Mustafa KILIÇI Süheyl b. Amr Mekke fethinden sonra Müslüman

advertisement
C.Ü. ilahiyat Fakültesi Dergisi
2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1 Sayfa: 289-333
SÜHEYL B. AMR (r.a.)'IN HAYATI VE FAALİYETLERİ
Mustafa KILIÇI
ÖZET
Süheyl b. Amr Mekke fethinden sonra Müslüman olan sahabeeşrafından
lerden biridir. Müslüman olmadan önce Mekke'nin
sayılan Süheyl, hitabet gücü ve zenginliği ile tanınmaktaydı. İs­
lam' m
nin
tebliğ
yanında
edilmeye
yer
aldı,
başlamasından
Hudeybiye
cisi oldu. Bedir esirleri
arasında
sonra Mekke
müşrikleri­
Antiaşmasında onların
temsil-
iken cezaya çarptırılmasına Hz.
Peygamber izin vermedi. Hz. Peygamber'in vefatından sonraki
dönemde Müslümanları İslam dairesinde tutmak için ünlü hitabet gücünü kullandı. İslam' a geç girmesinin kendisi için büyük bir
kayıp olduğunu
kayıplarını
bilerek eski
itibarını
aramak yerine,
telafi etmek için Allah yolunda cihat etmek gerekti-
ğini idrak etti. Suriye cephesinde İslam'ın yayılması için müca-
dele eden Süheyl b. Amr, bölgede h. 18.
yılda yaşanan
taun fe-
laketinde vefat etti.
Anahtar Kelimeler: Süheyl b. Amr, Hudeybiye, Müzakereci,
Mekke'nin Fethi
1
Doç. Dr. *Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Tarihi Anabilim Dalı Öğretim
Üyesi.
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
290 1 M
u s t a f a
K 1i ı
ç
THE LIFE AND ACTIVITIES OF SUHEYL b. AMR (r. a.)
ABSTRACT
Suhayl b. Amr is one of the companions who became Muslim
after the conquest of Mecca. Before accepting Islam, Suheyl was
one of the notables of Mecca and was known by his oratorical
power and wealth. When the Islamic message was transmitted
to him, he sided with the Mecca' s polytheists and became a representative of them in the Hudaybiyah Treaty. While he was
one of the captives of W ar of Badr, Prophet Muhammed did not
allow his punishment. After Prophet's death, he used his wellknown oratory power to keep the Muslims in harmony. Realizing late joining to Islam, he did not seek after his old reputation, instead of that to compensate for losses he considered to
necessity of struggle in the path of Allah. While Suheyl b. Amr
was struggling to spread Islam in the Syrian front, he died as a
result of the plague in A.H.l8.
Key Words: Suheyl b. Amr, Hudaybiyah Treaty, Representa-
tive, Conquest of Mecca
Giriş
Hz. Peygamber'in İslfun'ı tebliğ mücadelesinde muhatap olduğu
insanlardan
çıklığını
rikleri
bazılarının, konumları
görüyoruz. Hitabet gücü,
arasında
ve
şahsi
zekası
ve
özellikleri sonucunda, öne
zenginliği
ile Mekke
müş­
önemli bir yere sahip olan Süheyl b. Amr, Müslümanlarla
mücadelede öne çıkan isimlerden biridir. İslam davetinin Mekke döneFakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 291
minde
müşrik
toplumun önderlerinin
farklı
alanlarda hak dinle ve onun
elçisi Hz. Peygamber'le mücadele ettikleri görülmektedir. Ebu Cehil, Ebu
Lehep, Velid b.
fiziki
Muğire,
işkencenin
Utbe ve
Şeybe
b. Rebia, Ukbe b. Ebi Muayt gibi
zalimleri yanında Ebu Süfyan gibi mücadeleyi diploma-
tik alanda sürdüren insanlar da
vardı.
gücü ile önemli bir yer tutarken
asıl
nında göstermiştir.
Süheyl, Mekke
Süheyl ise bu mücadelede maddi
maharetini hitabet ve müzakere alaeşrafından olmasının verdiği
üstün-
lükle dili ile İslam ve Müslümanlara saldırmış ilerleyen dönemlerde ise
müşriklerin
temsilcisi
olmuştur.
Mekke dönemindeki
yurt bulan Müslürnanlar,
olarak daha kuvvetli
Süheyl,
işkencenin
akabinde Medine'de yeni bir
müşriklerin karşısına artık
çıktılar.
mücahede izni
Fetihten sonra Müslüman
Bedir, Uhud ve Hendek
savaşları,
Mekke'nin fethi hadiselerinde müşriklerin
olmasına
kadar
anlaşması
Hudeybiye
safında
almış
kendisini
ve
göstermiştir.
Süheyl'in, Hz. PeygamberinTaif dönüşü ondan himaye istemesi, Hudeybiye' den sonra Beni Bekir' e
Huzaa'ya
rağmen
yapılan saldırıya
Mekke' de
olduğunu
direniş
yardım
bizzat
katılması
göstermesi
ve insiyatif sahibi
ederek
üzerinde önemli mevkide
göstermektedir. Mekke'nin fet-
hinden sonra ise Süheyl'in Müslüman olarak güçlü bir
görülmektedir. Kaynaklarda onun kadar ibadete
Mekke
eşrafının olmadığı
müttefiki
ve son olarak Ebu Süfyan' a
Kureyş
olduğunu
Müslümanların
imanı yakaladığı
düşkün
olan
başka
bir
zikredilmektedir. Hz. Peygamber'in vefatından
sonraki duruşu ve İslam gerçeğini sindirmiş bir insan olarak Müslümanları
iman dairesinde
tutmanın
hayati önemini
kavrayıp
bu alanda gayret
göstermesi önem arz etmektedir. Bu amaçla bu makalede Süheyl'in hayatı
ve Hz. Peygamber'le münasebetlerinin ortaya
konulması,
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
bu münase-
betleri belirleyen veya etkileyen faktörler üzerinde
durulması
hedeflen-
miştir.
a- Hayatı, ailesi ve
Süheyt
hakemesi güçlü
Kureyş
kişiliği
kabilesinin hatiplerinden, fasih
insanlarından
konuşan
ve mu-
biridir. Nesebi Süheyl b. Amr b. Abdü-
şems b. Abduvüd b. Nasr b. Malik b. Hısl b. Amir b. Lüey b. Galib b. Fihr
el-Kureşi
el-Amiri el-Mekki'dir. Künyesi EbuYezid'dir. Annesi, Hubba
bt. Kays b. Dabiys b. Salebe b. Hayyan b. Ganem b. Muleyh b. Amr b.
Huzaa' dır. Süheyl,
on yedi
kişiden
Kureyş
biridir.
kabilesinin
Doğum
eşrafından
ve
yazı yazmayı
tarihi bilinmemektedir. Ticaretle
bilen
uğraşan
Mekke'nin önemli zenginlerinden biridir. z
Süheyl'in Abdullah, Ebu Cendel ve Utbe
adlarında oğulları
Hind
ve Sehle isminde kızları vardır. Ubeydullah adlı bir oğlu Ümmü Gülsüm
adında bir kızı daha olduğu belirtilmektedir.3 Ümmü Gülsüm'ün Hind'in
ikinci bir
adı olması
muhtemel olmakla beraber kaynaklarda bu bilgiye
ulaşamadık. Çocuklarından Ebu Cendel, Abdullah, Ümmü Gülsüm ve iki
kardeşi
Mekke döneminde Müslüman oldular.
Diğer
çocuklarından
Ubeydullah ve Utbe ile kızı Sehle daha sonra İslamiyeti kabul ettiler.4
z_ İbn Kuteybe, el-Meiirif, 69, 284; Belazuri, Fütuh, tre., Mustafa Fayda, Ankara, 2002, s., 199,
691; el-Fasi, Ebu't-Tayyib
Takıyyüddin
Muhammed (ö. 830/ 1427), el-Ikdü's-Semfn fi Tari-
hi'l-Beledi'l-Emfn, thk., Muhammed Abdulkadir Ata, Beyrut, 1998, IV, 250; İbn Hazm, Ebu
Muhammed b. Ali (ö. 456/ 1064), Cemheretü Ensiibi'l-Arab, Beyrut, 1983, s., 166; Zehebi,
Muhammed b. Ahmed (ö. 748/ 1347), Siyeru A'liimi'n-Nübelii, thk.,
Şuayb
Amaut, 1414, I,
194; Hayretlin ez-Zirikli, el-A'liim, Beyrut, 1992, III, 144. Said b. el-Müseyyib'e cahiliye
devrinde Kureyş'in hatiplerinin kimler
ve Süheyl'i
Bağdat,
olduğu sorulduğunda
söylemiştir.( Abdüşşafi Sıddik,
o Esved b.
1987, XXXIV, 129.
Bünyamin Erul, "Süheyl", DİA, İstanbul, 2010, XXXVIII, 30.
4- Erul, "Süheyl", DİA, XXXVIII, 30.
3-
Cumhuriyet
Abdülınuttalib'i
"Süheyl b. Amr", Mecelletü'l-Müerrihi'l-Arabf,
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1
Babası
Ebu Cendel Mekke' de fetihten önce Müslüman oldu.
yılında
Amevas taununda ölünceye kadar
Şam
293
gibi h. 18
bölgesinin fetih hareketle-
rine kahldı. ilerde hakkında bilgi verilecektir. 5
Süheyl'in
manlardandır.
diğer oğlu
Bedir
Abdullah,
savaşına babasıyla
Habeşistan'a
hicret eden Müslü-
beraber geldi.
Müşriklerin safın­
dayken İslfuniyeti kabul ederek Hz. Peygamber'in yanına kaçtı ve Bedir' de
savaştı.
Cuvasa
savaşında
Süheyl onun
şehit olduğunu
"Allah' tan ecir ve sevab ını isterim" dedi. Hz. Ebu Bekir ona
dilediğinde; "Resulullah'ın şöyle dediğini
ailesinden
kimseye
yetmiş kişiye şefaat
şefaat etmemesidir"
Süheyl'in
duydum;
Şehit
duyunca
başsağlığı
olan kimse
eder, benim temennim onun benden önce
dedi. 6
kızları Selıle
hi!' dir.? Süheyl ailesiyle birlikte
ve Hind'in anneleri Hunefa bt. Ebu CeŞam'a gittiğinde
kızı
Hint
tamamı hayatını
kaybetti.
Süheyl ile birlikte bu bölgeye gelen Abdurrahman b. Haris b.
Hişfun'la
ve torunu Fahite bt. Utbe' den
başka
bu mücadelede
ailesinin
dönen Fahite, Hz. Ömer'in "kaçak kadınla erkeği evlendirin" emri üzerine evlendiler. Süheyl'in nesli bu torunundan devam etti. 8
Süheyl'in
kişiliğini,
sosyal alandaki nüfuzu ve parlak müzakere-
cilik yönü ortaya koymaktadır. Süheyl bu iki özelliğini İslam'dan önce de
sonra da
5-
6-
taşımıştır.
Hz. Peygamber'in Taif
dönüşünde
ondan himaye
İbn Sa' d, Muhammed (ö. 230/845), Tabakatü'l-Kübra, t.y.,VII, 405
İbn Hişam, II, 726; İbn Sa' d, III, 406; Belazuri, Fütuh, trc.,123; İbnü'l-Cevzi, Sıfetü's-Safve,
Beyrut, 1992, I/I, 371.
Hunefa bt. Ebu Cehil, Mekke'nin fethinde Müslüman olduktan sonra Süheyl ile evlendi.
Süheyl vefat ettikten sonra Hunefa adlı bu hanımla U same b. Zeyd evlendi.
8 - İbn Sa' d, VII, 262; İbn Abdülber, Yusuf b. Abdullah, (ö. 463/1070m.) el-İstiab fi Ma'rifeti'lAshtib, 1995, II, 232; el-lkdü's-Semin, IV, 252; İbn Hazm, EbUMuhammed b. Ali, Cemheretü
7-
Ensabi'l-Arab, Beyrut, 1983, s., 166; Erul, "SüheyY', DİA, XXXVIII, 30.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
istemesi Süheyl'in Mekke' deki nüfuzunun güçlü olmasındandır. Nitekim
Bedir
savaşında
esir
düşen
Süheyl'i kurtarmak için
müşriklerin
hemen
harekete geçtikleri, Hudeybiye' de ise diplomat olarak görevlendir dikleri
görülmektedir. 9 Hudeybiye
anlaşmasını
soğukkanlı,
sergilemiş
leri zekice
dirayetli bir tavır
irdelemiş
ve
anlaşmaya
aklıselim,
müzakere ederken
hukuk bilgisi ölçüsünde madde-
öylece
varılmıştır.ıo
Süheyl
olmasaydı
Hz. Peygamber ile Mekke müşriklerinin anlaşmaları zor olurdu. 11
b-Hz. Peygamber'in TaifDönüşünde Süheyl'denEman Talebi
Hz. Peygamber Mekke
müşriklerinin uyguladığı
boykot
da ailesi ve kendisine inanan Müslümanlada beraber büyük
yılların­
sıkıntılar
çekmişti.
Boykotun kaldırılmasından hemen sonra ise en büyük destekçi-
leri olan
amcası
gamber
EbuTalib ve
yaşadığı sıkıntıların
eşi
Hatice validerniz vefat ettiler. Hz. Pey-
üzerine en büyük iki destekçisini
oldu. Hatice validerniz yaşananlar
tavırlarıyla
riklere
en büyük moral
karşı
desteği
verirken
Hz. Peygamber' e sözleriyle
amcası
Ebu Talib ise
onun en büyük koruyucusu idi. Ebu Talib, Mekke
rinin Hz. Peygamber' e
demekti.
karşısında
Şimdi
işkence
kaybetıniş
etinelerini engelleyen en
Müş­
Müşrikle­
sağlam
himaye
bu iki destekten mahrum kalan Peygamberimiz hem
kendisine yeni bir destekçi bulmak hem de Mekke' de davet faaliyeti tamamlandığı
için yeni davet
alanı
bulmak için Taif' e gitti. Hz. Peygamber
Taif'te umduğunu bulamadığı gibi çok kötü bir muamele gördü.
Müşrik­
lerle bağlantıları nedeniyle İslam'ı kabul etıneyen Taifliler, Hz. Peygamber'i
sokağa
döktükleri serserilere
taşlattılar,
onunla alay ettiler. Zeyd b.
9- Abdüşşafil,
"Süheyl", 128-129.
"Süheyl", 130.
11- Abdüşşafil, "Süheyl", 130.
ıo- Abdüşşafii,
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 295
Harise Hz. Peygamber'i korumaya
ler
karşısında bir şey yapamadı
tıya rağmen
halkı
ve
çalışsa
da üzerlerine çullanan Sakifli-
yaralandılar.
