PowerPoint Template

advertisement
Alternatif Akım
Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören
Alternatif Akım
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Paralel devre
Alternatif Akım
07.10.2011
2
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
İlk durum:
Alternatif Akım
07.10.2011
3
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Ohm kanunu uygulandığında;
Alternatif Akım
07.10.2011
4
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Ohm kanunu uygulandığında;
Alternatif Akım
07.10.2011
5
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Paralel devrede empedans denklemi,
Alternatif Akım
07.10.2011
6
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Kondansatör (Kapasitans)
Alternatif gerilimin etkisi altındaki kondansatörler, üzerlerine düşen
gerilimin değişmine bağlı tepki verirler, eğer kondansatör uçlarına,
üzerinde mevcut olan gerilimden daha düşük bir gerilim uygulanırsa,
kondansatör devreye akım sağlar, (deşarj olur), eğer kondansatör uçlarına,
üzerinde mevcut olan gerilimden daha büyük bir gerilim uygulanırsa,
kondansatör devreden akım çeker (Şarj olur). Bu bilgi ışığında
kondansatörün akımı ve üzerindeki gerilim arasındaki ilşki aşağıdaki gibi
verilir.
i (t)  C
dv (t)
dt
Alternatif Akım
07.10.2011
7
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Alternatif Akım
07.10.2011
8
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Bu sonuç bize gösterir ki kondansatörün üzerine düşen gerilim ile akım
arasında 90 derece faz farkı vardır. Akım gerilimin 90 derece önündedir.
Bu faz farkının doğal sonucu olarak elektriksel güç negatif olmaktadır.
Negatif güç ifadesi kondansatörün devreye güç aktardığını (deşarj
olduğunu) göstermektedir.
Kondansatörlerin “direnci” zamana alternatif gerilimin frekansına bağlı
olarak değişmektedir. Kondansatörler gerlimdeki değişimler (frekans)
arttıkça daha fazla akım geçirirler Bunun için buna kapasitans (kapasitiftif
reaktans Xc) denmektedir.
Xc 
1
wC
XL 
1
2fC
Alternatif Akım
07.10.2011
9
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Yandaki devre yardımıyla kondansatörlerin
alternatif gerilim etkisi altındaki
davranışını matematiksel olarak
inceleyelim. Kapasitif reaktans denklemi
ve Ohm yasasının alternatif gerlime
uygulamasından yararlanarak devreden
akan akım bulunur.
Alternatif Akım
07.10.2011
10
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Devre üzerinden akan alternatif
akımın fazı, gerilimin 90 derece
önünde olacaktır. Bu dikkate
alınarak devredeki direnç etkisi
bulunur.
Alternatif Akım
07.10.2011
11
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Bu devreye 5 ohm luk bir direnç ekleyerek, direnç ve bobinin birlikte
yarattığı karşı koyma etkisini hesaplayalım.
Devredeki toplam karşı koyma etkisi;
X c  0  26.5258 j 
R  5 0j 
Z  R  X c  5  26.5258 j   26.993  79.325
olarak bulunur.
Alternatif Akım
07.10.2011
12
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Devreden geçen akım ise Ohm kanunun alternatif
devreye uyarlanması ifadesinden bulunur. Burada
kritik nokta gerilim kaynağının fazıdır. Bu tip devre
analizlerinde bu değer hep 0 kabul edilir.
Fark edildiği üzere seri kondansatör-direnç devresinde akım, gerilimin
79.325 derece önündedir. Sadece kondansatör kullanılan devrede bu değer
90 dereceydi.
Alternatif Akım
07.10.2011
13
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Devre çözümü tablo yöntemi ile;
Son tabloda direnç ve kondansatör hakkında bildiklerimizi gözden
geçirelim. Direnç üzerine düşen akım ile gerilim aynı fazdadır fakat
kondansatör üzerinde düşen gerilim akımın
90 derece önündedir.
Alternatif
07.10.2011
14
Akım
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Paralel direnç – kondansatör devresi
Alternatif Akım
07.10.2011
15
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Alternatif Akım
07.10.2011
16
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Direnç, Reaktans ve Empedans Kavramları
Bu noktaya kadar yapılan devre analizlerinde akıma karşı koyma etkisini
3 farklı şekilde adlandırdık.
