, Bağdat, Azerbaycan, Gürcistan ve
Şirvan alınmıştır. Bu seferlerin en önemlisi
1534’deki IRAKEYN seferidir.
1. BATIDAKİ GELİŞMELER: Bu dönemde
Osmanlı’nın Batı’da en çok mücadele ettiği
devlet Avusturya’dır.
 Macar kralı Layoş’un haçlıları kışkırtması,
vergisini vermemesi ve gönderilen elçiyi
öldürtmesi üzerine 1521 yılında BELGRAD
fethedildi.
ÖNEMLİ! Belgrad Osmanlı’nın Balkanlardan Orta
Avrupa’ya açılan kapısı-üssü olacaktır.




Macarların Belgrad’a saldırması ve Şarlken’e
esir düşen Fransuva’nun Kanuni’den yardım
istemesi üzerine 1526’da yapılan MOHAÇ
MEYDAN SAVAŞI’nı Osmanlı kazandı. Jean
Zapolya Macar kralı olarak atanarak Macaristan
Osmanlı’ya bağlandı.
Avusturya kralı Ferdinand’ın Macaristana’a
saldırması üzerine sefere çıkan Kanuni 1529’da
I.Viyana Kuşatması’nı gerçekleştirdi. Ancak
hazırlıksız gelinmesi ve kış şartları nedeniyle
geri dönüldü.
Almanya
Seferi(1532);
Avusturya’nın
Şarlken’in de desteğiyle yine Macaristan’a
saldırması üzerine sefere çıkıldı. Almanya
içlerine gelinmesine rağmen ne Ferdinand ne
Şarlken Kanuni’nin karşısına çıkmadı ve geri
dönüldü.
İSTANBUL
ANLAŞMASI(1533);
Almanya
seferi dönüşü İstanbul’da Avusturya elçileriyle
bir anlaşma imzalandı. Buna göre;
- Avusturya Arşidükü Ferdinand protokol
bakımından Osmanlı sadrazamına denk
sayılacak.
- Ferdinand elinde kalan Macar toprakları için
vergi ödeyecek.
- Ferdinand
Osmanlı’nın
Macaristan’a
atayacağı kralı tanıyacak.
- Ferdinand barışı bozmadıkça anlaşma
yürürlükte kalacak.
AMASYA ANLAŞMASI (1555)! Bu anlaşma ile
Osmanlı’nın aldığı yerleri Safevi devleti onaylamıştır.
Osmanlı-İran
arasında
imzalanan
ilk
resmi
anlaşmadır.
4. DENİZLERDEKİ
GELİŞMELER:
Kanuni
dönemi Osmanlı’nın denizlerdeki de zirvesidir.
Barbaros Hayrettin Paşa, Turgut Reis, Piri Reis,
Seydi Ali Reis gibi önemli denizciler bu
dönemde Akdeniz’i Türk gölü haline getirmiştir.
 1522’de Rodos fethedildi.
SORU: Rodos’un fethinin önemi nedir?
CEVAP: Rodos’ta bulunan Saint Jean Şövalyeleri
Müslüman
hacılara
ve
ticaret
gemilerine
saldırıyordu. Böylece bunun önüne geçildi. Doğu
Akdeniz egemenliği için önemli bir adım atılmış
oldu. Şövalyeler buradan çıkartılarak güvenlik
sağlanmış oldu.
UNUTMA! İstanbul Anlaşması Avusturya ile yapılan
ilk resmi anlaşmadır. Avusturya Osmanlı’nın
üstünlüğünü kabul etmiştir.


Avusturya’nın Macaristan’a tekrar saldırması
üzerine Macaristan Budin Beylerbeyliği olarak
Osmanlı ülkesine katıldı. (1541-1551)
29
1538’de Osmanlı’nın ilk büyük deniz zaferi
PREVEZE DENİZ ZAFERİ haçlılara karşı
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)




kazanılarak Akdeniz Türk gölü haline geldi.
(Barbaros Hayrettin Paşa)
1551 Trablusgarb Fethedildi.(Turgut Reis)
1560 CERBE DENİZ ZAFERİ; Trablusgarb’ı
geri almak isteyen Haçlılara karşı ikinci zafer.
1565’de Malta kuşatıldı fakat Turgut Reis’in
ölmesi üzerine kuşatma kaldırıldı.
1566 Cenevizlilerden SAKIZ ADASI alındı.
DON-VOLGA KANAL PROJESİ!
Karadeniz’e dökülen DON nehri ile Hazar denizine
dökülen VOLGA nehirlerinin birbirine en çok yaklaştığı
yerde açılması planlanan kanalın çalışmaları da
başlamıştı. Ruslar’ın saldırıları, Kırım Hanının yeterli
desteği vermemesi ve ağır kış şartları yüzünden
tamamlanamadı. Bu proje ile;
1. Rusya’nın Kafkaslarda etkinliği azaltılacak,
2. İran savaşlarından donanmadan yararlanılacak,
3. İpek Yolu’na tekrar işlerlik kazandırılacak,
4. Orta Asya Türkleriyle ilişkiler kurulacaktı.
HİNT DENİZ SEFERLERİ
- 1. Sefer-1538(Hadım Süleyman Paşa)
- 2. Sefer-1551(Piri Reis)
- 3. Sefer-1552(Murat Reis)
- 4.Sefer-1553(Seydi Ali Reis)
SORU: Hint Deniz Seferleri neden düzenlendi?
CEVAP: Portekizlileri bölgeden çıkartarak Baharat
Yolu’nu kontrol etmek. Ayrıca Gücerat Sultanlığı gibi
Müslüman ülkelere yardım etmek.
BAŞARISILIĞIN NEDENLERİ!
1. Osmanlı donanmalarının açık denizlere uygun olmaması.
Teknik ve bilgi yetersizliği.
2. Osmanlı’nın aynı zamanda Avusturya, İran ve Akdeniz’de
savaşıyor olması.
3. Bölgedeki Müslümanların Osmanlı’ya yardım etmemesi.
4. Devlet adamlarının gereken önemi vermemesi.
5. Toprak kazanma olmadığı için askerin isteksizliği.
HİNT DENİZ SEFERLERİNİN SONUÇLARI!
1. Genel olarak başarısız olundu.
2. Kızıldeniz ve Basra Körfezi civarı egemenlik altına alındı.
3. Yemen ve Habeşistan Osmanlı’ya bağlandı.
4. Baharat yolu kaybedildi.
SOKOLLU
MEHMET
PAŞA(1564/1566-1579):
Kaptan_ı Deryalık, Rumeli Beylerbeyliği ve ikinci
vezirlik yapan Sokollu 1565’de sadrazamlık görevine
getirildi. II.Selim ve III.Murat’ın devlet işleriyle pek
ilgilenmemesi nedeniyle bütün devlet işlerini
yürütmüştür.
 1568’de Yemen’de çıkan isyan bastırıldı.
 1571’de KIBRIS fethedildi. (Venediklilerden
alındı)
 1571’de İNEBAHTI deniz savaşında Osmanlı
haçlı donanmasına yenildi.
 1574 TUNUS İspanyollardan alındı.
 1578 FAS’ın koruma altına alınması. (Vadi-üs
Seyl
Savaşı’nda
Portekizliler
yenilgiye
uğratılarak bölge Osmanlı hakimiyetine alındı)
SÜVEYŞ KANAL PROJESİ!
Sokollu’nun 1568’de ortaya attığı bu proje ile
Akdeniz ve Kızıldeniz birleştirilmek istendi.
Böylece
Baharat
Yolu
tekrar
Akdeniz’e
yönlendirilerek ticari canlılık sağlanacaktı.
 Proje 1869’da Fransız şirkete verilen imtiyazla
açıldı.
“Ne altın, ne gümüştür benim sözüm
Hakikat durağını arar gözüm
Varlığı, yokluğu ben ne bilirim!
Tek bildiğim varsa sevgidir özüm”
30
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
OSMANLI KÜLTÜR
ve MEDENİYETİ
İLTİZAM SİSTEMİ: Bir çeşit vergi toplama
usulüdür. Vergi kaynakları “MÜLTEZİM” denilen
kişilere açık artırma usulü ile belli bir süre
kiralanır,
böylece
devletin
nakit
ihtiyacı
karşılanırdı.
 Kanuni döneminde yaygınlaşan iltizam,
başlangıçta kısa süreliğine verilmesine
rağmen 17.yydan itibaren ömür boyu hale
gelmiş bu da “MALİKANE SİSTEMİ”ni
doğurmuştur. Böylece taşrada “ayan” ya da
“eşraf” denilen güçlü aileler ortaya çıkmıştır.
KAPIKULU SİSTEMİ: I. Murat döneminde
oluşturulan sistem ile devletin asker ve devlet
adamı ihtiyacının karşılanması amaçlanmıştır.
 İlk olarak PENÇİK uygulaması ile I. Murat
döneminde kurulmuştur. I. Mehmet (Çelebi)
döneminde DEVŞİRME ile kapıkulu ocağına
asker alınmış, II. Murat ise ilk DEVŞİRME
KANUNU’nu çıkartmıştır.
KARŞILAŞTIRMA!
Müsadere
sistemi
Osmanlı’da feodal düzenin ortaya çıkmasını
engeller.
 İltizamın sürekli hale gelerek MALİKANEye
dönüşmesi ise feodaliteye neden olur.
BUNU BİL! Fetret Devri’nde fetihlerin durması sonucu
esir alınamayınca I. Mehmet kapıkulu ocağının
ihtiyacını karşılamak için devşirme uygulamasına
geçmiştir.
 Kapıkulu sistemi II.
kaldırılmıştır. (1826)
Mahmut
döneminde
A) DEVLET YÖNETİMİ
 Osmanlı devleti teşkilatlanmayı genel olarak
Türkiye Selçuklularını örnek alarak yapmıştır.
 Osmanlı
devlet
geleneğinin-kültürünün
esasları:
1. İslam öncesi Türk kültürü
2. İslam kültürü
3. Fethedilen yerlerin kültürleridir.
DİRLİK SİSTEMİ: Toprakların gelirlerinin maaş ve
asker yetiştirme karşılığında devlet adamlarına ve
askerlere tahsis edilmesi sistemidir. Bu sistemde
mülkiyet devletin, işleme hakkı köylünün, vergiyi
toplama hakkı ise tımarlı sipahinindir.
 I. Murat ile başlayan sistem Tanzimat devrinde
kaldırılmıştır.
BUNU BİL! Osmanlı’nın uzun ömürlü
olmasının sırları:
1. Fethedilen yerlerin kültürünü sürdürmesi
2. İstimalat
politikası
(adalet-himayehoşgörü)
3. Merkeziyetçiliği güçlü tutması
4. Tek hanedan tarafından yönetilmesidir.
SANCAĞA ÇIKMA SİSTEMİ: Türklerdeki egemenlik
anlayışına göre hanedanın tüm erkek üyeleri
yönetimde söz sahibidir.
 İslamiyet öncesi Türklerde tiginler(şehzadeler)
“ataman, inal ya da inanç” denilen hocalarının
gözetiminde boy beyliği yaparlardı.
 Büyük Selçuklular’da bu sistem “atabeylik”
modeline
dönüştürülmüş
ve
emirmelikler(şehzade) “atabey” denilen hocalarının
gözetiminde eyalet valiliği yapmışlardır.
 Osmanlı’da ise şehzadeler (çelebi-efendi) “lala”
denilen hocalarının gözetiminde sancak valiliği
yaparak tecrübe kazanmışlardır.
 Osmanlı’da tarih boyunca “mutlak monarşi”,
“teokrasi” ve “meşruti monarşi” yönetim
modelleri görülmüştür.
 Osmanlı
devlet
teşkilatlanmasında
“Kanunname-i
Ali
Osman”
(Fatih
Kanunnamesi) önemli bir yer tutar. Fatih,
dönemine kadar geleneksel olarak devam
eden
uygulamaları
kanunlaştırmış,
sistemleştirmiş ve profesyonel bir düzene
koymuştur.
KARŞILAŞTIRMA! Büyük Selçuklular şehzadeleri
büyük eyaletlerde görevlendirip, atabeylere geniş
yetkiler tanımışlardır. Bu durum merkezi otoriteyi
zayıflatmıştır.

Osmanlı ise şehzadeleri özellikle Anadolu’daki
küçük idari birimlerde görevlendirip lalaların
yetkilerini kısıtlamıştır.




 Başlangıçtan beri uygulanan sistem Fatih’le
kanunlaştırılmış, I. Ahmet’ın getirdiği “Kafes
Usulü” ile kaldırılmıştır.
MÜSADERE SİSTEMİ: İslam hukukuna göre halkın
malvarlığına devletin el koyabilmesidir. Özellikle
yüksek devlet görevlilerine karşı uygulanarak dürüst
davranmaları hedeflenmiştir.
 Fatih döneminde yaygınlaşan sistem, Tanzimat
döneminde tamamen kaldırılmıştır.
DİKKAT!
Müsadere
ile
güçlendirilmesi hedeflenmiş,
gerilemiştir.





merkezi
otoritenin
özel mülkiyet ise
31
KANUNNAME-İ ALİ OSMAN
Kardeş katli yasalaşmıştır.
Ülke hükümdarındır anlayışı gelmiştir.
Sancağa çıkma usulü yasalaşmıştır.
Padişah
divan
başkanlığını
veziriazama
bırakmıştır.
Yönetimde devşirmeler ön plana çıkartılmıştır.
Devlet adamlarının protokol yerleri belirlenmiştir.
Saltanat işleri düzenlenmiştir.
Çeşitli suçlar ve cezaları tanımlanmıştır.
Çeşitli mali konular belirlenmiştir.
1. MERKEZ YÖNETİMİ
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
VERASET SİSTEMİ: Başlangıçta “ülke hanedanın
ortak malıdır” anlayışı devam etmiştir.
 I. Murat (Hüdavendigar) “ülke hükümdar ve
oğullarınındır” anlayışını getirmiştir.
SARAY GÖREVLİLERİ
Padişah hocası
Hekimbaşı
Doktor
Kehhalbaşı
Göz hekimi
Cerrahbaşı
Doktor
Müneccimbaşı
Takvim, imsakiye hazırlayan.
Astroloji ve kehanet işleri.
Hünkar imamı
Padişah imamı
Arpa emini
Padişah ahırının en üst düzey
görevlisi.
Matbah emini
Saray
mutfağını
hesabını
tutan.
Darphane emini
Para basma işlerine bakan
görevli.
Kağıt emini
Sarayın yazışma işlerini gören
görevli.
Emir-i Alem
Sancağı taşıyan ve koruyan
görevli.
Kapıcıbaşı
Saray kapılarını bekleyenlerin
başı.
Kapıcılar
Divanda
bulunup
ayakta
kethüdası
hizmet veren görevli.
Çavuşbaşı
Divan çavuşlarının amiri.
Şikar ağaları
Çakırcıbaşı,
Şahincibaşı,
Atmacacıbaşı,
Emir-i Ahur,
Yeniçeri Ağası,
Cebecibaşı,
Topçubaşı,
Arabacıbaşı
Altı Bölük Kapıkulu Süvarileri
Ağaları
Baltacılar
Hareme
girme
imtiyazına
sahip, has oda vs. gibi
bölümlerde hizmet erleri.
Hizmet bölükleri Çamaşırcı,
Aşçı,
Ekmekçi,
Terzi,
Hattatlar,
Hakkaklar(Ahşap oyma, gravür
sanatçısı)
Kuyumcular,
Demirciler,
Silahcılar
Müteferrikalar
Peykler(Hızlı
haberleşmeyi
sağlar)
Solaklar(Padişahın
muhafızları)
Şatırlar(Peyklere
benzer
görevleri),
Mehterler,
Sakalar,
ÖNEMLİ! I. Murat kardeşleri İbrahim ve halil’i
öldürterek “kardeş katli”ni fiilen başlatmıştır.
 II. Mehmet, “ülke padişahındır” anlayışını
getirmiştir.
 I. Ahmet , “ekber ve erşed sistemi ile kafes
usulü”nü getirmiştir.
ÖNEMLİ! Ekber ve erşed sistemi ile Türk tarihinde
ilk kez verasetteki belirsizlik ortadan kalkmıştır.
Ayrıca bu sistemle kardeş katlinin önlenmesi de
amaçlanmıştır. Kafes usulü ile şehzadeler kontrol
altında tutulmuş, böylece isyan etmeleri önlenmiş
ancak tecrübesiz padişahların ortaya çıkmasına
neden olmuştur.
DİKKAT!
Veraset
sisteminde
değişikliklerin hepsi genel olarak
yönetimi güçlendirmeye yöneliktir.
yapılan
merkezi
SARAY: İlk Türk-İslam devletlerinde ve Osmanlı’da
merkez yönetim yeri saraydır.
 Osmanlı’nın ilk sarayı Orhan Bey döneminde
Bursa’da yapılan “Bey Sarayı”dır.
 I. Murat döneminde “Edirne Sarayı”
yaptırılmıştır.
 II. Mehmet döneminde “Topkapı Sarayı”
yapılarak 19.yy ortalarına kadar, en uzun süre
yönetim yeri olarak kullanılmıştır.
 19.yy da Dolmabahçe, Çırağan ve Yıldız
sarayları yönetim yeri olarak kullanılmıştır.
DİKKAT! Beylerbeyi Sarayı hiçbir zaman yönetim
yeri olmamış, devlet konukevi gibi kullanılmıştır.
TOPKAPI SARAYI
BİRUN
ENDERUN
Dış bölüm. Babı
İç bölüm.
Humayun kapısı
Taht odası,
giriştir. Resmi işler
kutsal
görüşülür. Divan
emanetler ve
“Kubbealtı” denen
saray okulu
yerde toplanır.
(Enderun)
bulunur.
Babüssaade kapısı
Enderuna bağlar.
HAREM
Hükümdarı
n ailesi
yaşar ve
saray
kadınları
eğitim
görür.
UNUTMA! Enderun(saray okulu) ilk olarak I. Murat
tarafından Edirne Sarayı’nda kurulmuş, II. Murat
kurumsallaştırmış, II. Mehmet döneminde Topkapı
sarayının hem iç bölümünün adı olmuş, hem de
profesyonel bir okula dönüştürülmüştür. Buradan
devlet adamı, komutan ve sanatkarlar yetişmiştir.
32
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)


VEZİRİAZAM
Padişah yetkisini Allah adına kullanır.
Bu
durum “kut” anlayışının yansımasıdır.
Mutlak monark olup, son karar merciidir.
Yasama, yürütme ve yargı erklerini elinde
bulundurur. Ancak Bu erklerin kullanımını diğer
görevlilere dağıtır.
Tüm atamalarda yetkilidir. Ancak bu gücünü de
diğer görevlilere dağıtmıştır. Şeyhülislam ve
sadrazam atamalarını ise hiçbir dönem başka
bir görevliye bırakmadan doğrudan yapmıştır.
Padişahın emir ve buyruklarına “ferman”,
atama belgelerine ise “berat” denir.
KAZASKER











UNVANLAR
Bey
Gazi
Hüdavendigar
Han
Hakan
Sultan
Padişah
Humayun
Hünkar
Halife
DEFTERDAR

SEMBOLLER
Hutbe
Para
Nevbet
Sancak ve tuğ
Hilat
Menşur
Taht
VEZİRLER







PADİŞAH
PADİŞAH
YENİÇERİ
AĞASI
NİŞANCI
DİVAN-I HUMAYUN: Osmanlı’da divanın kurucusu
Orhan Bey’dir. Divan I. Murat döneminde sürekli
hale getirilmiştir.
 Sarayda toplanır. Topkapı Sarayı’nda birunun
“Kubbealtı” denilen bölümünde toplanmıştır.
 14 ve 15.yyda Cuma hariç her gün,
 16.yyda haftada dört gün,
 17.yyda haftada iki gün,
 18.yyda nadiren, törensel toplanmıştır.
 II. Mahmut divanı kaldırmıştır.
REİSÜLKÜTTAP
KAPTAN-I
DERYA
YÖNETİCİ ZÜMRE
SEYFİYE
İLMİYE
KALEMİYE
 Veziriazam
 Kazasker
 Defterdar
 Şeyhülisla  Nişancı
 Vezirler
m
 Kaptan-ı Derya
 Reisülküttap
 Yeniçeri Ağası  Kadı
 Katipler
 Müderris
 Beylerbeyi
 Vergi eminleri
 Hekim
 Sancakbeyi
 Nakibu-l
 Subaşı
Eşraf
 Kapıkulu

İmam
askerleri

Müezzin
 Tımarlı sipahiler
ŞEYHÜLİSLAM
BUNU BİL! Divan kararları MÜHİMME, AHKAM,
TAHVİL, RUUS, NAME ve AHİDNAME defterlerine
kaydedilerek defterhanede saklanır.
BUNU BİL! Divanda defterler; BEYLİKÇİ, AMEDİ,
RUUS ve TAHVİL KALEMLERİ denen dairelerde
kaydedilirdi.
33
DİVAN-I HUMAYUN ÜYELERİ
 Kuruluş devrinde BAŞKAN.
 Padişah başkan iken divan bir karar
alma organıdır, daha sonra danışma
kuruluna dönüşmüştür.





II. Mehmet’den itibaren BAŞKAN.
Mutlak vekil,
İdari ve örfi işlerden sorumlu,
Serdar-ı Ekrem
Padişah mührünü taşır.




Veziriazamın yardımcıları,
Üst rütbeli komutan,
Sayıları 3-7 arası değişir,
Sancakbeyi, beylerbeyi ve Rumeli
beylerbeyi görevlerinden sonra vezir
olunur.
Adalet ve eğitim bakanı, Divanda büyük
davalara bakar,
Kadı ve müderris atamalarını yapar,
Kadı kararlarının temyiz makamı,
Türk soyundan olması esastır.




 Maliye bakanı, hazineyi yönetir,
 RUZNAMÇE
KALEMİ
(Gelirlerin
kaydedildiği defter) defterdara bağlı,
 Bütçeyi yapar.