Hz. Peygamber bu
onlara beddua etmek yerine hidayet diledi. Ancak Sakif
Hz. Peygamber'in hiç olmazsa bu ziyareti gizli tutmaları
dinlemediler ve Hz. Peygamber'in Taif'e
geldiğini
Mekke'ye
isteğini
de
ulaştırdılar.
Hz. Peygamber'in Mekke'ye tekrar girebilmesi için bir himayeye
vardı.
sıkın­
ihtiyacı
Çünkü Arap toplumuna göre himayesi olmayan bir insan yaşadığı
ortamı
terk
etmiş
remezdi. Bundan
ise yeni bir himaye bulmadan tekrar
dolayı
Hz. Peygamber
yaşadığı
yere gi-
müşriklerden bazılarının
hima-
yesini istedi. Önce Ahnes b. Şerik'e haber göndererek ondan kendisini
himaye etmesini istedi. Ahnes b.
laşmalı
konumunda
sına almasının
aynı
olduğunu
mümkün
Şerik
bu talebi kendisini halif yani an-
halif olan birinin de
olmadığını
başka
birini koruma-
söyleyerek kabul etmedi.
talebi Süheyl' e gönderdi. Süheyl ise kendisinin Amir b. Lüey kabile-
sinden olduğunu bu yüzden Beni Ka'b' dan birini korumalığını
mümkün
olmadığını
recek güçte
almasının
söyledi. Hz. Peygamber'in Süheyl' den himaye iste-
mesi Mekke' de etkili bir insan
olduğunu
olduğunu
ve himaye görevini yerine geti-
gösteriyor. Süheyl'in Hz. Peygamber'i himaye
etmek istememesini, kabile asabiyetinin buna izin
ifade
Ardından
ettiği anlaşılıyor.
Hz. Peygamber
aradığı
vermediği şeklinde
himayeyi Mutim b.
Adiy'de buldu.ız
12 -
İbn Hişam, Muhammed b. Abdülınelik (ö. 218/833), es-Siretü'n-Nebeviyye, Kahire, t.y., I,
392; Taberi, Ebu Cafer Muhammed b. Cei'ır (ö. 310/ 922), Tarihu't-Taberi (Tarihu'r-Rüsul
ve'l-MülUk), thk., Muhammed Ebu'l-Fadl İbrahim, Kahire, t.y., II, 347-348; İbnü'l-Emin
Mahmud Seydişehri, İslam Tarihi, İstanbul, 1983, I, 554; Mübarekfuri, Peygamberimizin
Hayatı ve Daveti, Çev., İbrahim Kutlay, İstanbul, 2005, s., 133; Muhammed Hamidullah,
İslam Peygamberi, çev. Salih Tuğ, Ankara, 2003, I, 118; İbrahim Sarıçam, Hz. Muhammed ve
Evrensel Mesajı, Ankara, 2004, s., 110.
Fakültesi Dergisi, 2012, Ci lt: XVI,
Sayı:
1
296
1
Mu s t a f a
K ı 1ı ç
c-Bedir Savaşında Süheyl
Hz. Peygamber, Medine'de yeni bir toplum
Müslümanları
zorunda
burada da rahat bırakmayan
kaldı.
Müşriklerle
Cihada izin verilmesinden sonra
mik anlamda zarar vermek için
inşasından
mücadele etmek
müşriklere karşı
onların kervanları
sonra
hedef
alındı.
ekono-
Peygam-
berimiz, büyük bir sermaye ile Ebu Süfyan idaresinde Şam'a giden ticaret
kervanının
hacmi ve
korumasının azlığı
sebebiyle ele geçirilmesini teklif
etti. Buradan elde edilecek maddi imkanlar bir yandan yeni
Müslümanların ihtiyaçlarına
manların
sında gerçekleşen
Bedir
Savaşı, Müslümanların
yolunu
ashabı
lüzum
Müşrikler
ve
ile ticaret
kalmadığını
ilk büyük
savaşıdır.
kervanına saidıracağını
değiştirerek saldırıya uğramaktan
ise Mekke'ye haber uçurarak
savaşa
taraftan ise Müslü-
ticaret yolunun kesiştiği noktadaki Bedir kasaba-
Süfyan Peygamberimizin
alınca
diğer
kuvvetini ortaya koyacaktı. Medine'nin güney batı istikametin-
Mekke-Medine-Şam
de
merhem olacak
yurtlarında
kurtuldu.
Diğer
haber
taraftan
yardım istemişti. Kervanın kurtulduğunu,
Ebu Süfyan bildirse de Ebu Cehil idaresindeki
bu vesile ile Müslümanlara bir ders verme hevesine
savaştan
Ebu
kapıldılar
vazgeçmediler.
Süfyan'ın yardım çağrısı görüşme yapılırken ayağa
Süheyl, Ebu
kalktı ve "Ya Ehle Galib, sizin kervanınızı develerinizi, mallarınızı alır­
ken Muhammed'i ve Medineli
Müslümanları
edeceksiniz? Onlarla mücadele etmek için mal
vet
istiyorsanız işte
çağırdı.
Bu
savaşa çıkılmaz
Muhammed ve
almasının
kuvvet." diyerek
kendi hallerine terk mi
istiyorsanız işte
onları ateşli
bir
ise bugün develerine ve
mal, kuv-
şekilde savaşmaya
maliarına
el koyan
ashabının durdurulamayacağını, yarın onların şehirlerini
mümkün
olacağını
Cumhuriyet
söyledi. Bu suretle insanların bütün varlıkFakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 297
larıyla savaşa katılmalarını sağlanınayı hedeflemişti.
kuvvetle
için
bağlı
olan Süheyl,
savaşın gerekliliğini
kendi
malını
Mekke toplumuna
müşriklerin geleceğinden endişe duyduğu
savundu. Bunun bir neticesi olarak da Süheyl
ortaya koyarak
savaş
için maddi destek
sağlamaktan
geri
durmadı.l3
savaşından
Bedir
önce
savaşa
gidip gitmeme konusunda Mekke
müşrikleri fal aklarına müracaat ettiler. Hubel putu yanında Ümeyye b.
Halef, Utbe ve
Şeybe, savaşa
gitmek istemediler.
Savaşa
gidilmesini yasaklayan
gitmeyi yasaklayan bu
sonra buna uymak üzere iken Ebu Cehil gelerek
kalmalarına
geri
lancı
diyerek savaş
savaşı
yasaklayan oku çekince siniriendi ve oku
olanları aktardı
olduğunu
kadaşlarının
çekilmesinden
onların savaştan
kararında olduğunu açıkladı.
bir oktur." dedi. Süheyl onu sinirli görünce
sordu. Zem' a
oklar
akların
çektiler ve
geri
engel oldu. Ebu Cehil "Ne ok çekerim ne de develerimizden
kalırım."
iki defa
akları
belirtti.
ve bu
beri
üzerinde faldan olumsuz sonuç
kırarak
kızgınlığının
akları doğru
Savaşa başından
Zem' ab. Esved
söylemeyen
kararlı
"Bu yasebebini
yalancı
olan Süheyl ve ar-
çıkmasının
bir etkisi olma-
dı.14
Savaş
öncesinde Hz. Peygamber, Bedir' e
yaklaşmış
olan
Kureyş­
lilerden istihbarat edinmek için Ali b. Ebi Ta1ib, Sa'd b. Ebi Vakkas ve
Zübeyr b.
Avvam'ı
gönderdi.
Hz. Peygamber bu insanlarla
Müşriklere
konuştu.
su
Kaç
taşıyan
iki
kişi yakalandı.
kişi olduklarını
ve Mekke
13 - Vak1di, Ebu Abdullah Muhammed (ö. 207/ 823), Kitabu'l-Meğazi, thk., Marsden Jones,
1404, I, 32; Zehebi, Siyer, I, 194; el-Ikdü's-Semin, IV, 250; Makrizi, Takıyuddin Ahmed b.
Ali (ö.845/1441), İmtiiu'l-Esmii bimii li'n-Nebiyyi mine'l-Ahviil ve'l-Emviil ve'l-Hafedeti ve'lMetii', thk, Muhammed Abdülhamit en-Nemisi, Beyrut, 1999, I, 85-86; İbnü'l-Emin
Mahmud, Seydişehri, II, 653; Sarıçam, Hz. Muhammed, s., 156.
14 - Vak1di, I, 34; İbnü'l-Emin Mahmud, Seydişehri, II, 653.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
298 1 M u
s t a f a
eşrafından
K 1 1ı ç
kimlerin sefere
katıldığını
sordu. Mekke
eşrafından sayılanlar
arasında Süheyl, Utbe ve Şeybe b. Rebia kardeşler, Ümeyye b. Halef,
Ebu'l-Bahteri, Hakim b. Hızam, Nadr b. Haris gibi müşrikler
rı
dinledikten sonra Hz. Peygamber "Mekke size
mış."
ciğer
vardı.
Onla-
parelerini yolla-
dedi. 15
Süheyl sefer
Mekke
Müşrikleri
esnasında
Mekke ordusunu besleyen
dokuz yüz elli ile bin
kişilik
insanlardandı.
bir orduyla Hz. Peygam-
ber' e karşı hareket etmişlerdi. Süheyl on deve kesti. Buradan Müşriklerin
yol
masrafıarına katılacak
kadar zengin
olduğu,
bunu üstlenmesi bekle-
nen bir insan olduğu anlaşılıyor. Ebu Cehil on, Ümeyye b. Halef dokuz,
Utbe b. Rebia on,
Şeybe
b. Rebia dokuz, Nebih ve Münebbih b. Haccac
kardeşler on, Ebu'l-Bahteri b. Hişam on, Haris b. Amir on, Abbas b. Ab-
dilmuttalib on deve kestiler.16
Müslümanların
oğlu
galibiyeti ile sonuçlanan Bedir
savaşına
Süheyl,
Abdullah ve azatlısı Umeyr b. Avf'la birlikte katıldı. Musa b. Abdul-
lah'ın,
Süheyl'in mevlasından
aktardığına
göre Süheyl, yer ile gök
kaplayan alaca develer (veya atlar) üzerinde beyaz adamlar
bunların
hemen göze çarpan insanlar
olduğunu
ve hem
arasını
gördüğünü,
insanları
öldü-
rüp hem de esir aldıklarını söylemiştirP Tefsirciler ve İslam tarihçileri
arasında
Bedir
savaşında
meleklerin
yardımının
ne
şekilde olduğu
yö-
nünde fikir birliği yoktur. Burada Al-i İmran sfuesi 126. ayette geçen ilahi
1s- İbn Hişam, II,653, 654-655; Taberi, II, 437; İbnü'l-Emin Mahmud Seydişehri, II, 657;
Sar1çam, Hz. Muhammed, s., 157.
16- Yakubi, Ahmed b. Ebi Yakub b. Cafer (ö. 292/905), Tarihu'l-Yalcubi, thk., Abdulemir
Mühenna, Beyrut, 1993, ı, 364; Makrizi, İmtii, ı, 88.
17- Vak1di, ı, 76; Makrizi, İmtii, ı, 106.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 299
yardımın Müslümanları
edeceği
ra nasip
yüreklendirmek ve
Allah'ın
zaferi Müslümanla-
ile ilgili olduğu belirtilmektedir.1 8
Süheyl, Bedir
savaşında
esir edilirken, Utbe ve
Şeybe,
Ebu Cehl,
Ümeyye b. Halef gibi müşrikler öldürüldü. Zira Hz. Peygamber savaş
öncesinde Ebu Cehil, Zem'a b. Esved gibi Süheyl'in de
savaşın şiddetin­
den kurtulamamaları için dua etmiştir.l 9 Amir b. Sa' d, Süheyl'i yaraladı.
Ensar' dan Malik b. Duhşılm ise onu perçeminden tutarak esir etti. Amir
b. Sa' d' dan Bedir
heyl'i okla
savaşıyla
ilgili
yaraladım, kaçtı,
gelinceye kadar onu
şunlar aktarılmaktadır;
Bedir günü Sü-
fakat onu buldum. Malik b.
yakalamıştı.
Duhşum
tutmuştu.
Onu perçeminden
ben
Ben "O
benim esirim, onu ben vurdum." dedim, Malik ise "O benim esirim, onu
ben yakala dım." dedi ve "Bütün esirlerin, seviyesine
heyl'i ben esir ettim."
Süheyl,
çok
şeklinde
Şevkene
uzaklaşamadı.
bir de
şiir
ulaşamayacağı
Sü-
söyledi. 20
mevkiinde kaçma
teşebbüsünde
Hz. Peygamber Süheyl'i semerler
bulundu. Fakat
arasına gizlenmiş
olarak buldu ve ellerinin bağlanmasını emretti. Medine'ye
vardıklarında
onu Üsame b. Zeyd karşıladı. Üsame, Hz. Peygamber'e "Bu Ebu Yezid
(Süheyl)
değil
mi diye sordu. Hz. Peygamber "Evet bu Ebu Yezid'dir,
yemek yediren adam, fakat
yor."
cevabını
şimdi Allah'ın
nurunu söndürmeye
verdi. Hz. Peygamber onun cömert bir insan
çalışı­
olduğunu
Balcı, İsrafil, "Bedir Savaşıyla ilgili Mucizevi Rivayetlerin Kur' an Hadis ve Tarih Verilerine Göre Kritiği", İstem, XIII, 96-106, Konya, 2009.
19 - Vakıdi, I, 46, 114-115
zo- İbn Hişam, II, 690; Ahmed b. Hanbel, Müsned, Beyrut, t.y., VI, 9; İbnü'l-Esir, İzzeddin Ali
b. Muhammed (ö. 630/ 1233), el-Kamil fi't- Tarih, t.y., II, 131; Makrizi, İm ta, 113; Kenzü'lUmmal, XIII, 431; İbnü'l-Emin Mahmud, Seydişehri, II, 670.
1B-
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI, Sayı: 1
300 1 rv1
Kı
us t af a
belirtirken, Allah' a
1
ı ç
savaş açmasının
özelliği
bu
bağdaşmadığını
ile
vur-
gulamaktadır .zı
Ömer b. Hattab onu görünce dişlerini sökmek için Hz. Peygamber'den izin istedi. Hz. Ömer "Ya Resulallah bana izin ver Süheyl'in diş­
lerini sökeyim, dilini
sın".22 Bilindiği
ona
başta
rağmen
Hz. Peygamber olmak üzere
Hz. Peygamber "Ben onun
işkence yaptıramam,
azaba
uğratır,
ki bir daha ebediyen size dil uzatama-
gibi Süheyl dilini iyi kullanan bir hatipti ve bu
kullanarak diliyle
tiyordu. Buna
koparayım
Allah da beni peygamber
hem onun senin memnun
olacağın
özelliğini
Müslümanları
dişlerini
olduğum
bir
inci-
söktürerek
halde
davranışta
aynı
bulun-
ması da umulur" buyurdu. 23 Hz. Peygamber Hz. Ömer' e izin vermedi ve
şöyle
dedi "Umulur ki senin memnun
olacağın
bir
iş
yapar". 24 Hz. Pey-
gamber'in vefat ettiği Hz. Ebu Bekir'in hutbesi ile insanlara duyurulduğu
haberi Mekke'ye
duyuyormuş
ulaşınca
Süheyl
ayağa
kalkarak sanki Hz. Ebu Bekir'i
gibi konuşma yaptı. 25 Mekke halkının irtidat etme temayülü
gösterdiğinde
buna engel olmak isteyen Süheyl çok anlamlı bir konuşma
yaptı. Hz. Ömer bunu duyduğunda "Ben şehadet ederim ki sen Allah'ın
ResUlüsün" demekten kendini alamadı. 26
21- Vakıdi,
I, 105, 117; Belazuri, Ensi'ibu'l-Eşri'if, thk., Süheyl Zekkar-Hayreddin Zirikli, Riyad, 1996, I, 364; Makrizi, İmta, 113; Mütteki el-Hirıdi, Alauddin Ali b. Abdülmelik, Kenzü'l-Ummi'il fi Süneni'l-Akvi'il ve'l-Efi'il, Beyrut, 1993, XIII, 432.
