Application manual, Line distance protection REL650 1.2

advertisement
Relion® 650 serisi
Hat mesafe koruma REL650
Uygulama Kılavuzu
Belge No: 1MRK 506 329-UTR
Yayın tarihi: Nisan 2014
Revizyon: Ürün sürümü: 1.2
© Copyright 2014 ABB. Tüm hakları saklıdır
Telif Hakkı
Bu belge ve bölümleri ABB'nin yazılı izni olmaksızın çoğaltılamaz veya
kopyalanamaz ve bu belgenin içeriği üçüncü taraflara açıklanamaz veya yetkisiz
bir şekilde kullanılamaz.
Bu belgede açıklamaları verilen yazılım veya donanım, lisans sözleşmesi ile
verilmiş olup yalnız bu lisans sözleşmesine uygun olarak kullanılabilir veya içeriği
ifşa edilebilir.
Ticari Markalar
ABB ve Relion ABB Grubu’nun tescilli ticari markalarıdır. Bu belgede adı geçen
diğer tüm marka ve ürün adlarına ait tescilli ticari markalar kendi sahiplerine aittir.
Garanti
Garanti koşulları hakkında bilgi almak için lütfen size en yakın ABB yetkilisine
başvurun.
ABB AB
Trafo Otomasyon Ürünleri
SE-721 59 Västerås
İsveç
Telefon: +46 (0) 21 32 50 00
Faks: +46 (0) 21 14 69 18
http://www.abb.com/substationautomation
ABB Elektrik Sanayi A.Ş.
Substation Automation Products
Esentepe Mah. Milangaz Cad. No:58
34870 Kartal - İstanbul
Türkiye
Telefon: +90 216 528 20 97
Faks: +90 216 387 77 07
http://www.abb.com/substationautomation
Feragatname
Bu kılavuzda verilmiş olan veriler, örnekler ve şemalar yalnız belirli kavramları
veya ürünleri açıklamakta yardımcı olmak üzere verilmiş olup belirtilen
özelliklerin garanti beyanı olarak kabul edilemez. Bu kılavuzda anılan donanımın
uygulamasından sorumlu tüm personel, her uygulamanın amaçlarına uygun
olduğundan ve kabul edilebilir olduğundan, ayrıca tüm gerekli güvenlik ve
operasyona yönelik taleplerin sağlanmış olduğundan emin olmalıdır. Sistem
arızasının ve/veya ürün arızasının özellikle insan hayatına veya maddi hasara
(kişisel yaralanma veya ölüm de dahil olmak üzere fakat bunlarla sınırlı
kalmayarak) zarar verme riski olduğu uygulamalarda, sorumluluk yalnızca
ekipmanı uygulamakta olan özel veya tüzel kişidedir. Sorumlu olan bu kişilerden
tümünün bu tür riskleri asgariye indirecek gerekli bütün önlemleri almaları talep
edilmektedir.
Bu belge ABB tarafından dikkatle kontrol edilmiş olmakla birlikte yanlışlıkların
bulunabileceği tamamen olasılık dışı bırakılamaz. Hataların bulunması durumunda
okuyuculardan üreticiyi haberdar etmeleri rica olunur. Sözleşmelerle üstlenilen
yükümlülükler haricinde, bu kılavuzun kullanımından veya ekipmanın uygulamaya
alınmasından kaynaklanan kayıp veya hasardan ABB hiçbir şekilde sorumlu
tutulmayacaktır.
Uygunluk
Bu ürün, elektromanyetik uyumluluk (EMC Directive 2004/108/EC) ile ilgili ve
elektrikli ekipmanların belirtilen gerilim limitleri arasında kullanılması (Lowvoltage directive 2006/95/EC) ile ilişkin Üye Ülkelerin mevzuatlarını yakınlaştırma
alanındaki Avrupa Birliği Konseyi direktiflerine uygundur. Bu uygunluk ABB
tarafından, EMC direktifi için EN 50263 ve EN 60255-26 ürün standartları ile
uyumlu olarak ve alçak gerilim direktifi için EN 60255-1 ve EN 60255-27 ürün
standartlarında yapılan testlerle gerçekleştirilmiştir. Ürün, IEC 60255 serisinin
uluslararası standartları ile uyumlu bir şekilde tasarlanmıştır.
İçindekiler
İçindekiler
Bölüm 1
Giriş................................................................................17
Bu kılavuz hakkında.........................................................................17
Hedef kitle.........................................................................................17
Ürün dokümantasyonu.....................................................................18
Ürün dokümantasyon seti............................................................18
Belge güncelleme geçmişi...........................................................19
İlgili belgeler.................................................................................19
Sembol ve kurallar............................................................................20
Semboller....................................................................................20
Belge kuralları..............................................................................21
Bölüm 2
Uygulama.......................................................................23
REL650 uygulaması.........................................................................23
Mevcut fonksiyonlar..........................................................................27
Ana koruma fonksiyonları............................................................27
Artçı koruma fonksiyonları...........................................................27
Kontrol ve izleme fonksiyonları....................................................28
Haberleşme.................................................................................31
Temel IED fonksiyonları..............................................................33
REL650 uygulama örnekleri.............................................................34
Farklı uygulamalara adaptasyon.................................................34
İşlevsellik tablosu.........................................................................34
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri....................................................37
Doğrudan topraklanmış bir şebekede iki uçlu bir havai iletim
hattı için ayar örneği.........................................................................37
Analog TRM girişi 4I 1I 5U için genel ayarların
hesaplanması..............................................................................38
Ayar fonksiyonu GBSVAL için Genel temel değer
ayarlarının hesaplanması............................................................39
Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik
ZQMPDIS için ayarların hesaplanması.......................................40
Genel ayarların hesaplanması...............................................41
Bölge 1 ayarlarının hesaplanması..........................................42
Bölge 2 ayarlarının hesaplanması..........................................47
Bölge 3 ayarlarının hesaplanması..........................................49
Bölge 4 ayarlarının hesaplanması..........................................50
FDPSPDIS yük aşımlı faz seçimi için ayarların
hesaplanması..............................................................................51
mho FMPSPDIS için yük aşımlı arızalı faz belirleme..................53
1
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Delta temelli engelleme düzen sinyal vericisi ZCPSCH'li
düzen iletişim mantığı için ayarların hesaplanması.....................53
Müsaadeli menzil aşımı iletişim mantığının prensipleri..........54
Müsaadeli düşük menzil iletişim mantığının prensipleri.........55
Engelleme düzeni için prensip................................................56
Delta engelleme düzeni için prensip.......................................57
Mesafe koruma ZCRWPSCH için zayıf uç iç besleme
mantığı akım geri döndürme için ayar hesaplama.......................59
Gerilim ve akım temelli arıza mantığına geçiş ayarların
hesaplanması ZCVPSOF............................................................60
Dört kademeli faz aşırı akım koruma 3-faz çıkış OC4PTOC
için ayarların hesaplanması.........................................................61
Genel ayarların hesaplanması...............................................62
Kademe 1 için ayarların hesaplanması..................................62
Kademe 2 için ayarların hesaplanması..................................63
Kademe 3 için ayarların hesaplanması..................................64
Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma, sıfır veya negatif
dizi yönlü EF4PTOC için ayarların hesaplanması.......................65
Genel ayarların hesaplanması...............................................66
Kademe 1 için ayarların hesaplanması..................................66
Kademe 2 için ayarların hesaplanması..................................67
Kademe 4 için ayarların hesaplanması..................................68
Rezidüel aşırı akım koruma ECPSCH için iletişim düzeni
ayarlarının hesaplanması............................................................69
Müsaadeli aşırı menzil mantığı ..............................................69
Müsaadeli düşük menzil mantığı ...........................................70
Engelleme düzeni...................................................................71
ECRWPSCH rezidüel aşırı akım koruma için akım
terslenmesi ve zayıf uç iç besleme mantığı.................................73
Kesici arıza koruması, 3-faz aktivasyonu ve çıkışı CCRBRF
için hesaplama ayarları................................................................74
Yüksek empedans bir şebekede iki uçlu havai iletim hattı için
ayar örneği........................................................................................76
Faz tercih PPLPHIZ mantığı ayarlarının hesaplanması..............76
Hassas yönlü rezidüel aşırı akım koruması, SDEPSDE için
ayarların hesaplanması...............................................................78
Bölüm 4
Analog girişler.................................................................81
Giriş..................................................................................................81
Ayarlama kuralları.............................................................................81
Faz referans kanalının ayarlanması............................................81
Akım kanalları ayarı.....................................................................82
Örnek 1...................................................................................82
Örnek 2...................................................................................83
2
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
En sık kullanılan akım trafosu bağlantıları için akım
trafosu girişlerinin bağlanmasını, yapılandırılmasını ve
ayarlanmasını gösteren örnekler............................................84
Yıldız bağlantılı üç faz akım trafosu dizisinin IED'ye
nasıl bağlanacağını gösteren örnek.......................................85
Tek-faz akım trafosunun IED'ye nasıl bağlanacağını
gösteren örnek.......................................................................87
Gerilim kanalları ayarı..................................................................89
Örnek......................................................................................89
En sık kullanılan VT bağlantıları için VT girişlerinin
bağlanmasını, yapılandırılmasını ve ayarlanmasını
gösteren örnekler...................................................................89
Üç faz toprak bağlı VT'nin IED'ye bağlanması için
örnekler..................................................................................90
Bölüm 5
Yerel insan-makine arayüzü...........................................93
Yerel HMI..........................................................................................93
Ekran...........................................................................................93
LED'ler.........................................................................................95
Tuş Takımı...................................................................................95
Yerel HMI işlevselliği...................................................................96
Koruma ve alarm göstergesi..................................................96
Parametre yönetimi ...............................................................98
Ön iletişim...............................................................................98
Bölüm 6
Empedans koruma.......................................................101
Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik
ZQMPDIS (21)................................................................................101
Tanımlama.................................................................................101
Uygulama..................................................................................101
Sistem topraklama................................................................102
Uzak uçtan arıza iç besleme................................................105
Kısa hat uygulaması.............................................................106
Uzun iletim hattı uygulaması................................................107
Ortak bağlaşımlı paralel hat uygulaması..............................107
Saplamalı hat uygulaması....................................................111
Yük aşımı.............................................................................114
Ayarlama kuralları......................................................................116
Genel....................................................................................116
Karakteristiğin ayarı..............................................................117