Direnç; ifadesi iletken içerisindeki elektron hareketinin karşılaştığı
sürtünmeyi ifade eder. Sembolü “R”, birimi “” Ohm’dur. Direnç etkisi
akım ile gerilim arasında bir faz farkı oluşturmaz.
Reaktans; ifadesi elektronların ataletini (eylemsizliğini) belirtir. Bu etki
gerilim ve akım değerlerinde değişim olduğunda, başka bir deyişle
elektrik alan ve manyetik alan oluşumu söz konusu olduğunda ortaya
çıkar. Kondansatör ve bobin bu etkinin en belirgin olduğu devre
elemanlarıdır.
Reaktans etkisi olduğunda akım ile gerilim arasında 90 derece faz farkı
oluşur. Eğer söz konusu elaman bobin ise gerilim akımdan 90 derece
ileri fazdadır, eğer kondansatör ise akım gerilimden 90 derece
ileri fazdadır.
Alternatif Akım
07.10.2011
17
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Direnç (R)
Bobin (L)
(Endüktans)
Kapasitans (C)
(Kondansatör)
Alternatif Akım
07.10.2011
18
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Empedans ifadesi, bir elektrik devresinde akıma gösterilen zorluğun yani
elektron hareketine karşı koyma etkisinin genel ifadesidir. Devredeki tüm
elemanların direnç ve reaktans etkilerinin toplamını ifade eder.
Empedans doğru akım devresindeki direnç etkisinin alternatif akım
devresindeki tam karşılığıdır. Buna göre değiştirilmiş Ohm kanunu ifadesi
aşağıda verildiği gibidir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta tüm
büyüklüklerin karmaşık sayı olduğudur.
Z 
V
I
Ohm kanunu gibi diğer devre analizi kanunları, Kirrchhoff gerilim ve
akım yasaları, şebeke teoremleri de ifadeler karmaşık sayı olmak koşulu
ile alternatif akım devrelerinde de aynen geçerlidir.
Alternatif akım devrelerinde temel fark güç hesabında
ortaya çıkmaktadır.
Bu konu bir sonraki bölümde incelenecektir.
Alternatif Akım
07.10.2011
19
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Seri RLC devreleri
Alternatif Akım
07.10.2011
20
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Alternatif Akım
07.10.2011
21
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Alternatif Akım
07.10.2011
22
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Burada dikkat çeken durum kondansatör üzerine düşen gerilimin
genliğinin devreye uygulanan gerilimin genliğinden yüksek olduğudur.
Bunun sebebi kondansatör ve bobinin reaktanslarının birbirine ters
etkisidir. Tüm devredeki empedans etkisi tek tek elemanların
empedans etkilerinden daha küçük olmaktadır. Bu durum elemanların
üzerine, bu gibi yüksek gerilimlerin düşmesine sebep olmaktadır.
Fakat bu sonuç devredeki gerilimlerin toplamının, Kirchhoff’un gerilim
yasası gereği 0+0j olması durumunu değiştirmez.
Alternatif Akım
07.10.2011
23
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Paralel RLC
Alternatif Akım
07.10.2011
24
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Alternatif Akım
07.10.2011
25
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Alternatif Akım
07.10.2011
26
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Seri-Paralel Karışık devreler
Alternatif Akım
07.10.2011
27
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Fakat bu karmaşık devrede empedans hesabı kademe kademe
yapılmalıdır. Önce C2 ve L nin seri bağlı olduğu devre yolu ondan
sonra bunlara paralel direnç ve en son da seri kondansatörün etkileri
bir araya getirilmelidir.
Alternatif Akım
07.10.2011
28
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Alternatif Akım
07.10.2011
29
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Alternatif Akım
07.10.2011
30
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları
Alternatif Akım
07.10.2011
31
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Alternatif Akım Devresinde Güç Hesabı
Yukarıda verilen devre analizlerinde alternatif akım devrelerinde
akım ile gerilim arasında bir faz farkı olduğunu gördük. Bunun
sebebinin karmaşık sayı ile ifade edilen empedans olduğu belirtildi.