22- İbn Hişam, II, 691.
23- İbn Hişam, II, 691; İbn Habib, Ebu Cafer Muhammed (ö.245/ 859m.), el-Münemmak fi
Ahbari Kureyş, nşr., Hurşid Aluned Faruk, Beyrut, 1985, s., 218; Taberi, II, 465; Makrizi,
İmta, 115; İbnü'l-Emin Mahmud, Seydişehri, II, 672; Sarıçam, İbrahim, Hazreti Ömer, Ankara, 2010, s., 40.
24- el-İstli'ib, II, 230; el-Ikdü's-Semin, IV, 250.
2s - Vakıdi, I, 107.
26- Taberi, II, 465; el-İstii'ib, II, 230; Makrizi, İmta, 115; Kenzü'l-Ummi'il, XIII, 432; İbn Hallikan,
Vefeyi'itü'l-A'yi'in, VII, 82-83;Cahız, el-Beyan ve't-Tebyin, Beyrut, 1993, I, 69; Mübarekffrri,
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 301
Süheyl'in elleri
olması Müslümanları
nin esir
olacağı
bağlı
çok
şaşırttı.
dı.
düşmesi
Zira onun gibi Mekke
tahmin edilemedi.
biri de Hz. Peygamber'in
esir
olarak Medine'ye getirilen esirler
hanımı
Şaşkınlık yaşayan
arasında
eşrafından
biri-
Müslümanlardan
Sevde bt. Zem' a idi. Sevde, Süheyl'in
ile ilgili yanlış ifadeler kullanınca Hz. Peygamber onu uyar-
Bu ifadelerden
Müslümanların
Süheyl'i esir olarak kabul edilemeye-
cek kadar ileri gelen biri olarak gördükleri anlaşılıyor.27
Süheyl'in fidye ile
Müşriklerin
gönderilmesi
esiriere
nasıl
muamele
konusunda sahabeye
kurtarılması
ona
için Mikrez b.
kıyınet verdiğini
edileceği tartışılıyordu.
danıştı.
Hafs'ın
Medine'ye
gösteriyor. Bu esnada
Hz. Peygamber esirler
Hz. Ebu Bekir fidye
alınarak
serbest
bıra­
kılmasını, Hz. Ömer öldürülmelerini istedi. Hz. Peygamber esirlerin ser-
best bırakılmasından
yanaydı.
rek Bedir esirleri konusunda
bırakıldığını
Hz. Ali'nin
alınacak
aktardığına
kararda
Hz. Peygamber'in bu durumu
lümanların onların
fidye
karşılığında
Müslümanların
açıklaması
muhayyer
sonucunda Müs-
serbest bırakılınasına karar verdik-
leri görülmektedir. 28 Bu sebeple bin ila dört bin
kişiye
göre Cebrail gele-
dinarlık
olmayanların
ise on
bırakılınasına
karar verildi. Fidye bedeli kendisinden
okuma yazma
bir fidye,
öğretmesi karşılığında
heyl'in serbest bırakılınasını yerine Mikrez'in rehin
parası
serbest
istendiğinde
Sü-
alınmasını ardından
s., 233; Sarıçam, Hz. Ömer, 40; Sarıçam, Hz. Muhammed, s., 162; Erul, "Süheyl", DİA,
XXXVIII, 30
27 - Vakıdi, I, 117-118; İbn Hişam, II, 685-686; Belazuri, Ensab, I, 363; Taberi, II, 460; el-Kamil,
II, 129.
28 - Vakıdi, I, 107.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
302
1
Kı
fv1 u s t a f a
parayı göndereceğini
1
ı ç
söyledi.
Süheyl'in yerine Mikrez hapse kondu.
Süheyl Mekke'ye gittiğinde gerekli parayı gönderdi. 29
d- Bednı'l-Mev'ıd
Süheyl'in Uhud
da
kaynaklarımızda
savaşına katıldığı
fazla bilgiye
bilinmektedir. Fakat bu konu-
rastlanmamaktadır.
Uhud
savaşının
sonucundan müteessir olan Hz. Peygamber'in sabah namazında Süheyl,
Safvan b. Ümeyye ve Haris b. Hişam üçlüsüne lanet okuduğu ancak
bundan "Bu
iş
sana ait değildir, Allah dilerse
onları ıslah
ederek affeder,
dilerse zalim oldukları için onlara azab eder."30 ayeti nazil olduktan sonra
vazgeçtiği
belirtilmektedir.
dağına sığınınca
Savaşın
31
Ebu Süfyan zafer
bitiminde Hz. Peygamber Uhud
naraları
atmaya
başladı.
Bir süre ses-
sizlikten sonra Hz. Ömer ona cevap vermeye başladı. Ebu Süfyan'ın gelecek sene
aynı
karşılaşma
yerde
okumasını,
teklif ederek meydan
Hz.
Ömer, Peygamberimizin onayını alarak kabul etmişti. Bedru'l-Mev'ıd
denilen bu
savaşta
Süheyl'in aktif olarak görev
sağladığı anlaşılmaktadır.
masını
Hz. Peygamber sefer için
isteyip kesin olarak
savaşa çıkacağını
müşrikleri kuraklık
nedeniyle
savaşa çıkılınaması
sebebiyle
düşünmelerini
de
savaşa
Mesud' a Müslümanları
geldiklerini yayarak
niyetli
ve maddi destek
ashabının hazırlan­
belirtti. Bu esnada Mekke
değillerdi. Diğer
O esnada Mekke'de bulunan Nuaym b.
hazırlıkların
haberini
aldılar.
savaştan alıkoyma, müşriklerin
gözdağı
taraftan ise
Müslümanların müşriklerin korktuğunu
istemiyorlardı.
Mesud' dan Medine'deki
aldığı
vermesi üzerinde
Nuaym b.
güçlü bir
anlaştılar.
şekilde
Ebu Süfyan bu
Vakıdi, I, 107, 143; İbn Hişam, II, 690, 691; Belazuri, Ensiib, I, 363; Taberi, II, 465; İbnü'l­
Esir, el-Kiimil, II, 136
3o -Al-i İmriin Suresi, 128.
31 - İbnü'l-Emin Mahmud, Seydişehri, II, 717.
29-
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 303
görevi
karşılığında
Süheyl'in
Nuaym b. Mesud' a yirmi deve
üstleneceğini
çalışmasına başladı.
Müslümanlar
bunu da
bildirdi. Süheyl yirmi deve vermeyi kabul etti.
Nuaym b. Mesud Müslümanları
için hile
verileceğini
yanlarına
savaştan alıkoymak
Hz. Peygamber'in bu
ticaret
Peygamber'in ordu ile hareket
mallarını
ettiğini
onları kandırmak
ve
kararlılığından
sonra
da alarak Bedir'e gittiler. Hz.
kişilik
duyan Ebu Süfyan iki bin
bir orduyla Mekke'den hareket etti. Ancak Merru'z-Zehran'a gelince
savaşın
gelecek
yıla
ertelenmesi
gerektiğini
söyledi ve Mekke'ye döndü.
Mekke müşrikleri Ebu Süfyan ve yanındakileri sefer esnasındaki yedikleri sevik
(kavrulmuş
un)
dolayı
ve "Sevik askerleri" diyerek
"Siz sadece sevik yemek için
ayıpladılar.
Medine'ye döndüler. 32
Şan
ve
Müslümanlar ise Bedir' de sekiz
yapılan
gün kalarak bu mevsimde burada
şerefi
"Sonra da kendilerine hiçbir keder
fuarcia büyük kar elde ederek
artan
Müslümanların
dokunmaksızın
kazançla Bedir'den döndüler. Böylece
gitmişsiniz"
bu durumu
Allah'tan bir nimet ve
Allah'ın rızasına uymuş
Allah çok büyük bir lütuf ve ilisan sahibidir."33 ayeti ile takdir
Hz. Peygamber'in sözünde durarak Bedr'e
geldiği
oldular.
edilmiştir.
haberi Ma'bed b. Ebu
Ma'bed tarafından Mekke'ye ulaştırılınca Safvan b. Ümeyye "Kavme
verdiğimiz
sözü yerine getirmemize engel oldun,
aleyhimize cesaretlendirdin, bizim ahdimize
ler." diyerek Ebu Süfyan' a
dek gazvesi için
3233-
hazırlık
çıkıştı.
Müslümanları
vefasızlık ettiğimizi
Bunun üzerine Mekke
yapmaya
başladılar.
Böylece
gördü-
Müşrikleri
Hen-
masraflarını
Taberi, II, 560-561; Makrizi, İmtfi, I, 193.
Al-i İmrfin Silresi, 174.
Fakültesi Dergisi, 2012, Ci lt: XVI,
bizim
Sayı:
1
Sü-
heyl'in
karşıladığı Müslümanları
alıkoyma tezgahı işe
seferden
yarama-
dı.34
e- Hudeybiye Anlaşmasında Süheyl
Hicretin altıncı yılında Hz. Peygamber, sahabesi ile beraber Umre
ayrıldı. Yanına
yapmak için Medine'den
lümanların
hareketini
öğrenen müşrikler
sakınama kararı aldılar. Müslümanları
ise kesinlikle
Mekke'ye
yordu. Mekke
müşrikleri
rumlarını öğrenmek
için
müşriklerin gönderdiği
Alkame, Urve b.
onları
Mekke'ye
görevini üst-
gönderdiği
olduğunu Müşriklere
ise Hudeybiye' de bulunan
adamlarını
alan Müs-
sakınama
lenenlerden birisi de Süheyl' dir. Hz. Peygamber
niyetinin sadece umre yapmak
silahı
sadece yolculuk
her
insanlarla
fırsatta
bildiri-
Müslümanların
du-
göndermeye başladı. Hz. Peygamber
Büdeyl b. Verka, Mikrez b. Hafs, Huleys b.
Mesfı.d'la yaptığı görüşmelerde
niyetini onlara anlattı.
Hz. Peygamber Hudeybiye'ye geldikten sonra önce
Hıraş
b.
Ümeyye'yi ardından Hz. Osman'ı Mekke'ye göndererek amacının savaşmak değil
umre yapmak
olduğunu Müşriklere
Abbad b.
Bişr
rargahını
ve Hz. Peygamber'in bulunduğu
bildirdi. Evs b. Havli,
ve Muhammed b. Mesleme gibi sahabeler Müslüman kaçadırı
korumak için gece nö-
bet bekliyorlardı. Bu sırada Mekke müşrikleri elli kişiden
ği
bir birli-
Müslüman karargooma göndererek bilgi elde etmeyi ve Müslüman-
lardan birini
rak
yakalamayı planladılar.
Fakat Müslümanlara
taş
ve ok ata-
saldırıda bulunan
bu birliği Muhammed b. Mesleme yakalayarak Hz.
yanına
getirdi. Bu esnada Hz. Peygamber'in Mekke iyi
Peygamber'in
niyet elçisi olarak
34-
oluşan
gönderdiği
Hz. Osman gideli üç gün
olmuştu
ve onun
İbn Sa' d, II, 59-60; İbnü'l-Emin Mahmud, Seydişehri, II, 736-737; Mubarekfuri, s., 301.
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1
öldürüldüğü
haberi
gelmişti.
tı'nı gerçekleştirerek
aldı.
dan söz
Bunun üzerine Hz. Peygamber
305
Rıdvan
Bia-
Müsriklerle mücadele etmek üzere Müslümanlarmüşrikleri
Bu arada elçiler gidip geliyordu. Mekke
duyunca Hz. Peygamber'in ciddiyetini ve gönderdikleri
sedildiğini öğrendiler.
Bunun üzerine
görüşmelerde
bunu
insanların
bulunmak ve
hap-
anlaş­
ma yapmakla görevli olarak Süheyl, Huveytib b. Abduluzza ve Mikrez b.
Hafs gönderildi. Hz. Peygamber Süheyl'i görünce
"işiniz kolaylaştı"
bu-
yurdu. 35
Süheyl gelince "Seninle kim
nimizin
dışındadır,
savaştı
görüşümüz
ise bizim
ve iz-
bilakis bize ulaştığında bunu çok çirkin bulduk ve bir
bilgimiz de yok, yapanlar bizim sefihlerimizdir! Önceden ve sonradan
bizden esir
nim
aldığın insanları
arkadaşlarım
bana
serbest bırak!" dedi. Hz. Peygamber ise "Be-
ulaşmadan
Bunun üzerine Süheyl ve
hiç kimseyi göndermem!" buyurdu.
arkadaşları Kureyş' e Şüteym
b. Abdimenaf et-
ashabından
birini esir ettiniz,
Teyml'yi gönderdiler; "Siz Muhammed'in
onlarla sizin
bunu çirkin
aranızda akrabalık vardır,
bulmuştıınuz,
kadar esirlerinizi
siz
onları
Muhammed siz onun
bırakınayı
kabul etmiyor."
öldürmediniz zaten
ashabını bırakıncaya
şeklinde
bilgi vermelerini
istediler. Bunun üzerine Mekke' de bulunan Müslüman on iki
bırakılınca
Hz. Peygamber de esirlerin
da Hz. Peygamber biat
diğerleri- Müslümanların
harp için
hazırlandıklarını dehşet
şüpheleri
ve
korkuları arttı,
içinde
bir an önce
serbest
serbest bıraktı. Bu
işlemini tamamlamıştı. Kureyş
Huveytib b. Abduluzza ve
35 -
tamamını
kişi
heyeti -Süheyl,
biata koştuklarını ve
izliyorlardı.
görüşmeye
sıra­
Bundan
dolayı
da
geçmek istediler. Bu
Vakıdi, II, 602; İbn Sad, II, 95-98; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 324; İbnü'l-Emin Mah-
mud,
Seydişehri,
II, 804; Mubarekfuri, s., 344.