Dörtgen karakteristik............................................................122
Mho karakteristik..................................................................124
Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik FDPSPDIS ............125
Tanımlama.................................................................................125
Uygulama..................................................................................125
3
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Ayarlama kuralları......................................................................126
Yük aşımı karakteristikleri....................................................126
Yük aşımı karakteristiği ile omik menzil................................131
Minimum çalışma akımı........................................................132
Mho için yük aşımı ile birlikte arızalı faz belirleme FMPSPDIS......132
Tanımlama.................................................................................132
Uygulama..................................................................................132
Ayarlama kuralları......................................................................133
Yük aşımı.............................................................................134
Toprak arızaları için ek mesafe koruma yönlü fonksiyonu
ZDARDIR........................................................................................135
Tanımlama.................................................................................135
İşlevsellikUygulama...................................................................135
Ayarlama kuralları......................................................................135
Faz tercih mantığı PPLPHIZ...........................................................137
Tanımlama.................................................................................137
Uygulama..................................................................................137
Ayarlama kuralları......................................................................141
Güç salınımı algılama ZMRPSB ....................................................142
Tanımlama.................................................................................142
Uygulama..................................................................................142
Genel....................................................................................142
Temel karakteristikler...........................................................143
Ayarlama kuralları......................................................................143
Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli
ZCVPSOF.......................................................................................151
Tanımlama.................................................................................151
Uygulama..................................................................................151
Ayarlama kuralları......................................................................151
Bölüm 7
Akım koruma................................................................153
Ani faz aşırı akım koruma 3-fazlı çıkış PHPIOC ............................153
Tanımlama.................................................................................153
Uygulama..................................................................................153
Ayarlama kuralları......................................................................154
Paralel hatsız gözlü şebeke.................................................154
Paralel hatlı gözlü şebeke....................................................156
Ani faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı çıkış SPTPIOC...................158
Tanımlama.................................................................................158
Uygulama..................................................................................158
Ayarlama kuralları......................................................................158
Paralel hatsız gözlü şebeke.................................................159
Paralel hatlı gözlü şebeke....................................................161
Dört kademeli faz aşırı akım koruma 3 fazlı çıkış OC4PTOC .......162
4
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Tanımlama.................................................................................162
Uygulama..................................................................................162
Ayarlama kuralları......................................................................163
Kademe 1 ila 4 için ayarlar ..................................................164
2. harmonik bastırma............................................................166
Dört kademe faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı çıkış
OC4SPTOC ...................................................................................172
Tanımlama.................................................................................172
Uygulama..................................................................................172
Ayarlama kuralları......................................................................173
Kademe 1 – 4 ayarları..........................................................174
2. harmonik bastırma............................................................176
Örnek....................................................................................179
Ani rezidüel aşırı akım koruma EFPIOC ........................................181
Tanımlama.................................................................................181
Uygulama..................................................................................181
Ayarlama kuralları......................................................................181
Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma, sıfır, negatif dizi
yönü EF4PTOC .............................................................................183
Tanımlama.................................................................................184
Uygulama..................................................................................184
Ayarlama kuralları......................................................................186
Kademe 1 ve 4 için ayarlar ..................................................186
Tüm kademeler için ortak ayarlar.........................................187
2. harmonik bastırma............................................................189
Hat uygulama örneği1..........................................................189
Hassas yönlü rezidüel aşırı akım ve güç koruma SDEPSDE ........195
Tanımlama.................................................................................195
Uygulama..................................................................................195
Ayarlama kuralları......................................................................196
Zaman gecikmeli 2-kademe düşük akım koruma UC2PTUC.........203
Tanımlama.................................................................................203
Uygulama..................................................................................203
Ayarlama kuralları......................................................................205
Isıl aşırı yük koruma, bir zaman sabitesi Santigrat/Fahrenayt
LCPTTR/LFPTTR...........................................................................206
Tanımlama.................................................................................206
Uygulama..................................................................................206
Ayarlama kuralları......................................................................207
Kesici arıza koruması 3-faz aktivasyonu ve çıkışı CCRBRF .........208
Tanımlama.................................................................................208
Uygulama..................................................................................208
Ayarlama kuralları......................................................................209
5
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Kesici arıza koruma, faz ayrımlı aktivasyon ve çıkış
CSPRBRF......................................................................................211
Tanımlama.................................................................................211
Uygulama..................................................................................211
Ayarlama kuralları......................................................................212
Stub koruma STBPTOC ................................................................215
Tanımlama.................................................................................215
Uygulama..................................................................................215
Ayarlama kuralları......................................................................216
Kutup uyuşmazlığı koruması CCRPLD .........................................217
Tanımlama.................................................................................217
Uygulama..................................................................................217
Ayarlama kuralları......................................................................217
Bozuk iletken kontrolü BRCPTOC .................................................218
Tanımlama.................................................................................218
Uygulama..................................................................................218
Ayarlama kuralları......................................................................218
Yönlü aşırı/düşük güç koruma GOPPDOP/GUPPDUP..................219
Uygulama..................................................................................219
Yönlü aşırı güç koruma GOPPDOP .........................................221
Tanımlama...........................................................................221
Ayarlama kuralları................................................................221
Yönlü düşük güç koruma GUPPDUP........................................225
Tanımlama...........................................................................225
Ayarlama kuralları................................................................225
Negatif dizi temelli aşırı akım fonksiyonu DNSPTOC ....................228
Tanımlama.................................................................................228
Uygulama..................................................................................228
Ayarlama kuralları......................................................................228
Bölüm 8
Gerilim koruma.............................................................231
İki kademeli düşük gerilim koruma UV2PTUV ...............................231
Tanımlama.................................................................................231
Uygulama..................................................................................231
Ayarlama kuralları......................................................................232
Motor ve jeneratörler için ekipman koruma..........................232
Devre dışı ekipman tespiti....................................................232
Güç kaynağı kalitesi ............................................................232
Gerilim kararsızlığının azaltılması........................................233
Güç sistemi arızalarının artçı koruması................................233
İki kademe düşük gerilim koruma için ayarlar......................233
İki kademeli aşırı gerilim koruma OV2PTOV .................................234
Tanımlama.................................................................................234
Uygulama..................................................................................234
6
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Ayarlama kuralları......................................................................235
İki kademeli rezidüel aşırı gerilim koruma ROV2PTOV .................237
Tanımlama.................................................................................237
Uygulama..................................................................................237
Ayarlama kuralları......................................................................238
Güç kaynağı kalitesi.............................................................238
Yüksek empedans topraklı sistemler....................................238
Doğrudan topraklanmış sistem.............................................239
İki kademeli rezidüel aşırı akım koruma için ayarlar.............240
Gerilim kaybı kontrolü LOVPTUV ..................................................241
Tanımlama.................................................................................241