Name, berat ve fermanlara tuğra çeker,
İç ve dış yazışmaları yapar,
Toprak kayıtlarını tutar,
Örfi kanunların hazırlanmasında ve
arazi davalarında bilirkişidir.
 Yükselme döneminden itibaren üye
oldu,
 Rütbesi vezir ise divana katılır.
 İstanbul’un güvenliğinden sorumludur.
 Kanuni döneminde önem kazandı ve
divan üyesi oldu,
 Rütbesi
vezir
ise
İstanbul’da
bulunduğunda divana katılır.
 Başlangıçta Nişancıya bağlıdır.
 Katiplerin reisidir,
 17.yydan itibaren, diplomasinin önem
kazanmasıyla dış işleri sorumlusu
olarak divan üyesi oldu.




Asli üye değildir,
Gerektiğinde görüşü alınır,
Kararların dine uygunluğunu denetler,
Kanuni döneminden itibaren protokolde
sadrazama denk olmuştur.
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)







ÖZERK HÜKÜMET ve
BEYLİKLER
DİĞER DİVANLAR
İkindi Divanı: Divan-ı Humayunda bitmeyen
işler sadrazam konağında görüşülürdü.
Çarşamba Divanı: Sadrazam konağında
İstanbul meseleleri görüşülürdü.
Cuma Divanı: Sadrazam konağında, Kazasker
başkanlığında şer-i ve örf-i davalar görülürdü.
Sefer Divanı: Düzenlenecek seferler öncesinde
toplanırdı.
Ulufe Divanı: Yeniçeri maaşlarının dağıtımı için
toplanırdı.
Galebe Divanı: Elçi kabulünde toplanan, elçiler
ve yabancı devlet adamlarının katılımıyla
yeniçeri maaşlarının da dağıtıldığı divan.
Ayak
Divanı:
Olağanüstü
durumlarda
padişahın halk ve askerle görüştüğü divandır.
At Divanı: Sefer sırasında at üstünde yapılan
divandır.




2. MEMLEKET(TAŞRA) YÖNETİMİ

Osmanlı Devleti taşra teşkilatında genel olarak
Anadolu Selçuklu Devleti’ni örnek almıştır.
BİRİM
YÖNETİCİ
GÜVENLİK
ADALET
Beylerbeyi
Subaşı
Kadı
Sancak
Sancakbeyi
Subaşı
Kadı
Kaza
Kadı
Subaşı
Kadı
Köy
Köy
Kethüdası
Yiğitbaşı
Kadı
Naibi
Beylerbe
yliği





(Eyalet)


 İçişlerinde serbest dış
işlerinde
Osmanlı’ya
bağlı
 Yöneticileri o bölgeden
seçilir.
 Farklı statüleri vardı.
 Fatih
döneminden
itibaren oluştu.
 Eflak
(vergi
ve asker verir)
 Boğdan
(vergi
ve
asker verir)
 Erdel (vergi
ve asker verir)
 Kırım (asker )
 Hicaz (vergiasker vermez)
NOTLAR!
İlk eyalet I. Murat döneminde oluşturulan
Rumeli
Beylerbeyliği’dir.
Rumeli
beylerbeyliğinin protokol üstünlüğü vardır.
Anadolu Beylerbeyliği Yıldırım Bayezıt
döneminde kurulmuştur.
PAŞA SANCAĞI; beylerbeyliğinin merkezi
konumunda olup beylerbeyinin oturduğu
sancaktır. Rumeli Beylerbeyliğinin paşa sancağı
MANASTIR, Anadolu Beylerbeyliğinin paşa
sancağı KÜTAHYA’dır.
Eflak-Boğdan beylerine VOYVODA denir.
Kırım yöneticileri Cengiz Han soyundan gelen
HAN-GİRAY denen yöneticilerdir.
Erdel valiliğini Macar PRENSler yapar.
Mısır valilerine HİDİV denir.
Taşrada güvenlik amiri SUBAŞI olmakla birlikte,
her tımarlı sipahi bölgesinde güvenliği
sağlamaktan sorumludur.
Taşradaki kadılar yerel yöneticilere bağlı
olmayıp, doğrudan merkezdeki Kazaskere
bağlıdır. Bu durum “yargı bağımsızlığı”nı
sağlar.
Taşrada ayrıca; muhtesip, ulak, kapan emini,
gümrük emini, bac emini ve beytülmal emini
gibi görevliler bulunur.
İSTANBUL YÖNETİMİ
SALYANESİZ
(YILLIKSIZ)
SALYANELİ
(YILLIKLI)
MERKEZE BAĞLI EYALETLER
BUNU BİL! 1864 Vilayet Nizamnamesi ile eyalet
sisteminden vilayet sistemine geçilmiştir. Birimler
vilayet, liva(sancak), kaza ve köy olarak
belirlenmiştir. 1871’de köy ile kaza arasına nahiye
birimi eklenmiştir.


 Dirlik
uygulanırdı.
 Genelde
merkeze yakın
eyaletlerdir.
 Rumeli,
Anadolu
 Erzurum, Sivas
 Musul, Bağdat
 Bosna, Budin
 Karaman



 Dirlik
uygulanmazdı.
 Gelirler iltizamla
toplanır ve
görevlilerin
maaşı alındıktan
sonra merkeze
gönderilirdi.
 Mısır, Habeş
 Yemen, Tunus
 Trablusgarp
 Cezayir


İstanbul’un genel sorumlusu SADRAZAM idi.
Sadrazam
olmadığı
zaman
SADARET
KAYMAKAMI yerine bakardı.
İstanbul’un en yüksek mülki amiri (vali) TAHT
KADISI idi.
Güvenlikten YENİÇERİ AĞASI sorumluydu.
Belediye işlerine ŞEHREMİNİ bakardı.
İmar işlerinden MİMARBAŞI sorumluydu.
DİKKAT! Mimarbaşı aynı zamanda Osmanlı
Devleti’nin en yüksek imar işleri sorumlusuydu.
Çarşı ve pazarlardan MUHTESİP sorumluydu.
Gece güvenliğinden ASESBAŞI sorumluydu.
DİKKAT! İstanbul’da görevli memurlar protokol
üstünlüğe sahiptir.
34
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
3. TOPRAK YÖNETİMİ

OSMANLI TOPRAK
SİSTEMİ
MÜLK ARAZİ
MİRİ ARAZİ
ÖŞRİ
DÜŞÜNELİM! Has ve zeametlerin kullanım hakkı
neden görev süresiyle sınırlandırılmış olabilir?
HARAC

Dirlik sahibinin görevleri:
1. Askerleriyle savaşa katılmak,
2. Asker beslemek,
3. Reayanın toprağı işlemesini sağlamak,
4. Yeni toprakları üretime açmak,
5. Bölgede asayişi sağlamak,
6. Vergi toplamak,
7. Üretimi artıracak tedbirler almak,
8. Bölgesini imar etmek.

Dirlik sisteminin faydaları:
1. Hazineden doğrudan para harcamadan
asker yetiştirmek,
2. Hazineden doğrudan para harcanmadan
maaşların ödenmesi,
3. Üretimde sürekliliğin sağlanması,
4. Bölgede devlet otoritesinin sağlanması,
5. Güvenliğin sağlanması,
6. Vergilerin,
vergi
memuru
olmadan
toplanması ve yerinde kullanılması,
7. Bayındırlığın sağlanması.

Osmanlı’da toprak kayıtları NİŞANCI tarafından
TAHRİR DEFTERLERİne kaydedilirdi.
Toprak davalarında bilirkişiliği de nişancı
yapardı.
VAKIF: Geliri sosyal, dini ve eğitim
kurumlarına ayrılan arazidir. Satılamaz,
devredilemez ve miras bırakılamaz. Vakıfların
denetimini kadılar yapar.
YURTLUK: Geliri sınır boylarındaki akıncı ve
kale muhafızlarına ayrılır. Bu sayede sınırlar
boş kalmaz ve güvenliği sağlanır.
OCAKLIK: Geliri tersane giderlerine ve kale
komutanlarına ayrılır.
PAŞMAKLIK:
Geliri
padişah
sahipleri her 5 bin akçede, tımar sahipleri her 3
bin akçede bir cebelü yetiştirmeliydi.
Has ve zeametler görev süresince, tımarlar
ömür boyu verilirdi. Hatta şartlara uymak
kaydıyla tımarların işleme hakkı miras
bırakılabilirdi.
hanım
ve
MALİKANE: Fethedilen yerlerden bazı devlet
adamı ve komutanlara ödül olarak verilen
topraklardır.
MUKATAA: Geliri doğrudan hazineye ayrılan
topraklardır.
Vergisi
iltizamla
toplanır.
Böylece hazineye sürekli para girişi sağlanır.

ARPALIK: Bazı yöneticilere ek gelir veya
emeklilik karşılığı verilen topraklardır.
4. ORDU ve DONANMA

METRUK:
Terk
edilmiş,
halkın
ortak
kullandığı arazilerdir. Harman yeri, pazar yeri
gibi.
DİRLİK: Geliri hizmetleri karşılığı devlet
adamları, memurlar ve askerlere maaş
karşılığı verilen topraklardır.
HAS
Geliri 100bin
akçeden fazla
olup üst düzey
görevlilere
verilir.
Padişah,
şehzade,
divan üyeleri,
beylerbeyi,
sancakbeyi
gibi.


ZEAMET
Geliri 20100bin akçe
arası olup
orta düzey
görevlilere
verilir.
Subaşı, kadı
gibi.
NOTLAR!


Osman Bey döneminde düzenli ordu yoktu. İlk
fetihleri aşiret kuvvetleri yaptı.
Orhan Bey ilk düzenli orduyu “yaya ve
müsellemler” adıyla kurdu.
I. Murat zamanında Kapıkulu ordusu kuruldu ve
ilk olarak “pençik” usulüyle asker sağlandı.
OSMANLI ORDUSU
TIMAR
Geliri 3-20 bin akçe arası
olup asker ve memurlara
verilir.
1. EŞKİNCİ: Askerlere.
2. MUSTAHFAZ: İmam,
hatip ve müezzinlere.
3. HİZMET: Saray
hizmetkarları ve
katiplere.
KAPIKULU
ORDUSU
PİYADE
EYALET
ORDUSU
SÜVARİ
1.Acemiler
2.Yeniçeriler
3.Cebeciler
4. Topçular
5. Top Arabacıları
6. Humbaracılar
7. Lağımcılar
8. Bostancılar
Dirlik sisteminin mali, idari, askeri, tarım ve
güvenlik boyutu vardır.
Dirlik sisteminde CEBELÜ (atlı-Türk asker)
yetiştirme zorunluluğu vardır. Has ve zeamet
35
1. Tımarlı sipahiler
2. Akıncılar
BAĞLI
KUVVETL
ER
Bağlı beylik,
1.Sipahiler 3.Gönüllüler
devlet
2.Silahtarlar 4.Beşliler
askerleri.
3.Ulufeciler 5.Azaplar
4.Garipler
6.Yayalar
7.Müsellemler
8.Deliler
9.Sakalar
10. Kale Muhafızları
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
KAPIKULU ORDUSU: Merkez ordusu olarak da
adlandırılır. Pençik ve devşirme usulleriyle
oluşturulan ordudur.
PİYADELER
1. Acemi Oğlanlar Ocağı: İlk eğitimin verildiği
ocaktır. Buradan ayrıca Enderun’a öğrenci
seçilirdi.
2. Yeniçeri Ocağı: Savaşta merkezde bulunur.
Komutanı yeniçeri ağasıdır. Yeniçeri
Ocağındaki askerlere “orta bölükleri”
denir.
3. Cebeci Ocağı: Silah bakım, onarım ve
korunması işlerini yaparlar.
4. Topçu Ocağı: Top dökmek ve topları
kullanmak için kurulmuştur. I. Murat
döneminde kurulmuştur.
5. Top Arabacıları Ocağı: Topların naklini ve
nakil için gerekli top arabalarını yaparlar.
6. Humbaracı Ocağı: Havan topu, el bombası
yapar ve kullanırlar.
7. Lağımcı Ocağı: Kale kuşatmalarında surları
yıkıp köprü yapan teknik bir sınıftır.
8. Bostancılar: Saray ve köşklerin korumasını
yaparlar.
6. Yayalar:
Ordunun
geri
hizmetinde
bulunurlar. Yolları açarlar ve köprüleri tamir
ederler.
7. Müsellemler: Ordunun geri hizmetinde
bulunurlar. Yolları açarlar ve köprüleri tamir
ederler.
8. Deliler: Sınırları koruyan hafif süvari
birliklerdir. Cesaretlerinden dolayı bu ismi
alırlar.
9. Sakalar: Ordunun su ihtiyacını karşılarlar.
10. Kale Muhafızları: Kaleleri korurlar.
DİKKAT! Akıncılar, Azaplar, Beşliler, Deliler(Serhat
Kulu), Gönüllüler, Yaya ve Müsellemler, Sakalar ve
Bostancılar YARDIMCI KUVVET olarak da
adlandırılır.
BUNU BİL! Osmanlı’da geri hizmetlerde;
1. Turnalar-Atarlar(Ordunun haberleşmesini
sağlar)
2. Yörükler
3. Derbençiler-Menzilciler-Köprücüler
4. Cerahorlar(Ordunun
araç
gereçlerini
nakleden hrıstiyan askerler)
5. Mortolozlar(Geçitleri koruyan hıristıyan
askerler)
6. Voynuklar(Ordunun
atlarına
bakan
Hrıstıyan askerler) de bulunur.
SÜVARİLER
1. Sipahiler: Savaş sırasında padişahın
çadırını korurlar.
2. Silahtarlar: Savaş sırasında padişahın
çadırını korurlar.
3. Sağ Ulufeciler: Savaş sırasında sancak ve
bayrakları korurlar.
4. Sol Ulufeciler: Savaş sırasında sancak ve
bayrakları korurlar.
5. Sağ Garipler: Savaş sırasında savaş araç
gereçlerini ve hazineyi korurlar.
6. Sol Garipler: Savaş sırasında savaş araç
gereçlerini ve hazineyi korurlar.
DONANMA: Osmanlı Devleti ilk donanmasına
Karesi Beyliği’ni ele geçirince sahip olmuştur.
 Karesi, Aydın, Menteşe, Saruhan, Hamit ve
Candaroğulları beyliklerinin alınması Osmanlı
donanmasına katkı sağlamıştır.
 Donanmanın başında “KAPTAN-I DERYA”
bulunur. Donanma askerlerine “levent” denir.
 Osmanlı Devleti’nin donanma olarak en parlak
dönemi XVI.yüzyıldır. Piri Reis, Seydi Ali Reis,
Salih Reis, Hızır Reis, Murat Reis, Turgut
Reis gibi önemli denizciler bu dönemde
yetişmiştir.
 İlk tersaneler Karamürsel ve Edincik’te
açılmıştır. İlk büyük tersane Gelibolu’da Yıldırım
Bayezıt tarafından kurulmuştur. En büyük
tersane ise Fatih’in kurduğu Haliç tersanesidir.
Rusçuk, Süveyş, Sinop, İzmit ve Basra’da da
tersaneler açılmıştır.
 Kullanılan gemiler; çektiri, Karamürsel, kalite,
kadırga ve mavna adlarını alır.
BUNU BİL! Süvariler sınıfı içindeki tüm askerlere
“altı bölük halkı” denir.
DİKKAT! Kapıkulu askerleri üç ayda bir “ulufe”
denilen maaş alırlar. Bu askerlerin başka işle
uğraşmaları ve emekli olana kadar evlenmeleri
yasaktır.
EYALET ORDUSU:
Ordunun en kalabalık
bölümüdür. Taşrada bulunur.
1. Tımarlı Sipahiler: Eyalet ordusunun en
önemli kısmıdır. Maaşları dirliklerden
karşılanır.
2. Akıncılar: sınır ve uçlarda bulunurlar. Atlı
birliklerdir. Keşif ve yıpratma savaşları
yaparlar.
3. Gönüllüler: Sınır şehir ve kasabalarını
korurlar. Sınırlarda halkın içinden gönüllülük
esasına seçilirler.
4. Beşliler: sınır boylarında bulunur ve kaleleri
korurlar. Beş aileden bir kişi alındığı için bu
ismi alırlar.
5. Azaplar: Bekar erkeklerden oluşur, savaşta
yeniçerinin önünü açarlar.
5. OSMANLI’DA SOSYAL HAYAT ve
TOPLUM YAPISI


36
Osmanlı’da yönetilenlere “reaya ya da tebaa”
denir. Reaya; “üretim yapan ve vergi veren
halk” anlamına gelir. Tebaa; “bir devlete tabi
olan halk” anlamına gelir.
Osmanlı’da dahil Türk toplumunda doğuştan
gelen ve birbirine geçişi kabul etmeyen
sınıflaşma görülmez. Toplum görev ayrımına
dayalı olarak yönetenler ve yönetilenler
şeklinde ayrılır.
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

6. OSMANLI’DA HUKUK
Toplum yerleşim durumuna göre; şehirliler,
köylüler ve konar-göçerler(Yörükler) olarak üçe
ayrılırdı.

BUNU BİL! Osmanlı Devleti konar-göçerleri yerleşik
yaşama geçirmeye çalışmıştır. Bunun sebepleri;
düzenli vergi ve asker toplamak, tarım alanlarını
genişletmek ve göçebelerle yerleşikler arasındaki
çatışmaları önlemektir.
OSMANLI HUKUKU
ŞER-İ HUKUK
 Kur’an, Hadis,
Sünnet ve
Fıkıh’a dayanır.
 Müslümanlara
uygulanır.
 Kadılar uygular.
 Genel olarak
medeni hukuk
alanında
uygulanır.
OSMANLI TOPLUMU
YÖNETENLER
YÖNETİLENLER
(ASKERİYE)
(REAYA)
MÜSLÜMANLAR
GAYRIMÜSLİMLER
Hanedan
Çiftçiler
(Zımmiler)
Seyfiye
Tüccarlar
(Azınlıklar)
İlmiye
Esnaflar
Hristiyanlar
Kalemiye
Zanaatkarlar
Museviler
Göçebeler



NOTLAR!
Yönetenler üretim yapmaz, vergi vermez;
yönetilenler ise üretim yapar, vergi verir.
Toplumun ülke içinde; köyden şehre-şehirden
köye veya bölgeden bölgeye göçmesi ve
yerleşmesine “yatay hareketlilik” denir.
Toplum içinde yönetici sınıftan yönetilen sınıfa
veya yönetilen sınıftan yönetici sınıfa geçişlere
“dikey hareketlilik” denir.
Osmanlı’da çok eşlilik serbest ancak genel
olarak tek eşlilik görülürdü. Ataerkil aile yapısı
hakimdi.

OSMANLI MİLLET SİSTEMİ: Din esaslıdır. Bu
sisteme
göre
toplum
Müslümanlar
ve
gayrımüslimler (zımmiler) şeklinde ayrılır. Vergi,
askerlik ve memurluk işleri bu sisteme göre
düzenlenir.
1. Gayrımüslimler daha çok vergi verir.
2. Gayrımüslimler askerlik yapmaz, cizye
vergisi verir. (Tanzimat Fermanı’na kadar)
3. Gayrımüslimler memur olamaz. (Islahat
Fermanı’na kadar)
ÖRF-İ HUKUK
 Gelenekler, divan
kararları ve padişah
buyruklarına
dayanır.
 Nişancı
hazırlanmasından
sorumludur.
Kanunname gücü
veren padişahtır.
 Genel olarak
idarede kullanılır.
 Kadılar uygular.
KAZASKER:
Eğitim
ve
Adalet
işlerinden
sorumludur. Padişah adına kadı ve müderris
tayinlerini yapar. Aynı zamanda kadı kararlarının
düzeltilmesi de (temyiz) görevidir. Divanda büyük
davalara bakar.
DİKKAT! Osmanlı’da yatay ve dikey hareketlilik
görülür.

Osmanlı hukuk sistemi Anadolu Selçuklu
Devleti örnek alınarak geliştirilmiştir. Ayrıca
Osmanlı hukuk sisteminin oluşmasında; eski
Türk gelenekleri, İslam gelenekleri ve fethedilen
yerlerin bazı uygulamaları da etkili olmuştur.
KADI: Taşrada hukuk işlerinden sorumludur. Şer-i
mahkemelerin başında bulunur. Hukuk dışında;
idari, askeri, ekonomik alanlarda da görevleri vardır.
Görevleri:
1. Bulunduğu yerin asayişinin denetimi,
2. Vakıfların denetlenmesi
3. Vergilerin toplanarak hazineye aktarılması
4. Kazalarda belediye işlerini yürütmek
5. Miras, ticaret ve nikah işlemleri yapmak
6. Noterlik
7. Sefere çıkan ordunun geçeceği bölgelerde
ihtiyaçlarını karşılanması için hazırlık
yapmak.
EHL-İ
VUKUF:
Kadıların
mahkemelerdeki
yardımcılarına denir. Bir bakıma jüri üyeleridir.
TOPRAK KADILIĞI: Her eyalet ve sancakta
bulunan, sadece toprak davalarına bakan “seyyar
kadılık”lardır.
TAHT KADISI: İstanbul kadısıdır. Protokol
bakımından en üstün kadıdır.
MEVLEVİYET
KADILIĞI:
Büyük
şehirlerin
kadılarına denir. Taht kadısı(İstanbul), Haremeyn
(Hicaz), Bursa, Edirne, Şam, Kahire ve Kudüs
kadılıklarıdır.
CUMA DİVANI: Hukuk işlerinin görüldüğü divandır.
DİKKAT! Memur olmanın şartları:
1. Müslüman olmak,
2. Erkek olmak,
3. Türkçe bilmek,
4. Padişaha tam bağlı olmak,
5. Görevi en iyi şekilde yapmak.
UNUTMA! Memur ya da asker olma şartlarında
“Türk olmak” yer almaz. Sadece Kazasker ve
cebelüler Türklerden seçilirdi. Diğer görevlilerin
Türk olma zorunluluğu yoktur.
37
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
DİKKAT! Divan-ı Humayun en üst mahkemedir ve
kararları kesindir. Temyiz mahkemesi özelliği de
gösterir.
BUNU BİL! Osmanlı’da mahkemeler:
1. Şer-i mahkemeler
2. Cemaat mahkemeleri
3. Konsolosluk mahkemeleri
4. Nizamiye (Batı tarzı) mahkemeleri-19.yy
teşkilatıdır. Şehir hayatının düzenlenmesinde
etkilidir. Her loncanın başında bir şeyh bulunur.
FAALİYETLERİ:
1. Meslek eğitimi verir.
2. Üretimi ve fiyatları kontrol altında tutar.
3. Üreticiyi, tüketiciyi ve yoksulları korur.
4. Zararlı rekabeti önler.
5. GEDİK; İşyeri açma izni (ruhsat) verir.
6. NARH; fiyat belirler.
7. İCAZET; ustalık belgesi verir.
8. Üretici ile hükümet arasındaki ilişkileri
düzenler.
9. Ürünlerin kalitesini kontrol eder.
10.Üreticinin zararını karşılar, kredi verir.
HİRFET: Lonca teşkilatı içindeki her bir meslek
grubuna verilen addır.
PÜF NOKTASI! Şeyhülislam bir hukukçu değildir.
Yargılama ve atama yetkisi yoktur. Ancak 16.yydan
itibaren güçlenince “mevleviyet kadılarının”
tayininde etkili olmuştur. Şeyhülislamın hukuk
alanında sadece “İFTA” denilen görüş bildirme
yetkisi vardır.
NOTLAR!