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI, Sayı: 1
306
1
K ı 1ı ç
Mu s t a f a
arada Hz. Osman Mekke' den
çıkıp
geldi ve o da Hz. Peygamber' e biat
etti.36
arkadaşları Müslümanların durumlarını
Süheyl ve
sonra Mekke'ye döndüler,
Müslümanların
rini müşriklere haber verdiler. Mekke
da
görüşerek
yol
kalmadığına
bu sene geri dönecek, gelecek
cak
dığı
kurbanını
müşrikleri
araların­
yıl
Mekke'ye girecek, burada üç gün kala-
kestikten sonra geri Medine'ye dönecektir. Mekke' de kal-
varan Müşrikler
anlaşma sağlamak
görüşmeyecek
görüş
üzerine
Huveytıb
b. Abduluzza ve Mikrez
üzere Süheyl'i yine
Müşrikler
şu şekilde anlaş,
kesinlikle hiçbir Arap asla, onun bize
Süheyl'e
şöyle
dedi-
bu sene Mekke'ye giremez,
rağmen
Süheyl, Hz. Peygamber' in
adamı
şartlar
ve bu maddeler üzerine
ler; "Muhammed' e git ve
onu görünce "Bu
Bu
görüşmeleri başlatmak
b. Hafs ile Hz. Peygamber'e gönderdiler.
konuşamaz".
bunun üzerine
karar verdiler. Buna göre Hz. Peygamber
süre içinde kimse onunla
birliğine
Hz. Peygamber' e biat ettikle-
Hz. Peygamber ile belli şartlarda anlaşmanın dışında kendi-
çıkar
leri için
inceledikten
Mekke'ye zorla
yanına
geldi. Hz. Peygamber
gönderdiklerine göre onlar (bu kavim)
istiyor" buyurdu. Hz. Peygamber uzunca konuştu,
girdiğini,
anlaşma
görüşmeye başladılar,
sesler bazen yükseldi bazen alçaldı.37
Süheyl geldikten sonraki ortamla ilgili kaynaklarda az da olsa
bilgi verilmektedir. O gün Hz. Peygamber bağdaş kurarak oturmuştu. İki
yanında
Abbad b.
Bişr
ve Selerne b. Eslem b. Haris (veya Muğlre b.
Şu'be)
elleri silahlı yüzleri peçeli şekilde koruma görevini üstlenmişlerdi. Süheyl
3637-
Vakıdi', II, 604-605; Makri'zi', İmta, I, 290.
Vakıdi', II, 605; İbn Hişam, III, 1142; Taberi, II, 628, 633; el-Ikdü's-Semin, IV, 251; Hamidullah, İslam Peygamberi, I, 255.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1
ise dizleri üzerine
çökmüş
vaziyette oturuyordu. Süheyl zaman zaman
sesini yükseltince bu iki koruma
Müslümanlar Hz. Peygamber'in
dığı
bu ortamda Müslümanlar
rı, şahitlik
tarafından "Res-G.lullah'ın
şeklinde uyarılmıştır.
sesini yükseltme"
307
etrafında
sayısı
Süheyl
huzurunda
konuşmasını
yaparken
oturdular. Müzakerenin
belirtilmese de çok fazla
yapıl­
olmadıkla­
etmek gibi bir görevlerinin yanında müşrik temsilcisi Süheyl' e
karşı Müslümanların
güçlü
olduğunu
göstermek için
katılmış oldukları
d üşünülebilir.3s
Uzun
görüşmelerden
sonra prensipte
anlaşma sağlanınca kağıt
ve divit istenerek anlaşmanın yazıruma geçilecekti. Hz. Peygamber Evs b.
çağrılmasını
HaviUi'nin
anlaşmayı
ve
onun
yazmasını
heyl buna itiraz etti. Hz. Ali veya Osman b. Affan' dan
laşmayı yazmasını
kabul
etmeyeceğini
etmemiştir. Kureyş nazarında
Osman'ın
Kureyş
Hz. Peygamberin
birinin an-
Evs'in bir
amcasının oğlu
ve
açısın­
olması dolayısıy­
değeri
yoktur. Ali ve
amcazadeliğinin dışında
içinde önemli bir yere sahiptirler. Bunun üzerine Hz. Peygamber
Hz. Ali'ye
anlaşmayı yazmasını
emretti. Hz. Peygamber "Yaz, Bis-
millahirrahmanirrahim." buyurdu. Süheyl "Ben
bizim
başka
söyledi. Meseleye asabiyet
dan bakan Süheyl, Evs b. Havali'yi Hazrec kabilesinden
la kabul
istedi. Fakat Sü-
yazdığımız
lar bunu duyunca
Rahman'ı
bilmiyorum,
gibi Bismikellahumme yaz" diye itiraz etti. Müslümankızdılar
ve "0,
Rahman'dır,
yaz" dediler. Süheyl "O zaman hiçbir
şey
yazma, ancak er-Rahman
üzerine
anlaşma
yapmam."
dedi. Bunun üzerine Hz. Peygamber, "Yaz Bismikellahumme." buyurdu.
Rahman kelimesinin tespit edilmesine Süheyl
3s - Vakıdi,
karşı çıktığında şu
II, 606.
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
ayet
308 1 M u
st a f a
K ı 1ı ç
nazil oldu " De ki: ister Allah deyin, ister Ralıman deyin, hangisini deseniz olur, çünkü bütün en güzel isimler O'nundur."39 Süheyl, "ResUlullah"
kelimesine de itiraz etti.
temsilcisi
Şirk
olmasının verdiği
kelimelerinin
kullanılmasını
bir belgeye siyasi meselenin
yazılmasının
düğü
psikolojisinin
ruh hali,
sorumluluk duygusu ile
kabule
yanaşmadı.
müşriklerin
inanmadığı
dinin
Süheyl, resmi nitelikteki
dışında Müslümanların
inanç sembollerinin
inancı tanıma anlamına geleceğini düşün­
bir anlamda bu
için tevhid ve risalet kelimelerini
lah'ın Resfılü olduğunu
verdiği
yazdırmamıştır.
"Ben senin Al-
bilseydim sana muhalefet etmez, sana tabi olur-
dum, lakin sen Muhammed b.
Abdullah'sın,
ismini ve
babanın
ismini
Muhammed b. Abdullah ismini kabul ediyor musun?" dedi. Bu söz üzerine
Müslümanların kızgınlığı
di ve
ResUlullah'ın yanında
mayız,
ancak Muhammed
ilkinden o kadar fazla idi ki sesler yüksel-
bulunanlar
ayağa
kalkarak
Resfılullah yazdırırız."
"Hayır yazdır­
diye
bağırdılar.
40
Useyd b. Hudayr ve Sa'd b. Ubade katibin elini tuttular ve "Yazma, ancak Muhammed Resulullah yaz, yoksa
aşağılamak
eliyle
aramıza kılıç
girecek, dinimizi
da nereden çıktı." dediler. Hz. Peygamber onları
işaret
ederek "Susunuz!" buyurdu.
lümanların yaptıklarına şaşıyor
kadar dinine
sarılan başka
Huveytıb
yatıştırdı
ve
b. Abduluzza Müs-
ve Mikrez b. Hafs'a dönerek "Ben bu
bir kavim görmedim!" diyordu. Hz. Peygam-
ber, Hz. Ali'ye ResUlullah ibaresini silmesini emretti. Daha sonra Hz.
Peygamber "Ben, Muhammed b.
Ali "Vallahi
silmeyeceğim."
Abdullah'ım,
yaz." buyurdu. Fakat Hz.
deyince Hz. Peygamber metni eline alarak
İsra Silresi, 110.
4o- Vakıdi, II, 610-611; İbn Hişam, III, 1145; Yakubi, Tarih, I, 374; Taberi, II, 634,636.
39-
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 309
Reslılullah
kelimesini silerek kendi eliyle sadece Muhammed ismini yaz-
dı.41
Süheyl'in "Bismillahirrahmanirrahim" cümlesine itiraz etmesinin
nedeni bunun
anlaşmaya
bu
şekliyle yazılması
demek
zımnen
Hz. Pey-
gamber'in tebliğ ederek iman edilmesini istediği Zat-ı İlahinin kabul
anlamına geleceği
edilmesi
inancının
içindir. Hz. Peygamber'in davet
edilmediğini
kabul
ettiği
anlaşma
göstermek için Süheyl
Allah
metnine
"Bismikellahumme" yazdırmıştır.42
Anlaşma,
Süheyl b. Amr
"Bismikellahumme, bu Muhammed b. Abdullah ile
arasındaki anlaşmadır,
içinde insanlar güvende olacak,
ve hiyanet
ruplarla
olmaksızın
anlaşma
anlaşması
on yıl
savaş yapılmayacak,
aramızda düşmanlık
olmayacak,
birbirlerinden uzak duracaklar, taraflar
yapabilecek, her hangi bir kavim
bu süre
istediği
saldırı
başka
gu-
tarafla dostluk
yapabilecek, bir kimse velisinin izni olmadan Muhammed' e
katılırsa
o iade edilecek, ancak Muhammed'in
katılırsa
o iade edilmeyecek, Muhammed
ashabından
ashabıyla
biri
Kureyş'e
yıl
birlikte bu
geri
dönecek, gelecek yıl Mekke'ye gelecekler ve Mekke' de üç gün kalacaklar,
yanlarında
sefer
silahının dışında
silah olmayacak"
şeklindedir. 43 Anlaş­
maya Ebfı Bekir b. Ebi Kuhafe, Ömer b. Hattab, Osman b. Affan, Abdurrahman b. Avf, Sa' d b. Ebi Vakkas,
Mesleme,
Huveytıb
tamamlanınca
Ebfı
Ubeyde b. Cerrah, Muhammed b.
b. Abduluzza, Mikrez b. Hafs
Süheyl
anlaşma
şahit
belgesinin kendisinde
oldular.
duracağım
Yazım
söyledi.
-Ahmed b. Hanbel, Müsned, I, 86; IV, 86-87; III, 325; Taberi, II, 636; Belazuri, Ensab, I, 439440; İbnü'l-Esir, el-Kamil, II, 203; İbnü'l-Emin Mahmud, Seydişehri, II, 804-805; Hamidullah, İslam Peygamberi, I, 256.
42 - Abdüşşafii, 130.
4 3 - Taberi, II, 635; Makrizi, İmta, I, 295.
41
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
310 1 M
u s t a f a
1!
K
ı ç
Hz. Peygamber ise "Bilakis bende kalacak." diye cevap verdi. Belgenin
kimde
kalacağında anlaşamayınca
yazılan
ber ilk
belgeyi, Süheyl ise ikinci
kabilelerden Huzaa hemen
da
bıraktıklarıınızia
katılıyoruz"
kabilesi
sıçrayarak
aynı çıkışı
anlaşmasına
ancak o kabileden başkaları
şöyle
gizlendiler,
Huveytıb
ne
Kureyş,
sen
ona bir
"Dayılarım
b. Abduluzza bu-
yardımlaşırız."
Huveytıb
kazandın."
görüyorsun, Beni Bekir'den bana daha
dışında Kureyş
ise Muham-
dahil oldular, kavim kendi-
"Bunu Beni Bekir' den duyman gerekir." dedi.
benim ona yaptığım
şimdi
giriyorlar". Süheyl
anlaşmaya
ciayıların hakkında
ise Beni Bekir
dedi; "D ayıların bizimle
nun üzerine "Biz de onlar aleyhine Beni Bekir ile
dayılanını
yaptığı anlaşmaya
Kureyş' e katıldıklarını açık­
biz onlara ne yapabiliriz?"
"Vallahi her yönüyle
Orada bulunan
katıldılar. Karşılığında
kaçtılar
bizden
Hz. Peygam-
"Biz burada bulunanlada ve arka-
b. Abduluzza, Süheyl' e
med'in hakimiyetine, onun
seçmiş
nüshayı aldı.
yaparak kendilerinin de
savaşmaya başlamışlardı
ne bir yol
yazıldı.
beraber toptan Muhammed' e ve
diyerek Müslümanlara
ladılar. Huveytıb
değil
bir nüsha daha
şey
Süheyl
b. Abduluzza
Süheyl "Benim
mı kıymetli?
Ancak
yapamaz, Huzaa aleyhi-
Beni Bekir' e yardım ederse muhakkak ben bir Kureyşliyim ve
önceliğinden
Beni Bekir bana nesep
heyl'in kan bağına
değil,
daha
yakındır."
Bu sözlerden Sü-
inanç birliğine ve ait olduğu toplumun menfaat-
lerine önem verdiği anlaşılmaktadır. 44
Anlaşma metni tamamlandıktan sonra başta Hz. Ömer olmak
üzere
4L
Müslümanların
bundan
rahatsızlık duydukları
görülmektedir.
Vakıdi, II, 611-612; İbn Hişaın, III, 1144- 1145; İbn Sa' d, II, 95-98; Yakfibi, Tarih, I, 373-374;
Taberi, II, 635-636; Belazuri, Enstib, I, 439- 440; Mubarekffui, s., 345; Sarıçaın, Hz. Muhammed, s., 199.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 311
İslam dinine ve onun tebliğcisine yürekten bağlı Müslümanlar, hem anlaşma
metninde inanç ifadelerinin silinmesini hem de bu sene umre
yapmadan dönmeyi içlerine
başta
olmak üzere
bazı
Peygamber'in Allah
sindirememişlerdir.
sahabelerin
Teala'nın
Ancak Hz. Ebu Bekir
Müslümanları yatıştırması
ve Hz.
Müslümanları
ziyana
peygamberini ve
uğratmayacağı şeklindeki sözler Hz. Ömer'i ve diğer Müslümanları ken-
dine
getirmiştir.4s
Anlaşmaya varıldıktan
kılıç kuşanmış
ber'e
doğru
zılmamıştı.
aşağısından
vaziyette Mekke'nin
geldi. Süheyl
tığında oğlu
sonra zincirlerinden kurtulan Ebu Cendel
Ebu Cendel
kafasını kaldırarak
olduğunu
"Ben
olduğuna
anlaşma
içindeki
sıkıntı
Huveytıb
şimdiye
birbirleri için
bağırdı.
daha da büyüdü ve
b. Abduluzza
arkadaşı
kadar Muhammed' e
Müşriklere
Bu sözler
karşısında
Mikrez b. Hafs' a
Müslümanların duydukları
metni ya-
iade ederek dinimMüslüman-
ağlamaya başladılar.
katılan
bak-
yakasından
Süheyl dikenli bir dalla onun yüzüne vurarak,
den döndürecek misiniz?" diye
gören
gelenin kim
gördü. Bu arada
tuttu. Ebu Cendel "Ey Müslümanlar beni
ların
geçerek Hz. Peygam-
Bu tabioyu
şöyle
biri için ve kendi
diyordu;
aralarında
sevgiden daha büyük bir sevgi
görmedim. İşte burada sana söylüyorum bugünden sonra mecbur kalmadıkça
Muhammed' den bir hizmetçi köle bile
Mikrez ise "Ben de
dir
etmişlerdir.
aynı
Süheyl,
kanaatteyim." diyerek
oğlunun
Müslümanlara
alamazsın."
samirniyetİn
diyordu.
gücünü tak-
katılmasından
sonra Hz.