Uygulama..................................................................................241
Ayarlama kuralları......................................................................242
Gelişmiş kullanıcı ayarları..........................................................242
Bölüm 9
Frekans koruma...........................................................243
Düşük frekans koruma SAPTUF ...................................................243
Tanımlama.................................................................................243
Uygulama..................................................................................243
Ayarlama kuralları......................................................................243
Aşırı frekans koruma SAPTOF ......................................................244
Tanımlama.................................................................................244
Uygulama..................................................................................244
Ayarlama kuralları......................................................................245
Frekans değişim oranı koruma SAPFRC ......................................245
Tanımlama.................................................................................246
Uygulama..................................................................................246
Ayarlama kuralları......................................................................246
Bölüm 10 Sekonder sistem denetimi............................................249
Akım devresi denetimi CCSRDIF ..................................................249
Tanımlama.................................................................................249
Uygulama..................................................................................249
Ayarlama kuralları......................................................................250
Sigorta arıza denetimi SDDRFUF..................................................250
Tanımlama.................................................................................250
Uygulama..................................................................................250
Ayarlama kuralları......................................................................251
Genel....................................................................................251
Ortak parametrelerin ayarlanması........................................251
Negatif dizi tabanlı................................................................252
Sıfır dizi tabanlı.....................................................................253
Delta U ve delta I .................................................................253
Ölü hat tespiti.......................................................................254
7
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Kesici kapama/açma devresi izleme TCSSCBR............................254
Tanımlama.................................................................................254
Uygulama..................................................................................254
Bölüm 11 Kontrol..........................................................................259
Senkron kontrol, enerjilendirme kontrolü ve senkronlama
SESRSYN......................................................................................259
Tanımlama.................................................................................259
Uygulama..................................................................................259
Senkronizasyon....................................................................259
Senkron kontrol....................................................................260
Enerjilendirme kontrolü.........................................................262
Gerilim seçimi.......................................................................263
Harici sigorta arızası.............................................................264
Uygulama örnekleri....................................................................265
Tek baralı tek devre kesici....................................................265
Çift baralı tek devre kesici, harici gerilim seçimi...................266
Çift baralı tek devre kesici, dahili gerilim seçimi...................267
Çift devre kesici....................................................................268
1 1/2 devre kesici.................................................................269
Ayarlama kuralları......................................................................271
3-faz çalıştırma SMBRREC için otomatik tekrar kapatıcı...............276
Tanımlama ................................................................................276
Uygulama..................................................................................276
Otomatik tekrar kapama çalıştırma KAPALI ve AÇIK...........279
Otomatik tekrar kapama başlatma ve tekrar kapama
döngüsü için başlatma koşulları...........................................279
Devre kesici açık bilgisiyle otomatik tekrar kapamayı
başlatma...............................................................................280
Otomatik tekrar kapatıcının engellenmesi............................280
için otomatik tekrar kapama açma zamanının kontrolü........280
Uzun açma sinyali................................................................280
Maksimum tekrar kapama atımlarının sayısı........................281
3-faz tekrar kapama, AtımNo ayarına göre bir ile beş
adım arası............................................................................281
Toparlanma zamanlayıcısını tekrar kapama........................281
Geçici arıza..........................................................................281
Kalıcı arıza ve tekrar kapama başarısız sinyali....................281
Kilitleme başlatma................................................................282
Tekrar kapama dizisinin otomatik olarak sürdürülmesi .......283
Isıl aşırı yük koruma otomatik tekrar kapama
fonksiyonunun bekletilmesi .................................................284
Ayarlama kuralları......................................................................284
Yapılandırma........................................................................284
8
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Otomatik tekrar kapatıcı parametre ayarları.........................287
1/3-faz çalıştırma STBRREC için otomatik tekrar kapatıcı.............290
Tanımlama.................................................................................290
Uygulama..................................................................................290
Otomatik tekrar kapama çalıştırma Kapalı ve Açık..............294
Tekrar kapama çevriminin başlaması için otomatik
tekrar kapama ve koşulları başlat.........................................294
Devre kesici açma bilgisinden otomatik tekrar kapamayı
başlat....................................................................................295
Otomatik tekrar kapatıcının engellenmesi............................295
Atım 1 için otomatik tekrar kapama açma zamanının
kontrolü.................................................................................295
Uzun açma sinyali................................................................296
Tekrar kapama programları..................................................296
İlkAtım=3ph (tek 3 faz atımı için normal ayar)......................296
3 faz tekrar kapama, NoOfShots ayarına göre bir ila beş
atım arası.............................................................................296
İlkAtım=1ph ilk atımda 1-faz tekrar kapama.........................297
İlkAtım=1ph + 1*3ph Birinci atımda 1-fazlı veya 3-fazlı
tekrar kapama......................................................................297
İlkAtım=1ph + 1*2/3ph Birinci atımda 1 faz, 2 faz veya 3
faz tekrar kapama.................................................................297
Gelişen arıza........................................................................298
Toparlanma zamanlayıcısını tekrar kapama........................298
Geçici arıza..........................................................................298
Kalıcı arıza ve tekrar kapama başarısız sinyali....................299
Kilitleme başlatma................................................................299
Tekrar kapama dizisinin otomatik olarak sürdürülmesi........300
Isıl aşırı yük koruma otomatik tekrar kapama
fonksiyonunun bekletilmesi..................................................301
Ayarlama kuralları......................................................................301
Yapılandırma........................................................................301
Giriş sinyalleri için öneriler....................................................301
STBRREC - Otomatik tekrar kapatıcı parametre
ayarları.................................................................................305
Aygıt kontrolü .................................................................................308
Tanımlama.................................................................................308
Uygulama..................................................................................308
Modüller arası............................................................................312
Ayarlama kuralları......................................................................313
Bölme kontrolü (QCBAY).....................................................314
Fonksiyon seçimi ve LHMI sunumu için mantık rotasyon
anahtarı SLGGIO............................................................................314
Tanımlama.................................................................................314
9
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Uygulama..................................................................................314
Ayarlama kuralları......................................................................315
Selektör mini anahtar VSGGIO......................................................315
Tanımlama.................................................................................315
Uygulama..................................................................................315
Ayarlama kuralları......................................................................316
IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları DPGGIO.......................316
Tanımlama.................................................................................316
Uygulama..................................................................................316
Ayarlama kuralları......................................................................317
Tek nokta genel kontrolü 8 sinyal SPC8GGIO...............................317
Tanımlama.................................................................................317
Uygulama..................................................................................317
Ayarlama kuralları......................................................................317
Otomasyon bitleri AUTOBITS.........................................................318
Tanımlama.................................................................................318
Uygulama..................................................................................318
Ayarlama kuralları......................................................................318
Bölüm 12 Düzen iletişimi..............................................................319
Delta temelli engelleme düzen sinyal vericili düzen iletişim
mantığı ZCPSCH............................................................................319
Tanımlama.................................................................................319
Uygulama..................................................................................319
Kilitleme düzenleri................................................................320
Müsaadeli düzenler..............................................................322
Araaçma düzeni...................................................................325
Ayarlama kuralları......................................................................325
Engelleme düzeni.................................................................325
Delta engelleme düzeni........................................................326
Müsaadeli düşük menzil düzeni...........................................326
Müsaadeli menzil aşımı düzeni............................................326
Kilit açma düzeni..................................................................327
Araaçma düzeni...................................................................327
Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI mantığı, 3-faz
ZCRWPSCH ..................................................................................327