ŞEYH
Gayrımüslimlere tanınan ticari ve hukuki
ayrıcalıklar
19.yydan
itibaren
onların
bağımsızlık yönünde hareket etmelerinde etkili
olmuştur.
Örf-i hukukun Şer-i kurallara ters düşmemesi
esastır.
Osmanlı’da ilk kanunname KANUNNAME-İ ALİ
OSMAN (Fatih Kanunnamesi) II. Mehmet
tarafından yapılmıştır.
Osmanlı mahkemelerinde verilen kararlar
“ŞERİYE SİCİLLERİ” ne kaydedilirdi.
KETHÜDA
YİĞİTBAŞI
NAKİB
İki kişidir. Malların kalite ve fiyatını
belirleyen bilirkişidir. Üye kabul eder.
DİKKAT! Lonca yönetiminde doğrudan olmamakla
birlikte; KADI: Esnaf arasındaki anlaşmazlıkları
çözer, lonca yönetimini onaylar. MUHTESİB: Zabıta
görevi görür.
PÜF NOKTASI: Loncalar şehir hayatı ile ilgili olup,
şehirler ve ülkeler arası ticaret veya ticari kurumlar
ile ilgisi yoktur. Yani kervansaray, menzil ve derbent
teşkilatları ile mekkari taifesi loncalardan ayrı
düşünülmelidir.
Osmanlı Devleti ticareti geliştirmek için:
1. Şehirlerde bedesten (kapalı çarşı), arasta
(açık çarşı), han, kapan hanı (toptan
hanları), yol üzerlerinde de kervansaraylar
gibi eserler inşa etmişlerdir.
2. MENZİL TEŞKİLATI; yol ağı üzerinde bir
nevi posta ve haberleşme işlerini yürüten
teşkilattır. Ticaretin hızlı ve güvenli
yapılmasını sağlar. (Askeri açıdan da
önemlidir.)
3. DERBENT TEŞKİLATI; Geçit ve yolların
kolların korumasını yapan teşkilattır. (Askeri
açıdan da önemlidir.)
4. MEKKARİ TAİFESİ: Osmanlı’da taşımacılığı
meslek edinen zümredir.
 Osmanlı’da tüccara “taciri mütemekkin” denir.
 Osmanlı Karadeniz’e egemen olarak ipek
yolunun batısından ve Tebriz’den Anadolu’ya
doğru uzanan “Küçük İpek Yolu”ndan, Mısır’a
hakim olarak Baharat Yolundan faydalanmıştır.
İAŞECİLİK(FAYDACILIK): Osmanlı ekonomisinin
temel ilkelerinden biri olup “halkın ihtiyacı
doğrultusunda piyasada yeterli miktarda ve kalitede
ürün bulundurmaktır”.
GELENEKÇİLİK: Ekonomi alanında yeni bir
uygulama yaparken eskiyi korumak ve bozmamak,
eskiye bağlı kalma ilkesidir.
FİSKALİZM: Hazinenin gelirlerini her zaman üst
düzeyde tutmak ilkesidir.
UNUTMA! Osmanlı ekonomisinin temeli “küçük
üreticilik”e dayanır.
ŞEHİR
-Küçük sanayi
(dokuma
ve
deri sanayi öne
çıkar)
-Esnaflık
zanaatkarlık
Loncayı temsil eder, hükümetle ilişkileri
düzenler.
Disiplin işlerine bakar, esnafa hammadde
dağıtımını yapar.
Esnafla şeyh arasında aracıdır.
EHL-İ
HİBRE
7. OSMANLI’DA EKONOMİ VE MALİYE
KÖY
-Tarım
Hayvancılık
LONCADAKİ GÖREVLİLER
Törenleri yönetir, cezaları uygular. Lider.
KONAR-GÖÇER
-Hayvancılık
(Bursa-ipek,
Ankara-tiftik,
Selanik-çuha,
Bulgaristan-aba
üretimine yönelik
hayvancılık)
LONCA
TEŞKİLATI:
Dini
temelli
meslek
örgütlenmesidir. Anadolu Selçuklularındaki Ahi
38
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
OSMANLI’DA VERGİLER
OSMANLI DEVLETİ
GELİRLER
GİDERLER
 Vergiler
 Gümrük gelirleri
 Ganimetlerin 1/5’i
 Tuzla,
orman,
maden gelirleri
 Hediye ve bağışlar
 Bağlı
devlet
vergileri
 Savaş tazminatları








ŞER’İ VERGİLER (TEKALİF-İ ŞERİYYE)
ÖŞÜR
Müslümandan alınan ürün vergisi.
HARAÇ
Gayrımüslimden alınan ürün vergisi.
CİZYE
Gayrımüslimden alınan askerlik
Maaş (ulufe)
Ulema maaşları
Emekli ödemeleri
Ordu ve donanma
harcamaları
Bayındırlık ve imar giderleri
Cülus bahşişi
Saray masrafları
Ödenen savaş tazminatları
Çift resmi
İspenç
Ağnam
Ağıl Resmi
Çift Bozan
İhtisap Resmi
İltizam vergisi
PARA: Osmanlı’da ilk para Osman Bey döneminde
bastırılan bakır akçe (sikke)dir. Ancak bu dönemde
tam ekonomik bağımsızlık sağlanamamış, İlhanlı ve
Anadolu Selçuklu paraları da kullanılmaya devam
etmiştir.
 Gümüş Akçe Orhan Bey döneminde basılmış
ve ekonomik bağımsızlık da sağlanmıştır.
 Sultani ya da Osmanlı Lirası da denilen altın
para Fatih Sultan Mehmet döneminde
bastırılmıştır.
 Osmanlı’da madeni paralara; sikke, akçe,
sultani, pul, mangır, metalik, kuruş ve
mecidiye gibi isimler verilmiştir. Kağıt para
“Kaime-i nakdiye-i mutebere” (kaime)
1840’da Abdülmecid döneminde bastırılmıştır.
 Osmanlı’da beşlik ve altılık gibi savaş
giderlerini karşılamak için dönemlik paralar da
basılmıştır.
vergisi.
Müslümandan alınan arazi vergisi.
Gayrımüslimden alınan arazi vergisi.
Koyun-keçi üzerinden alınan vergi.
Sipahinin yaptığı ağıl için alınır.
Toprağı sebepsiz 3 yıl üst üste boş
bırakan köylüden alınır.
Pazar ve panayır esnafından alınır.
Devlet gelirlerini kiralayanlardan
alınır.
Otlak, yaylak
vergileri
Madengümrük
Tapu vergisi
Dirlik topraklarında hayvan
otlatanlardan alınır.
Geçit vergisi
İstanbul dışındaki sürülerin İstanbul’a
sevkinde geçilen geçitler için alınır.
Çiftlik karşılığında alınır.
Çift hane
vergisi
Maden işletme ve ticari mallardan
alınır.
Miri arazı üzerine yapılan yapılardan
alınır.
ÖRFİ VERGİLER (TEKALİF-İ ÖRFİYYE)
İmdad-ı
seferiyye
(AVARIZ)
İmdad-ı
hazariye
(AVARIZ)
İane-i
cihadiyye
Derbend
resmi
Kürekçi bedeli
BUNU BİL! Osmanlı ekonomisinin bozulması ile
birlikte 17.yydan itibaren sık sık paranın ayarında
düzenlemeler (develüasyon) yapılmıştır. Paranın
içindeki altın ve gümüş miktarlarının ayarlanmasıdüşürülmesi şeklinde yapılan bu işleme “tahşiş”
denir.
İzn-i sefine
MALİYE TEŞKİLATI (hiyerarşik sıra)
DEFTERDAR
Niyabet
rüsumu
Bac vergisi
Mücerred
Bennak
Rumeli Defterdarı
Anadolu Defterdarı
Mal Defterdarı
Savaş masraflarını karşılamak için
alınırdı.
Savaş olmayan zamanlarda ihtiyaç
doğarsa alınan vergidir.
Savaşa yardım için alınan vergidir.
Geçitlerden alınan vergi.
Gemilerde kürek çekenlerin
masraflarını karşılamak için alınır.
Yabancı tüccarlardan Akdeniz ve
Karadenizdeki boğazlardan geçiş
vergisi.
Yöneticilerin aldığı harçlar.
Pazar vergisi.
Bekar (erkek) çiftçilerden alınan vergi
Yarım çift toprak eken evlilerden
alınan vergi.
Evlenen kız tarafının ödediği vergi.
Arusane
Cerime-Badı
Suçlulardan alınan cezalar.
hava
Pencik resmi
Esirlerden alınan vergi.
 Vergiler MEB kaynakları dikkate alınarak
sınıflandırılmıştır.
Beytülmal Emini
Kapan Emini
Bac Emini
Gümrük Emini
39
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
DİKKAT! Osmanlı Devleti hazinesi iki kısımdan
oluşur.
1. HAZİNE-İ AMİRE (DIŞ HAZİNE): Devletin tüm
ihtiyaçlarının karşılandığı ve gelirlerin toplandığı
hazinedir.
Sadrazam
denetiminde
DEFTERDAR sorumludur.
2. HAZİNE-İ HASSA (HAZİNE-İ ENDERUN, İÇ
HAZİNE):
Olağanüstü
üstü
dönemlerde
kullanılan ve aynı zamanda padişahın özel
hazinesinin (CEBİ HÜMAYUN) bulunduğu
hazinedir. HAZİNEBAŞI sorumludur.
öğrencilere vakıflar aracılığıyla burs
sağlanırdı.
ASKERİ EĞİTİM: Klasik dönemde her ocak ve
birlik askeri eğitim yeridir. Aynı zamanda
ENDERUN da subay yetiştiren okul olarak askeri
eğitimin içinde yer alır.
Acemi ocağı
Yeniçeri ocağı
Mehterhane
Tüfekhane
Kılıçhane
Tophane
Humbarahane
Lağımcı ocağı
Cebeci ocağı gibi…
ENDERUN
8. OSMANLI’DA EĞİTİM
SİVİL EĞİTİM: Bu bölümde SIBYAN MEKTEPLERİ
ve MEDRESE yer alır.
1. SIBYAN MEKTEPLERİ: Her mahallede
genellikle caminin yanında, tek odadan
oluşan yapılardır. Beş yaşından itibaren din
eğitimi verilir. Karma eğitim yapılır.
Masrafları mahalleli ya da vakıflar
tarafından karşılanır.
2. MEDRESE: Osmanlı’nın ilk medresesi,
Orhan Bey döneminde İznik’te kurulan
Orhaniye (Süleyman Paşa) medresesidir.
İlk müderris de DAVUD-İ KAYSERİ’dir.
SULTAN(YEŞİL) Medrese-I. MehmetBursa
ÜÇ ŞEREFELİ Medrese-II. MuratEdirne
SAHN-I SEMAN Medresesi-II.Mehmetİst.
DİKKAT! Sahn-I Seman Medresesi 8
medreseden oluşur. En ünlü müderrisi
Ali Kuşçu’dur.
SÜLEYMANİYE
MedresesiI.Süleyman-İst.
DİKKAT!
Süleymaniye
Medresesi
zirvedir. 4 medreseden oluşur.
Medrese öğrencilerine; softa(sufta),
şakird, danişment denir.
Medrese
öğretmenine
müderris,
yardımcısına muit denir.
Medreseler HARİÇ(İlk), DAHİL(Orta)
ve SAHN(Yüksek) şeklinde ayrılır.
Medreseler alanlarına göre; DARÜ-T
TIP (tıp), DARÜ-L HADİS (Hadis
bilimleri-İlahiyat), DARÜ-L KURRA
(Kur-an okuma-İlahiyat) ve DARÜ-L
HENDESE
(Tabii
ilimler-teknik)
bölümlere ayrılır.
Medreselerde
verilen
diplomaya
İCAZET denir.
Medreselerin
masrafları
vakıflarca
karşılanır, öğrenciler yatılı kalırlar ve
SARAY EĞİTİMİ: Enderun, Şehzadegan Mektebi ve
Harem birer okul görevi görürler.
ENDERUN; klasik dönemde devlet
adamı, subay, memur ve sanatkar
yetiştirir.
Öğrencileri
devşirmeler
arasından seçilir. İstisnai olarak bazı
devşirme olmayanlar da Enderun
eğitimi almıştır.
DİKKAT! Enderunu ilk olarak II. Murat
Edirne sarayında kurmuş, II. Mehmet
Topkapı sarayında kurumsallaştırmıştır.
II. Mahmut döneminde de kaldırılmıştır.
ŞEHZADEGAN
MEKTEBİ;
şehzadelerin sarayda ilk eğitimlerini
aldıkları okuldur.
HAREM; saray kadınlarının eğitim
gördüğü okul işlevi görür.
MESLEK EĞİTİMİ: Loncalar geleneksel olarak ustaçırak ilişkisi şeklinde yaparlar ve İCAZET denilen
diploma-ustalık belgesi verirler.
HALK-DİN EĞİTİMİ: Osmanlı klasik döneminde
zorunlu eğitim olmamakla birlikte halkın temel din
eğitimi gördükleri kurumlar mevcuttur.
Camiler
Tekke ve zaviyeler
Ulema evleri
Kıraathaneler
Saray ve konaklar
BUNU BİL! Camiler, tekke ve zaviyeler,
kıraathaneler, saray ve konaklar, ulema evleri ve
loncalar
aynı
zamanda
YAYGIN
EĞİTİM
KURUMLARI sayılır.
40
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
TASAVVUF EDEBİYATI
HALK
EDEBİYATI
DİVAN EDEBİYATI
9. EDEBİYAT
























Ahmedi-14.yy
Süleyman Çelebi (Mevlid)-15.yy
Baki, Fuzuli, Bağdatlı Ruhi, Zati, Hayali16.yy
Nef-i(Siham-ı Kaza), Nabi-17.yy
Nedim, Şeyh Galip -18.yy
En parlak dönem 16.yydır.
Lale Devrinin şairi Nedim’dir.
Son büyük divan şairi Şeyh Galip’dir.
Kul Ahmet, Köroğlu
Pir Sultan Abdal, Karacaoğlan, Gevheri
19.yy-Bayburtlu Zihni, Erzurumlu Emrah,
Dertli, Dadaloğlu
En parlak dönemi 19.yydır.
Ozan ve aşıklar edebiyatıdır.
Akşemseddin
 Tıp
 Fatihin hocası, İstanbul’un manevi
fatihi.
 Mikropla ilgili çalışmalar yaptı.
Molla Gürani
 Din alimi. Fatihin hocası.
 Şeyhülislamlık yaptı.
 II. Bayezıd bizzat cenaze namazını
kıldırmıştır.
Sabuncuoğlu
Şerafettin
 Tıp alanında Türkçe eserler verdi.
 Mücerrebname (Deneysel tedavi)
 Cerrahiyatül Haniye eserleridir.
Altunuzade
Enveri
 Tıp, idrar yolları çalışmaları yaptı.
 Tarihçi. Düsturname adlı eseri var.
Tursun Bey
 Tarihçi.
Karamani
Mehmet Paşa
 Tarihçi.
 Fatih döneminde sadrazamlık yaptı.
16. YÜZYIL
Eflaki Dede-Osmanlı’daki başlangıç
Hacı Bayram-ı Veli
Eşrefoğlu rumi
Kaygusuz Abdal
Pir Sultan Abdal
İbrahim Gülşeni, Ümmi Sinan
Aziz Mahmut Hüdayı
Erzurumlu İbrahim Hakkı-Marifetname
Şeyh Galip
Tarikat-tekke ve dergahlar etrafında
gelişir.
Halk ve divan edebiyatı ile iç içe
gelişir.
TARİHÇİLER
 İdris-i Bitlisi
 Kemal Paşazade
 Hoca Sadettin
 Lütfi Paşa
Pir-i Reis
 Coğrafyacı.
 Hint deniz seferine katıldı.
 Dünya haritası çizdi.
 Kitab-ül Bahriye ünlü eseri.
 Eserini I. Selim ve I. Süleyman’a
sundu.
Seydi
Reis
Ali
10. BİLİM ADAMLARI
14. YÜZYIL
Davud-i
Kayser-i
Kadızade-i
Rumi
Tasavvuf, Mantık. İlk müderris.
Celalettin
Hızır
(Hacı
Paşa)
Tıp.
Cemaleddin
Aksarayi
Din ve tıp.
Matrakçı
Nasuh
 Minyatürcü,
Hattat,
Tarihçi
ve
Matematikçi.
 Cemâlü’l-Küttâb ve Kemalü’l- Hisâb
ile Umdetü’l-Hisâb ünlü matematik
eserleridir.
 Matrak adlı savaş spor oyuncusu.
Takiyüddin
Mehmet
 Astronomi ve Matematikçi.
 Trigonometri çalışmaları yapmıştır.
 III. Murat döneminde İstanbul’da ilk
Osmanlı rasathanesini kurdu.
 El yazması çalışmaları Kandilli
Rasathanesi’ndedir.
Astronomi, Matematik.
Bursa’da doğdu Semerkant’da öldü.

Eseri, Muhtasar-ı Fil Hisap.
15. YÜZYIL
Molla Fenari
Ali Kuşçu
 Coğrafyacı.
 Hint deniz seferine katıldı.
 Mirat-ül Memalik adli eseri Osmanlı
tarihinin ilk seyahatnamesi sayılır.
17. YÜZYIL
Tasavvuf, Mantık.
II. Murat dönemi ilk şeyhülislam.

Eseri, Aynul Ayan.
 Matematik, Astronomi.
 Uluğ Bey’in öğrencisi.
 Uzun Hasan’ın hizmetinde bulundu.
 Fatih
dönemi
Sahn-ı
Seman
medresesinin müderrisi.
 İstanbul’un enlem ve boylamlarını
hesapladı.
 Güneş saati hazırladı.
41
Katip Çelebi
 Tarih, coğrafya, hukuk ve maliyeci.
 Eserleri; KEŞFÜZZÜNUN,
CİHANNÜMA, TÜTÜN RİSALESİ.
 IV. Murat’a risale sunmuştur.
Evliya Çelebi
 Coğrafyacı.
 10 ciltlik seyahatname yazdı.
 2011 UNESCO Evliya Çelebi yılıdır.
Hazarfen
Ahmet Çelebi
 Galata’dan Üsküdar’a
uçtu.
 IV. Murat dönemi.
kanat takıp
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
Lagari Hasan
Çelebi
Halepli
Naima Efendi
 İlk roket denemesini yaptı.
 IV. Murat dönemi.
Erzurumlu
İbrahim
Hakkı
 Mutasavvıf, tıp, astronomi, coğrafya,
psikoloji ve din alimi.
 Marifetname en ünlü eseridir. Bu
eserinde ilk kez güneş sistemini
anlattı.
19. YÜZYIL
Ahmet
Cevdet Paşa
 Tarihçi, hukukçu ve şair.
HAT: Arap alfabesiyle güzel yazı yazma sanatıdır.
Yapana “hattat” denir.
 Amasyalı Şeyh Hamdullah
“Kıbletül
Küttab” olarak adlandırılan II. Bayezıt devri
hattatlarındandır. (Hattatların kıblesi-piri).
Sarayda muallimlik görevinde bulunmuştur.
 Önemli hattatlar; Amasyalı Şeyh Abdullah,
Ahmet Karahisari, Hafız Osman, Hasan
Çelebi, Mustafa rakım Efendi, Kazasker
Mustafa İzzet’tir.
 Hat sanatının en parlak dönemi 16.yydır.
 Ahmet Karahisari; “Yakut-i Rum” diye
adlandırılan kendine has üslubu ile
meşhurdur. Bir Kuran-ı Kerim yazmış, Piyale
Paşa Camii ve Süleymaniye Camii kubbe
yazılarını yazmıştır.
 Hafız Osman “hilye-i şerif” türünü ortaya
koymuştur.
 Mimaride süsleme sanatı olarak çinicilikten
sonra en çok kullanılan sanattır.
 İlk vakanüvistir (Resmi tarih yazıcısı).
 Naima tarihini yazdı.
18. YÜZYIL

Tarih-i Cevdet, Kısas-ı Enbiya ve
Mecelle (ilk medeni kanun) ünlü
eserleridir.
Kavaid-i
Osmaniye:
Keçecizade
Fuad
TEZHİP: Altın yaldızlama sanatıdır. Kitap ve mimari
süslemede kullanılmıştır. Yapana “müzehhip”
denir.
Paşa'yla birlikte yazdığı dil bilgisi
kitabıdır.
Türk
dilinin
Türkçe
yazılmış ilk gramer kitabı kabul
ÇİNİCİLİK: Mimaride en çok kullanılan süsleme
sanatıdır. Uygurlar’dan beri Türkler tarafından
bilinen sanat Osmanlı’da zirveye çıkmıştır.
 Osmanlı döneminde en ünlü çini üretim
merkezleri; İznik, Bursa, Kütahya, İstanbul
ve Diyarbakır’dır.
 16-18.yylarda “İznik sır altı” denilen yedi
renkten oluşan teknik uygulanmıştır.
 Sultanahmet Cami çinilerinin renginden
dolayı “Mavi Cami-Blue Mosq” diye
adlandırılır.
edilir.