Peygamber' e yönelerek "Ya Muhammed yerine getirmen gereken ilk
budur." dedi. Hz. Peygamber "Daha
4 5 - Vakıdi,
anlaşmayı yazıya
geçirmedik." bu-
II, 606-607; Taberi, II, 634; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 325.
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
iş
Sayı:
1
312
1
K 1 1ı ç
Mu s t a f a
yurdu. Süheyl, "Seninle benim ararndaki
meden önce
tamamlandı."
Peygamber "Evet
kasım
diyerek
doğrusun."
anlaşma
oğlunun
Ebu Cendel sana gel-
iade edilmesini istedi. Hz.
buyurdu. Süheyl,
oğlu
Ebu Cendel'in ya-
sertçe sarsarak "Onu Kureyş'e geri iade et." dedi. 46 Hz. Peygamber
anlaşmaya aykırı davranamayız."
ise "Bundan sonra
şeyde
"V allahi onu bana iade etmedikçe hiçbir
buyurdu. Süheyl
seninle
anlaşma
yap-
mam!" dedi. Bunun üzerine Hz. Peygamber Ebu Cendel'i babası Süheyl'e
iade etti. Hz. Peygamber onunla konuşarak
Süheyl bu
isteği
oğlunu bırakmasını
kabul etmedi. Mikrez b. Hafs ve
Huveytıb
istese de
ise Hz. Pey-
gamber' e "Ya Muhammed senin için biz onu himaye ederiz." dediler ve
Ebu Cendel'i bir
çadıra
alarak koruma
altına aldılar. Babasından
onu
korudular. Sonra Hz. Peygamber sesini yükselterek "Ey Ebu Cendel!
Sabret ve bunun
karşılığını
Allah'tan bekle, Muhakkak ki Allah seninle
beraberdir seninle beraber olana ise
hakkak biz ve onlar
aramızda
bir
kurtuluş
ve
çıkış kapısı vardır,
anlaşma yaptık, anlaşma
biz onlara verdik onlar da bize verdi, muhakkak ki biz
cağız." şeklinde bir karşılık
Hudeybiye
ları
ile oradan
kaldı.
çerçevesinde
mağdur
olmaya-
verdi. 47
Anlaşması'nın yazılmasından
ayrıldı. 48
mu-
sonra Süheyl
arkadaş­
Hz. Peygamber Hudeybiye' de on günden fazla
Hudeybiye' den sonra nazil olan ve
bir fetih olarak kabul eden Fetih Suresi
anlaşmayı kayıp değil
yaşanan
aksine
süreçle ilgili bilgi ver-
Taberi, II, 635.
Vakıdl, II, 607- 608; İbn Hişam, III, 1144-1145; İbn Sa' d, II, 95-98; Taberl, II, 635; İbnü'J...
Esir, el-Kfimil, II, 204; Makrlzl, İmtfi, I, 293; İbnü'l-Emin Mahmud, Seydişehrl, II, 805-806;
Mubarekfurl, s., 346; Sarıçam, Hz. Muhammed, s., 200.
48- Vakıdi, II, 613; Taberl, II, 637; Mubarekffırl, s., 347.
46 -
47-
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 313
mektedir. 49 İbn Hişam'a göre 25. ayet görüşmelerin anlaşmayla sonuçlanmasının
insanların
gibi)
bir
açıdan,
(Seleme b.
korunması
henüz mü' min
Hişam, Ayyaş
hikmetine
oldukları
bilinmeyen Mekke' deki
b. Ebi Rebia ve Ebu Cendel b. Süheyl
dayandığı açıklanmaktadır. 50
ti, Süheyl'in Hz. Peygamber'in
adının
Resulullah
sıfatı
Surenin 26. aye-
ile
yazılmasına
ve
"Bismillahirrahmanirrahim" ile başlanmasına itiraz etmesini, inanmayanların
cahiliye taassubu olarak görmektedir.sı
Hz. Peygamber Medine'ye
sı'nın
maddelerinin
Anlaşmaya
ulaştıktan
uygulanmasını
sonra Hudeybiye
gerektiren bir durumla
anlaşmalısı
ke'den kaçarak Medine'ye geldi. Mekke
karşılaştı.
katılan
göre efendisinin izni olmadan Müslümanlara
iade edilecekti. Beni Zühre'nin
Anlaşma­
kimse
Ebu Basir Utbe b. Esid Mek-
müşrikleri
Hz.Peygamber'e Hu-
neys b. Cabir'i göndererek anlaşma uyarınca Ebu Basir'in iade edilmesini
istediler. Bunun üzerine Hz. Peygamber Ebu Basir' i Mekke' den gelenlerle
birlikte iade etti. Fakat Ebu Basir kolay teslim olacak biri değildi. Önce
Huneys b. Cabir'i öldürerek kendisini Mekke'ye götürecek olanlardan
kurtulmayı başardı. Ardından, Kureyş'in Şam'a
giderken kervan yolu
olarak kullandığı sahil kenarındaki el-Is mevkiini kontrolüne aldı. Mekke' de tutuklu bulunan Müslümanlar, Medine'ye gidemedikleri için Ebu
Basir'e
katılmaya başladılar.
nında yetmiş civarında
Süheyl'in
oğlu
49- Vakıdi,
bir birlik
Ebu Cendel de
tikleri kervanlara
can ve mal
Yakidi'nin ifadesine göre Ebu Basir'in yaoluştu.
vardı.
Ebu Basir' e
Mekke
müşriklerinin
saldırmaya başladılar. Onların
kaybına uğruyorlardı. Diğer
katılanlar arasında
bu
taraftan
buradan
saldırıları dolayısıyla
anlaşmayı
II, 617.
50 -
Vakıdi, II, 623; İbn Sa' d, II, 95-98; Sarıçam, Hz. Muhammed, s., 201.
51 -
İbn Hişam, III, 1148; İbn Sa' d, II, 98; Belazuri, Ensiib, I, 440
Cumhuriyet
işlet­
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
imzalayan
314
1
tv1 u s t a f a
Kı
1
ı ç
başına
Süheyl, gönderdikleri elçilerin
Müslümanların
çözmesi
gerektiğini
gelenleri duyunca bu durumu
söyledi. Fakat bu olaydan Hz. Pey-
gamber'in ve Müslümanların değil Ebu Basir'in ve
Zühre'nin sorumlu olduğu ve
Müşrikler
kendi
yolunda Mekke
dıkları
onların
gerektiği
Beni
söylenince
O esnada Ebu Basir ticaret
zarar vermeye devam etti.
Müşrikler uğra­
can ve mal kaybı nedeniyle Hz. Peygamber' e mektup yazarak Ebu
Basir idaresindeki bu birliği
yanına
çekmesini istendiler. "Ebu Basir sana
dahil olmazsa olacaklardan bizim bir
aslında Müşriklerin
almayan Mekke,
hemen bu
işi
istemelerinden
eğer
sorumluluğumuz
olduklarını
çaresiz
tarafına çağırmasını
şurola
diyet ödemesi
aralarında anlaşamadılar.
kervanlarına
anlaşmalı olduğu
yoktur." ifadesi
ne olursa olsun Ebu Basir'i kendi
başka
bir
şey değildir.
Sorumluluk
kendinde bu birliği bertaraf etme gücünü bulsaydı
Süfyan'ın
bitirirdi. Zira Ebu
Hz. Peygamberin bir
bağı
da
gördüğü şekliyle
bu olu-
yoktur. Sonuçta Hz. Peygamber'in Ebu
Basir idaresindeki Müslümanların Medine'ye gelmesini istediği mektubu
ulaştığında
Ebu Basir son nefesini vermek üzereydi. Ebu Basir mektup
elinde okurken vefat etti.
lunduğu
bu
Aralarında
yetmiş kişilik
bu meselenin içinde
nında Kureyş'i
Velid b. Velid b.
Muğire'nin
gurup Medine'nin yolunu tuttular. Süheyl'in
olması anlaşmayı
yapan bir diplomat
ilgilendiren meselelere önem vermesi ve
edecek bir mevkide
de bu-
olmasıyla
olmasının
görüş
ya-
beyan
ilgilidir. 52
f- Umretü'l-Kaza'da Süheyl
Hicretin
altıncı yılında
Hudeybiye
anlaşmasını
yaparak Medi-
ne'ye dönen Hz. Peygamber bir yıl sonra (h.7/m.629) kaza uroresini yap-
sı- Vakıdi, II, 624-629; İbn Hişam, III, 1149-1150; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 331; Taber!,
II, 639.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1
mak için Mekke'ye geldi. Hudeybiye'ye
Resfılullah
ile birlikte yola
vekil olarak
bıraktı.
çıktı.
katılan
315
herkes kaza umresi için
Medine'de Ebu Ruhm
el-Gıfari'yi
yerine
Kasva'nın
Hz. Peygamber telbiye getirerek devesi
Revaha'nın şiirlerini
üzerinde Mekke'ye girdi. Bu esnada Abdullah b.
dinliyor ona müdahale etmiyordu.
Hz. Peygamber uroresini yerine getirip
nin
yanında
olmuştu.
kesip,
tıraş
öğle
vaktinde
te Hz. Peygamber Sa' d b. Ubade ile
duluzza ile gelerek "Süren bitti,
Ensar'ın bulunduğu
konuşurken
şehri
anlaşmayı imzaladığı
Süheyl,
düğün yemeği
ediyoruz, Ya Muhammed
bıraksaydınız
evlenmişti.
yok, buradan
aramızda anlaşma
Hz. Peygamber Mekke' deki baba evini
mevkiinde kurulan deriden
söyledi; "Yalan söylüyorsun
bu sert sözlere
anası
Süheyl ve
da hepi-
ölesice,
Huveytıb
Seni Allah' a havale
topraklarımızdan çık­
şeklinde
kullanın adı,
çadırda kalıyordu.
karşı sarfettiği
çık,
var,
man gerekiyor, bu gün itibariyle üç gün geçti!"
topraklarıdır,
müşrikleri
ikram etseydim?" buyurdular. Hz. Peygamber
yemeğine ihtiyacımız
Hz. Peygamber' e
b. Ab-
için Süheyl'i Hz. Peygamber'e gön-
Umretü'l-Kaza'da Meymfıne bt. Haris ile
ise "Senin
bir meclis-
Huveytıb
terk et!" dedi. Mekke
derdiler. Hz. Peygamber "Size ne oluyor ki, beni
nize bir
Merve tepesi-
oldu. Hz. Peygamber Mekke'ye geleli dört gün
Dördüncü günün
Hudeybiye'de
kurbanını
cevap verdiler.
kendisi için Ebtah
Sa'd b. Ubade, Süheyl'in
kızdı
burası
ve Süheyl' e
ne senin ne de
Allah ancak Mekke' de kendisine itaat edeni ve
şunları
babanın
razı
oldu-
ğunu bırakır."
Hz. Peygamber bu sözlere tebessüm etti ve "Ya Sa' d, yol-
culuğumuzda
bizi ziyaret eden kavme eziyet verme." buyurdu. Bunun
üzerine iki
arkadaş Sa'd'ın
sözü
karşısında
ber, Ebu Rafi' e hareket emri verdi ve
sadece sustular. Hz. Peygam-
şöyle
dedi; "Müslümanlardan hiç
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
316 1 rvı
K 1 11 ç
u st a f a
kimse burada
akşama kalmasın."
Hz. Peygamber daha sonra devesine
bindi ve Mekke' den ayrıldı.S3
savaşından
Hayber
hatap
olduğunu
sonra Süheyl'in Hz. Peygamber'in ilgisine mu-
görüyoruz. Hz. Peygamber o
sırada
Mekke
müşrikleri­
nin kuraklıktan dolayı sıkıntı çektiklerini duydu. Amr b.Ümeyye edDamri ile bir miktar arpa göndererek Ebu Süfyan, Safvan b. Ümeyye b.
Halef ve Süheyl
arasında
üçe bölünerek
dağıtılınasını
istedi. Süheyl ve
Safvan b. Ümeyye kendilerine düşen bu payı almaktan imtina ettiler. Ebu
Süfyan ise hepsini alarak
dedi "Bize
acıması
ve
Kureyş'in
fakirlerine
dağıttı.
yardımı ulaşan kardeş çocuğuna
Ebu Süfyan
şöyle
Allah mükafatını
versin." 54
g- Mekke'nin Fethi ve Süheyl'in Müslüman Olması
Kureyşliler
Hz. Peygamber'in müttefiki Huzaa kabilesine
Beni Bekir kabilesine silah ve asker
anlaşmasını
yardımında
karşı
bulunarak Hudeybiye
ihlal ettiler. Zira Hudeybiye' den sonra Hz. Peygamber
Huzaa ile Mekke
müşrikleri
yapmışlardı.
yılı Şaban ayında
H.8
de Beni Bekir kabilesi ile dostluk
anlaşması
Beni Bekir kabilesi Huzaa kabilesine
bir gece baskını ile saldırmış bu saldırıda Süheyl, Safvan b. Ümeyye ve
İkrime b. Ebu Cehil onlara fiilen destekte bulunmuş, silah yardımı yapmışlardı.
Hudeybiye' de
kazansalar da
aslında
ettirilmeliydi. En
Müslümanları
o
yıl
için geri göndererek
başarı
Süheyl' e göre Müslümanlada mücadele devam
azından
Süheyl'le birlikte hareket eden bu
insanların
olduğuna inandıklarını
söylemek
Müslümanlada mücadelenin gerekli
Vakıdi, 739-740; İbn Sa' d, II, 122; Makrizi, İmta, I, 334; İbnü'l-Emin Mahmud, Seydişehri,
II, 848.
s4- Yakubi, Tarih, I, 375.
53-
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 317
gerekir.
Zenginliği, aklı
saretle Süheyl,
şimdi
ve kabiliyetli bir diplomat
bir
takım
ce-
tertiplerle Müslümanlara zarar vermeyi
onları zayıflatmayı hesaplıyordu.
veya
olmasının verdiği
Süheyl
arkadaşları
ile beraber
yüzlerini kapatarak Huzaa kabilesine yapılan baskına bizzat katıldı. Bunlar Mekkelileri Hz. Peygamber ve Müslümanlarla
ediyorlardı. Ayrıca
ettiler. 55
Anlaşma
Hz. Peygamber'i Mekke'ye
savaşmaya teşvik
sokmayacaklarına
hukukunu çok iyi bilen Süheyl ve
devamlı
de
yemin
beraber
hareket ettikleri Safvan ve İkrime'nin bu hareketi bilinçli bir harekettir.