Tanımlama.................................................................................327
Uygulama..................................................................................328
Akım terslenmesi mantığı.....................................................328
Zayıf uç iç besleme mantığı.................................................329
Ayarlama kuralları......................................................................329
Akım terslenmesi mantığı.....................................................329
Zayıf uç iç besleme mantığı.................................................330
10
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI mantığı, faz
ayrımlı ZCWSPSCH ......................................................................330
Tanımlama.................................................................................330
Uygulama..................................................................................330
Akım terslenmesi mantığı.....................................................330
Zayıf uç iç besleme mantığı.................................................331
Ayarlama kuralları......................................................................332
Akım terslenmesi mantığı.....................................................332
Zayıf uç iç besleme mantığı.................................................333
Yerel ivme mantığı ZCLCPLAL......................................................333
Tanımlama.................................................................................333
Uygulama..................................................................................333
Ayarlama kuralları......................................................................333
ECPSCH rezidüel aşırı akım koruma için iletişim düzeni
mantığı............................................................................................335
Tanımlama.................................................................................335
Uygulama..................................................................................335
Ayarlama kuralları......................................................................336
Rezidüel aşırı akım koruma için akım terslenmesi ve zayıf uç
besleme mantığı ECRWPSCH ......................................................336
Tanımlama.................................................................................336
Uygulama..................................................................................336
Arıza akımı terslenme mantığı.............................................336
Zayıf uç iç besleme mantığı.................................................337
Ayarlama kuralları......................................................................338
Akım terslenmesi..................................................................338
Zayıf uç iç besleme..............................................................339
Bölüm 13 Mantık...........................................................................341
Açma mantığı, ortak 3-faz çıkışı SMPPTRC .................................341
Tanımlama.................................................................................341
Uygulama..................................................................................341
Üç faz açma ........................................................................341
Kilitleme................................................................................342
Fonksiyon bloğunun engellenmesi.......................................342
Ayarlama kuralları......................................................................342
Açma mantığı faz ayrımlı çıkış SPTPTRC .....................................343
Tanımlama.................................................................................343
Uygulama..................................................................................343
Tek- ve/veya üç-faz açma....................................................344
Kilitleme................................................................................345
Fonksiyon bloğunun engellenmesi.......................................345
Ayarlama kuralları......................................................................345
Açma matris mantığı TMAGGIO.....................................................346
11
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Tanımlama.................................................................................346
Uygulama..................................................................................346
Ayarlama kuralları......................................................................346
Yapılandırılabilir mantık blokları.....................................................347
Tanımlama.................................................................................347
Uygulama..................................................................................348
Yapılandırma........................................................................348
Sabit sinyaller FXDSIGN................................................................349
Tanımlama.................................................................................349
Uygulama..................................................................................349
Boolean 16 tam sayı dönüşümü B16I.............................................351
Tanımlama.................................................................................351
Uygulama..................................................................................351
Ayarlama kuralları......................................................................351
Boolean 16 tam sayı dönüşümü, mantık düğüm temsili ile
B16IFCVI........................................................................................351
Tanımlama.................................................................................351
Uygulama..................................................................................351
Ayarlama kuralları......................................................................352
Tam sayı boolean 16 dönüşümü IB16A.........................................352
Tanımlama.................................................................................352
Uygulama..................................................................................352
Ayarlama kuralları......................................................................352
Tam sayı - boolean 16 dönüşümü, mantık düğüm temsili ile
IB16FCVB.......................................................................................352
Tanımlama.................................................................................352
Uygulama..................................................................................352
Ayarlar.......................................................................................353
Bölüm 14 İzleme...........................................................................355
IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları SPGGIO........................355
Tanımlama.................................................................................355
Uygulama..................................................................................355
Ayarlama kuralları......................................................................355
IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları 16 giriş SP16GGIO.......355
Tanımlama.................................................................................355
Uygulama..................................................................................355
Ayarlama kuralları......................................................................356
IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları MVGGIO.......................356
Tanımlama.................................................................................356
Uygulamaya...............................................................................356
Ayarlama kuralları......................................................................356
Ölçümler.........................................................................................357
Tanımlama.................................................................................357
12
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Uygulama..................................................................................357
Ayarlama kuralları......................................................................359
Ayar örnekleri............................................................................361
400 kV OHL için ölçüm fonksiyonu uygulaması...................362
Olay sayacı CNTGGIO...................................................................364
Tanımlama.................................................................................364
Uygulama..................................................................................364
Ayarlama kuralları......................................................................364
Bozulma raporu .............................................................................364
Tanımlama.................................................................................364
Uygulama..................................................................................365
Ayarlama kuralları......................................................................366
İkili giriş sinyalleri..................................................................369
Analog giriş sinyalleri............................................................369
Alt fonksiyon parametreleri...................................................370
Değerlendirme......................................................................371
Ölçülen değer genişletme bloğu MVEXP.......................................371
Tanımlama.................................................................................371
Uygulama..................................................................................372
Ayarlama kuralları......................................................................372
Arıza yeri tespit fonksiyonu LMBRFLO...........................................372
Tanımlama.................................................................................372
Uygulama..................................................................................372
Ayarlama kuralları......................................................................373
Analog akımların bağlanması...............................................374
Trafo merkezi batarya denetimi SPVNZBAT..................................375
Tanımlama.................................................................................375
Uygulama..................................................................................375
Yalıtım gazı izleme fonksiyonu SSIMG..........................................376
Tanımlama.................................................................................376
Uygulama..................................................................................376
Yalıtım sıvısı izleme fonksiyonu SSIML..........................................376
Tanımlama.................................................................................376
Uygulama..................................................................................377
Devre kesici durum izleme SSCBR................................................377
Tanımlama.................................................................................377
Uygulama..................................................................................377
Bölüm 15 Ölçümleme...................................................................381
Darbe sayacı PCGGIO...................................................................381
Tanımlama.................................................................................381
Uygulama..................................................................................381
Ayarlama kuralları......................................................................381
Enerji hesaplama ve talep yönetimi EPTMMTR.............................382
13
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Tanımlama.................................................................................382
Uygulama..................................................................................382
Ayarlama kuralları......................................................................383
Bölüm 16 İstasyon iletişimi...........................................................385
IEC61850-8-1 haberleşme protokolü .............................................385
Tanımlama.................................................................................385