Osmanlı’da ilk bilimsel örgütlenme Orhan
Bey döneminde Orhaniye medresesinin
kurulmasıyla başladı.
Osmanlı’da ilk tıp medresesini I. Bayezıd
Bursa’da kurdu.
17. Yyda “beşik ulemalığı” ortaya çıkınca
Osmanlı bilimi gerilemiştir.
11. SANAT ve MİMARİ
EBRU: Bir kitap süsleme sanatıdır. Su üzerine
boyalarla şekil verilerek kağıda aktarma şeklinde
yapılır.
Mimaride
süsleme
sanatı
olarak
kullanılmaz!
MİNYATÜR:
Perspektifi
(derinliği)
olmayan
resimlerdir. Manzara resimleri olmayıp, kişiler
makamlarına göre çizilir. Minyatür yapana “nakkaş”
denir. “Tasvir” veya “nakış” olarak adlandırılan
minyatür Uygurlar ile başlamış Osmanlı’da zirveye
çıkmıştır.
 Ünlü minyatürcüler; Sinan Bey, Seyyid
Lokman, Matrakçı Nasuh, Nakkaş Osman,
Nigari ve Levni’dir.
 Minyatür sanatının en parlak dönemi
16. yydır.
 Levni (18.yy-Lale Devri) bu sanatının en
büyük ustası sayılır.
CİLTÇİLİK: Uygurlar’dan beri görülen sanat
İslamiyet’ten sonra Türkler arasında daha çok
yaygınlaşmıştır. Yapana “Mücellit” denir.
DİKKAT! Osmanlı’da ayrıca:
 Kakmacılık
 Maden işleme (özellikle telkari)
 Ahşap işçiliği
 Cam (sırça-vitray)
 Oymacılık
 Dokuma sanatları da görülür.
DİKKAT! Minyatür bir kitap süsleme sanatıdır,
mimaride hiçbir zaman kullanılmamıştır.
MUSİKİ-MÜZİK: Osmanlı’da
musikisi gelişme göstermiştir.
42
özellikle
tasavvuf
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)


Abdulkadir Meraği; Timur’un sarayında da
bulunmuş 15.yy bestekarlarındandır. Camiül Elhan, Mekasid-ül Elhan adlı eserleri
vardır.
Itri (17.yy), Dede Efendi (19.yy), Hacı Arif
Bey, Zekai Dede, Tamburi Cemil Bey gibi
bestekarlar yetişmiştir.
III. Selim “İlhami” mahlasıyla şiirler yazmış
ve besteler yapmıştır. Türk Musikisine
“suzidilara” makamını kazandırmıştır.
MİMARİ
 Bu dönem eserleri İznik, Bursa ve Edirne’de
yoğunlaşır.
ERKEN DÖNEM (1300-1450)

RESİM:
İslamiyet’te
resim
sanatının
hoş
karşılanmamasından dolayı 19.yya kadar bu sanat
gelişmemiştir.
 Fatih Sultan Mehmet İtalyan ressam
Bellini’ye resmini yaptıran ilk padişahtır.
Ayrıca yakın arkadaşı olan Sinan Bey’i
resim eğitimi için İtalya’ya göndermiştir.
“Gül koklayan Fatih” tablosu Sinan Bey’e
aittir. Fatih’in Şiblizade Ahmet’e de
tablosunu
yaptırdığı
kaynaklarda
geçmektedir.
 Resim dersi 19.yy da ilk olarak askeri
okullarda yer aldığı için özellikle askeri
kökenli ressamlar yetişmiştir.
 Şeker Ahmet Paşa Osmanlı’da ilk resim
sergisini açan sanatçıdır (19.yy).
 Osman Hamdi Bey 19.yyın ve Osmanlı’nın
en ünlü ressamıdır. Ressamlığının yanı sıra
arkeolog ve müzecidir. II. Abdülhamid
döneminde Arkeoloji Müzesinin ve Sanayi-i
Nefise Mektebi’nin kurucusudur. En ünlü
tabloları; “Kamlumbağa Terbiyecisi ve
Silah Tüccarları”dır.
 19.yyda
yetişen
Mihrirasim
Açba
Osmanlı’nın ilk kadın ressamıdır.
 Hacı Özbek Camii (İznik), İlk Osmanlı camisi.
 Yeşil Cami (İznik)
 Yeşil Cami (Bursa)
 Süleyman Paşa Medresesi (İznik), İlk medrese.
 Yeşil Türbe (Bursa)
 Yeşil Medrese (Bursa)
 Kırgızlar Türbesi (İznik)
 Ulu Cami (Bursa), Osmanlı’nın Anadolu’daki
tek ulu cami.
 Bursa Bey sarayı
 Edirne Sarayı
 Emirhanı (Bursa), İlk han.
 Yıldırım Darüşşifahanesi (Bursa), İlk hastane,
tıp medresesi.
 Anadolu Hisarı
DİKKAT! Bu döneme ait İstanbul’da eser yoktur!
 Fatih Camii, Fetihten sonraki ilk eserdir.





KLASİK DÖNEM (1450-1700)

DİKKAT!
İslamiyet’te
resim
sanatının
hoş
karşılanmamasına rağmen istisnai olarak gelişen
sanat minyatürdür. Resim sanatının yerine özellikle
Minyatür ve Hat sanatları gelişmiştir.
 Minyatür ve hat sanatları yapıldığı dönemin
sosyo-ekonomik yapısı hakkında bilgi verir.










43
Erken dönemden klasik döneme geçiş eseri
sayılır.
Eyüp Sultan Cami ve Türbesi (Fatih)
Topkapı Sarayı (Fatih)
Çinili Köşk (Fatih)
Haseki Cami ve Külliyesi (İstanbul) Mimar
Sinan’ın İstanbul’daki ilk eseri.
Şehzade Cami (İstanbul) Mimar Sinan’ın
çıraklık eseri.
Süleymaniye Cami (İstanbul) Mimar Sinan’ın
kalfalık eseri.
Selimiye Cami (Edirne-II. Selim) Mimar
Sinan’ın ustalık eseri.
Valide Atik Cami-Mimar Sinan’ın son eseri.
Sultan Ahmet Cami (İstanbul-I. Ahmet) Mavi
Cami. Mimarı sedefkar Mehmet Ağa’dır.
Mostar Köprüsü-Bosna’da yer alan köprü Mimar
Sinan’ın öğrencisi Mimar Hayreddin tarafından
yapıldı. İç savaşta yıkılan köprü (1993) TİKA,
UNESCO ve Dünya Bankası’nın desteğiyle
yeniden yapılarak 2004 yılında Prens Charles
tarafından açıldı.
Yeni Cami (III. Murat) Yapımı en uzun süren
camidir.
II. Bayezıt külliyesi (Edirne) Müzikle tedavinin
uygulandığı Bimarhane yer alır.
Rumeli Hisarı (Fatih)
Kilitbahir Kalesi (Fatih)
Kale-i Sultaniye(Fatih)
Çimenlik Kalesi (Fatih)
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
NEOKLİASİK DÖNEM
(1900-1930)
SEÇMECİ-EKLEKTİK
(1860-1900)
AMPİR ÜSLUP
(1808-186)
GEÇ DÖNEM-BATI ETKİSİ (1700-1930)
BAROKROKOKO
(1730-1808)
LALE DEVRİ
(1718-1730)
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)



 III. Ahmet Çeşmesi- Batı tarzı
Dolmabahçe, Çırağan ve Yıldız sarayları
yönetim yeri olarak kullanılmıştır.
ilkçeşme.
 III. Ahmet Yemiş odası
 Nevşehirli Damat İbrahim
Paşa
Külliyesi
 Nuruosmaniye Cami- İlk barok eser.
 Laleli Cami
 Yozgat Çapanoğlu Cami
 İshak Paşa Sarayı- Kalorifer sistemi
bulunan dünyadaki ilk eser.
 Yıldız Sarayı (III. Selim)
 Nusratiye Cami (Ampir-Barok karışık)
 Dolmabahçe cami
 Ortaköy Cami
 Aksaray Valide Cami
 Dolmabahçe Sarayı
 Beylerbeyi Sarayı
 Çırağan Sarayı
 Bostancı Cami (Mimar Kemalettin)
 Vakıf Hanları (Mimar Kemalettin)
 Eski TBMM (Mimar Vedat)
 Sirkeci PTT (Mimar Vedat)
 Haydarpaşa ve Moda İskeleler
(Mimar Vedat)
 Haydarpaşa Garı (Alman mimari
etkisi)
NOTLAR!
Selatin Camileri; sultanların yaptırdığı
camilere verilen isimdir. Bu camilerde,
hünkar mahfili ve birden çok minare bulunur.
Ramazanda mahya asılır. 24 saat açıktır.
Bunlar:
1. Süleymaniye
2. Selimiye
3. Fatih
4. Nuruosmaniye
5. Bayezıd
6. Eyüp
7. Ayazma
19.yyın en büyük mimarları Ermeni asıllı
Balyan ailesinden çıkmıştır.
Osmanlı’da Beylerbeyi Sarayı hiçbir dönem
yönetim yeri olarak kullanılmamıştır. Bey,
Edirne, Topkapı (En uzun süre),
“Hangi dil anlatır seni
Üç beş sözcük ağzıyla
Toplansa mahşer gibi
Bin yıllık hakikat,
Utanmaz mı kendinden
Güzellik denen liyakat?”
44
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
ÖNEMLİ! İran Azerbaycan ve Gürcistan’ı Osmanlı’ya
bıraktı. Osmanlı’nın doğuda en geniş sınırlara ulaştığı
anlaşmadır.
DURAKLAMA DEVRİ(1579-1699)
PADİŞAHLAR
III.Murat(1574-1595)
III.Mehmet(1595-1603)
I.Ahmet(1603-1617)
I.Mustafa(1617-1618)
II.Osman(1618-1622)
I.Mustafa(1622-1623)
IV.Murat(1623-1640)
Sultan İbrahim(1640-1648)
IV.Mehmet(1648-1687)
II.Süleyman(1687-1691)
II.Ahmet(1691-1695)
II.Mustafa(1695-1703)
2. 1603-1611 Savaşları ve Nasuh Paşa
Anlaşması:
Osmanlı’nın
Avusturya
ile
savaşından ve yaygınlaşan Celali isyanlarından
yararlanmak isteyen İran’ın açtığı savaşlarda
Osmanlı yenilmiş ve Nasuh Paşa Anlaşması
imzalanmıştır.
ÖNEMLİ! Osmanlı Ferhat Paşa ile aldığı yerleri geri verdi,
buna karşılık İran her yıl ikiyüz deve yükü ipek vermeyi
kabul etti.
3. 1617-1618 Savaşları ve Serav Anlaşması:
İran’ın vergisini ödememesi üzerine yapılan
savaş sonucunda İran Serav Anlaşması ile
Nasuh Paşa anlaşmasının yükümlülüklerini
yerine getirmeyi kabul etti.
DURAKLAMA DÖNEMİ GENEL YAPISI
1. Eski düzeni yeniden sağlama çabaları
2. Avrupa’da üstünlüğün kaybedilmesi
3. İsyanların görülmesi
4. Viyana’dan dönüş/Taarruzdan savunmaya
5. Haçlı ruhunun yeniden doğması/Kutsal ittifak
6. Karlofça anlaşması/hezimet
4. 1622-1639 Savaşları
ve Kasr-ı Şirin
Anlaşması: İran’ın Şiilik propagandası yapması
ve Bağdat’ı işgali üzerine çıkan savaşlarda IV.
Murat BAĞDAT ve REVAN seferlerini yapmış
ve başarılı olmuştur. İran’ın isteği ile Kasr-ı Şirin
Anlaşması imzalandı.
DURAKLAMANIN NEDENLERİ
İÇ NEDENLER!
1.Merkezi yönetimin bozulması(Yeteneksiz padişahlar/
yetkisiz kişilerin devlet işlerine karışması/yönetimin
sadrazamlara bırakılması)
2.Taşra yönetiminin bozulması(Rüşvet ve iltimas)
İSTANBUL’UN
FETHİ
3.Toplum yapısının
bozulması
4.Ordu ve donanmanın bozulması(Kapıkulu ocaklarına
devşirmeye
aykırı
asker
alımı/devlet
ocak
içindir/gelişmelerin takip edilmemesi)
5.Tımar sisteminin bozulması
6.Ekonominin bozulması
7.Eğitim sisteminin bozulması(Beşik ulemalığı)
8.Çok uluslu yapı
KASR-I ŞİRİN ANLAŞMASI
-Bağdat Osmanlı’da kalacak
-Revan ve Azerbaycan İran’a verilecek
-Zağros dağları sınır sayılacak.
UNUTMA! Bu sınır günümüz Türkiye-İran sınırının
temelidir.
ÖNEMLİ! İran ile 18.yüzyılda da savaş olmuşsa da iki
taraf da birbirine üstünlük sağlayamamış ve sınırlar
değişmemiştir.
OSMANLI-VENEDİK İLİŞKİLERİ
Bu dönemde Osmanlı-Venedik arasında Girit
sorunu yaşanmıştır. Girit Venedik tarafından
Osmanlı’ya karşı bir üs olarak kullanılmaktaydı.
1645’de başlayan kuşatma ancak Fazıl Ahmet
Paşa’nın sadrazamlığı döneminde fethedilmiştir.
(1669)
DIŞ NEDENLER!
1. Doğal sınırlara ulaşma
2. Avrupa’nın bilim ve teknikte ilerlemesi
3. Avrupa’da merkezi devletler ve güçlü ordular kurulması
4. Coğrafi keşifler ve kapütülasyonların olumsuz etkileri
ÖNEMLİ! Girit’in fethi Osmanlı’nın denizlerde kazandığı
son topraktır.
OSMANLI-İRAN İLİŞKİLERİ
Bu dönemde Osmanlı-İran savaşlarının genel
nedenleri; İran’ın Anadolu’da Şiilik propagandası
yapması, ülkesindeki Sünnilere kötü davranması,
sınır anlaşmazlıkları, İran’ın Osmanlı’nın zor
durumundan yararlanmak isteği(Avusturya savaşları
ve Celali isyanları) ve Osmanlı’nın İran’daki taht
kavgalarından yararlanmak isteği olarak sayılabilir.
DÜŞÜNELİM! Kıbrıs’ın fethi altı ay gibi kısa bir sürede
gerçekleşirken Girit’in fethinin 24 yıl sürmesinin
sebepleri neler olabilir.
OSMANLI-LEHİSTAN İLİŞKİLERİ: Lehistan Sokollu
döneminde Osmanlı himayesine alınmış ancak kısa
sürede Osmanlı himayesinden çıkmıştır. (15751587)
1. 1620-1621
Savaşları
ve
Hotin
Anlaşması(Genç
Osman):
Lehistan’ın
Boğdan’ın içişlerine karışması üzerine savaş
açılmıştır. Hotin anlaşması imzalanmıştır.
1. 1577-1590 Savaşları ve Ferhat Paşa
Anlaşması: Şah Tahmasb’ın ölümü üzerine
çıkan karışıklıklardan yararlanmak isteyen
Osmanlı savaş açmıştır. Osmanlı Hazar
Denizine kadar olan yerleri almıştır. 1590’da
İran’ın isteği ile Ferhat Paşa anlaşması
imzalandı.
HOTİN ANLAŞMASI(1621)
1. Lehistan Boğdan’ın içişlerine karışmayacak
2. Lehistan her yıl Kırım’a vergi ödeyecek
3. İki devlet birbirine saldırmayacak.
45
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
ÖNEMLİ!
II.Osman
Hotin
kuşatması
sırasında
yeniçerilerin disiplinsizliği üzerine kuşatmayı sonlandırmış
ve ilk defa yeniçeri ocağını kaldırmayı düşünmüştür.
ayaklanıp Avusturya’ya sığınması üzerine
savaş açılmıştır. Köprülü Fazıl Ahmet Paşa
komutasındaki Osmanlı ordusu birçok kaleyi
almış ve Avusturya’nın isteğiyle Vasvar
anlaşması imzalanmıştır.
2. 1672-1676 Savaşları ve Bucaş Anlaşması (IV.
Mehmet): Lehlilerin Osmanlı’ya bağlı Ukrayna
Kazaklarına saldırısı üzerine Fazıl Ahmet Paşa
komutasındaki ordu Lehistan içlerine kadar
ilerlemiş ve Podolya ele geçirilmiştir. Lehistan’ın
barış isteği üzerine Bucaş Anlaşması
imzalanmıştır.
VASVAR ANLAŞMASI(1664)
1. Uyvar ve Novigrad kaleleri Osmanlı’ya kalacak, Zerinvar
kalesi Avusturya’ya bırakılacaktır.
2. Erdel Osmanlı’ya bağlı kalacak.
3. Avusturya savaş tazminatı ödeyecek.
BUCAŞ ANLAŞMASI(1672/1676)
ÖNEMLİ! Osmanlı Vasvar anlaşması ile Avusturya’dan
son kez toprak ve tazminat almıştır.
1. Podolya Osmanlı’da kalacak
2. Lehistan Osmanlı’ya vergi verecek.
NOT: Lehistan diyet meclisinin vergi maddesinden
dolayı anlaşmayı onaylamamsı üzerine savaşlar
yeniden başlamış ancak Osmanlı’nın vergiden
vazgeçmesi ile 1676’da anlaşma onaylanmıştır.
3. II. Viyana Kuşatması (1683), Kutsal İttifak
Savaşları ve Karlofça Anlaşması (1699):
Avusturya’nın kendi egemenliğindeki Protestan
Macarlara baskı uygulaması ve Macarların
Osmanlı’dan
yardım
istemesi
üzerine
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa yönetimindeki
Osmanlı ordusu Viyana’yı kuşatmıştır.
ÖNEMLİ! Bucaş anlaşması Osmanlı’nın son kez
topraklarına yeni topraklar kattığı ve Batı’da en geniş
sınırlara ulaştığı anlaşmadır.
DİKKAT! Katolik Avusturya’nın Macarlara din özgürlüğü
tanımaması
Hrıstiyanlar
arasında
hoşgörünün
olmadığını gösterir. Macarların bir İslam devleti olan
Osmanlı’dan yardım istemesi de Osmanlı’daki hoşgörü
yönetimini kanıtlar.
OSMANLI-RUS İLİŞKİLERİ: Rusların Kazaklara
saldırısı üzerine Merzifonlu Kara Mustafa Paşa
sefere çıkmış ve 1678’de Çehrin kalesini almıştır.
Rusların barış isteği ile 1681 BAHÇESARAY
ANLAŞMASI yapılarak savaşa son verildi.
ÖNEMLİ! Bahçesaray
anlaşmasıdır.
Anlaşması
ilk
Merzifonlu
Kara
Mustafa
Paşa’nın
şehrin
yağmalanmasını önlemek için şehre girmeyip teslim
olmasını beklemesi ve Kırım Hanının ihaneti sonucu
Osmanlı bozguna uğrayarak çekilmek zorunda
kalmıştır.
Osmanlı-Rus
OSMANLI-AVUSTURYA İLİŞKİLERİ: Yükselme
devrinden itibaren Osmanlı-Avusturya ilişkilerinin
temel sebepleri; sınır sorunları ve üstünlük
mücadelesidir.
1. 1593-1606
Savaşları
ve
Zitvatoruk
Anlaşması: Avusturya’nın vergisini vermemesi
ve Bosna’ya saldırması üzerine savaş
açılmıştır. Bizzat ordunun başında sefere çıkan
III. Mehmet Eğri kalesini almış ve 1596
HAÇOVA MEYDAN SAVAŞI’nda Avusturya’yı
yenilgiye uğratmıştır. 1606’ya kadar süren
savaşlar Avusturya’nın da barış isteği üzerine
İran tehdidi ve Celali isyanları yüzünden
sonlandırılmıştır.
VİYANA BOZGUNU
1. Osmanlı taarruzdan savunmaya geçmiştir.
2. Haçlı ruhu tekrar canlanmıştır.
3. Kutsal İttifak savaşları başlamıştır.
4. Merzifonlu Belgrad’ta idam edilmiştir.
5. Kutsal İttifak savaşları sırasında 4 padişah
12 sadrazam değişmiştir.