Yaptıkları
bu işin
ra zarar vermek
adına
bir eylem
Bekir'in
anlaşmaya aykırı olduğunu
istemiştir. Ayrıca
gerçekleştirecek
Kureyş yardımı
ile
bilen Süheyl, Müslümanla-
bu harekete
güçte
yaptığı
bu
girişınesi
olduğunu
saldırı
onun
müşrikler
göstermektedir. Beni
sonucunda Huzaa kabile-
sinden yirmi üç kişi öldürüldü. Haris b. Hişam ile İbn Ebi Rebia, Safvan
b. Ümeyye, Süheyl ve İkrime b. Ebu Cehil'e gelerek Beni Bekir kabilesine
yardım
ettiklerinden dolayı
onları kınadılar.
Zira uzun
zamandır
özellik-
le ekonomik alanda kan kaybeden toplumun biraz taparlanmaya
dığı
sulh
ortamının
Peygamber ile
devam etmesi isteniyordu. Ancak bu
aralarındaki anlaşmanın
saldırı
başla­
ile Hz.
süresi devam ediyordu, böylece
anlaşmaya aykırı davranmışlardı.
Huzaa'dan Amr b. Salim Medine'ye
gelerek durumu Hz. Peygamber'e
anlattı
ber
onları
teskin ederek
yurtlarına
yazarak Beni Bekir kabilesiyle
lıların
55
düşen Kureyş'in
yardım
istedi. Hz. Peygam-
gönderdikten sonra
Kureyş' e
mektup
ittifaklarını bozmalarını,
öldürülen Huzaa-
Anlaşmanın
ihlal edilmesi ile
da diyeHerinin ödenmesini istedi.
zor duruma
ve
Ebu
Süfyan'ı
Medine'ye göndererek duru-
-Makrizi, İmtii, I, 348, 384; Mustafa Fayda, Allah'ın Kılıcı Halid b. Velid, İstanbul, 1992, 169,
172.
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Kı i ı ç
318 1 M u s t a fa
çalışması işe yaramadı.
mu kurtarmaya
Hz. Peygamber
anlaşmanın açık­
ça ihlal edildiği bu ortamda Mekke fethi için hazırlık emri verdi. 56
Hatıb
b.
Ebi'l-Beltaa'nın
Mekke üzerine sefer
yapılacağını
haber
verdiği kişiler, Safvan b. Ümeyye, İkrime b. Ebu Cehil ve Süheyl'dir.
Mektubunda "Muhakkak ki Resulullah insanlara gazve için izin
tir, sizden başkasını
la size
gelen
yardım
kastettiğini sanmıyorum
etmek istedim."
diğer insanları yanında
Buradan
devamlı
ise zaten
bu mektubumu ulaştırmak­
şeklinde yazdı. Hatıb'in
Mekke'nin önde
mektubu bu insanlara göndermesi ilginçtir.
birlikte hareket eden bu üçlünün
nin yeni söz sahipleri
vermiş­
olduklarını
artık
anlamak mümkündür.
anlaşmanın bozulmasına
neden olan
Mekke idaresiDiğer
taraftan
saldırıyı gerçekleştiren
bu
insanlardı. 5 7
Hz. Peygamber 10 Ramazan 8/ 1 Ocak 630 tarihinde muhacir,
ensar ve
ayrıldı.
diğer
kabilelerden
katılan
Müslümanlarla birlikte Medine'den
Müslümanlar Zi Tuva58 mevkiine geldiklerinde durdular ve Hz.
Peygamber'in ne işaret vereceğini beklerneye başladılar. Bu sırada Mekke
müşriklerinden Süheyl, Safvan b. Ümeyye ve İkrime b. Ebu Cehil insanları
Hz. Peygamber ile
savaşmaya çağırmışlardı. Kureyş başta
üzere Beni Bekir ve Hüzeyl' den
Hz. Peygamber ve
ashabının
müşrikler
alıyorlar
5657-
tedbirler
bazıları
Mekke'ye
silahlanarak onlara
doğru
ve kendilerine
hareket
olmak
katıldılar.
ettiği öğrenilince
katılan insanları (ehabiş)
ye-
Vakıdi, II, 784; İbnü'l-Emin Mahmud, Seydişehri, II, 870.
Vakıdi, II, 798; Makrizi, İmta, I, 352; Mubarekfuri, s., 406; Muhammed Hamidullah, el-
Vesaiku'-Siyasiyye, çev. Vecdi Akyüz, s., 101; Muhammed Hamidullah, Hz. Peygamber'in
Savaşları, t.y., 82; Sarıçam, Hz. Muhammed, s., 207.
58- Mekke'n:in kuzeyinde bulunan bir vadidir. (Yakut el- Hamevi (ö. 626/ 1229), Mu'cemu'lBüldan, Beyrut, 1990, IV, 51; Şevki Ebu Halil, Atlasu'l-Hadisi'n-Nebevi, Dımaşk, 2003, s.,
186).
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI, Sayı: 1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 319
diriyorlardı.
Bunun için Mekke' de dört yerde yemek
dağıtımı yapılıyor­
du. Bunlar; Daru'n-Nedve'nin dışında Süheyl, Safvan b. Ümeyye, İkrime
Huveytıb
b. Ebu Cehil ve
yönelik tehditleri
yı
b.
Abduluzza'nın
savuşturmanın
gerekli
evleri idi. Süheyl, Mekke'ye
olduğuna
inanan, bunu yapma-
görev sayan biridir. Her zaman beraber hareket
Müslümanları karşısına alması
konumuna gelecek kadar
onun cesareti
güçlendiğini
ettiği arkadaşları
yanında
ile
toplumun önderi
de göstermektedir. Bir
başka açı­
korunması
için bir diplomat olarak görev alan Süheyl için
şimdi savaşma zamanıdır.
Hz. Peygamber Zübeyr b. Avvam'a Kuda'dan,
dan Mekke'nin
Halid b. Velid'e Lit'ten, Sa'd b. Ubade'ye Keda'dan girmelerini ama asla
savaşınamalarını emretti. Süheyl, İkrime b. Ebu Cehil, Safvan b. Ümeyye
topladıkları
insanlarla beraber Handeme mevkiinde mevzilendiler. Beni
Bekir' den (Beni Bekir'in kardeş kolundan)
lada
çarpışmada
kullanmak için
aynı
Hımas
b. Kays ise Müslüman-
mevkiiye daha önceden silah
yığı­
nağı yapmıştı.s9
Hz. Peygamberin de
bulunduğu
birliğin savaşmadan
üç
ve her-
hangi bir mukavemetle karşılamadan Mekke'ye girmesine mukabil Halid
b. Velid'in kumandanlığını yaptığı birlik, Süheyl'in organize ettiği şiddet­
li bir mukavemetle
karşılaştı. Kureyş'in
derme çatma ordu,
Müslümanların şehre
silaha
sarıldılar,
ok
yağdırmaya
yeceğini, bağırmaya başladılar.
bu
çarpışmada
Mekke
Hımas yaşadıkları
Handeme
çırpınışını
savaşarak
Mekke'ye gireme-
Dağı'nın eteğinde gerçekleşen
yirmi dört
eşine anlatırken
Kureyşli
Süheyl'in
59 -
Vakıdi, II, 582; İbnü'l-Esir, el-Kiimil, II, 247; Makrizi, İmtii, I, 280.
60 -
Vakıdi, II, 824-825; İbn Sa' d, II, 136; Makrizi, İmtii, I, 385.
Cumhuriyet
temsil eden bu
girmelerine mani olmak üzere
ve Hillid' e,
müşriklerinden
hezimeti
son
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
öldürüldü. 60
düştüğü
Sayı:
1
durumu
da aktarıyor; "Eğer Sen Handeme gününü, Safvan ve İkrime'nin kaçtığı­
nı,
Süheyl'in yas tutan koca
ayıplamazdın".
karı
gibi ortada
kaldığını
61
Mekke fethinde Hz. Peygamber Bilal' e ezan
ce Kabe'nin
lerine
çatısına çıkarak
sinmiş
görseydin beni
uzaktan
olanca sesiyle
Müslümanları
ezanı
izleyen
okumasını
emredin-
okudu. Mekke'nin tepe-
Kureyşlilerden bazıları
ke-
lime-i şehadeti duyunca çıldırdılar. İkrime b. Ebu Cehil, Halid b. Esid
babalarının
bunu duymadan
ölmüş olmalarına şükrettiler.
Onlara göre
Bilal, Kabe'nin darnma çıkmış kötü bir şekilde bağırıyordu. Süheyl ise bu
fethi daha
durumu
soğukkanlı karşılamış
ve
diğerlerinin
şöyle değerlendirmiştir; "Eğer
kak ki o bunu
değiştirecektir,
yok
eğer
bu
tepkisinden farklı olarak
Allah'ı kızdırmış
buna rıza
göstermiş
ise muhak-
ise Allah bu-
nu sabitleyecektir."6z
Süheyl, Hz. Peygamber Mekke'ye
tı
ve
kapıyı
kilitledi.
Oğlu
girdiği
zaman kendisini eve at-
Abdullah' ı göndererek Hz. Muhammed' den
kendisi için koruma istedi. Çünkü onun öldürülmesini engelleyecek bir
eman yoktu. Süheyl'e göre Hz. Muhammed'in ve sahabesinden hiçbiri
onun
hakkında
kötü bir izlerrime sahip
biye' de
başka
Uhud' a
katılmakla
kimsenin
sırada Kureyş'le
karşılaşmadığı
birlikte onunla
bir
O Resulullah ile Hudey-
şekilde buluştu,
yazışma şerefine
Bedir ve
nail oldu. Ancak o
birlikte hareket ediyordu. Abdullah b. Süheyl, Hz. Pey-
gamber' e giderek
babası
için eman istedi. Hz. Peygamber; "Evet O Al-
lah'ın emanıyla emandadır, çıksın
61 -
değildi.
ortaya" buyurdu. Sonra Hz. Peygam-
Vakıdi, II, 824-825; İbn Hişam, IV, 1249; İbn Sa' d, II, 136; VII, 396; Taberi, III, 90; Makrizi,
İmta, I, 385; İbnü'l-Emin Mahmud, Seydişehri, II, 879; Mubarekfı1ri, s., 412; Fayda, Halid
b. Velid, 174-175; Mehmet Azimli, Siyeri Farklı Okumak, Ankara, 2010, s., 394.
62 - Vakıdi,
II, 846.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 321
ber
yanındakilere:
hayatıma
"Onunla kim
karşılaşırsa
yemin olsun ki Süheyl
akıl
sert bakmasın,
ve
şeref
çıksın
sahibi bir
ortaya,
insandır.
İslam' dan habersiz olmak Süheyl'in işi değildir, içinde bulunduğu du-
rumun kendisine
yanına
gamber
faydası olmadığını anladı."
Abdullah, babası Süheyl'in
gitti ve Hz. Peygamber' in söylediklerini ona
müşrikleri çağırarak onların
aktardı.
Hz. Pey-
ne beklediklerini ne diyeceklerini
sorunca Süheyl "Biz
hayır
kardeş çocuğusun."
dedi. Bunun üzerine Hz. Peygamber, Yusuf Pey-
gamberin
kardeşlerine
diliyoruz, sen
"Bu gün size
hayırlı
kınamak
bir
kardeş
yok. 63 "
ve
dediği
hayırlı
bir
gibi onlara
"Hepiniz serbestsiniz" buyurdu.6 4 Süheyl, Huneyn'e Hz. Peygamber'le
beraber gitti ve Ci'rane'de Müslüman oldu. Müslüman olduktan sonra
Medine'ye hicret eden Süheyl Veda
haccına
haccından
devam etti. 65
sonra Mekke' de
yaşamaya
kadar burada
kaldı.
Veda
Hz. Peygamber Mekke fethinden sonra Hevazin kabilesi üzerine
yürümek için Huneyn' e
katılan
insanlar da
tertipiediği
sefere Müslüman
vardı. Bunların amacı
olmadığı
zaferin kimin tarafında
halde
olduğu­
nu görmek ve ganimetten pay elde etmekti. Bu yüzden Hz. Peygamber
ve
ashabı
için
savaşmayı istemiyorlardı. Savaş esnasında
kısmı sıkıntıya düştü.
Hişam, Huvaytıb
Burada bulunan Süheyl, Ebu Süfyan, Haris b.
b. Abdüluzza, Abdullah b. Ebi Rebia zaferin kime geçe-
ceğini izliyorlardı.
Müslümanlar
savaşın
bu ilk anında hezimete uğrayın­
ca Kelede "Müjde Ebu Vehb, Muhammed'in
63 64 -
65 -
ordunun arka
güneşi
söndü, Muhammed
Yusuf Suresi, 92.
İbn Hacer, el-İsiibe fi Temyfzi's-Sahiibe, Beyrut, ts., III, 146; Hamidullah, İsliim Peygamberi, I,
268; Sarıçam, Hz. Muhammed, s., 212.
Vakıdi, II, 847-848; İbn Sa' d, VII, 404; Makrizi, İmtii, I, 397; İbnü'l-Cevzi, Sıfetü's-Safve, I/I,
371; Fayda, Halid b. Velid, 175; Sarıçam, Hz. Muhammed, s., 212; Erul, "Süheyl", DİA,
XXXVIII, 30.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
322 1 M u s t a f a K
ve
ashabı
ı ı
1
ç
yenildi!" diye oradakilere haber uçurdu. Bu esnada iman et-
memiş olan Safvan b. Ümeyye bu haberi duyunca "Kureyş'in rabbi, rab
olarak bana Hevazin'in rabbinden daha iyidir." dedi.66
Huneyn' de
manların
savaşın
ilk
anındaki
gerilemeden sonra zafer Müslütaşıyanlar savaşın
olunca kalbinde hala küfrün izlerini
tam olarak
neticelenmediğini söylüyorlardı.
Ebu Süfyan "Daha
hezimeti kesinleşmedi" deyince Eslem kabilesinden Ebu Mukit
Peygamber senin öldürülmeni
yasaklamasaydı şimdi
senin
henüz
onların
"Eğer
kafanı
Hz.
uçu-
rurdum." dedi. Safvan b. Ümeyye yukarda belirttiğimiz sözü ile onu
sustururken Süheyl "Daha Muhammed ve
ashabının
haberi net olarak
ortaya çıkmadı." diyordu. İkrime ise "Bu da laf mı, iş Allah'ın emrindedir, Muhammed'in
taya
çıkacaktır."
istemediğin
işi değildir,
bugün olmazsa
yarın
mutlaka akibet or-
deyince Süheyl "Senin beklentin onun aleyhinedir fakat
meydana gelecektir, Ya Eba Yezid! Muhakkak ki bizler,
larımızın dışında
bir
taşlara tapıyoruz."