Uygulama..................................................................................385
GOOSE üzerinden yatay iletişim..........................................387
Ayarlama kuralları......................................................................389
DNP3 protokolü..............................................................................389
IEC 60870-5-103 iletişim protokolü................................................390
Bölüm 17 Temel IED fonksiyonları...............................................391
İç olay listeli kendi kendine denetim ..............................................391
Tanımlama.................................................................................391
Uygulama..................................................................................391
Zaman senkronizasyonu................................................................392
Tanımlama.................................................................................392
Uygulama..................................................................................393
Ayarlama kuralları......................................................................393
Parametre ayar grubu kullanma.....................................................395
Tanımlama.................................................................................395
Uygulama..................................................................................395
Ayarlama kuralları......................................................................396
Test modu işlevselliği TESTMODE................................................396
Tanımlama.................................................................................396
Uygulama..................................................................................396
Ayarlama kuralları......................................................................396
Kilit değiştir CHNGLCK...................................................................397
Tanımlama.................................................................................397
Uygulama..................................................................................397
Ayarlama kuralları......................................................................398
IED tanımlayıcılar TERMINALID....................................................398
Tanımlama.................................................................................398
Uygulama..................................................................................398
Müşteriye özel ayarlar..........................................................398
Ürün bilgisi PRODINF.....................................................................398
Tanımlama.................................................................................398
Uygulama..................................................................................399
Fabrika tanımlı ayarlar..........................................................399
Primer sistem değerleri PRIMVAL..................................................400
Tanımlama.................................................................................400
Uygulama..................................................................................400
14
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
Analog girişler için sinyal matrisi SMAI...........................................400
Tanımlama.................................................................................400
Uygulama..................................................................................400
Ayarlama kuralları......................................................................401
Toplama bloğu 3 faz 3PHSUM.......................................................403
Tanımlama.................................................................................403
Uygulama..................................................................................403
Ayarlama kuralları......................................................................404
Genel temel değerler GBASVAL....................................................404
Tanımlama.................................................................................404
Uygulama..................................................................................404
Ayarlama kuralları......................................................................404
Yetki denetimi ATHCHCK...............................................................405
Tanımlama.................................................................................405
Uygulama..................................................................................405
IED’de yetkilendirme işlemleri..............................................405
Yetki durumu ATHSTAT.................................................................406
Tanımlama.................................................................................406
Uygulama..................................................................................406
Hizmeti engelleme..........................................................................407
Tanımlama.................................................................................407
Uygulama..................................................................................407
Ayarlama kuralları......................................................................407
Bölüm 18 Gereksinimler...............................................................409
Akım trafosu gereksinimleri............................................................409
Akım trafosu sınıflandırma.........................................................409
Koşullar......................................................................................410
Arıza akımı................................................................................411
Sekonder tel direnci ve ek yük...................................................411
Genel akım trafosu gereksinimleri.............................................411
Anma eşdeğer sekonder e.m.f. gereksinimleri..........................412
Mesafe koruma.....................................................................412
Kesici arıza koruması...........................................................413
Yönsüz ani ve sabit zaman, faz ve rezidüel aşırı akım
koruması...............................................................................413
Yönsüz ters zaman gecikmeli faz ve rezidüel aşırı akım
koruması...............................................................................414
Yönlü faz ve rezidüel aşırı akım koruma..............................415
Diğer standartlara göre akım trafoları için akım trafosu
gereksinimleri............................................................................415
IEC 60044-1, sınıf P, PR ile uyumlu akım trafoları...............416
15
Uygulama Kılavuzu
İçindekiler
IEC 60044-1, sınıf PX, IEC 60044-6, sınıf TPS (ve eski
İngiliz Standardı, sınıf X) ile uyumlu akım
transformatörleri...................................................................416
ANSI/IEEE'ye göre akım trafoları.........................................416
Gerilim trafo gereklilikleri................................................................417
SNTP sunucu gereksinimleri..........................................................418
SNTP sunucu gereksinimleri.....................................................418
Bölüm 19 Sözlükçe.......................................................................419
16
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 1
Giriş
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 1
Giriş
1.1
Bu kılavuz hakkında
Bu uygulama kılavuzu, fonksiyonlara göre sıralanmış uygulama tanımları ve
ayarlama kuralları içerir. Kılavuz, koruma fonksiyonlarının ne zaman ve hangi
amaçla kullanılacağını öğrenmek için kullanılabilir. Kılavuz ayrıca cihazın
ayarlarını hesaplamak amacıyla da kullanılabilir.
1.2
Hedef kitle
Bu kılavuz planlama, ön mühendislik ve mühendislik işlemlerinden sorumlu
koruma ve kontrol mühendislerinin ihtiyaçlarına cevap verir.
Koruma ve kontrol mühendisi, elektrik enerjisi mühendisliği alanında deneyimli
olmalıdır ve iletişim ve protokoller gibi ilgili yan teknolojiler hakkında bilgi sahibi
olmalıdır.
17
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 1
Giriş
1MRK 506 329-UTR -
Decommissioning
deinstalling & disposal
Maintenance
Planning & purchase
Planlama ve satın alma
Mühendislik
Kurulum
Devreye alma
İşletim
Bakım
Devreden çıkarma, sökme ve
atma
Operation
Ürün dokümantasyon seti
Commissioning
1.3.1
Installing
Ürün dokümantasyonu
Engineering
1.3
Engineering
manual
Mühendislik kılavuzu
Installation manual
Kurulum kılavuzu
Commissioning manual
Devreye alma kılavuzu
Operation manual
İşletim kılavuzu
Service manual
Servis kılavuzu
Application manual
Uygulama kılavuzu
Technical manual
Teknik kılavuz
Communication protocol
manual
en07000220.vsd
IEC07000220 V1 TR
Şekil 1:
Kılavuzların farklı iş süreci döngülerinde kullanılması.
Mühendislik kılavuzu, IED’lerin mühendisliğinin PCM600 içindeki araçlar
kullanılarak yapılabilmesi için talimatlar içerir. Bu kılavuz bir PCM600 projesinin
nasıl oluşturulacağı ve IED’lerin proje yapısı içerisine nasıl yerleştirileceği
konusundaki talimatları içerir. Bu kılavuz ayrıca koruma ve kontrol
fonksiyonlarının, LHMI fonksiyonlarının ve ayrıca IEC 60870-5-103, IEC 61850
ve DNP3 için iletişim mühendisliği işlemlerinde bir sıralama önerisinde bulunur.
Kurulum kılavuzu IED’nin kurulumuyla ilgili yönergeler içerir. Kılavuzda
mekanik ve elektrik kurulumlar için prosedürler bulunur. Bölümler IED’nin
kurulumu için atılacak adımlara göre kronolojik sırada düzenlenmiştir.
Devreye alma kılavuzu IED’nin devreye alınmasıyla ilgili yönergeler içerir. Bu
kılavuz ayrıca test aşamasında sistem mühendislerine ve bakım personeline
yardımcı olmak için kullanılabilir. Kılavuzda harici devrelerin kontrol prosedürleri
18
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 1
Giriş
1MRK 506 329-UTR -
ve IED’nin enerjilendirilmesi, parametre ayarları ve yapılandırma ve ayrıca
sekonder enjeksiyonu ayarlarının doğrulanması bulunur. Bu kılavuz hizmet dışı bir
trafo merkezindeki IED’nin test işlemlerini açıklar. Bölümler IED’nin işletmeye
alınma adımlarına göre kronolojik sırada düzenlenmiştir.
İşletim kılavuzu IED’nin işletmeye alındıktan sonra nasıl çalıştırılacağı konusunda
yönergeler içerir. Bu kılavuz IED’nin izlenmesi, kontrolü ve ayarlanması için
talimatlar içerir. Kılavuz ayrıca bozulmaların tespit edilmesi ve arıza tespiti
amacıyla hesaplanan ve ölçülen şebeke verilerinin nasıl görüntülenmesi gerektiğini
anlatmaktadır.
Servis kılavuzu IED’nin servis ve bakımı ile ilgili talimatlar içerir. Bu kılavuzda
ayrıca IED’nin enerjisinin kesilmesi ve işletme dışı bırakılması için de prosedürler
bulunur.
Bu uygulama kılavuzu, fonksiyonlara göre sıralanmış uygulama tanımları ve
ayarlama kuralları içerir. Kılavuz, koruma fonksiyonlarının ne zaman ve hangi
amaçla kullanılacağını öğrenmek için kullanılabilir. Kılavuz ayrıca cihazın
ayarlarını hesaplamak amacıyla da kullanılabilir.
Teknik kılavuz uygulamalar ve işlevsellik açıklamaları içerir ve fonksiyon blokları,
mantık şemaları, giriş ve çıkış sinyalleri, ayar parametreleri ve fonksiyona göre
sıralanmış teknik verileri listeler. Bu kılavuz, mühendislik aşamasında, kurulum ve
işletmeye alma aşamasında ve normal servis sırasında teknik referans olarak
kullanılabilir.
İletişim protokolü kılavuzu, IED tarafından desteklenen iletişim protokolünü
açıklar. Kılavuz satıcı firmaların özel uygulamaları üzerine odaklanır.
Nokta listesi kılavuzu, IED'ye özel veri noktalarına genel bakışı ve bunların
özelliklerini açıklar. Bu kılavuz, ilgili iletişim protokolü kılavuzu ile birlikte
kullanılmalıdır.
1.3.2
Belge güncelleme geçmişi
Belge güncelleme/tarih
-/Haziran 2012
1.3.3
Geçmiş
İlk sürüm
İlgili belgeler
REL650 ile ilgili belgeler
Kimlik numarası
Uygulama kılavuzu
1MRK 506 329-UTR
Teknik kılavuz
1MRK 506 330-UTR
Devreye alma kılavuzu
1MRK 506 331-UTR
Ürün Rehberi, yapılandırılmış
1MRK 506 332-BEN
Tip test sertifikası
1MRK 506 332-TEN
Devre Kesici Kontrolü için uygulama notları
1MRG006806
19
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 1
Giriş
1MRK 506 329-UTR -
650 serisi kılavuzlar
Kimlik numarası
İletişim protokol kılavuzu, DNP3
1MRK 511 257-UEN
İletişim protokol kılavuzu, IEC 61850-8-1
1MRK 511 258-UEN
İletişim protokol kılavuzu, IEC 60870-5-103
1MRK 511 259-UEN
Siber Güvenlik dağıtım yönergeleri
1MRK 511 268-UEN
Nokta liste kılavuzu, DNP3
1MRK 511 260-UEN
Mühendislik kılavuzu
1MRK 511 261-UEN
İşletim kılavuzu
1MRK 500 095-UTR
Kurulum kılavuzu
1MRK 514 015-UTR
1.4
Sembol ve kurallar
1.4.1
Semboller
Elektrik uyarı simgesi elektrik çarpması ile sonuçlanabilecek bir
tehlike varlığına işaret eder.