ZİTVATORUK ANLAŞMASI(1606)

1. Kanije, Estergon ve Eğri Osmanlı’da kalacak
2. Avusturya Osmanlı’ya tazminat ödeyecek ancak vergi
ödemeyecek.
3. Avusturya arşidükü protokol bakımından Osmanlı
KUTSAL İTTİFAK: Papanın çağrısı ile
Avusturya, Lehistan, Venedik, Malta ve
Rusya’dan oluşan haçlılar 16 yıl süren
savaşlarda Osmanlı’yı her cephede yenilgiye
uğratmıştır.
Başarısızlık üzerine II. Mustafa’nın isteğiyle
Avusturya, Venedik ve Lehistan ile Karlofça
Anlaşması imzalanmıştır.
KARLOFÇA ANLAŞMASI(1699)
-Banat ve Temeşvar dışındaki tüm Macaristan ve Erdel
Avusturya’ya verildi.
-Podolya ve Ukrayna Lehistan’a verildi.
-Dalmaçya kıyıları ve Mora Venedik’e verildi.
-Anlaşma 25 yıl geçerli olacak ve Avusturya’nın
garantörlüğünde bulunacaktır.
padişahına denk sayılacak ve Roma Germen
İmparatoru(Çesar) olarak kabul edilecek.
SORU! Zitvatoruk Anlaşmasının önemi nedir?
CEVAP: Avusturya’nın artık vergi ödememesi ve protokol
da padişaha denk sayılması ile Osmanlı üstünlüğünü
kaybetmiştir. Uluslar arası hukukta iki devlet eşitlenmiştir.
İstanbul Anlaşması ile kazanılan üstünlük devri sona
ermiştir.
DİKKAT! Rusya Karlofça Anlaşmasına katılmamış
savaşmaya devam etmiş ancak yalnız kalınca
2. 1662-1664 Savaşları ve Vasvar Anlaşması:
Osmanlı’ya bağlı Erdel beyi Rakoçi’nin
46
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
1700’de Rusya ile İstanbul Anlaşması imzalanmıştır.
Bu anlaşma Karlofça’nın devamı niteliğindedir.
-Azak kalesi Rusya’ya verilecek,
-Rusya İstanbul’da elçi bulunduracak,
-Ruslar Kudüs’ü serbestçe ziyaret edecek.
KARLOFÇA ve İSTANBUL ANLAŞMALARININ
ÖNEMİ
1. Osmanlı Batıda ilk defa büyük ölçüde toprak kaybetti.
2. Bu savaştaki gelişmeler Osmanlı’nın Batı karşısında geri
kaldığını ortaya çıkardı.
3. Osmanlı Avrupa’daki siyasi üstünlüğü Avusturya’ya
kaptırdı.
4. Ruslar ilk kez Karadeniz’e açıktı.
4. Duraklama sona erdi Gerileme devri başladı.
DÜŞÜNELİM! Kırım Hanı neden verilen görevi yerine
getirmemiş olabilir?
BİLELİM! Osmanlı’nın Batı’daki başarısızlıklarının temel
nedeni Avrupa’da meydana gelen bilim ve teknik
gelişmeleri Avrupa devletlerinin ordusuna yansıması fakat
Osmanlı’nın bu gelişmeleri takip etmemesi sonucu
ordusunun yetersiz kalmasıdır.
BAĞLANTI!
TAARRUZ ve SAVUNMA KURULUŞ-II. KOSOVA
SAVAŞI (1299-1448)
TAARRUZ II.KOSOVA-II.VİYANA (1448-1683)
SAVUNMA II.VİYANA-SAKARYA (1683-1921)
TEKRAR TAARRUZ SAKARYA-MUDANYA (19211922)
47
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

GERİLEME DEVRİ(1699-1792)
PADİŞAHLAR
II.Mustafa(1695-1703)
III.Ahmet(1703-1730)
I.Mahmut(1730-1754)
III.Osman(1754-1757)
III.Mustafa(1757-1774)
I.Abdülhamit(1774-1789)
III.Selim(1789-1807)

1715’de Osmanlı Venedik’e savaş ilan ederek
Mora’yı aldı. Bunun üzerine Karlofça’nın
garantör
devleti
sıfatıyla
Avusturya’da
Osmanlı’ya savaş ilan etti. Venedik karşısında
başarılı olan Osmanlı Avusturya’ya karşı
başarısız olmuştur.
İngiltere ve Hollanda’nın arabuluculuğu ile
1718’de PASAROFÇA ANLAŞMASI imzalandı.
PASAROFÇA ANLAŞMASI!
1. Mora Osmanlı’ya kalacak fakat Osmanlı Dalmaçya
GERİLEME DÖNEMİ GENEL YAPISI
1. Kaybettiği toprakları geri alma mücadelesi
2. Osmanlı’ya karşı Rusya ve Avusturya ittifakı
3. Avrupa’nın üstünlüğünü kabul ederek ilk
BATILILAŞMA hareketleri,
4. Mevcut toprakları koruma politikası
5. Sanayi Devrimi’nin başlaması ile gerileyen
ekonomi
6. Kapitülasyonların artması
7. Avrupalı devletlerin arabuluculuğu
8. Tüm padişah ve sadrazamların ıslahatçı olması
kıyılarında bazı kaleleri Venedik’e verecek..
2. Belgrad, Sırbıstan’ın bir kısmı Banat ve Temeşvar
Avusturya’ya verilecek.
3. Anlaşma 24 yıl sürecek.
ÖNEMLİ! İngiltere ve Hollanda’ya arabuluculuk
yapmalarına karşılık kapitülasyon verilmiştir.

EDİRNE
OLAYI(1703):
II.Mustafa’nın
Karlofça
Anlaşmasından sonraki süreçte hocası da olan
Şeyhülislam Feyzullah Efendi’ye geniş yetkiler
tanıması ve Şeyhülislamın yönetimdeki etkisi sonucu
askeri nitelikli isyan çıkmış ve padişah tahttan
indirilmiş, Feyzullah Efendi de öldürülmüştür. Bu isyan
yönetime karşı değil kişilere karşı yapılmış bir isyandır.
Pasarofça anlaşmasından sonra Osmanlı Lale
Devri’ne girmiştir. Avrupa’nın üstünlüğü ilk kez
anlaşılmıştır.
DÜŞÜNELİM!
Belgrad’ın
kaybedilmesi
Osmanlı’yı nasıl etkilemiş olabilir?
OSMANLI-İRAN İLİŞKİLERİ: Bu dönemde iç
karışıklıklar ve mezhep çatışmaları yaşanan İran’ın
durumundan Osmanlı faydalanmak istemiştir.
Osmanlı’nın amacı Batıda kaybettiği toprakları
Doğuda telafi etmektir. Ancak aynı şekilde
Rusya’nın da bölgede bulunması gerginliğe yol
açacaktır.
 İSTANBUL ANLAŞMASI(1724): Kafkaslarda
olası bir Osmanlı-Rus savaşına karşın
Fransa’nın arabuluculuğu ile iki ülke anlaşarak
Kuzey İran topraklarını paylaşmıştır.
OSMANLI-RUS SAVAŞI/PRUT SEFERİ(1711)
Baltık denizine açılmak isteyen Rusya İsveçi
POLTOVA SAVAŞI’nda (1709) yenince İsveç kralı
Demirbaş Şarl Osmanlı’ya sığındı. Rusya’nın da
Osmanlı topraklarına girmesi üzerine açılan savaşta
Çar Deli Petro ve ordusu Prut bataklılarında
sıkıştırıldı.
 Yeniçerilerin disiplinsizliği ve yeni bir haçlı birliği
oluşma ihtimaline karşı Rusların barış isteği
kabul
edilerek
PRUT
ANLAŞMASI
imzalandı.(1711)
DİKKAT! Rusya ile Osmanlı arasındaki ilk ittifak
anlaşmasıdır.

AHMET PAŞA ANLAŞMASI(1732): OsmanlıRus anlaşmasına tepki gösteren İran’ın iki
devlete de savaş açması üzerine 1732’ye kadar
süren savaşlarda Osmanlı başarılı olmuştur.
İran’ın isteği ile Ahmet Paşa Anlaşması
imzalanmıştır.
-Gence, Tiflis, Dağıstan Osmanlı’da kaldı.
-Tebriz, Hamedan, Kirmanşah İran’a bırakıldı.
PRUT ANLAŞMASI!
1. Azak kalesi Osmanlı’ya geri verilecek.
2. Ruslar İstanbul’da elçi bulundurmayacak.
3. İsveç kralı ülkesine serbestçe dönecek.
4. Rusya Lehistan’ın içişlerine karışmayacak.

SORU? Prut anlaşmasının önemi nedir?
CEVAP! Osmanlı İstanbul Anlaşması ile kaybettiği
Azak kalesini geri aldı. Bu durum Osmanlı’nın
kaybettiği toprakları geri alma umudunu artıracak ve
yeni savaşlara girilmesinde etkili olacaktır.
OSMANLI-VENEDİK-AVUSTURYA
SAVAŞLARI
ve PASAROFÇA ANLAŞMASI(1715-1718)
NEDEN: Venedik’in Mora’da baskı uygulaması ve
Mora halkının Osmanlı’dan yardım isteği, Venedik’in
kışkırtması ile Karadağ’da isyan çıkması, Venedik’in
Osmanlı gemilerine zarar vermesi.
KERDEN (II.KASR-I ŞİRİN) ANLAŞMASI
(1746):
İran’da
meydana
gelen
taht
değişikliğinde yönetimi ele geçiren Nadir Şah
Ahmet Paşa Anlaşmasını kabul etmeyerek
savaşa devam etmiştir. 1746’ya kadar süren
savaşlar İran’ın üstünlüğü ile sona ermiş ve
anlaşma imzalanmıştır.
II. KASR-I ŞİRİN ANLAŞMASI (KERDEN)!
1639’da imzalanan Kasr-ı Şirin Anlaşmasındaki sınırlar
kabul edilmiştir.
ÖNEMLİ! Bundan sonra Osmanlı-İran arasındaki
barış süreci günümüze kadar sürmüştür.
48
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
DÜŞÜNELİM! Osmanlı’nın doğuda Rusların etkin
olmasını engellemeye çalıştığını düşünelim☺
OSMANLI-RUS-AVUSTURYA SAVAŞLARI
BELGRAD ANLAŞMALARI(1736-1739)





ve
Osmanlı’ya
sığındı.
Rusların
Osmanlı
topraklarına girip Leh ve Türkleri öldürmesi
üzerine Osmanlı savaş ilan etmiştir.
Ruslar kısa sürede Eflak, Boğdan ve Kırım’ı
işgal etti.
ÖNEMLİ! Ruslar’ın Eflak ve Boğdan’ı ele geçirmesi
bölgede çıkarları olan Avusturya’yı endişelendirmiş
ve
bunun
üzerine
Avusturya
Osmanlı’ya
yaklaşmıştır.
Osmanlı-İran savaşlarını fırsat bilen Rusya’nın
Azak kalesini alarak Kırım’a girmesi üzerine
Osmanlı Rusya’ya savaş ilan etmiştir.
Rusya ile gizli ittifak anlaşması yapan
Avusturya’da Osmanlı’ya savaş ilan etmiştir.
İki cephede savaşmasına rağmen Osmanlı iki
cephede de başarılar elde etmiştir.
Fransa’nın arabuluculuğu ile BELGRAD
ANLAŞMALARI (1739) imzalanmıştır.

ÖNEMLİ! Bu savaşlarda I. Mahmut’un yaptığı
askeri ıslahatlar başarıyı getirmiştir.
ÇEŞME BASKINI(1770): Savaş sırasında
Cebelitarık Boğazı yoluyla Akdeniz’e giren Rus
donanması önce Mora halkını ayaklandırmaya
çalışmış, başarılı olamayınca da ani
bir
baskınla
Çeşme’de
demirli
Osmanlı
donanmasını yakmıştır.
ÖNEMLİ! Çeşme olayından sonra kaptan-ı
deryalığa getirilen Cezayirli Gazi Hasan Paşa
Rusları Ege denizinden çıkarmıştır.
BELGRAD ANLAŞMALARI(1739)!
1. Avusturya Pasarofça ile aldığı Belgrad ve Sırbıstan’ı geri
verecek.
2. Azak kalesi yıkılarak Rusya’ya bırakılacak.
3. Rusya
Karadeniz’de ticaret ve savaş gemisi
bulundurmayacak.
4. Rus çarı protokol bakımından Osmanlı padişahına, Fransa
kralına ve Avusturya arşidüküne denk sayılacak.
5. Rusya savaş sırasında aldığı yerleri geri verecek.
6. Anlaşma 27 yıl sürecek.

Savaşta bir türlü yenilginin önlenememesi
üzerine III.Mustafa üzüntüden ölmüş, padişah
olan I. Abdülhamit Avusturya ve Prusya’nın da
arabuluculuğu ile barış yapmak zorunda
kalmıştır.
KÜÇÜK KAYNARCA ANLAŞMASI(1774)
1. Kırım bağımsız olacak, dini bakımda halifeye bağlı
!ÖNEMİ!
 Osmanlı’nın 18.yyda imzaladığı son kazançlı anlaşmadır.
 Karadeniz’in Türk gölü sayıldığı son anlaşmadır.
 Fransa arabuluculuğu karşılığında kapitülasyonlar sürekli
hale getirilmiştir.(1740)
kalacak.
!!! İlk defa Müslüman bir toplum kaybedildi.
Halifelik ilk kez siyasi bir güç olarak kullanıldı.
2. Rusya işgal ettiği Eflak, Boğdan ve Ege adalarından
çekilecek fakat Osmanlı buna karşılık;
-Bu bölgelerde genel af ilan edecek
-Bir süre vergi almayacak
-Buralarda yaşayanların istediği yere göç etmesine izin
verecek
-Bölge halkına din ve mezhep özgürlüğü tanınacak.
!!!Osmanlı’nın egemenlik hakları zedelenmiştir.
İçişlerine müdahaledir.
3.
Ruslar
İngiltere
ve
Fransa’ya
tanınan
kapitülasyonlardan aynen yararlanacak.
!!! İlk kez Ruslar’a kapitülasyon verildi.
4. Osmanlı Rusya’ya savaş tazminatı ödeyecek.
!!! Osmanlı tarihinde ilk kez tazminat ödemiştir.
5. Rusya İstanbul’da elçi bulunduracak ve istediği
yerlerde konsolosluk açacak. Rus elçisine İngiltere ve
Fransa elçisine tanınan haklar tanınacak.
!!! Rusya’nın Osmanlı’da elçi bulundurma gayesi
Osmanlı’yı yakından takip etmek ve Ortodoksları
kışkırtmaktır.
6. Rusya Osmanlı egemenliğindeki Ortodoksların
haklarının koruyucusu olacak.
!!! Osmanlı egemenliği zedelenmiştir ve Rusya
Osmanlı içişlerine karışma hakkı elde etmiştir.
SORU? Kapitülasyonların sürekli hale getirilmesi
Osmanlı’yı nasıl etkilemiştir?
CEVAP! 1535’de yapılan Uhud-ı Attika(İmtiyazat-ı
Mahsusa) adlı anlaşma daha önce karşılıklı eşitlik
temeline dayanıyordu. 1740’da Fransa’nın tek taraflı
yararlandığı ayrıcalıklara dönüşmüştür. Bu yüzyılda
benzer ayrıcalıkların İngiltere, Hollanda ve Rusya’ya
da tanınması ülkeye yabancı malların hakim
olmasına, yerli malların alıcı bulamamasına neden
olmuştur. Osmanlı bu süreçte açık Pazar ve yarı
sömürge durumuna gelecektir.
RUSYA’NIN HEDEFLERİ!
-Kırım’ı almak ve Karadeniz’e inmek
-Balkanları ele geçirmek
-Ortodoksları egemenliği altına almak
-Slavları birleştirmek
-Batıdaki sınırlarını genişleterek, gücünü artırmak
-Sıcak denizlere inmek
***Osmanlı-Rus savaşlarının ana sebepleri
bunlardır.
OSMANLI-RUS
SAVAŞLARI
ve
KÜÇÜK
KAYNARCA ANLAŞMASI (1768-1774)
 Rusya’nın Lehistan’ın içişlerine müdahalesi
üzerine Ruslardan kaçan Leh yurtseverler
49
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
ÖNEMLİ!
Osmanlı’nın
en
önemli
gelir
kaynaklarından biri savaşlarda elde edilen
ganimetler ve topraklar idi. Duraklama döneminden
itibaren bu gelirler büyük oranda ortadan kalkarken,
gerileme döneminde bir de savaş tazminatı
ödenmeye başlanması Osmanlı ekonomisini daha
da kötüleştirecektir.
ÖNEMLİ! Bu savaşlar sürecinde tahta çıkan III.
Selim yapacağı ıslahatlar için barış ortamını gerekli
görmekteydi. Bu ortam sağlandıktan sonra NİZAM-I
CEDİT olarak bilinen ıslahat hareketlerine başladı.
AYNALIKAVAK TENKİHNAMESİ(1779): Rusya’nın
Kırım’ın içişlerine müdahalesi üzerine Osmanlı
Rusya’ya savaş açma kararı almış ancak Fransa’nın
arabuluculuğu
ile
Aynalıkavak
Sözleşmesi
imzalanmıştır.
-Rusya Kırım’dan askerlerini çekecek,
-Osmanlı Rusya’nın Kırım’a atadığı Şahin Giray’ın
hanlığını tanıyacak.
FRANSA’NIN MISIR’I İŞGALİ(1798): İhtilalden
sonraki süreçte Avrupa’da İngiltere, Avusturya,
Prusya ve Rusya ittifakı ile savaşlara girişen Fransa
Doğu Akdeniz’de güçlenmek ve İngiltere’nin
sömürge yollarını ele geçirmek için 1798’de Mısır’ı
işgal etmiştir.
 Bu durumu çıkarlarına aykırı gören İngiltere ve
Rusya Osmanlı’nın yanında yer almıştır.
 III. Selim’in kurduğu Nizam-ı Cedit ordusu
AKKA SAVUNMASI olarak bilinen savaşta
başarılı olmuş ve 1801’de Osmanlı-Fransa
arasında EL ARİŞ ANLAŞMASI imzalanarak
Mısır’dan çekilmiştir.

UNUTMA! Yaş anlaşması gerileme devrinin sonu
dağılmanın başlangıcıdır.
Böylece Kırım Rus himayesine girmiştir.
Rusya’nın Kırım’ı ele geçirme doğrultusunda
önemli bir adımdır.
OSMANLI-RUS-AVUSTURYA SAVAŞLARI (17871792)
 1783’te Rusya Kırım’ı işgal etmiştir. Aynı
zamanda Avusturya ile anlaşarak Osmanlı’yı
Balkanlardan atıp burada bir GREK(BİZANS)
devleti kurmak istemiştir.
 Rusya’nın Akdeniz’e inmesini çıkarlarına aykırı
bulan İngiltere’nin kışkırtması ile Osmanlı
Rusya’ya savaş ilan etti. İttifak anlaşması gereği
Avusturya’da Osmanlı’ya savaş ilan etti.
 Avusturya ve Rusya’nın büyümesinden endişe
duyan Prusya’da Osmanlı’ya yaklaşacaktır.
ÖNEMLİ! Osmanlı’nın İngiltere ve Rusya’nın
desteği
ile
Mısır’ı
kurtarması
“DENGE
POLİTİKASI”
izlemeye
başlamasına
neden
olmuştur. Büyük devletlerin aralarındaki rekabetten
faydalanan Osmanlı böylece dağılma ve çöküşü
geciktirmiştir.
ÖNEMLİ! Çok uluslu bir devlet olan Avusturya
Fransız İhtilali’nin çıkması üzerine savaştan çekilecek
ve ZİŞTOVİ ANLAŞMASI’nı imzalayacaktır. (1791)
ZİŞTOVİ ANLAŞMASI (1791)!
 Avusturya savaşta aldığı yerleri geri verecek.
 Osmanlı bazı kaleleri Avusturya’ya verecekti.
 Osmanlı-Rus savaşında Avusturya tarafsız kalacaktır.
ÖNEMLİ! Fransız İhtilali’nden sonra Avusturya Rusya
ile hareket etmekten vazgeçecektir. Bunda temel
etken Rusya’nın Balkanlardaki emellerinin çıkarlarına
ters düşmesidir. Hatta zaman zaman Rusya’ya karşı
Osmanlı’yı destekleyecektir.

Yalnız kalan Rusya bir süre daha savaşa
devam etmiş ve 1792’de Yaş Anlaşması
imzalanmıştır.
YAŞ ANLAŞMASI(1792)!
-Osmanlı Kırım’ın Rusya’ya ait olduğunu kabul etmiştir.
-Dinyester ırmağı iki devlet arasında sınır sayılacaktır.
-Rusya Eflak ve Boğdan beylerinin haklarını
koruyacaktır.
-Kili ve Akkerman kaleleri Osmanlı’ya bırakılacaktır.
50
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
DAĞILMA DEVRİ(1792-1922)
FRANSIZ İHTİLALİ: 1789’da Fransa’da meydana
gelen ve demokrasi, insan hakları, milliyetçilik, eşitlik,
özgürlük
ve
adalet
kavramlarının
dünyaya
yayılmasına neden olan ihtilaldir.
Osmanlı’ya etkileri:
 OLUMLU: Türk milliyetçiliği fikri doğmuş,
Osmanlı’da demokrasi hareketlerini doğurmuştur.
 OLUMSUZ: Çok uluslu Osmanlı milliyetçi
ayaklanmalar ile parçalanma sürecine girmiştir.
Bu ayaklanmaları özellikle İngiltere, Fransa ve
Rusya kullanmıştır.
PADİŞAHLAR
III. Selim(1789-1807)
IV. Mustafa(1807-1808)
II. Mahmut(1808-1839)
Abdülmecit(1839-1861)
Abdülaziz(1861-1876)
V. Murat(1876)
II. Abdülhamid(1876-1909)
V. Mehmet Reşat(1909-1918)
VI. Mehmet Vahdettin(19181922)
VİYANA
KONGRESİ:
Avusturya
başbakanı
Meternik’in çabaları ile 1815’de toplanan kongre
Fransız İhtilali’nin yaydığı akımlara karşı monarşi
yönetimlerini koruma amacını güder. Böylece
başlayan yeni döneme RESTORASYON DÖNEMİ
denmiştir. (1815-1827 Navarin olayına kadar)
Osmanlı’ya etkileri:
DAĞILMA DÖNEMİ GENEL YAPISI
1. DENGE politikası izlendi. (Bu politika somut
olarak Fransa’nın Mısır’ı işgali ile başlar)
2. Fransız İhtilali’nin etkisiyle yaşanan milliyetçi
isyanlar görüldü.
3. Sanayi Devrimi’nin etkisiyle Osmanlı açık pazar
haline geldi. (Fransız ihtilali ve Sanayi Devrimi
Osmanlı’nın torak kaybını artırmıştır.)
4. İlk
demokrasi-hukuk
devleti
hareketleri
görülmüştür.
5. Trablusgarp, Balkan ve I. Dünya savaşları
yaşanmıştır.
 ŞARK MESELESİ kavramı ilk kez burada
kullanılmıştır. Şark meselesi 19. yyın ilk yarısında
Osmanlı toprak bütünlüğünü koruma, ikinci
yarısında Avrupa’daki topraklarını paylaşma, 20.yy
başlarında ise tüm topraklarını paylaşma şeklinde
değerlendirilecektir.
MACAR MÜLTECİLER SORUNU: 1848 ihtilallerinin
etkisiyle Macarlar Avusturya’ya karşı bağımsızlık
mücadelesine girişmiştir. Avusturya Rusya’nın
yardımı ile bu mücadeleyi bastırmıştır.
AVRUPADAKİ GELİŞMELER ve OSMANLI’YA
ETKİLERİ
Osmanlı’ya etkileri: 5000 kadar Macar milliyetçisi
Osmanlı’ya sığınmış, Rusya’nın tehdidine karşı
Osmanlı’nın bu mültecileri teslim etmemesi Fransa
ve İngiltere’nin Kırım Savaşı’nda Osmanlı’yı
desteklemelerinde etkili olmuştur.
COĞRAFİ KEŞİFLER: 15 ve 16.yüzyıllarda Avrupalı
devletlerin Hindistan’a ulaşmak için yeni yollar arayışı
sonucu ortaya çıkan gelişmelerdir.
Osmanlı’ya etkileri:
FETHİ ile Osmanlı

Ticaret İSTANBUL’UN
yollarının yön değiştirmesi
gelirlerinin düşmesi.