şey
takip ettik, kendisine
ve
zararı
konuşmaları karşılaştırdığımızda
dedi. Bu
sözlerinde Hz. Peygamber' e
faydası
karşı
bir
yumuşamanın olduğu
akıl­
olmayan
Süheyl'in
görülmekte-
dir.67
Hz. Peygamber Taif
geldi. Burada Hevazin'in
muhasarını kaldırdıktan
mallarını
ganimeti taksim etti. Esirlerin
sonra Ci'rane'ye
ve esirlerini Müslümanlar
sayısı altı
arasında
bin idi. Müellefe-i Kulub' a da
burada pay verdi. 68 Hz. Peygamber Müellefe-i Kulub'tan
sayılan
onlar-
dan Süheyl' e yüz deve verdi. Süheyl genel kabule göre burada Müslü-
66-
Vakıdi, III, 895; Makrizi, İmtii, II, 12.
67 - Vakıdi,
6s -
III, 910-911.
Halife b. Hayyat, Tarih, Riyad, 1985, 90.
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 323
man oldu. 69 • Müellef-i Kulfıb'un
diğerleri
ise Ebfı Süfyan b. Harb, Muavi-
ye b. Ebi Süfyan, Hakim b. Talik b. Süfyan b. Ümeyye, Halid b. Esid,
Haris b.
Hişam,
Yerbfı,
Said b.
Nadr b. Haris, Uyeyne b.
Hısn,
Malik b.
Avf, Akra b. Habis, Safvan b. Ümeyye, Süheyl, Huveytib b. Abdiluzza,
Hakim b.
Hızam, Ebfı
Süfyan b. Haris b. Abdilmutttalib, Ala b. Cariye
anlaşmalısı)'dir.
(Beni Zühre'nin
veytb b. Abdiluzza hariç
ve
Huveytıb
tamamına
b. Abdiluzzaya
Umeyr b. Verefe,
Hişam
Hz. Peygamber, Said b. Yerbu ve Husonra yüz deve verdi. Said b.
ellişer
Yerbfı
deve verdi.7° Mahreme b. Nevfel,
b. Amr, Abbas b. Mirdas'a yüz deveden daha az
verildi?1 Hz. Peygamber daha sonra umre yapmak için ilirama girdi ve
buradan ayrıldı.
72
Mekke fethinde Müslüman olan
Süheyl kadar namaz
kılan
Kureyş'in
ileri gelenlerinden
oruç tutan ve sadaka veren
başka
kimse yok-
tur. İbadetle o kadar meşgul oldu ki benzi soldu ve değişti. Kur'an okunduğunda
çokça ağlardı.
Yumuşak
kalpli biri haline geldi. Muaz b. Cebel' e
gider o da Kur'an okur Süheyl ise bolca
ke' den
ayrılıncaya
ağlardı.
Bu durum Muaz Mek-
kadar devam etti. Onun kendi kabilesinden biri yerine
neden mevladan birinden Kur' an dinlemeye
gittiği
sorulunca "Bize yapı­
lanlar yapıldı, geçenler bizi geçti, biz geride
kaldık,
ömrüm oldukça böy-
le devam edeceğim, İslam cahiliye adetlerini kaldırmıştır. Allah Teala
Cahiliye döneminde adları zikredilmeyen kavmi İslam'la yüceltmiştir.
Vakıdi, 946; İbn Hişam, IV, 1345; İbn Sa' d, Tabakat, II, 153; VII, 404-405; İbn Habib, elMünemmak, 423; İbn Kuteybe, Mefirif, 284; Taberi, Tarih, III, 90; İbn Hacer, el-İsiibe, III, 146.
7o - İbn Habib, el-Münemmak, 422-423.
71 - Halife b. Hayyat, Tarih, s., 90.
72 - Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 246; İbn Sa' d, II, 153; İbn Kuteybe, el-Meiirif, 164; İbnü'l­
Esir, el-Kiimil, II, 270; Makrizi, İmtii, II, 29; İbnü'l-Emin Mahmud, Seydişehri, II, 902; Mubarekfuri, s., 429; Sarıçam, Hz. Muhammed, s., 218.
69 -
Fakültesi Dergisi, 2012, Ci lt: XVI,
Sayı:
1
324 1 M u
Keşke
st a f a
K 1 11 ç
biz de öne geçenlerle beraber
duasını
olsaydık.
Kavminden öne geçenlerin
umu yorum" .73
Veda Haccı'nda Süheyl kurban kesilen yerin yanında duruyordu.
Allah Resulü ise
ber' e
kurbanı
ile orada bulunuyordu. Süheyl Hz. Peygam-
yaklaşmaya çalışıyordu.
beri çağırarak saçını
traş
Hz. Peygamber
eliyle kesti. Ber-
ettirdi. Süheyl o esnada Hz. Peygamber'in saçını
toplarken ve onu gözlerine sürerken
sında
kurbanını
görülmüştür.
Ravi bu sahne
karşı­
Süheyl'in Hudeybiye' de "Bismillahirrahmanirrahim" ve "Mu-
hammed un Resulullah"
yazılması kararını nasıl
red
ettiğini hatırladığını
ve kendilerini İslam' a ulaştırdığı için Allah' a hamd ettiğini aktarmaktadır.74
h- Hz. Peygamber'in V efatından Sonra Süheyl
Hz. Peygamber Mekke fethinde Hac mevsimini beklemeden Medine'ye
dönmüş
dermişti.
632
yıl
bir sonraki
yılında
ise hac
ise Hz. Ebu Bekir'i hac emiriolarak gön-
farizasını
yerine
getirmiş
bir daha Kabe'ye
gelemediği
için peygamberimizin bu haccına Veda Haccı
Peygamber
haccı
çağlar
vedalaşıp,
sonra Medine'ye
etmiştir.
hadisesi
dönmüş
çok geçmeden de
dar-ı
Hz. Peygamber vefat ettikten sonra Araplar
başladı.
Mekke ehlinin de irtidat etme
Hz.
hem onlara hem de
boyunca gelecek Müslümanlara evrensel nitelikteki
yaptıktan
hal
ifa edip sahabeleri ile
denilmiştir.
eğilimi
konuşmasını
beka'ya irti-
arasında
içinde
irtidat
oldukları
veya bundan sonra zekat vermeyeceklerini söyledikleri bilinmektedir.
Mekke ehli Hz. Ebu Bekir'e
zekatlarını
göndermemeyi
düşündüler.
Sü-
İbn Kuteybe, el-Mdirif 284; İbnü'l-Cevzi, Sifetü's-Safve, I/1, 371; el-Ikdü's-Semin, IV, 250251; İbnü'l-Esir, Üsdü'l-Giibe, II, 328-329; er-Razi, el-Cerhu ve't-Ta'dil, Beyrut, 1952, IV, 245;
Zehebi, Siyer, I, 194.
74- Vakıdi, II, 609-610; Taberi, II, 636; Makrizi, İmtti, I, 294.
73-
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 325
heyl'in bu hassas ortamda
Müslümanların
birlik
beraberliğini
korumak,
onları İslam dairesinde tutmak veya zekat ödememek gibi bir hataya
düşmelerini
engellemek için önemli konuşmalar
yaptığı kaynaklarımızda
aynı
haber verilmektedir. Sonuçta bunlar mahiyeti itibariyle
met eden
konuşmalardır.
vefatından
üzerine Süheyl'in onu
Kabe'nin
kapısına
yanına
kalacaktır
nefsinizi
hak
hasetonun
o
ölmüştür,
ortamı yatıştıramayacağını
alarak
konuşma yaptığı
güneş doğmaya
bunu biliyorum. Bu (Ebu
muhakkak ki o da bu
söylemesi
da belirtilir. 75
böyle
göstererek) sizin
olduğunu
benim bildiğim gibi biliyor. Lakin Beni Haşim' e
göğsüne çökmüştür."
kim de Allah'a
"Kim Muhammed'e
tapıyorsa
Attab'ın
ve batmaya devam ettik-
Süfyan'ı
işin
ile
şöyle konuştu;
dikilerek insanlara seslenen Süheyl
aldatmasın,
olduğunu
kaybolmuştur.
için gözden
sonra
"Allah' a yemin olsun ki, bu din
çe baki
ortamı
Mekke valisi Attab b. Esid bu kaos
baş edemeyeceğini düşündüğü
Hz.Peygamber'in
amaca hiz-
bu dinin
duyduğu
tapıyorsa
o diridir ve bakidir."
bilsin ki
"Yaşanan
bu
durum sadece İslam'ın kuvvetini artırır, kim bizden şüphe ederse onun
boynunu vururuz".
şunları
söyledi; " Ey
Zekatın
ödenmesini temin etmek için ise Süheyl
Kureyş halkı!
en fazla ticaret yapan insan benim,
bilirsiniz içinizde denizde ve karada
zekatlarınızı
mekten vazgeçerseniz ben sizin üzerinize
eğer
bunu öde-
kendi
malımdan
veriniz,
düşen miktarı
öderim ama sakın İslam' a cephe almayınız" .76 N evevi' nin aktardığına
göre ise Süheyl konuşmasında "Ey Kureyş halkı! İslam' a en son giren
ama en önce terk eden
Resulullah'ın belirttiği
7576 -
almayınız,
gibi
Allah' a yemin ederim Allah bu
tamamlayacaktır,
ben kendisini benim
Kenzü'l-Ummiil, XIII, 430-431.
Belazuri, Ensiib, I, 364.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
işi
şu
bulunduğum
yerde ve tek başına
şöyle
derken gördüm "Benimle birlikte
Ui ilahe iliallah deyiniz, Bütün Araplar size boyun
eğeceği
mayanlar da size cizye ödeyecektir, Allah'a yemin ederim ki
gibi arap olKisra'nın
ve
Kayser'in hazinelerini Allah yolunda harcayacaksınız" İşte bazıları bununla alay etti, bazıları da bu sözleri tasdik etti, sonunda işte
leriniz
yaşadıklarınız
çekleşecektir"
ları
şu
gördük-
oldu, bundan sonra da geri kalanlar kesinlikle ger-
dedi. Bu konuşma etkisini
Süheyl'in söylediklerinin
göstermiş
doğru olduğunu
ve Mekke Müslüman-
kabul ederek Halife Ebu
Bekir' e bağlılıklarını sürdürmüşlerdir.77 İnsanlar bu konuşmanın üzerine
akıllarını başlarına aldılar
yatışınca
ve
düşündükleri şeyden
vali Attab b. Esid de ortaya
çıktı.
vaz geçtiler. Ortam
Süheyl'in bu önemli
çıkışı
ve
sözleri Hz. Ömer'in onun dişlerini sökmek için izin istediğinde Hz. Peygamber'in "o övülecek bir makama gelecektir" sözünü
doğrulamakta­
dır.78
Süheyl, Haris b. Hişam'la beraber Hz. Ömer'in yanına geldiklerinde iki yanına oturdular. Hz. Ömer, orada bulunan Muhacirlere, Süheyl ve Haris'i
madılar.
tanıtıyordu.
Fakat onlar yüzlerini çevirdiler onlara bak-
Daha sonra Ensar' dan gelenlere
tanıttı,
onlar da bu ikisinin yü-
züne bakmadılar. Başka bir rivayette ise Hz. Ömer'in yanına çağırılırken
Muhacir ve Ensar' a öncelik verilirken kendilerine itibar edilmemesine
Süheyl ve Haris kızdılar. Hz. Ömer'in yanından çıktıklarında Haris, Süheyl'e
şöyle
dedi; "Bize
yapılanları
gördün mü?" Süheyl ise "O
ayıplan­
mayacak biridir, ayıplanınayı biz hak ediyoruz, kavmimiz İslam' a davet
77-
İbn
78-
İbn Hişam, IV, 1525; el-İstfab, II, 230-231; el-Ikdü's-Semfn, IV, 251; İbnü'l-Esir, el-Kamil, Il,
Habib, el-Münemmak, 217-218.
324; İbn Hacer, el-İsa be, lll, 146; Giliız, el-Beyan, I, 300; Kenzü'l-Ummal, XIII, 432; Makrizi,
İmta, IV, 400; Erul, "Süheyl", DİA, XXXVIll, 30.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 327
edildi onlar koştular, biz ise geri
rına çağrıldığımız
ber
olacağım
kaldık
onlara katılmadık, cennet kapıla­
müşriklerle
vakit durumunuz ne olacak, valiahi
bir yer istemem, Müslümanlada beraber
olmayı
bera-
isterim."
İnsanlar Hz. Ömer'in yanından ayrıldıktan sonra onun yanına tekrar
gelerek "Ya Emirelmü'minin bize
bizden
kaynaklanıyor,
yapılanı
gördün. Biz biliyoruz ki bu
bizden giden fazileti
nasıl
elde edebiliriz? Hz.
Ömer onlara "Ancak bir tek yol biliyorum." dedi ve onları Rum diyarını
gösterdi. İkisi de Şam'a gittiler ve orada cihat edip orada vefat ettiler.79
Hz. Ömer divanı oluşturduktan sonra maaşları dağılırken önce
Müslüman olanlara daha fazla
maaş
verdi. Mekke
eşrafından olmalarına
bakmadan Süheyl, Safvan b. Ümeyye ve Haris b. Hişam' a daha az maaş
verdi. Bu durumu
gururlarına
yediremeyen ve daha üstün
inanan bu insanlar kendilerine daha az
maaş
olduklarına
verilmesini kabul etmedik-
lerini söyleyerek maaşlarını almadılar. Hz. Ömer onlara "Ben İslam' a
girişteki önceliğe
göre
zaman evet" diyerek
maaş
ödüyorum, nesebe göre
değil"
deyince " O
maaşlarını aldılar. Arkasından Şam tarafına
cihada
gittiler. 80
Hz. Ömer Mekke sakinlerinin evlerine yeni kapılar açmalarını
yasakladı.
Her hangi bir evin
kapısının
önündeki belli bir alan bu eve ait
olarak düşünülüyordu. Bu sebeple açılan her yeni
leşmesi anlamına
geliyor bu da
hacıların
kapı belli
bir alan özel-
konaklamak için
kullandıkları
alanın daralması anlamına geliyordu. Hz. Ömer bu yasağı getirerek hacı­
ların sıkıntı yaşamamalarını istemiştir.
Kendi evine ilk
kapıyı
79 -
açan Sü-
Bulül.ri, Ebu Abdullah Muhammed, Tarihu'l-Kebir, Beyrut, ts., IV, 103-104; Belazuri:,
Ensiib, I, 364; İbn Abdülber, el-İstiiib, II, 231; el-Ikdü's-Semin, IV, 252; Taberani:, Mu'cemü'lKebir, Beyrut, 1993, VI, 211.
80 - Taberi:, III, 613; İbnü'l-Esir, el-Kiimil, II, 502.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
328 1 M u
st a f a
K 1 1! ç
heyl' a, Hz. Ömer bir mektup göndererek bundan kaçınmasını istedi.