Alternatif akım devresinde güç hesabı yapılırken yine empedans
ifadesi esas alınarak üç farklı tanım yapılır. Bunlar sırasıyla devredeki
direnç etkisine istinaden bulunan gerçek (yada rezistif) güç:
Alternatif Akım
07.10.2011
32
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Alternatif Akım Devresinde Güç Hesabı
Devredeki reaktans etkisine istinaden bulunan reaktif (zahiri) güç:
Bu etkinin bir arada ifadesi olan empedansa istinaden bulunan görünen güç:
Alternatif Akım
07.10.2011
33
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Alternatif Akım Devresinde Güç Hesabı
Verilen ifadelerde hep skaler
hesaplamalar yapılmaktadır.
Bulunan değerleri devredeki faz
farkını ve direnç ile reaktans
arasındaki 90 derecelik yön farkını
hesaba katarak çizmeye
çalıştığımızda bir dik üçgen elde
deriz. Bu üçgene, güç üçgeni denir.
Bu üçgende görüleceği üzere alternatif akım devresinde gücün bir kısmı
kaybolmaktadır. Devre ancak gerçek güç ifadesi kadar işe yarar güç
üretebilmektedir. Devredeki gerçek güç ile görünen güç arasındaki oran,
güç faktörü (cos) olarak adlandırılmaktadır. Bu değer sadece
direnç bulunan devrelerde birdir. Reaktans olan devrelerde
0 ila 1 arasında herhangi bir değer alabilir.
Alternatif Akım
07.10.2011
34
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Alternatif Akım Devresinde Güç Hesabı
Bu etkiyi incelemek için
şekildeki devreyi ele alalım.
Devrenin güç faktörü verile
ifade yardımıyla bulunur.
Alternatif Akım
07.10.2011
35
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Alternatif Akım Devresinde Güç Hesabı
Bulunan değer bize şebekeden çekilen gücün yaklaşık % 70.5 inin
işimize yaradığını söylemektedir. Bu doğal olarak istenmeyen bir
şeydir. Bu yüzden devreler tasarlanırken güç faktörünün bire yakın
olmasına dikkat edilir. Bunun için devredeki kapasitif reaktans ve
endüktif reaktans değerlerinin yaklaşık aynı değerlerde olması
sağlanmaya çalışılır. Eğer bu mümkün olmaz ise devreye dışarıdan
kondansatör veya bobin eklenerek güç faktörü 1 e yaklaştırılır. Bu
işleme kompanzasyon denir.
Bir önceki aşamada
hesapladığımız devreyi ele
alalım Devrenin reaktansını
bulalım.
Alternatif Akım
07.10.2011
36
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Alternatif Akım Devresinde Güç Hesabı
Devredeki reaktans, indüktiftir yani bobinden kaynaklanmaktadır. Bunu
kompanze edebilmek için devreye bir kondansatör ekleyelim.
Hesaplanan reaktansın aynısını ters yönde oluşturabilecek kondansatör
değeri aşağıdaki hesap ile bulunur.
Alternatif Akım
07.10.2011
37
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Alternatif Akım Devresinde Güç Hesabı
Bulunan kondansatör değeri
standart bir değer olmadığı
için en yakın değer olan 22uF
bir kondansatörü devreye
paralel takıp sonucu
inceleyelim.
Yeni devrenin empedansı:
Alternatif Akım
07.10.2011
38
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Alternatif Akım Devresinde Güç Hesabı
Ve buna göre güç faktörü:
Görüldüğü gibi devrede yapılan değişklik sonucu güç faktörü bire
yakınlaştı. Buna paralel olarak devreden geçen toplam akım da düştü.
Bu iki özellik tasarlanan sistemin hem verimlilik hem de ekonomik
açıdan dah ugun hale geldiğini göstermektedir.
Alternatif Akım
07.10.2011
39
http://people.deu.edu.tr/aytac.goren
Alternatif Akım
Download