Fiyat Devrimi ile paranın değerinin düşmesi ve
enflasyon yaşanması.
RÖNESANS: 15 ve 16.yüzyıllarda meydana gelen
bilim, sanat ve edebiyattaki ilerlemelerdir.
Osmanlı’ya etkileri: Avrupa bilim ve teknikte hızla
ilerlerken Osmanlı bunu takip edememiştir.
SİYASİ GELİŞMELER
FRANSA’NIN MISIR’I İŞGALİ-1798: Napolyon,
İngiltere’nin sömürge yollarını kesmek ve Doğu
Akdeniz’de üstünlük sağlamak için Mısır’ı işgal etti.
 İngiltere ve Rusya Çıkarları gereği Osmanlı’nın
yanında yer almış ve Fransa donanması Abukır
limanında yakılmıştır. Akka savunmasında
Osmanlı’nın da başarısı sonucu Fransa barış
istemiştir. EL-ARİŞ ANLAŞMASI(1801) ile Fransa
Mısır’dan çekildi.
UNUTMA! III. Selim’in Nizam-ı Cedit ordusu Akka
savunmasında başarılı olmuştur.
REFORM: 16. Yüzyılda Katolik mezhebinde
meydana gelen yenileşme çalışmalarıdır.
Osmanlı’ya etkileri: Osmanlı’da Ortodokslar olduğu
için doğrudan etkisi görülmez.
SANAYİ DEVRİMİ: Avrupa’da 18. Yüzyılda başlayıp
19. Yüzyılda devam eden kol gücünün yerini makine
gücünün almasıdır.
Osmanlı’ya etkileri:
1.Ucuz Avrupa malları karşısında geleneksel
Osmanlı esnaf ve zanaatkarları çökmüştür.
2.İşsizlik artmıştır.
3. Hammadde satıp mamül madde alınmasıyla sürekli
dış ticaret açığı oluşmuştur.
4. Kapütülasyonların da etkisiyle Osmanlı ekonomisi
dışa bağımlı hale gelmiş, açık pazar olmuştur.
SIRP İSYANI (1804)
Nedenleri: 1. Milliyetçilik.
2. Rusya ve Avusturya’nın kışkırtması.
3. Yeniçeri kaçaklarının Sırplara kötü davranması.
4. Sırp topraklarının sürekli savaş alanına dönmesi.
 Kara Yorgi önderliğindeki isyan ulusal bir isyana
dönüşmüştür. Ruslar Panslavst politika ile adım
adım Sırpları bağımsızlığa götürmüştür.
İmtiyaz-1812 Bükreş Anlaşması
Yarı bağımsız-1829 Edirne Anlaşması
Bağımsız-1878 Berlin Anlaşması
ÖNEMLİ! Osmanlı’da ilk milliyetçi isyandır.
51
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
DİKKAT! 19. Yyda Rusya, İngiltere ve Fransa
Osmanlı’daki
Hrıstiyan
unsurların
milliyetçi
isyanlarını desteklemiştir. Avusturya ise ilk başta
Sırp isyanını desteklese de Rusya’nın panslavst
politikası kendine de zarar verdiğinden dolayı genel
olarak Osmanlı toprak bütünlüğünü savunmuştur.
NAVARİN BASKINI(1827); İngiltere, Fransa ve
Rusya Navarin’de Osmanlı donanmasını yakmıştır.
Osmanlı’nın tazminat isteğine de Rusya savaş
açarak karşılık vermiştir.
 1828-1829 savaşında Rusya’ya yenilen Osmanlı
barış istemek zorunda kalmıştır.
II. MAHMUT DÖNEMİ (1808-1839)
EDİRNE ANLAŞMASI(1829)
1. Yunanistana bağımsızlık verilecek.
2. Rus ticaret gemileri boğazlardan serbestçe
geçecek.
3. Sırbistan özerk olacak.
4. Eflak-Boğdan Osmanlı’da kalacak.
5. Osmanlı tazminat ödeyecek.
OSMANLI-RUS SAVAŞI(1806-1812)
NEDENLERİ:
1. Mısır’a yardım için gelen Rus donanmasının
Ege’den çıkmaması ve adaları işgali.
2.
Ruslar’ın
Balkan
uluslarını
kışkırtması.
Osmanlı’nın da buna karşılık Eflak ve Boğdan
beylerini değiştirip, boğazları Ruslar’a kapatması.
DİKKAT! Osmanlı’dan bağımsızlık kazanan ilk
Balkan ulusu Yunanlılar’dır.
DİKKAT! İngiltere Fransa karşısında yalnız
kalmamak için Osmanlı’ya baskı yapmış, hatta
İstanbul önlerine bir donanma gönderdiyse de
başarılı olamamıştır.
ÖNEMLİ! Edirne Anlaşması’ndan sonra Fransa
Akdeniz’de dengelerin bozulduğunu bahane ederek
Cezayir’i işgal etmiştir. (1830) Böylece Osmanlı
Kuzey Afrika’da ilk toprak kaybını yaşamıştır.
ÖNEMLİ! Rusya’nın bu savaş sırasında Napolyon’a
yenilerek Tilsit(1807) ve Erfurt(1808) anlaşmalarıyla
Osmanlı
topraklarını
paylaşma
konusunda
anlaşmaları üzerine İngiltere Osmanlı ile KALAY-I
SULTANİYE anlaşmasını yapacaktır.
MISIR SORUNU (KAVALALI MEHMET ALİ PAŞA
İSYANI)
 Mora valliğini ve donanmasını kaybeden Kavalalı
II. Mahmut’dan Suriye valiliğini istemiştir. Fakat
bu istek kabul edilmeyince isyan etmiştir.
 Kavalalı’nın isyanı karşısında İngiltere ve
Fransa’dan
destek
göremeyen
Osmanlı
Rusya’dan yardım istemiştir.
 Rus
donanmasının
boğazlara
gelmesini
çıkarlarına aykırı bulan İngiltere ve Fransa’nın
baskısı
ile
KÜTAHYA
ANLAŞMASI
imzalanmıştır. (1833)
KALAY-I SULTANİYE (ÇANAKKALE) ANLAŞMASI
(1809)
-İngiliz ticaret gemileri Karadeniz’de serbest ticaret
yapacak.
-İngiltere “boğazların kapalılığı”na uyacak.
-Fransa Osmanlı’ya saldırırsa İngiltere yardım edecek.
 Napolyon, İngiltere ile el altından görüşen
Rusya’ya karşı Moskova Seferi düzenleme
hazırlığına girişince Rusya’nın barış isteği ile
savaş sona ermiştir.
KÜTAHYA ANLAŞMASI(1833)
1. Kavalalı’ya Mısır valiliğinin yanı sıra Girit ve Suriye
valiliği,
2. Oğlu İbrahim Paşa’ya Cidde ve Adana valiliği verilecek.
BÜKREŞ ANLAŞMASI(1812)
1. Rusya Eflak ve Boğdan’dan askerlerini çekecek.
2. Sırbistan’a ayrıcalık tanınacak.
3. Doğu sınırı eski halini alacak.
4. Prut nehri sınır sayılacak
ÖNEMLİ! Böylece Mısır sorunu bir Avrupa sorunu
haline gelmiştir. Ayrıca Osmanlı’nın kendi
topraklarını koruyamayacak kadar zayıfladığı
anlaşılmıştır.
MORA-YUNAN İSYANI(1820-1829)
 Ruslar’ın kışkırtması ve Filiki Eterya Cemiyetinin
kurulması(1814) ayaklanmada etkili olmuştur.
 İsyanı bastıramayan II. Mahmut Mısır valisi
Kavalalı Mehmet Ali Paşa’dan yardım istemiş ve
Mora isyanı bastırılmıştır.
DÜŞÜNELİM! Avrupalı devletlerin Osmanlı’yı
parçalamak istemesine karşılık, Mısır sorununda
yardım etmelerinin sebepleri neler olabilir!!!
HÜNKAR İSKELESİ ANLAŞMASI(1833)
 Kavalalı Mehmet Ali Paşa’dan çekinen II.
Mahmut Rusya ile anlaşma imzalamıştır. Buna
göre:
1. Osmanlı saldırıya uğrarsa Rusya yardım
edecek,
2. Rusya saldırıya uğrarsa Osmanlı boğazları
kapatacak,
3. Anlaşma 8 yıl sürecek.
DİKKAT! II. Mahmut Kavalalı’ya isyanı bastırmaşı
karşılığında Girit ve Mora valiliği sözü vermiştir. Bu
yüzden Mısır Sorunu doğacaktır.
 İngiltere, Fransa ve Rusya isyanın bastırılmasına
tepki göstererek Yunanistan’a özerklik verilmesini
istemişse de Osmanlı bunu kabul etmemiştir.
52
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
KIRIM SAVAŞI (1853-1856)
NEDENLERİ:
 Rusya’nın Akdeniz’e inme politikası ve bunun
için azınlıkları kışkırtması.
 Kutsal yerler sorunu.
 Macar ve Leh mültecilerin
Osmanlı’ya
sığınması ve Osmanlı’nın bunları geri
vermemesi.
 Rus çarı I. Nikola’nın İngiltere’ye sunduğu
Osmanlı’yı paylaşma önerisi kabul edilmeyince
tek başına bunu gerçekleştirmek istemesi.
ÖNEMLİ! Böylece Rusya Karadeniz’de güvenliğini
sağlamıştır.
Osmanlı’nın
boğazlar
üzerinde
egemenlik haklarını kullandığı son anlaşma
olmuştur.
!DİKKAT! Boğazlar sorunu doğuyor!!!!!
BALTA LİMANI TİCARET ANLAŞMASI (1838)
 Hünkar İskelesi anlaşması İngiltere ve Fransa’nın
tepkisini
çekmiştir.
Fransa
Kavalalı
ile
yakınlaşarak Doğu Akdeniz’de güçlenme yolunu
seçmiştir. İngiltere ise çıkarları açısından güçsüz
Osmanlı’nın parçalanmasını istememiştir.
 Rusya’ya tam olarak güvenemeyen Osmanlı
İngiltere’nin hem Mısır hem de boğazlar
konusunda desteğini almak için imzalamıştır.
1. Gümrük vergisi ihracatta %12, ithalatta % 5
olacaktır.
2. İngiliz
tüccarlar
iç
gümrük
vergisi
ödemeyecektir.
ÖNEMLİ! İngiltere, Fransa ve Piyemonte(İtalya) bu
savaşta Osmanlı’nın yanında yer almıştır.
DİKKAT! Piyemonte, İtalyan birliğini sağlama
düşüncesi ile İngiltere ve Fransa’nın desteğini
almak için savaşa katılmıştır.
DİKKAT! Bu anlaşma, Osmanlı’da sermaye birikimini ve
sanayileşmeyi önlemiştir. Osmanlı Avrupa devletlerinin
açık pazarı ve yarı sömürgesi durumuna gelmiştir.
ABDÜLMECİD DÖNEMİ (1839-1861)
DİKKAT! Mısır Sorunu karşısında Avrupalı
devletlerin desteğinin alınmak istenmesi TANZİMAT
FERMANI’nın ilanında etkili olmuştur.
LONDRA ANLAŞMASI(1840)
 Kavalalı’nın yeniden isyan ederek NİZİP
SAVAŞI’nda(1839) Osmanlı’yı bir kez daha
yenmesi üzerine, İngiltere Rusya’yı saf dışı
bırakmak için Londra’da bir konferans toplamış
ve Londra Anlaşması imzalanmıştır.
1. Mısır yönetimi Mehmet Ali Paşa ve oğullarına
bırakılacak.
2. Mısır Osmanlı’ya her yıl vergi verecek.
3. Suriye, Adana ve Girit Osmanlı’da kalacak.
(Kavalalı’yı destekleyen Fransa katılmamıştır.)
PARİS ANLAŞMASININ SONUÇLARI
 Rusya’nın Osmanlı üzerindeki emelleri bir süre engellendi.
 Osmanlı ilk kez Avrupalı devleti sayıldı.
 Karadeniz’in Tarafsızlığı Osmanlı’yı yenik devlet durumuna
getirdi
 Osmanlı ilk kez İngiltere’den bu savaş sırasında dış borç
aldı(1854)
 İlk telgraf hattı bu savaş sırasında kullanıldı.
BOĞAZLAR SORUNU-LONDRA BOĞAZLAR
SÖZLEŞMESİ(1841)
 1841’de Hünkar İskelesi Anlaşması’nın süresinin
dolması
üzerine
Londra
Konferansı
düzenlenmiştir.
 Konferansa; İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya,
Prusya ve Osmanlı temsilcileri katılmıştır.


 SİNOP BASKINI (1853) ile Rusya Osmanlı
donanmasını yakmışsa da müttefiklerin desteği
ile Osmanlı savaşı kazanmıştır.
 İngiltere, Fransa, Avusturya, Prusya, Piyemonte,
Osmanlı ve Rusya’nın katılımı ile Paris
konferansı düzenlenmiş ve Paris Barış
Anlaşması imzalanmıştır. (1856)
1. Osmanlı Avrupa devleti sayılacak ve toprakları
garanti altına alınacak. (İlk kez Avrupa devleti
sayıldı)
2. Eflak ve Boğdan’a özerklik verilecek.
3. Karadeniz tarafsız olacak, savaş gemilerine
kapalı-ticaret gemilerine açık olacak.
4. Alınan yerler karşılıklı verilecek.
5. Tuna’da ticaret gemileri serbestçe dolaşacak.
6. 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi aynen
devam edecek.
BUNU BİL! 1861-1876 yılları arasında tahtta kalan
Abdülaziz Avrupa seyahatine çıkan ilk ve tek
padişahtır. Viyana, Paris ve Londra şehirlerini ziyaret
etmiştir. 1876 yılında Genç Osmanlılar Cemiyeti’nin
baskısı ile, meşrutiyeti ilan etmek istemediğinden
dolayı şeyhülislam fetvasıyla tahttan indirilmiştir.
1876’da V. Murat tahta çıkmışsa da akli dengesi
yerinde olmadığından dolayı aynı yıl o da tahttan
indirilerek II. Abdülhamit tahta çıkmıştır.
LONDRA BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİ (1841)
Boğazlar Osmanlı egemenliğinde olacak,
Barış zamanı boğazlardan yabancı savaş gemisi
geçmeyecek, savaş zamanı ise Osmanlı boğazları
istediği gibi açıp kapayabilecekti.
II. ABDÜLHAMİT DÖNEMİ (1876-1909)
ÖNEMLİ! Londra Boğazlar Sözleşmesi Osmanlı’nın
egemenlik haklarını kısıtlayıcı niteliktedir. Boğazlar
artık uluslar arası bir statü kazanmıştır.
BALKAN BUNALIMI
 Avrupa’da İtalya(1870) ve Almanya’nın(1871)
siyasi birliğini sağlamasıyla değişen güç
dengelerinden cesaretlenen Rusya hem
53
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
KIBRISIN
KAYBEDİLMESİ(1878):
Desteği
karşılığı İngiltere’ye askeri üs olarak verilen Kıbrıs,
I. Dünya Savaşı’nda İngilizlerce ilhak edilmiştir.
Karadeniz’de donanma bulundurmaya başlamış
hem de panslavist politikasına ağırlık vermiştir.
 İlk olarak Hersek’te çıkan isyan (1875) bir yıl
içinde Sırp, Bulgar ve Karadağ’ın katılımı ile
genişlemiş ve BALKAN BUNALIMI ortaya
çıkmıştır. (1876)
 Yeni bir Osmanlı-Rus savaşını istemeyen
İngiltere ve Fransa’nın girişimi ile İstanbul Haliç
Tersanesinde
TERSANE
(İSTANBUL)
KONFERANSI toplanmıştır.
 Konferansa
Osmanlı,
İngiltere,
Fransa,
Avusturya, Rusya, Almanya ve İtalya katılmıştır.
FRANSA’NIN TUNUS’U İŞGALİ(1881): Fransızlar
Cezayir ile Tunus arasındaki sınır olaylarını
bahane ederek işgali gerçekleştirmiştir.
İNGİLTERE’NİN MISIR’I İŞGALİ (1882): 1869
yılında Süveyş Kanalı’nın Fransızlarca açılması
Mısır’ın önemini artırmıştır. İngilizler için hayati
değeri olan doğudaki sömürgelerin güvenliği
açısından kilit rol oynayan Mısır 1882’de
İngilizlerce, karışıklıklar bahane edilerek işgal
edilmiştir.
ÖNEMLİ! Konferans sırasında Avrupa’lı devletlerin
içişlerine
karışmasını
önlemek
için
Genç
Osmanlılar’ın çabaları ile I. MEŞRUTİYET ilan
edildi.(1876)
GİRİT SORUNU
 Girit’de HALEPE FERMANI(1878) ile ıslahatlar
yapılmıştır. Buna göre Girit Rum vali tarafından
yönetilecekti.
 Yunanistan 1896’da Girit’i işgal etti. Bunun
üzerine
çıkan
DÖMEKE
SAVAŞI(1897’nı
Osmanlı kazanmışsa da Avrupalı devletlerin
araya girmesiyle İstanbul Anlaşması imzalanmış
ve Girit’e özerklik verilmiştir.
 Yunanistan, II. Meşrutiyet’in ilanı sırasındaki
karışıklıktan yararlanarak Girit’i işgal etmiş,
Osmanlı’da Atina Anlaşması (1913) ile bu
durumu kabullenmiştir.
 Meşrutiyet’i dikkate almayan Avrupa devletleri
Osmanlı’dan Sırp ve Karadağ’daki kuvvetlerini
çekmesini ve Bulgaristan ile Bosna-Hersek’e
özerklik vermesini istediler. Osmanlı’nın bu
istekleri reddetmesi üzerine Rusya savaş ilan
etmiştir.
93 HARBİ(1877-1878 OSMANLI-RUS SAVAŞI)
 Savaş Balkanlar ve Kafkasya’da olmuştur. Ruslar
Doğuda Erzurum’a, Batıda ise Çatalca’ya kadar
ilerlemiştir. Osmanlı barış istemek zorunda
kalmıştır.
AVUSTURYA’NIN
BOSNA-HERSEK’İ
İLHAKI(1908):
II.
Meşrutiyet
sürecindeki
karışıklıktan
faydalanan
Avusturya
bölgeyi
topraklarına katmıştır.
UNUTMA! 93 harbinde Nene Hatun Erzurum
savunması, Gazi Osman Paşa Plevne savunması ile
ünlüdür.