Fakat Süheyl Halife'ye "Bana bak Ya Emire'l-Mü'minin, ben
malları
korumak,
arkarnı
tutmak için iki
kapı
tüccarım,
açmak istedim." diye haber
gönderdi. Hz. Ömer "O zaman yap." dedi. Burada ticaret faaliyetinin
getirdiği zamretler nedeniyle Hz. Ömer'in Süheyl'in evine kapı açmasını
kabul ettiği görülmektedir.
sı
Hz. Ebu Bekir'in başlatmış
ayağı Şam
olduğu
fetih hareketlerinin önemli bir
bölgesindeki fetihleridir. Ecnadeyn zaferi esnasında vefat eden
Hz. Ebu Bekir'in başlattığı bu hareket Hz. Ömer zamanında aynı hızla
devam
etmiş
ve kesin zaferierin
alındığı
bir döneme
girilmiştir.
634 yılın­
daki Ecnadeyn zaferinden sonra Hıms, Beysan ve Fihl gibi şehirlere
dağı­
lan Bizans askerleri Müslümanları yok etme gayesiyle saldırdılar. Fakat
Ebu Ubeyde b. Cerrah kamutasında İslam ordusu Fihl savaşında Bizans
askerlerini yenilgiye
uğrattı.
bütün samimiyetiyle cihad
ber' den
duyduğunu
aileniz içinde
ettiğini
görmekteyiz. Süheyl, Hz. Peygam-
söyleyerek, "Allah yolunda
geçirdiğiniz
letmiştir. Devamında
Bölgedeki fetih hareketlerinde Süheyl'in de
bir ömürden daha
ise Süheyl
şöyle
geçirdiğiniz
hayırlıdır." 82
bir saat
hadisini nak-
dedi "Ben ölünceye kadar burada-
yım, Mekke'ye dönmeyeceğim." Gerçekten Süheyl, Hz. Ömer zamanında
h.18
yılda
Amevas tannunda ölünceye kadar
Şam'da kaldı.
Yezid b. Ebu
Süfyan'ın cündüne dahil olarak Ürdün bölgesinin fethinde Mekke ehlin-
den insanlarla beraber hizmet etti. 83 Süheyl, Haris b.
Şurahbil
b. Hasene'nin
birliğine katılarak
Hişam'la
birlikte
Beysan üzerine gittiler. Bey-
sı-
Abdurrezzak San' ani (ö. 211/827), el-Musannef, Beyrut, 1970, V, 146; el-Kureyşi, Galib b.
Abdülkiifi, Evveliyyfitu Faruk fi'l-İdfireti ve'l-Kadfi, Beyrut, 1990, I, 244.
s2- İbn Sa' d, VII, 404; İbn Hacer, el-İsabe, III, 147.
B3- Taberi, III, 390.
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 329
san'ın kuşatmanın ardından şehir
teslim oldu ve
şehir halkı
ile bir
anlaş­
ma yapıldı. 635 yılındaki Halid b. Velid, Ebu Ubeyde, Amr b. As ve Yezid
saldırısı
b. Ebi Süfyan birliklerinin
maşk muhasarasından
sonra
neticesinde
gerçekleşen
Dımaşk
görev
teslim oldu.
değişikliğinden
Halid b Velid'in yerine tayin edilen Ebu Ubeyde b. Cerrah
Dı­
sonra
zamanında
fetihler devam etmiştir. Bu mücadelerin sonucunda Mercü'r-Rum, Hama,
Hıms,
Lazkiye ve
Kınnesrin
fetihleri
tamamlanmıştır.
Yermuk
savaşı
İslam ordularının Şam'da yaptıkları mücadelenin en önemli merhalesini
teşkil
etmektedir. Yermuk savaşında Süheyl, Halid b. Velid'in teşkil ettiği
orducia
atlı
birlik
komutanı
olarak görev
yaptı.
Kudüs'ün fethiyle Akde-
niz cephesindeki fetihler parlak sonuçlar vermiştir.s4
İbnü'l-Esir ve Zehebi gibi tarihçilere göre Süheyl, Yermuk sava-
Hal'ife b. Hayyat' a göre ise Merci Suffer' de 86
şında85,
Fakat h.l8
vetlidir.
yılında
Oğlu
Amevas taununda
öldüğü şeklindeki
şehit olmuştur.
bilgi daha kuv-
Ebu Cendel gibi Ebu Ubeyde, Muaz b. Cebel, Yezid b. Ebi
Süfyan ve Haris b. Hişam da bu taunda öldülerP
Sonuç
Hz. Peygamber'in tevhid mücadelesinde direnç gösteren Mekke
eşrafından
biri de Süheyl idi. Fiziki
bargo, psikolojik
işkence,
işkencenin yanında
sözle taciz etme gibi
ekonomik am-
farklı alanları
deneyen
İbn Sa' d, VII, 405; İbn Kuteybe, el-Mefirif, 284; Taberi, Tarih, III, 396, 443; Belazuri, Fütilh,
tre, 199; Zehebi, Siyer, I, 195.
85 - İbnü'l-Esir, Üsdü'l-Gabe, II, 481; Zehebi, Siyer, I, 195.
86 - Halife b. Hayyat, s. 90
87 - İbn Kuteybe, el-Meiirif, 284; Taberi, Tarih, IV, 60; İbnü'l-Esir, el-Kiimil, II, 557; Zehebi, İber
fi Haberi Men Gaber, Beyrut, 1985, I, 17; el-Ikdü's-Semin, IV, 252; İbn Hacer, el-İsiibe, III, 146;
İbnü'l-Cevzi, Sıfetü's-Safve, I/I, 372; İbn Zeber, er-Rebii, I, 104; Erul, "Süheyl", DİA,
XXXVIII, 30.
84 -
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
330 1 1\'1
Kı ı ı ç
u st a f a
Müşrikler İslam nurrum söndürmeye güç yetiremediler. Mekke müşrik­
lerini
Müslümanların karşısında
savunan güçlü hatiplerin ve müzakere-
cilerin en önemlilerinden biri Süheyl' di. Ş irkin müdafaa edilmesini kendisine görev bilen Süheyl, sadece hitabet gücü ile
değil zenginliği
ile de
bu mücadeleye katılıyordu. İslam'ın tebliğ edilmeye başlandığı andan
itibaren husumete
başlayan
Süheyl ilerleyen zamanlarda Mekke idaresi-
ne yön verecek kadar güçlendi. Hudeybiye
Müslümanları
Mekke'ye sokmamak için gösterilen dirençte Süheyl süreci
yönlendirmiştir. Anlaşmanın bozulmasını
rine
rağmen
anlaşmasının bozulmasında,
böyle bir eyleme
girişınesi
istemeyen Mekke ileri gelenle-
onun hem güçlü bir isim
olduğu­
nu hem de İslam' a ve Müslümanlara tepkisinde bir yumuşama olmadı­
ğını
gösteriyor. Mekke fethindeki son dirençten de bir netice alamayan
Süheyl'in eman talebi Hz. Peygamber tarafından kabul edilmiştir. Ci'rane
mevkiine gelindiğinde ise müellefe-i kulub statüsündeki Süheyl İslam' a
girmiştir. Müşriklerin
önemli hatip ve müzakerecilerinden Süheyl'in
hidayete erdikten sonra İslam'ı yaşamada gösterdiği titizlik ve güçlü
imanı, kadim kaynakların vurguladığı bir durumdur. İslam'a geç girme-
sinin bir hata olduğuna hayıflanan Süheyl, sabiklin dediğimiz İslam' a
erken dönemde giren
Müslümanların üstünlüğünü
takdir
etmiştir.
Bu
yöndeki tasarruflara rıza göstermek gerektiğini düşünen Süheyl, İslam' a
geç girmesinden
doğan kaybı
düşkünlük göstermiş diğer
karar
vermiştir.
bize onun
Süheyl'in
taraftan geri kalan ömrünü cihadla geçirmeye
batıl
düşünen, olayları
hasebe ederek
telafi etmek için bir taraftan ibadetlere
inanç
alanında
iken
yaşadığı dönüşüm
tefrik kabiliyetinde olan,
durması gerektiği
yaşadıklarını
yeri iyi bilen bir insan
olduğunu
mu-
göste-
riyor. İslam'a geç girmesinin bu çapta bir insana yakışmadığı söylenebiFakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1 331
lir. Ancak İslam' a girdikten sonraki itiraflarına bakınca aslında dinin
gücünü
bildiği,
fakat bir
etmediği anlaşılıyor.
ması
sebebiyle ona
takım
menfaatler ve
çekişmeler
nedeniyle iman
Hz. Peygamber'in Süheyl'in Mekke
değer verdiği anlaşılmaktadır.
eşrafından
ol-
Bunun bir tezahürü
olarak Hz. Peygamber'in vefatından sonra İslam dininin gücünü haykı­
ran Süheyl, bir bakıma Peygamberimizin temennisini yerine getiriyordu.
Hz. Peygamber'in
vefatının
dine zarar
vermeyeceğini
söyleyerek Müs-
lümanları kendine getiren ve İslam dairesinde tutan Süheyl, cihad gaye-
siyle
gittiği Şam' da
vefat etmiştir.
KAYNAKÇA
Ahmed b. Hanbel, Müsned, Beyrut, t.y.
Azimli, Mehmet, Siyeri Farklı Okumak, Ankara, 2010.
Balcı, İsrafil, "Bedir Savaşıyla ilgili Mucizevi Rivayetlerin Kur' an Hadis
ve Tarih Verilerine Göre Kritiği", İstem, XIII, Konya, 2009.
Belazuri, Ahmed b. Yahya (ö. 279/ 982), Fütuhu'l-Büldan, tre., Mustafa
Fayda, Ankara, 2002.
---------------,
Ensabu'l-Eşraf,
thk., Süheyl Zekkar-Hayreddin Zirikli, Riyad,
1996.
Buhar!, EbUAbdullah Muhammed b. İsmail (ö. 869), Tarihu'l-Kebfr, t.y.
Cahız,
Ebu OsmanAmr (ö. 255/ 869), el-Beyan ve't-Tebyln, Beyrut, 1993.
Erul, Bünyamin, "Süheyl b. Amr", DİA, XXXVIII, İstanbul, 2010.
El-Fasi, Ebu't-Tayyib
Takıyyüddin
Muhammed (ö. 830/ 1427), el-Ikdü's-
Semin fi Tarihi'l-Beledi'l-Emfn, thk., Muhammed Abdulkadir Ata,
Beyrut, 1998.
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
332 1 M u
s t a f a
K ı 1ı ç
el-Kureyşi, Galib b. Abdülkafi,
Evveliyyatu Fi'iruk fi'l-İdareti ve'l-Kada, I,
244, Beyrut, 1990.
Fayda, Mustafa, Allah'ın Kılıcı Halid b. Velid, İstanbul_ 1992.
Halife b. Hayyat (ö. 240/854), Tabakat, thk., Süheyl Zekkar, 1993.
---------------,Tarih, thk., Ekrem Ziya Umeri, 1985.
Hamidullah, Muhammed, Hz. Peygamber'in
Savaşları,
t.y.
---------------,İslam Peygamberi, çev. Salih Tuğ, Ankara, 2003.
İbn Abdülber, Yusuf b. Abdullah, (ö. 463/1070m.) el-İstfab fi Ma'rifeti'l-
Ashab, 1995.
İbn Habib, EbuCafer Muhammed (ö.245/ 859m.), el-Münemmak fi Ahbari
Kureyş, nşr., Hurşid
Ahmed Faruk, Beyrut, 1985.
İbn Hacer el-Askalanl:, Ahmed b. Ali (ö. 852/ 1449), el-İsabe fi Temyfzi's-
Sahabe, Beyrut, Kalkuta, 1853.
İbn Hallikan (ö. 681/ 1282), Vefeyatü'l-A'yan, 1994.
İbn Hazm, Ebu Muhammed b. Ali (ö. 456/ 1064), Cemheretü Ensabi'l-Arab,
Beyrut, 1983.
İbn Hişam, Muhammed b. Abdülmelik (ö. 218/833), es-Sfretü'n-Nebeviyye,
Kahire, t.y.
İbn Kuteybe, Abdullah b. Müslim (ö. 276/889), Kitabu'l-Mearif,
İbn Sa' d, Muhammed (ö. 230/845), Tabakatü'l-Kübra, t.y.
İbnü'l-Cevzt Ebu'l-Ferec Cemaleddin (ö.597/1201), Sifetü's-Safve, Beyrut,
1992.
İbnü'l-Emin Mahmud Seydişehrl: (ö.1918), İslam Tarihi, İstanbul, 1983.
İbnü'l-Esir, İzzeddin Ali b. Muhammed (ö. 630/ 1233), el-Kamil fi't- Tarih,
nşr.,
Tornberg, t.y.
--------------, Üsdü'l-Gabe fi Ma'rifeti's-Sahabe, 1989.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Süheyl b. Amr (R.A.)'ın Hayatı Ve Faaliyetleri 1
333
Makrizi, Takıyuddin Ahmed b. Ali (ö.845/1441), İmtau'l-Esma bima li'nNebiyyi mine'l-Ahval ve'l-Emval ve'l-Hafedeti ve'l-Meta', thk, Mu-
hammed Abdülhamit en-Nemisi, Beyrut, 1999.
Mübarekffui, Peygamberimizin Hayatı ve Daveti, Çev., İbrahim Kutlay,
İstanbul, 2005.
Mütteki el-Hindi, Alauddin Ali b. Abdülmelik, Kenzü'l-Ummal fı Süneni'lAkval ve'l-Efal, Beyrut, 1993.
Razi, el-Cerhu ve't-Ta'dil, Beyrut, 1952.
San'ani,Abdurrezzak (ö. 211/827), el-Musannef, thk., Habiburrahman
A'zami, Beyrut, 1970.
Sarıçam, İbrahim, Hazreti Ömer, Ankara, 2010.
----------,Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı, Ankara, 2004.
Taberani,
Ebu'I-Kasım
Süleyman (ö. 360/971), Mu'cemü'l-Keblr, thk.
Harndi Abdülmecid Selefi, Beyrut, 1993.
Taberi, EbuCafer Muhammed b. Cerir (ö. 310/ 922), Tarihu't-Taberf (Tarihu'r-Rüsul ve'l-MülUk), thk., Muhammed Ebu'l-Fadl İbrahim, Ka-
hire, t.y.
Vakıdi,
EbUAbdullah Muhammed (ö. 207/ 823),
Kitabu'l-Meğazf,
thk.,
Marsden Jones, 1404.
Yakubi, Ahmed b. Ebi Yakub b. Cafer (ö. 292/905), Tarihu'l-Yakubf, thk.,
Abdulemir Mühenna, Beyrut, 1993.
Yakutel-Hamevi (ö. 626/ 1229), Mu'cemu'l-Büldan, Beyrut, 1990.
Zehebi, Muhammed b. Ahmed (ö. 748/ 1347),
thk.,
Şuayb
Siyeru A'lami'n-Nübela,
Arnaut, 1414.
-----------, el-İber Ff Haberi Men Gaber, Beyrut, 1985.
Cumhuriyet
Fakültesi Dergisi, 2012, Cilt: XVI,
Sayı:
1
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

321işletme

2 Cards oldcity

Create flashcards