Elektrik uyarı simgesi fiziksel yaralanma ile sonuçlanabilecek bir
tehlike varlığına işaret eder.
Önlem simgesi metinde üzerinde durulan kavram ile ilgili olarak
önemli bilgilere veya uyarıya işaret eder. Yazılımın bozulmasına
veya ekipman veya mülk hasarına sebep olabilecek bir tehlike
varlığına işaret edebilir.
Bilgi simgesi önemli konular ve koşullar hakkında okuyucunun
dikkatini çeker.
İpucu simgesi, projenizin nasıl tasarlanacağı veya belirli bir
fonksiyonun nasıl kullanılacağı hakkında tavsiyede bulunur.
Tehlike uyarıları kişisel yaralanmalarla ilgili olsa da şu anlaşılmalıdır ki, belirli
çalışma koşullarında arızalı teçhizatın çalışması, yaralanmalara ve ölüme götürecek
bozuk süreç performansına sebep olur. Bu yüzden, tüm uyarı ve önlem
bildirimlerine tam olarak uyun.
20
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 1
Giriş
1MRK 506 329-UTR -
1.4.2
Belge kuralları
Bu kılavuzda belirli bir kılavuz hazırlama standardı kullanılmamıştır.
•
•
•
•
•
•
•
Kısaltmaların ve akronimlerin (kelime baş harflerinden türetilen kısaltmalar)
açık hali kılavuzun sonundaki sözlükçede verilmiştir. Sözlükçede ayrıca
önemli terimlerin açıklamaları da bulunmaktadır.
LHMI menü düzenindeki düğmelerle gezinme yöntemi düğme simgeleriyle
belirtilmiştir.
ve
kullanın.
Seçenekler arasında gezinmek için,
HMI menü yolları kalın harflerle belirtilmiştir.
Ana menü/Ayarlar'ı seçin.
LHMI mesajları Courier yazı tipi ile belirtilmiştir.
Kalıcı bellekte yapılan değişiklikleri kaydetmek için Evet'i seçin ve
üzerine basın.
Parametre adları italik olarak belirtilmiştir.
Bu fonksiyon Çalışma ayarı ile etkinleştirilebilir veya etkisiz hale getirilebilir.
Bir fonksiyon için verilen fonksiyon kilidi içindeki bir giriş veya çıkış
sinyalinin önünde bulunan ^ karakteri, kullanıcının PCM600’de sinyale kendi
belirlediği adı verebileceğini gösterir.
Bir fonksiyon için verilen fonksiyon kilidi içindeki bir giriş veya çıkış
sinyalinden sonra görülen * karakteri, sinyalin bir uygulamayı geçerli şekilde
yapılandırabilmesini sağlamak için, uygulamanın yapılandırma içinde başka
bir fonksiyon kilidine bağlanması gerektiğini gösterir.
21
Uygulama Kılavuzu
22
Bölüm 2
Uygulama
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 2
Uygulama
2.1
REL650 uygulaması
REL650, doğrudan veya empedans topraklı şebekelerde havai hatların ve
kabloların koruma, kontrol ve izlenmesi amacıyla kullanılır. IED, yüksek gerilim
düzeylerine kadar olan kullanılabilir. Hızlı bir ve/veya üç faz açma istendiğinde
fazla yüklü hatlar ve çok terminalli hatların korunması için uygundur.
Tam terstip mesafe koruma, uzak uç iletişimi gereksinimleri düşük olan, yüksek
duyarlılıklı enerji hatları için koruma sağlar. Beş bölgenin ölçüm ve ayarları
tamamen bağımsız olarak yapılabilir. Bu da her türlü hat için yüksek seviyede
esneklik sağlar.
Bu modern teknik çözüm, tipik olarak 30 ms uzunluğunda hızlı işletim süresi sunar.
için otomatik tekrar kapama özelliği tek kesicili düzenlemeler için öncelikli
özellikleri içerir. Yüksek hızlı veya gecikmeli kapama sağlamak için senkron
kontrol fonksiyonu ile beraber çalışır.
Kullanıcıların her türlü uygulama ihtiyacını karşılayacak fonksiyonlara örnek
olarak şunlar verilebilir: Yüksek ayarlı ani faz ve toprak aşırı akımı, dört kademe
yönlü veya yönsüz gecikmeli faz ve toprak aşırı akımı, doğrudan topraklı olmayan
sistemler için hassas toprak arızası, ısıl aşırı yük ve iki kademe yüksek ve düşük
gerilim koruması.
Mesafe ve toprak arızası koruması, uzak uç ile herhangi bir telekoruma iletişim
düzeni üzerinden iletişim kurabilir.
Kullanıcının kullanacağı mantığı grafik araçlarla hazırladığı gelişmiş mantık
özelliği, özel uygulamalara olanak verir.
Büyük arızalardan sonra, bağımsız olarak arıza sonrası analiz yapmak amacıyla
arıza kayıt ve arıza konum belirleyici mevcuttur.
Üç paket aşağıdaki uygulamalar için tanımlanmıştır:
•
•
•
Dörtgen ve mho karakteristiğine sahip beş bölge mesafe koruma, üç faz açma
(A01)
Dörtgen ve mho karakteristiğine sahip beş bölge mesafe koruma, çift kesici, üç
faz açma (B01)
Dörtgen ve mho karakteristiğine sahip beş bölge mesafe koruma, tek kutup
açma (A11)
23
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 2
Uygulama
1MRK 506 329-UTR -
Bu paketler yapılandırılmıştır ve doğrudan kullanılmak üzere hazırdır. Temel
kullanım için analog ve G/Ç açma önceden tanımlanmıştır.
Sipariş sırasında uygulama için ikili G/Ç ekleyebilirsiniz. Farklı uygulamaların
gerektirdiği şekilde diğer sinyaller de uygulanabilir.
Grafiksel yapılandırma aracı test ve işletmeye alma işlemlerinin basit ve hızlı
yapılmasını sağlar.
132kV Bara
WA1
REL650 A 01 –
5 Mesafe Bölgeleri, Tek Kesici
10AI (4I+1I+5U)
WA2
132kV/110V
132kV/110V
QB2
QB1
79
QC 1
QA1
Sayaç.
94
52 PD
PD
CC RPLD
QC 2
50 BF 3I>BF
CC RBRF
50
3I >>
PH PIOC
QB9
50 STB
50N
3I>
OC 4 PTOC
Sayaç.
CV MMXN
68
21
ZM RPSB
46
Iub
SENK
Kosl
S SCBR
q>
26
67N IN<->
SDEPSDE
LCPTTR
SOTF
IN>
51N/67N
ZCV PSOF
EF4 PTOC
Ph Sel
Z<->
ZDN RDIR
25
SES RSYN
SDD RFUF
BRC PTOC
IN>>
EF P I OC
51/67
C MSQI
I>
STB PTOC
1->0
SMP PTRC
Sayaç.
C MMXU
1000/1
0->1
SMB RREC
FMPS PDIS
21
Z<
ZQM PDIS
Monit.
Wh<->
LMB RFLO
ETP MMTR
QC 9
59
U>
OV2 PTOV
132kV/110V
27
U<
UV2 PTUV
27
Sayaç.
U<
LOV PTUV
V MMXU
Sayaç.
Sayaç.