DİKKAT! Türk tarihindeki ilk boykot bu gelişme
sonrası Avusturya mallarına yönelik yapılmıştır.
AYESTEFENOS ANLAŞMASI(1878)
Bu anlaşma da Büyük Bulgar Krallığı kurulması ve
Ege’ye uzanması İngiltere, Fransa ve Avusturya’yı
rahatsız etmiştir.
Bunun üzerine itiraz etmişler ve anlaşma geçersiz
sayılarak Berlin Anlaşması imzalanmıştır.
BULGARİSTAN’IN BAĞIMSIZ OLMASI(1908): II.
Meşrutiyet sürecindeki karışıklıklardan faydalanan
Bulgaristan bağımsızlığını açıklamıştır.
BERLİN ANLAŞMASI(1878)
Bulgaristan üçe bölünerek özerk bir prenslik
olmuştur.
2. Sırbistan, Romanya ve Karadağ’a bağımsızlık
verilecek.
3. Bosna-Hersek özerk olacak, hukuken Osmanlı’ya
yönetimi Avusturya’ya bağlanacak.
4. Kars, Ardahan ve Batum Rusya’ya bırakılacak,
Doğubeyazıt Osmanlı’da kalacak.
5. Girit ve Ermenilerin oturduğu yerlerde ıslahat
yapılacak.
DİKKAT! Ermeni sorunu doğdu.
6. Osmanlı Rusya’ya savaş tazminatı ödeyecek
(Ayestefanos’un iki katı)
DİKKAT! Osmanlı bu ağır tazminattan sonra dış
borçların da etkisiyle iflas etti.
DİKKAT! Osmanlı Berlin Anlaşması’nda İngilizlerin
desteğini alabilmek için Kıbrıs’ı askeri üs olarak verdi.
DİKKAT! İngiltere Bu anlaşmayla artık Osmanlı toprak
bütünlüğünü savunmaktan vazgeçmiş ve Osmanlı
denge politikası kapsamında Almanya’ya yaklaşmaya
başlamıştır.
1.
54
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
OSMANLI’DA İSYANLAR, ISLAHATLAR ve DEMOKRATİKLEŞME
HAREKETLERİ (XVII. yy-XX. yy)
17.YY İSYANLARI (DURAKLAMA
DÖNEMİ)










 EKBER ve ERŞED sistemini getirdi.
DİKKAT! Türk tarihinde ilk kez verasetteki belirsizlik giderilmiştir.
GENEL NEDENLERİ
Savaşların uzun sürmesi
Padişah ve devlet adamlarının yetersizliği
Merkez ve taşra teşkilatlarının bozulması
Rüşvet ve adam kayırma
Toprak yönetiminde ve askeriyede bozulmalar
Vergilerin artması
Avrupadaki teknik gelişmelere ayak uydurulamaması
Paranın değer kaybetmesi
Esnaf teşkilatının bozulması
İşsizliğin artması
Taht kavgalarını ve
kardeş katlini önler.
(OLUMLU)
Yeteneklinin yolu
kesilir. (OLUMSUZ)
KUYUCU MURAT PAŞA (1606-1611): Baskı ve
şiddet ile devlet otoritesini sağlamaya çalışmıştır.
II. OSMAN(GENÇ 1618-1622): Gerçek yenilik
düşüncesine sahip ilk padişahtır.
 Hotin seferi sırasında yeniçeri ocağını kaldırmayı
düşünmüştür.
MERKEZ(İSTANBUL)
İSYANLARI:
Ana
sebepleri; maaşların zamanında ödenmemesi,
düşük ayarlı paralar ve cülus bahşişidir.
 Yeniçeriler
çıkartmış, bazen
çıkarları
zedelenen devlet adamları ve ulema ile halk
da desteklemiştir.
1. Genç Osman’ın öldürülmesi(1622)
2. Vakay-ı Vakvakiye-Çınar Vakası(1656) en
ünlüleridir.
İLK KEZ
 Şeyhülislamın yetkilerini kısıtladı.
 Ulemanın yetki ve ödeneklerini azalttı.
 Saray dışı evlilik yaptı.
Amacı; saray kadınlarının
etkinliğini kırmaktır.
 İçki yasağı getirdi.
SONUÇ: Yeniçeriler tarafından öldürülen ilk padişah
oldu.
IV.MURAT (1623-1640): İçki, tütün ve sokağa
çıkma yasağı uyguladı. Kahvehaneleri kapattı.
Böylece İstanbul’da asayişi sağladı. Kapıkulu
ocaklarını düzenledi.
CELALİ (ANADOLU) İSYANLARI: Ana
sebepleri; tımar sistemindeki bozulmalar, uzun süren
savaşlar, rüşvet ve iltimas ile vergilerdir.
1. Karayazıcı
2. Canbulatoğlu
Vergi yüzünden
3. Kalenderoğlu
çıkan ilk isyan I.
4. Katırcıoğlu
Selim devrindeki
5. Gürcü Nebi
BOZOKLU CELAL
isyanıdır.
en ünlüleridir.
İLK RİSALE
 Koçi Bey ve Katip Çelebi risaleler hazırlamıştır.
DİKKAT! Koçi Bey bozulmayı rüşvet ve iltimasa,
yeteneksiz devlet adamlarına bağlar. Katip Çelebi
ise medreselerin (ilmiyenin) bozulmasına bağlar.
UNUTMA! Anadolu’daki isyanlar sosyal ve ekonomik
yapıyı daha çok bozmuş ve yatay hareketlilik
artmıştır.
I.İBRAHİM (1640-1648): Sadrazam Kemankeş
Mustafa Paşa’nın yardımı ile;
EYALET İSYANLARI: Merkezi otoritenin
zayıflaması ile Yemen, Basra, Mısır, Bağdat, Eflak
ve Boğdan gibi uzak eyaletlerde valilerin çıkardığı
bağımsızlık isyanlarıdır.
KOÇİ BEY risalesi I.İbrahim’e de
sunulmuştur.




17. yy eyalet isyanlarında milliyetçi karakter
yoktur. Bu yüzden zayıf niteliklidir.
17. YY ISLAHAT VE ISLAHATÇILARI
Akçenin ayarını düzenledi.
Vergileri düzenledi.
Maaşlar zamanında ödendi.
Tımarla ilgili projeler hazırlandı.
IV. MEHMET (1648-1687)
I. AHMET (1603-1617): KAFES USULÜ’nden
TARHUNCU AHMET PAŞA: İlk DENK BÜTÇEyi
yaptı.
 Saray masraflaranı kıstı.
 Hazine alacaklarını topladı.
 Hediye ve bahşişleri azalttı.
yetişen ilk padişahtır. (sancağa çıkma usulünü
kaldıran III. Mahmet’tir.
Merkezi otorite artar.
(OLUMLU)
Tecrübesizlik (OLUMSUZ)
SONUÇ: Öldürüldü!
55
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
UNUTMA! Elçilerin sefaretnameleri bundan sonra
yapılacak ıslahatlarda risaleler gibi etkili olacaktır.
 Kumaş(İstanbul), kağıt(Yalova) ve çini fabrikaları
açılmıştır.
 Enderun ve Yeni Cami kütüphaneleri açılmıştır.
 Doğu klasikleri Osmanlıcaya çevrilmiştir.
 Minyatür gelişmiştir. (Levni)
 Dönemin ünlü şairi NEDİM’dir.
 İlk çiçek aşısı uygulandı.
 III.Ahmet
 İtfaiye (tulumbacılar) kuruldu.
Çeşmesi
 Batı tarzı mimari gelişti.
 III.Ahmet Yemiş
KÖPRÜLÜ MEHMET PAŞA
Kadızadeler
sorununu çözdü.




Şartlar ileri sürerek
sadrazam olan ilk
kişi.
Saray devlet işlerine karışmayacak.
Tüm uygulamaları onaylanacak.
Atamalarda tam yetkili olacak.
Şikayet halinde savunma hakkı tanınacak.
Odası (Topkapı)
 III.Ahmet
Kütüphanesi
 Nevşehirli D.İ.P.
Külliyesi
KÖPRÜLÜ FAZIL AHMET PAŞA
 Girit, Podolya, Uyvar, Novigrad fetihleri.
MERZİFONLU KARA MUSTAFA PAŞA
 II. Viyana kuşatması
DİKKAT! Bu dönemde askeri
Islahat yok.
KÖPRÜLÜ FAZIL MUSTAFA PAŞA
AMCAZADE HÜSEYİN PAŞA
DİKKAT! İlk batılılaşma hareketleri
Başlar. Matbaa batıdan alınan ilk
Teknik yeniliktir.
Köprülüler dönemi Duraklama içinde YÜKSELME
sayılır. Genel olarak askeri ve mali düzenlemeler
yapılmıştır.

17. YY ISLAHATLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ
 Eski düzeni yeniden sağlamayı amaçlar. (Eskiye
dönüş)
 Avrupadaki gelişmeler dikkate alınmaz.
 Askeri ve mali alanda yoğunlaşır.
 Plansız, programsız ve yüzeyseldir. Köklü çözümler
getirmez.
 Baskı ve şiddet ile otoriteyi sağlamaya çalışır.
 Tepeden yapılır, talep yoktur.
 Bazı devlet adamları ıslahatçı olup, ıslahatlar
ıslahatçılara bağlıdır.
 Güzel sanatlar ve mimaride gelişme görülür.
 En çok yeniçeriler karşı çıkmış, çıkarı zedelenen
devlet adamları ve ulema da yeniçerileri
desteklemiştir.

DİKKAT! Halk kötü gidişi batılılaşmaya
bağlayarak
yenilikleri
ortadan
kaldırmıştır.
I.MAHMUT(1730-1754)
 İlk kez Avrupalı askeri uzmanlardan yararlanıldı.
 İlk uzman COMTE DE BONNEVEL(Humbaracı
Ahmet Paşa) Humbaracı ve Topçu ocağını ıslah
etti.
 Ordu; bölük, tabur alay şeklinde yeniden
düzenlendi.
 HENDESEHANE kuruldu.
18. YY ISLAHAT ve ISLAHATÇILARI
LALE DEVRİ (III. AHMET) 1718-1730
 İbrahim Müteferrika ve Said Efendi ilk Osmanlı
matbaasını kurdu.
Matbaada dini kitapların
yayınlanması
yasaklanmıştır. Amaç
MÜSTENSİH, HATTAT ve
MÜZEHHİPlerin işsiz
kalmaması.
PATRONA HALİL İSYANI(1730)
Halk yoksulluk içinde yaşarken Lale Devri
yöneticilerinin şaşaalı bir hayat sürmesi ve çok
miktarda saray ve köşk yapılması üzerine
yeniçeriler halkın da desteğiyle isyan etmiş ve
III. Ahmet tahttan indirilmiş, Nevşehirli D.İ.Paşa
öldürülmüştür.
İsyanın sloganı “artık köşk istemiyoruz”
olacaktır.
Hendesehane; subay yetiştiren ve
matematik eğitimi verilen BATI
TARZI İLK KURUMdur. III.Selim’in
kuracağı Mühendishane-i Berri
Humayunun da temelidir.
Bu matbaada;
Vankulu Lugatı(ilk)
Tuhfetül Kibar ve
Cihannüma (Katip
Çelebi) ve Naima
tarihi basılmıştır.
DİKKAT! I. Mahmut’un askeri ıslahatları 17361739 Osmanlı- Rus/Avusturya savaşlarında etkisini
göstermiş ve bu savaş kazanılmıştır.
 RUMİ TAKVİM yapıldı. (Kullanımı 19. Yy)
 Halk kütüphanesi açıldı.
 İlk geçici elçilikler açılmıştır. İlk Osmanlı elçisi
Paris’e giden YİRMİSEKİZ ÇELEBİ MEHMET
EFENDİ’dir.
DİKKAT! Kapütülasyonlar
getirildi(1740).
56
sürekli
hale
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
 Teknik okullarda ilk kez FRANSIZCA okutuldu.
 Şeyhülislamın yetkilerini kısıtladı.
 Yerli malına önem verildi. Yedi Vahit uygulandı.
III.MUSTAFA(1757-1774): Dönemin sadrazamı
KOCA RAGIP PAŞA da ıslahatçıdır.
 Macar asıllı Baron de TOTT sürat topçuları
ocağını kurdu.
 MÜHENDİSHANE-İ
BAHRİ
HUMAYUN
kuruldu(1773).
 Tersaneler ıslah edilerek yeni savaş gemileri
yapıldı.
 Bazı bilimsel eserler Fransızca’dan çevirilmiştir.
 ESHAM senetleri hazırlanmıştır.
 Hazine düzenlenmiş denk bütçe yapılmıştır.
DİKKAT!
Nizam-ı
Cedit
ordusu
savunmasında başarılı olmuştur.
KABAKÇI MUSTAFA İSYANI(1807)
NEDENLERİ: Yeniçerilerin Nizam-ı Cedit ordusundan
rahatsızlığı
 Islahatların bazı çevreleri rahatsız etmesi.
 Tımarlara el konulması.
 Ayanların tepkisi.
 Islahatların ekonomik sıkıntı getirmesi
DİKKAT! Ekonominin son iki yüz yıldaki en iyi
dönemidir.
III.Selim öldürülmüş yerine IV. Mustafa getirilmiştir.
Ancak Rusçuk ayanı yenilik yanlısı ALEMDAR
MUSTAFA PAŞA isyanı bastırarak II.Mahmut’u tahta
çıkartmıştır.
I.ABDÜLHAMİT(1774-1789): Cezayirli Hasan
Paşa’nın çabasıyla tersaneler kuruldu, yeni gemiler
yapıldı.
18. YY ISLAHATLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ
 İSTİHKAM OKULU açıldı. (subay okulu).
 Ulufe alım satımı yasaklandı.
 Humbaracı, lağımcı, sürat topçuları ocakları ıslah
edildi.
 İlk kez YERLİ MALIna önem verildi.
 Yabancı uzmanların Müslüman olma şartı
kaldırıldı.
 ESHAM uygulaması yoğunlaştı..
 Batı tarzı kurumlar kurulur.
 İlk kez batı örnek alınır (LALE DEVRİ)
 Askeri mali alanda yoğunlaşır, diğer alanlarda da az
da olsa görülür.
 Köklü yenilikler düşünülmüştür.
 Islahatlar daha kapsamlıdır.
 Islahatlar kişilere bağlı kalmamış, devlet politikası
haline getirilmeye çalışılmıştır.
 Tüm devlet adamları ıslahatçıdır.
 En çok yeniçeriler karşı çıkmış, çıkarı zedelenen devlet
adamları ve ulema da yeniçerileri desteklemiştir.
DİKKAT! Eshamın bu dönemde
uygulanması 1774 Küçük Kaynarca
Antlaşmasındaki tazminat hükmünün
Osmanlı’yı zorlamasındandır.
III.SELİM-NİZAM-I
1807)
CEDİT DÖNEMİ
AKKA
19. YY ISLAHAT ve ISLAHATÇILARI
(1789-
II. MAHMUT ISLAHATLARI (1808-1839)
III. Selim Fransız İhtilalinden etkilenmiş,
MERKEZ TEŞKİLATINDA ISLAHATLAR
 1808 Sened-i İttifak imzalandı.
 Divan kaldırıldı. Yerine HEYET-İ VÜKELA kuruldu.
Osmanlı’da ilk radikal değişiklikleri
düşünmüştür.
 MEŞVERET MECLİSLERİ oluşturdu. Risaleler ve
lahiyalar topladı.
 Nizam-ı Cedit ordusunu kurdu. (Fransız modeli)
 İrad-ı Cedit hazinesini kurdu.
 Fransa’dan asker eğitimi için subaylar getirtti.
 Yeniçerilere eğitim zorunluluğu getirdi.
 Levent ve Selimiye kışlalarını kurdu.
 İlk SÜREKLİ ELÇİLİKLER açıldı.
ESKİ
Sadrazam
Sadaret Kethüdası
Reisülküttap
Defterdar
Kazasker
(YENİ)
(YENİ)
YUSUF AGAH EFENDİ ilk sürekli elçi
olup Londra’da görevlendirilmiştir.
YENİ
Başvekil (Başbakan)
Dahiliye Nazırı (İçişleri)
Hariciye Nazırı (Dışişleri)
Maliye Nazırı
Adalet Nazırı
Evkaf Nazırı (Vakıflar)
Ticaret Nazırı
 Danışma niteliği taşıyan meclisler kuruldu.
 İlk devlet matbaası kuruldu. (MATBAA-İ AMİRE)
 MÜHENDİSHANE-İ BERR-i HUMAYUN kuruldu.
Temeli
HENDESEHANEDİR.
MECLİSİ VALAY-I
AHKAM-I ADLİYE
Yönetim ve adalet işlerinden sorumlu.
DAR-I
ŞURAY-I
BABIALİ
Bürokrasi ve idari işler ile memurların
tayin, terfi, yargılama işleri. (Danıştay)
DAR-I
ASKERİ
57
ŞURAY-I
Askeri işlerden sorumlu.
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
 Memurluk dahiliye ve hariciye olarak ikiye ayrıldı.
 Memurlara setre(ceket), pantolon ve fes giyme
zorunluluğu getirildi.
 Memurlara rütbe ve nişan uygulaması getirildi.
 Resmi dairelere padişah resmi asıldı.
 Tımar kaldırılarak memurlara maaş bağlandı.
 Müsadere kaldırılarak, memurlara da mülkiyet
hakkı tanınmıştır.
Yeniçeri Ocağının kaldırılması ile;
 Merkezi otorite güçlendi.
 Padişahlar yönetime egemen oldu.
 Islahatlar kalıcı hale geldi.
DİKKAT! II. Mahmut yeniçeri ocağını halk ve Topçu
Ocağının desteğini alarak kaldırmıştır.
UNUTMA! Ocağın kaldırılması ve yerine geçen ordunun
henüz olgunlaşmamış olması 1828-1829 Osmanlı-Rus
savaşında askeri boşluk doğurmuştur.
Müsaderenin tam olarak kaldırılması
Tanzimat dönemindedir.
 Din ve
mezhep
ayrımının
vurgulandı.
 Pasaport zorunluluğu getirildi.
 Yeniçeri Ocağının yerine ASAKİR-İ MANSURA-İ
MUHAMMEDİYE ordusu kurulmuştur.
 Tımarlı
sipahiler
yerine
REDİF
Birlikleri
kurulmuştur.
 Askeri ve idari yetkili Müşirlik(valilik) kurulmuştur.
 Seraskerlik(Komutanlık) kuruldu.
 Harbiye, Tıbbıye ve Mızıka-ı Hümayun okulları
kuruldu.
 Avrupa’ya askeri amaçlı öğrenciler gönderildi.
yapılmayacağı
TAŞRA TEŞKİLATINDA ISLAHATLAR
 Ayanlık kaldırıldı. İllere merkezden valiler tayin
edildi.
Alemdar’ın öldürülmesi ile ayanlar
siyasi gücünü kaybetmiştir.
EĞİTİM-KÜLTÜR ISLAHATLARI
 Rüştiyeler açıldı. (Ortaokul)
 Mekteb-i Maarif-i Adliye açıldı. (Memur yetiştirmek
için)
 İstanbul için ilköğretim zorunlu hale getirildi.
 TAKVİM-İ VAKAY-I çıkartıldı. (1831)
 Tımar ve zeamet kaldırıldı.
 Nüfus ve mülk sayımı yapıldı.
Nüfus-askerlik, mülk-vergi işleri için
sayıldı. Modern sayım değildir. Sadece
erkekler sayıldı.
TAKVİM-İ VAKAY-I
 İlk resmi gazete.
 Fransızca ve Türkçe olarak haftalık yayınlanır.
 Amaç; ıslahatları ve devlet düzenlemelerini halka
duyurmaktır.
 Muhtarlık sitemi kuruldu, köy ve mahalleler yeniden
teşkilatlandırıldı.
DİKKAT! Muhtarlık
önemli bir adımdır.




ayanlığın




kaldırılmasında
Padişah kimlik değiştirmeden yurt gezilerine çıktı.
Posta ve polis teşkilatları kuruldu.
İtfaiye örgütü düzenlendi.
Karantina ilk kez uygulandı.
Batı tarzı müzik serbest bırakıldı.
İlk ulusal marş bestelendi.
Din ve mezhep ayrımı yapılmayacağı vurgulandı.
Mehterhane kaldırılarak MIZIKA-I HÜMAYUN,
TIBBIYE ve HARBİYE okulları açıldı.
Batı tarzı okulların açılması ile Tevhid-i
Tedrisat Kanununa kadar sürecek
eğitimde ikilik yaşanmıştır.
UNUTMA! Bu dönemde taşra yönetimindeki
değişikliklerin hemen hepsi merkezi otoriteyi
güçlendirmeye yöneliktir.
EKONOMİK ISLAHATLAR
ASKERİ ISLAHATLAR
 Tımar ve zeamet kaldırıldı, maaşa geçildi.
 Müsadere kaldırıldı, ancak tam uygulaması
Tanzimat dönemindedir.
 Yerli malı kullanımı özendirildi. (AMAÇ; dışa
bağımlılığı azaltmaktır.)
 Çuha(kumaş), silah ve cephane fabrikaları kuruldu.
 Karayolu yapımına önem verildi.
 Osmanlı tüccarlarının yabancılarla mücadele
edebilmesi için gümrük düzenlemeleri yapıldı.
Ancak Balta Limanı Ticaret Anlaşmasıyla bu
düzenlemeler tamamen yıkıldı.
 Nizam-ı Cedit yerine SEKBAN-I CEDİT ordusu
kuruldu.
BUNU BİL! Bu ordunun kurulmasında Alemdar
Mustafa Paşa etkili olmuştur. Alemdar Vakası
olarak bilinen olayla Alemdar Mustafa Paşa
öldürülmüş, Kandıralı İsyanı ile de ocak
kaldırılmıştır. (1808)
 Eşkinci Ocağı kuruldu. Bu Ocakta yeniçerilerin
isyanı ile kaldırıldı.
 VAKAY-I HAYRİYE adıyla da bilinen Yeniçeri
ocağı kaldırıldı.(1826)
DİKKAT! II. Mahmut birçok önemli ıslahat yapmışsa
da dönemin siyasi olayları bunları gölgede
bırakmıştır.
58
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
19.YY DEMOKRATİKLEŞME
HAREKETLERİ
TANZİMAT FERMANI/GÜLHANE HATT-I
HUMAYUN-U (3 KASIM 1839)
SENED-İ İTTİFAK (1808)
Belge II. Mahmut döneminde
hazırlanmıştır.
II. MAHMUT ile AYANLAR arasında imzalanmıştır.
(Alemdar
Mustafa
Paşa
sadrazam
olarak
imzalanmasını sağlamıştır.)
YAYINLAYAN: ABDÜLMECİD
HAZIRLAYAN: Mustafa Reşit Paşa (Dışişleri Bak.)
DÜŞÜNCE: Osmanlıcılık
DIŞ ETKİ: Mısır ve Boğazlar sorunu karşısında
Avrupalı devletlerin desteğinin alınmak istenmesi.
NEDEN: Taşrada ayanların güçlenmesi.
 Merkezin otoritenin zayıflaması.
 Yeniçerilere karşı ayanların desteğini almak.
 Islahatlara destek sağlamak.
Dış baskı yok!!!
MADDELERİ:
1. Padişah devletin temeli, ona karşı çıkacak
isyanlarda birlikte hareket edilecek.
2. Ayanlar padişaha bağlı kalacak.
3. Sadrazam padişahın vekili, kanunlara ve senede
uygun emirlerine uyulacak.
4. İstanbul’da isyan çıkarsa ayanlar müdahale
edecek.
5. Asker ve vergi toplanmasında ayanlar yardım
edecek.
6. Karşılıklı güvence verilecek.
7. Ayanlık babadan oğla geçecek.
8. Vergilerin miktarı birlikte belirlenecek.
9. Yoksullar ve reaya korunacak.
AMAÇ:




Avrupalı devletlerin içişlerine karışmasını
önlemek.
İmparatorluğu dağılmaktan kurtarmak.
Mısır ve Boğazlar konusunda Avrupalı
devletlerin desteğini kazanmak.
Batılılaşmak, demokratikleşmek.
MADDELERİ:
1. Mahkemeler herkese açık, adil yargılama olacak.
2. Can, mal, namus güvenliği, vergi adaleti, din ve
vicdan hürriyeti, suçun kişiselliği…
3. Müsadere tamamen kaldırılacak.
4. Gelire göre vergi,
5. Haklar devlet güvencesinde olacak,
6. Rüşvet ve iltimas önlenecek,
7. Askerlik vatan borcu ve süresi 5 yıl olacak.
8. İltizam kaldırılacak.
ÖNEMİ: Sözleşmedir. (İki taraflı)
1. Padişahın otoritesini kısıtlayan ilk belgedir.
2. Tepeden inme bir belgedir.
3. Merkezin isteğiyle yapılmıştır.
4. Karşılıklı birbirini tanıma vardır.
5. Var olan sisteme yasal zemin oluşturur.
6. Belgenin daha sonra gelecek sadrazam
şeyhülislamlarca da imzalanarak sürekliliği
hedeflenmiştir.
Vergileri artık
MUHASSIL toplar!
ÖNEMİ:
DİKKAT! 1808’de yeniçeri ayaklanması sonucu
Alemdar Mustafa Paşa öldürülünce ayanların gücü
kırılmış ve tavsiye edilmişlerdir. Sened-i İttifak’ta
uygulanmamıştır.
 Hukuk devleti yolunda ilk adım.
 Basın, edebiyat, eğitim ve sanatla ilgili hüküm
yoktur. (Ancak bu alanlarda yenilikler görülür)
 Anayasacılık ve demokratikleşme adımıdır.
 Ferman niteliğindedir. (Tek taraflı)
 İlk kez padişah kanun üstünlüğünü kabul eder.
 Batılılaşma hız kazandı.
 Halkın rolü, baskısı yoktur.
ISLAHAT FERMANI (28 ŞUBAT 1856)
Sened-i İttifak; padişahın yetkilerini
kısıtlaması açısından Magna
Carta’ya benzer ancak halk isteği
olmadığından ayrılır.
YAYINLAYAN: ABDÜLMECİD
DÜŞÜNCE: Osmanlıcılık
DIŞ ETKİ: 1856 Paris Antlaşması
AMAÇ:



59
Avrupalı devletlerin içişlerine karışmasını
önlemek.
İmparatorluğu dağılmaktan kurtarmak.
Paris Konferansında Avrupa devletlerinin
desteğini almak.
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
Bankacılık hız
kazanmıştır…
 MECLİS-İ ALİ
TANZİMAT kuruldu.
DİKKAT! Kanun,
yönetmelik, tüzük
hazırlar.
HUKUK
1.
2.
Batılılaşmak, demokratikleşmek.
MADDELERİ:
Tanzimattaki ilkeler herkese uygulanacak.
Patrikhane meclisi gayrımüslim ihtiyaçlarını
devlete bildirecek.
Azınlık din görevlilerine maaş bağlanacak.
Azınlıklar memur olabilecek.
Azınlıklar askeri ve sivil okullara kabul edilecek.
Müslim-Gayrımüslim
davalarına
karma
mahkemeler bakacak.
Yabancılar taşınmaz mal alabilecek.
Azınlıklar il meclislerine girebilecek.
Cemaat meclisleri kurulabilecek.
Azınlıklara hakaret edilmeyecek.
Azınlıklar her türlü mal edinme miras hakkına
sahip,
Azınlıklar kendi dilinde eğitim yapacak, okul
açacak.
İşkence ve angarya yasaklanacak.
Azınlıklar mahkeme kurabilecek,
Herkes şirket kurabilecek.
Bedelli
askerlik geldi
ÖNEMİ: Paris Antlaşmasına eklendi(1856).
Böylece Avrupalı devletlerin içişlerine karışması için
hukuki zemin oluştu.
 Müslümanların tepkisini çekti.
TANZİMAT-ISLAHAT KARŞILAŞTIRMA
 Genel haklar
 Özel haklar (azınlık
(Tüm halka)
ve yabancılara)
 Yönetim iradesi
 Dış baskı var.
var.
 Gayrımüslimlere
askerlik bedelli.
 Askerlik vatan
borcu.
İki belge de padişahın mutlak otoritesini
sınırladı. Padişah hukuk üstünlüğünü kabul etti.
EĞİTİM
ABDÜLAZİZ
(1861-1876)
 Meclis-i Maarif-i
Umumiye kuruldu.
 Askeri İdadi açıldı.
(1845)
 DARÜLMUALLİMİN
açıldı.(Erkek öğretmen
okulu-1848)
 MÜLKİYE açıldı (Devlet
adamı yetiştirmek için)
 ENCÜMEN-İ DANİŞ
kuruldu.
DİKKAT! Encümen-i
Daniş bilim
akademisidir, ders
kitapları hazırlar.
 DARÜLFÜNUN açıldı.
(1863- İlk modern
üniversite)
 Galatasaray Sultanisi
açıldı.(1868)
 Yabancı devletlere okul
açma izni verildi. (1869)
 Maarif Nizamnamesi
çıkartılarak MAARİF
NEZARETİ kuruldu.
(1869)
 DARÜLMUAALİMAT
açıldı. (Kız öğretmen
okulu-1870)
 DARÜŞŞAFAKA açıldı.
(Yoksul öğrenciler için1873)
EKONOMİ-MALİYE
TANZİMAT DÖNEMİ ISLAHATLARI (1839-1876)
ABDÜLMECİD
(1839-1861)
 Tüm yurttaşları
kapsayacak ceza
kanunu yapıldı.
 Memurlar kanunu
yapıldı.
 ŞURAY-I DEVLET
(Danıştay) kuruldu.
 DİVAN-I AHKAM-I
ADLİYE (YARGITAY)
kuruldu.
 Nizamiye mahkemeleri
(karma) açıldı.
 Ahmet Cevdet Paşa
tarafından MECELLE
hazırlandı.
DİKKAT! MECELLE İslam
dünyasında ilk medeni
kanundur.
 Kanunların
yayınlandığı DÜSTUR
dergisi çıkartıldı.
 Ticaret mahkemeleri
kuruldu.
 Fransa’dan ceza ve
ticaret kanunları alındı.
 Mahkemeler herkese
açık ve bağımsız hale
getirildi.
 İl genel meclisleri
kuruldu.
DİKKAT! Halk seçer.
Valiye yardımcı olur.
SOSYAL-KÜLTÜREL-İDARİ

60
 Posta pulu kullanılmaya
başlandı. (1862)
 1864 VİLAYET
NİZAMNAMESİ ile
eyaletten il sistemine
geçildi.
 1864 MATBUAT
NİZAMNAMESİ çıkartıldı.
 İlk mizah dergisi
DİYOJEN çıkartıldı.
 Şinasi TASVİR-İ EFKAR
gazetesini çıkarttı. (1862)
 İlk kadın dergisi
TERAKKİ-İ
MUKADDERAT
(kadınların yükselişi)
çıkartıldı.(1869)
 Abdülaziz yurtdışı
gezisine çıktı. (Yurtdışı
gezisine çıkan ilk ve tek
padişah)
 Nüfus sayımı yapılarak
MECİDİYE adı verilen
(kafa kağıdı) kimlik
verildi.
 Dolmabahçe Sarayı
yapıldı.
 CERİDE-İ HAVADİS
adıyla Türkçe, yarı
resmi gazete çıkartıldı.
(1840)
 İlk Türk dergisi VEKAY-I
TIBBIYE çıkartıldı.
 RUMİ TAKVİM
kullanılmaya başlandı.
 İlk telgraf hattı kuruldu.
(1855 İstanbul-Edirne
arası)
 İlk özel gazete
TERCÜMAN-I AHVAL
çıkartıldı. (1860)
 İlk kağıt para basıldı.
(KAİME)
 ŞİRKET-İ HAYRİYE
kuruldu. (1851)
 İlk dış borç alındı. (1854
İngiltere)
 İlk demiryolu hattı İzmirAydın arasında yapıldı.
(1860)
 Arazi kanunnamesi
çıkartılarak özel mülkiyet
yaygınlaştırıldı. (1858)
 İltizam kaldırıldı. Vergiler
MUHASSIL tarafından
toplanmaya başlandı.
 % 10 AŞAR VERGİSİ
uygulanmaya başladı.
 İlk banka, BANK-I
DERSAADET kuruldu.
(1847)
 BANK-I OSMANİ
ŞAHANE açıldı. (İngiliz)
 Memleket sandıkları
açıldı.
DİKKAT! Mithat Paşa ilk
Rusçuk’ta açmış (1863),
daha sonra nizamname ile
yaygınlaştırılmıştır. (1867)
 Süveyş Kanalı açıldı.
(1869- Fransız İngiliz
işbirliği ile.
 Osmanlı donanması
yenilenerek dünyanın 3.
Büyük filosu haline
getirildi.
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
I.MEŞRUTİYET-KANUN-İ ESASİ
(23 ARALIK 1876)
YASAMA




İLAN EDEN: II.ABDÜLHAMİT
İLAN ETTİREN: GENÇ OSMANLILAR(İç etki)
DÜŞÜNCE: OSMANLICILIK
DIŞ ETKİ: Tersane (Haliç) Konferansı
ÖRNEK: Polonya, Belçika ve Prusya anayasaları.
HAZIRLAYAN: Mithat Paşa
HEYET-İ AYAN
Padişah atar.
40 yaş.
Ömür boyu seçilir.
Subaylık, valilik vb
görevlerde
bulunanlardan
HEYET-İ MEBUSAN
 4 yılda bir seçilir.
 25yaş.
 Halk seçer.
 Vergi verme şartı.
 Erkekler oy kullanır.
(MEŞRUTİYETİN
SİMGESİ)
 Meclisi toplama-dağıtma yetkisi padişahta. (Kısa
ömürlü olmasında etkili)
 Veto yetkisi padişahta.
 Milletvekilleri padişah izni olmadan kanun teklif
edemez.
 Çift dereceli seçim uygulanır.
 Meclis başkanını padişah seçer.
Mithat Paşa’nın hazırladığı 140 maddelik
KANUN-İ CEDİT (taslak) Heyet-i Vükela
tarafından tek tek görüşülerek 119
maddeye düşürülmüş ve yayınlanmıştır.
AMAÇ:
 Osmanlı’nın
bütünlük
ve
sürekliliğini
sağlamak. (Dağılmayı önlemek)
 Milliyetçiliği-Panslavzmi önlemek.
 Avrupa’lı devletlerin desteğini almak.
(Tersane Konferansını geçersizleştirmek)
 Tek bir Osmanlı milleti oluşturmak.
DİKKAT! Yasama padişaha bağlı.
PADİŞAH ÜSTÜNLÜĞÜ.
YARGI
 Yargıçların özlük işleri yasayla düzenlenir.
 Hakim güvencesi getirilmiştir.
 Bir cürümle mahkum olmadıkça azledilemezler.
 Yargı bağımsız mahkemelere aittir.
DİKKAT! Avrupa’daki demokrasi hareketleri ve
Tanzimat’ın getirdiği özgür düşünce ortamı
Meşrutiyete geçişte etkili olmuştur.
BAZI MADDELERİ:
1. Saltanat ve hilafet hakkı Osmanoğulları ailesine
aittir.
2. Resmi din İslam, resmi dil Türkçe ve Başkent
İstanbul’dur.
3. Osmanlı Devleti bölünmez bir bütündür.
4. Herkese eğitim-öğretim hakkı, mülkiyet hakkı ve
din özgürlüğü tanınmıştır.
5. Din, dil, ırk ayrımı olmaksızın herkes OSMANLI
MİLLİYETİdir.
6. Basın kanun çerçevesinde serbesttir.
ÖNEMİ ve ÖZELLİKLERİ
1. 23 Aralık 1876-14 Şubat 1878 arası I.Meşrutiyet
dönemidir.
2. II. Abdülhamit 93 Harbi sırasında meclisin
olumsuz tutumunu gerekçe göstererek meclisi
kapatmıştır. Kanun-i Esasi hukuken yürürlükte
kalmıştır.
DİKKAT! II. Abdülhamit, Rusya ile barış
görüşmeleri sırasında, meclisin
eleştirileri ve sadaret tezkeresi vermeleri
üzerine meclisi kapatmıştır.
KANUN-İ ESASİYE GÖRE PADİŞAHIN YETKİLERİ

Savaş ve barış kararı,

Para basmak,

Sürgün,

Komutanları seçmek,

Genel af,

Meclisi açma-kapama,

Hükümeti seçmek,

Şeyhülislamı seçmek,

Meclis başkanını seçmek.
3. Türk tarihinin ilk Osmanlı’nın ilk ve tek
anayasasıdır.
4. Anayasa gerçek meşrutiyete geçişi sağlamaz.
5. Yasama ve yürütme padişaha bağlıdır.
6. Teokrasi-monarşi ve saltanatı yasallaştırır.
7. Padişah üstünlüğü vardır.
DİKKAT! Yürütme
padişaha bağlı.
YÜRÜTME
 Sadrazam ve Şeyhülislamı padişah seçer.
 Sadrazam hükümetin başkanıdır.
 Hükümeti padişah seçer.
 Hükümetin meclisten güvenoyu almasına gerek
yok.
 Padişah hükümetin yaptığı işlerde mutlak
sorumsuzdur.
Meclis üstünlüğü
ancak 1909 değişiklikleriyle
mümkün olacaktır.
DİKKAT!
61
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)

Bağdat-Hicaz
demiryolları
Almanlara
yaptırılmış ayrıca bu dönemde en büyük
proje
sayılan
BERLİN-BAĞDAT
DEMİRYOLU PROJESİ başlamıştır.
DİKKAT! Berlin-Bağdat demiryolu projesi Almanların
Ortadoğu’yla ilgilenmeye başladığını gösterir. Diğer
büyük devletlerin tepkisini çekmiştir. Projenin
başlamasında Alman kralı II.Wilhelm’in Osmanlı’yı
ziyareti etkili olmuş ve proje Deutsche Bank’a
verilmiştir.
8. Çok uluslu meclistir. Ulusal değildir.
DİKKAT! Mecliste 69 Müslüman, 46
Gayrımüslim olmak üzere toplam 115 üye
vardır. Ayan meclisi ise 26 üyeden
oluşmuştur.
9.
10.
11.
12.
13.
Meclis kendi üstünde padişahın varlığını tanır.
Halk ilk kez dolaylı da olsa yönetime katılmıştır.
İlk kez Osmanlı Milleti tanımı yapılmıştır.
İlk kez rejim değişikliği olmuştur.
119 maddeden oluşur.

II.ABDÜLHAMİT
(İSTİBDAT-1878/1908)
DÖNEMİ GELİŞMELERİ ve ISLAHATLARI

DİKKAT! II. Abdülhamit MAARİFPERVER padişah
olarak bilinir. Osmanlı tarihinde eğitimi taşraya
yayan ve en çok lise açan padişahtır.
Bu dönem genel olarak baskı, sansür ve
sürgünlerin yaşandığı dönemdir.

DİKKAT! Genç
Osmanlılara takibat!




En çok telgraf hattı, en çok demiryolu yapımı
da bu dönemde gerçekleştirilmiştir.
II. MEŞRUTİYET (1908-1922)
Yıldız İstihbarat Örgütü kuruldu.
Yıldız Sarayı yönetim yeri olarak kullanıldı.
İLAN EDEN: II. Abdülhamit
İLAN ETTİREN: İttihat-Terakki
DIŞ ETKİ: Reval Görüşmeleri (Tallin KonferansıRusya ile İngiltere arasındaki görüşme olup İngiltere
Rusyayı Balkan politikasında serbest bırakmıştır.)
DÜŞÜNCE: Osmanlıcılık
UNUTMA! Yıldız Sarayı barok tarzı eser olup III.
Selim döneminde yapılmıştır. (1789-1807)

Mekteb-i Şahane(hukuk), Sanayi Nefise
Mektebi (güzel sanatlar), Ziraat, Orman,
Maden okulları açılmış; Tıbbıye, Harbiye,
Mülkiye geliştirilmiştir. Ayrıca Polis okulları
ile Darülmuallimat ve çok sayıda lise
açılmıştır.
Osmanlıcılık fikir akımının yerini İslamcılık
(ümmetçilik) almıştır. II. Abdülhamit halifelik
makamını etkin olarak kullanmıştır.
Ermeni olaylarına karşı taşrada HAMİDİYE
ALAYLARI kurulmuştur.
1881
de
yayınlanan
MUHARREM
KARARNAMESİ ile DUYUN-I UMUMİYE
kuruldu.
NEDENLERİ
 İstibdata muhalefetin artması.
 İttihat ve Terakkinin çalışmaları
 Reval görüşmeleri(hızlandırmıştır)
 Asya ve Avrupadaki demokrasi hareketleri
DİKKAT! Reval görüşmelerinin ardından Resneli
Niyazi ve Enver beyler birlikleriyle isyan etmiş,
II.Abdülhamit’in gönderdiği birliklerde isyancılara
katılınca II. Abdülhamit meşrutiyeti ilan etmek
zorunda kalmıştır.(23 Temmuz 1908)
DİKKAT!
Osmanlı Devleti daha önce
RAMAZAN
KARARNAMESİ
(1875)
ile
Abdülaziz döneminde iflasını açıklamıştır.
 Berlin Ant.(1878)daki ağır tazminat Osmanlı’yı
daha zor durumda bırakmış ve alacaklı
devletlerin temsilcileri bir heyet kurarak
Osmanlı’nın önemli gelir kaynaklarına el
koymuştur.
II.
Meşrutiyet’in
karışıklıklarda;
ilanı
ile
ortaya
çıkan
1. Bosna-Hersek Avusturya tarafından ilhak
edildi.

REJİ İDARESİ (1883), tütün üretimini
geliştirmek için Alman-Fransız ortaklığı
şirkete imtiyaz verilerek kuruldu. Bu bir tütün
tekelidir.

1888’de ZİRAAT BANKASI, memleket
sandıkları ve İstanbul emniyet sandığının
birleştirilmesiyle kurulmuştur.
2. Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti.
3. Girit Yunanistan’a katıldı. (1908)
62
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
DİKKAT! V. Mehmet Reşat meclis kararıyla tahta
çıkartılan ve anayasa üstüne yemin ederek göreve
başlayan ilk ve tek padişahtır.
İTTİHAT-TERAKKİ
 1889-İttihadi Osmani Cemiyeti (TIBBIYE)
İTTİHAT
 1906-Osmanlı Hürriyet Cemiyeti (HARBİYE) TERAKKİ
(1907)
 M.Kemal’in Şam’da 1905’de kurduğu Vatan ve
Hürriyet Cemiyeti’de aynı yıl katılmıştır.
 Cemiyetin düşünce akımı OSMANLICILIK, ancak
Balkan savaşlarından sonra Türkçülük ve Turancılık
olacaktır.
NELER YAPTI
1. II. Meşrutiyet’in ilanı
2. 31 Mart isyanının bastırılması
3. 1909 anayasa değişiklikleri
4. Meşrutiyetin ilk partisi
5. 1911 Trablusgarp savaşı
6. 1913 Babıali baskını
7. II. Balkan savaşı’nda Edirne ve
Kırklareli’nin kurtarılması
8. I. Dünya Savaşı’na Osmanlı’nın girmesi.
UNUTMA! 31 Mart İsyanı Osmanlı’da rejime karşı ilk
ve tek isyandır.
KANUN-I ESASİ’DE 1909 DEĞİŞİKLİKLERİ
 Hükümet meclise karşı sorumludur.
 Milletvekillerinin kanun teklifinde padişah
onayı kalktı.
 Padişaha, kanunları bir kez veto hakkı
getirildi.
 Padişahın sürgün yetkisi kaldırıldı.
 Savaş-barış kararını meclis verir.
 Toplantı ve siyasal örgütlenme hakkı
getirildi. İlk kez çok partili yaşam.
 Yasama üstünlüğü ilkesi geldi. Padişah
mecliste anayasa üzerine yemin ederek
göreve başlayacak.
 Padişahın meclisi açma kapama yetkisi
kısıtlandı.
DİKKAT! –Demokrasinin güçlenmesi.
-Parlementer sistemin güçlenmesi
-Çok partili rejim
II.
MEŞRUTİYET
DÖNEMİNDE
PARTİLER
1. İttihat ve Terakki Fırkası (ilk)
2. Ahrar Fırkası
3. Hürriyet ve İtilaf Fırkası
4. İttihad-ı Muhammedi fırkası
5. Ahali Fırkası
6. Fedakaran-ı Millet Fırkası
31 MART İSYANI (13 NİSAN 1909)
NEDENLERİ
1. Meşrutiyetin
ilanına
rağmen
toprak
kayıplarının önlenememesi
2. İttihatçıların yönetime tam hakim olamaması
3. II. Abdülhamit’in Meşrutiyet karşıtı tutumu
4. Gazeteler arasındaki gerginlik
5. Ulemanın kışkırtmaları
6. Alaylı subaylar-mektepli subaylar çekişmesi
7. II. Abdülhamit’e bağlı avcı taburlarının
denetlenememesi
KURULAN
OLAY: Volkan Gazetesi yazarı Derviş Vahdeti’nin
kışkırtıcı yazıları ve Ahrar’ın ileri gelenlerinden
Serbesti
gazetesi
yazarı
Hasan
Fehmi’nin
öldürülmesi üzerine avcı taburları başlatmıştır.

İttihatçıların Selanik’de kurduğu HAREKET
ORDUSU (Komutanı Mahmut Şevket PaşaKurmay Başkanı Mustafa Kemal) İstanbul’a
gelerek isyanı bastırdı.
DİKKAT! İstanbul halkına hitaben hazırlanan bildiriyi
Mustafa Kemal kaleme almıştır.
SONUÇLARI
1. II. Abdülhamit’in yerine meclis kararıyla V.
Mehmet Reşat tahta çıktı.
2. Sarayın yönetimdeki rolü azaldı, ordunun
etkinliği arttı.
3. Meşrutiyeti korumak adına özgürlükler
kısıtlandı.
4. Kanun-i Esasi’de 1909 değişiklikleri yapıldı.
“HER BAŞARI İNSANIN KENDİSİNE VERDİĞİ
DEĞERİN ÜRÜNÜDÜR!”
63
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
ERKAN AYRANCI TARİHMATİK YOUTUBE
TARİHMATİK-ERKANHOCA FACEBOOK
WATSAPP YAYIN LİSTESİ 0552 3875475 (KAYDEDİP MESAJ ATIN)
64
Erkan AYRANCI-TARİHMATİK
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

Animasyon Temelleri

2 Cards selçuk

Alternatif Enerji

2 Cards ismailtarhan

Create flashcards