VNMMXU
V MSQI
Hat verisi
Hat uzunlugu:50km
Pozitif sekans hat empedansi :0,195+j*0,410Ohm Primer/Km
Sifir sekans hat empedansi :0,400+j*1.310Ohm Primer/Km
Diger yapilandirilan
fonksiyonlar
85
85
ZC PSCH
Kosl
TCS SCBR
ZCRW PSCH
Ayarlarda
Fonksiyon Etkin
85
EC PSCH
85
ECRW PSCH
Mont .
DRP RDRE
ANSI
IEC
IEC 61850
Ayarlarda
Fonksiyon Devre
Disi
ANSI
IEC
IEC61850
Kosl
SPVN ZBAT
IEC09000653-3-en.vsd
IEC09000653 V3 TR
Şekil 2:
Tek kesicili düzenlemede dörtgen mesafe bölgeleri için tipik bir
koruma uygulaması
24
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 2
Uygulama
1MRK 506 329-UTR -
REL650 B01 – 5 Mesafe Bölgeleri, Çift Kesici Kare Baras
10AI (4I+1I+5U) + 10AI (4I+1I+5U)
79
0->1
94
SMB RREC
132kV/
110V
79
0->1
94
SMB RREC
QB12
132kV/
110V
52PD
QB22
1000/1
52PD
CC RBRF
PD
QA2
QB11
CC RBRF
Sayaç
.
C MMXU
QB21
26
q>
LCPTTR
50
25
Sayaç
.
C MSQI
3I>>
I>
50STB
PH PIOC
STB PTOC
SENK
SENK
Kosl
å
S SCBR
50BF 3I> BF
CC RPLD
QA1
25
SES RSYN
SES RSYN
50BF 3I> BF
CC RPLD
1000/1
1->0
SMP PTRC
PD
1->0
SMP PTRC
Kosl
S SCBR
50N
IN>>
EF PIOC
46
Iub
BRC PTOC
67N
IN<->
SDEPSDE
Sayaç
.
CV MMXN
51/67
3I>
51N/67N
OC4 PTOC
ZCV PSOF
85
Wh<->
QB9
SOTF
IN>
EF4 PTOC
ETP MMTR
ZC PSCH
68
21
ZM RPSB
ZDN RDIR
Ph Sel
Z<->
FMPS PDIS
SDD RFUF
21
Z<
ZQM PDIS
Monit.
LMB RFLO
QC9
85
ZCRW PSCH
85
ECRW PSCH
59
U>
27
OV2 PTOV
Sayaç
.
VN MMXU
U<
UV2 PTUV
Sayaç
.
V MMXU
27
U<
LOV PTUV
Sayaç
.
V MSQI
132kV/110V
Hat verisi
Hat uzunlugu: 50km
Pozitif dizi hat empedansi: 0,195+j*0,410 Ohm-Primer/km
Sifir dizi hat empedansi: 0,400+j*1,310 Ohm-Primer/km
Ayarlarda
Fonksiyon Etkin
Diger yapilandirilan fonksiyonlar
85
EC PSCH
Mont.
DRP RDRE
Kosl
Kosl
TCS SCBR
SPVN ZBAT
ANSI
IEC
IEC61850
Ayarlarda
Fonksiyon Devre Disi
ANSI
IEC
IEC61850
IEC09000654-3-en.vsd
IEC09000654 V3 TR
Şekil 3:
Tek kesicili düzenlemede mho mesafe bölgeleri için tipik bir
koruma uygulaması
25
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 2
Uygulama
1MRK 506 329-UTR -
132kV Bara
WA1
REL650 A11 – 5 Mesafe Bölgesi,
1 PH/3 PH Açma ,
Tek Kesici
10AI (4I+1I+5U)
WA2
132kV/110V
QB2
QB1
132kV/110V
QC1
79
0->1
STB RREC
94
1->0
STP PTRC
25
SENK
SES RSYN
QA1
Sayaç.
QC2
C MMXU
52 PD
PD
CC RPLD
50BF 3 I> BF
1000 /1
CSP RBRF
50
3I >>
SPT PIOC
QB9
I>
50 STB
STB PTOC
50N
IN>>
EF P IOC
51/67
3I>
OC4S PTOC
Sayaç.
CV MMXN
68
21
ZM RPSB
Sayaç.
C MSQI
46
59
U>
OV 2 PTOV
SOTF
IN>
Ph Sel
FMPS PDIS
ZCV PSOF
21
Z<
ZQM PDIS
İzlem .
Wh<->
LMB RFLO
ETP MMTR
132kV/110V
2I<
SDE PSDE
EF 4 PTOC
QC9
Koşl
S SCBR
37
26
LCPTTR
Z<->
ZDN RDIR
Iub
BRC PTOC
51N/67N
SDD RFUF
27
U<
UV 2 PTUV
27
Sayaç.
U<
LOV PTUV
V MMXU
Sayaç.
V MSQI
Sayaç.
VN MMXU
Hat verisi
Hat uzunluğu:50km
Pozitif dizi hat empedansı:0. 195+j*0. 410Ohm Primer/Km
Sıfır dizi hat empedansı:0. 400+j*1. 310Ohm Primer/Km
Diğer yapılandırılan
fonksiyonlar
85
85
ZC PSCH
ZCWS PSCH
Koşl
Koşl
TCS SCBR
SPVN ZBAT
Ayarlarda
Fonksiyon Etkin
85
EC PSCH
85
ECRW PSCH
Mont.
DRP RDRE
ANSI
IEC
IEC 61850
Ayarlarda
Fonksiyon Devre
Dışı
ANSI
IEC
IEC61850
IEC10000342-2-en.vsd
IEC10000342 V2 TR
Şekil 4:
Tek kesicili düzenlemede dörtgen karakteristik mesafe bölgeleri
için tipik bir koruma uygulaması, tek kutup açma
26
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 2
Uygulama
1MRK 506 329-UTR -
2.2
Mevcut fonksiyonlar
2.2.1
Ana koruma fonksiyonları
REL650 (B01)
3Ph/2CB
Hat Mesafesi
REL650 (A11)
1Ph/1CB
Fonksiyon tanımı
REL650 (A01)
3Ph/1CB
ANSI
REL650
IEC 61850/
Fonksiyon blok
adı
ZQMPDIS
21
Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik
1
1
1
1
FDPSPDIS
21
Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik
1
1
1
1
FMPSPDIS
21
Hatalı faz belirleme, mho için yük aşımlı
1
1
1
1
ZDARDIR
21
Toprak arızaları için ek mesafe koruma yönlü
fonksiyonu
1
1
1
1
ZDNRDIR
21
Yönlü empedans dörtgeni ve mho
1
1
1
1
Faz önceliği mantığı
0–1
1
1
1
Güç salınımı algılama
0–1
1
1
1
1
1
1
1
Empedans koruma
PPLPHIZ
ZMRPSB
68
ZCVPSOF
Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli
Hat Mesafesi
REL650 (B01)
3Ph/2CB
Fonksiyon tanımı
REL650 (A01)
3Ph/1CB
ANSI
REL650
IEC 61850/
Fonksiyon blok
adı
Artçı koruma fonksiyonları
REL650 (A11)
1Ph/1CB
2.2.2
PHPIOC
50
Ani faz aşırı akım koruma, 3–fazlı çıkış
0–1
1
SPTPIOC
50
Ani faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı çıkış
0–1
OC4PTOC
51
Dört kademeli faz aşırı akım koruma, 3–fazlı çıkış
0–1
OC4SPTOC
51/67
Dört kademeli faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı
çıkış
0–1
EFPIOC
50N
Ani rezidüel aşırı akım koruma
0–1
1
1
1
EF4PTOC
51N/67N
Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma, sıfır/
negatif dizi yönü
0–1
1
1
1
SDEPSDE
67N
Hassas yönlü rezidüel aşırı akım ve güç koruma
0–1
1
1
1
UC2PTUC
37
Zaman gecikmeli 2-kademe düşük akım koruma
0–1
1
1
1
LCPTTR
26
Isıl aşırı yük koruma, bir zaman sabitesi,
Santigrat derece
0–1
1
1
1
Akım koruma
1
1
1
1
1
Tablonun devamı sonraki sayfada
27
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 2
Uygulama
REL650 (B01)
3Ph/2CB
Hat Mesafesi
REL650 (A11)
1Ph/1CB
Fonksiyon tanımı
REL650 (A01)
3Ph/1CB
ANSI
REL650
IEC 61850/
Fonksiyon blok
adı
1MRK 506 329-UTR -
LFPTTR
26
Isıl aşırı yük koruma, bir zaman sabitesi,
Fahrenhayt
0–1
1
1
1
CCRBRF
50BF
Kesici arıza koruma, 3–faz aktivasyonu ve çıkışı
0-2
1
CSPRBRF
50BF
Kesici arıza koruma, faz ayrımlı aktivasyon ve
çıkış
0–1
STBPTOC
50STB
Stub koruma
0–1
1
1
1
CCRPLD
52PD
Kutup uyuşmazlığı koruma
0-2
1
1
2
BRCPTOC
46
Bozuk iletken kontrolü
0–1
1
1
1
GUPPDUP
37
Yönlü düşük güç koruması
0–1
1
1
1
GOPPDOP
32
Yönlü aşırı güç koruma
0–1
1
1
1
DNSPTOC
46
Negatif dizi temelli aşırı akım fonksiyonu
0–1
1
1
1
UV2PTUV
27
İki kademe düşük gerilim koruma
0–1
1
1
1
OV2PTOV
59
İki kademe aşırı gerilim koruma
0–1
1
1
1
ROV2PTOV
59N
İki kademe rezidüel aşırı gerilim koruma
0–1
1
1
1
LOVPTUV
27
Gerilim kaybı kontrolü
0–1
1
1
1
SAPTUF
81
Düşük frekans fonksiyonu
0-2
2
2
2
SAPTOF
81
Aşırı frekans fonksiyonu
0-2
2
2
2
SAPFRC
81
Frekans değişim hızı koruma
0-2
2
2
2
2
1
Gerilim koruma
Frekans koruma
2.2.3
REL650 (B01)
3Ph/2CB
Hat Mesafesi
REL650 (A11)
1Ph/1CB
Fonksiyon tanımı
REL650 (A01)
3Ph/1CB
ANSI
REL650
IEC 61850/Fonksiyon
blok adı
Kontrol ve izleme fonksiyonları
SESRSYN
25
Senkron kontrol, enerjilendirme kontrolü ve
senkronizasyon
0-2
1
1
2
SMBRREC
79
3 faz çalıştırma için otomatik tekrar kapatıcı
0-2
1
STBRREC
79
1/3 faz çalıştırma için otomatik tekrar kapatıcı
0-1
Kontrol
2
1
QCBAY
Fider bölmesi kontrolü
1
1
1
1
LOCREM
LR-anahtar pozisyonlarını kullanma
1
1
1
1
Tablonun devamı sonraki sayfada
28
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 2
Uygulama
1MRK 506 329-UTR -
REL650 (B01)
3Ph/2CB
Hat Mesafesi
REL650 (A11)
1Ph/1CB
Fonksiyon tanımı
REL650 (A01)
3Ph/1CB
ANSI
REL650
IEC 61850/Fonksiyon
blok adı
1
1
1
1
1CB için devre kesici
0-1
1
1
CBC2
2CB için devre kesici
0-1
SLGGIO
Fonksiyon seçimi ve LHMI sunumu için
Mantık Rotasyon Anahtarı
15
15
15
15
VSGGIO
Selektör mini anahtar uzantısı
20
20
20
20
DPGGIO
IEC 61850 genel haberleşme I/O
fonksiyonları çift nokta
16
16
16
16
SPC8GGIO
8 sinyalin tek nokta genel kontrolü
5
5
5
5
AUTOBITS
Otomasyon bitleri, DNP3.0 için komut
fonksiyonu
3
3
3
3
I103CMD
IEC60870-5-103 için fonksiyon komutları
1
1
1
1
I103IEDCMD
IEC60870-5-103 için IED komutları
1
1
1
1
I103USRCMD
IEC60870-5-103 için kullanıcı tanımlı
fonksiyon komutları
4
4
4
4
I103GENCMD
IEC60870-5-103 için genel fonksiyon
komutları
50
50
50
50
I103POSCMD
IEC60870-5-103 için konumlu ve seçimli IED
komutları
50
50
50
50
Akım devresi denetimi
0-2
1
1
2
SDDRFUF
Sigorta arıza denetimi
0-3
1
1
3
TCSSCBR
Kesici kapama/açma devresi izleme
3
3
3
3
1
LOCREMCTRL
(PSTO)'yu çalıştırmak için izinli kaynağın
LHMI kontrolü
CBC1
1
Sekonder sistem denetimi
CCSRDIF
87
Mantık
SMPPTRC
94
Açma mantığı, ortak 3 faz çıkışı
1-2
2
SPTPTRC
94
Açma mantığı, faz ayrımlı çıkış
1
TMAGGIO
Açma matris mantığı
12
12
12
12
OR
Yapılandırılabilir mantık blokları, OR geçidi
283
283
283
283
INVERTER
Yapılandırılabilir mantık blokları, INVERTER
geçidi
140
140
140
140
PULSETIMER
Yapılandırılabilir mantık blokları, Darbe
zamanlayıcısı
40
40
40
40
GATE
Yapılandırılabilir mantık blokları, Kontrol
edilebilir kapı
40
40
40
40
XOR
Yapılandırılabilir mantık blokları, özel OR
geçidi
40
40
40
40
LOOPDELAY
Yapılandırılabilir mantık blokları, döngü
gecikmesi
40
40
40
40
TIMERSET
Yapılandırılabilir mantık blokları, zamanlayıcı
fonksiyon bloğu
40
40
40
40
1
Tablonun devamı sonraki sayfada
29
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 2
Uygulama
REL650 (B01)
3Ph/2CB
Hat Mesafesi
REL650 (A11)
1Ph/1CB
Fonksiyon tanımı
REL650 (A01)
3Ph/1CB
ANSI
REL650
IEC 61850/Fonksiyon
blok adı
1MRK 506 329-UTR -
AND
Yapılandırılabilir mantık blokları, AND geçidi
280
280
280
280
SRMEMORY
Yapılandırılabilir mantık blokları, bellek ayarlaresetle iki durumlu geçit
40
40
40
40
RSMEMORY
Yapılandırılabilir mantık blokları, bellek
resetle-ayarla iki durumlu geçit
40
40
40
40
FXDSIGN
Sabit sinyal fonksiyon bloğu
1
1
1
1
B16I
Boolean 16 - Tam sayı dönüşümü
16
16
16
16
B16IFCVI
Boolean 16 - tam sayı dönüşümü, mantık
düğüm temsili ile
16
16
16
16
IB16A
Tam sayı - Boolean 16 dönüşümü
16
16
16
16
IB16FCVB
Tam sayı - Boolean 16 dönüşümü, mantık
düğüm temsili ile
16
16
16
16
CVMMXN
Ölçümler
6
6
6
6
CMMXU
Faz akım ölçümü
10
10
10
10
VMMXU
Faz-faz gerilim ölçümü
6
6
6
6
CMSQI
Akım dizisi bileşen ölçümü
6
6
6
6
VMSQI
Gerilim dizisi ölçümü
6
6
6
6
VNMMXU
Faz-nötr gerilim ölçümü
6
6
6
6
AISVBAS
Analog girişlerin servis değerleri sunumu için
fonksiyon bloğu
1
1
1
1
TM_P_P2
600TRM primer analog girişlerin servis
değerleri sunumu için fonksiyon bloğu
1
1
1
1
AM_P_P4
600AIM primer analog girişlerin servis
değerleri sunumu için fonksiyon bloğu
1
1
1
1
TM_S_P2
600TRM sekonder analog girişlerin servis
değerleri sunumu için fonksiyon bloğu
1
1
1
1
AM_S_P4
600AIM sekonder analog girişlerin servis
değerleri sunumu için fonksiyon bloğu
1
1
1
1
CNTGGIO
Olay sayacı
5
5
5
5
DRPRDRE
Bozulma raporu
1
1
1
1
AxRADR
Analog giriş sinyalleri
4
4
4
4
BxRBDR
İkili giriş sinyalleri
6
6
6
6
SPGGIO
IEC 61850 genel haberleşme I/O fonksiyonları
64
64
64
64
SP16GGIO
IEC 61850 genel haberleşme I/O
fonksiyonları 16 giriş
16
16
16
16
MVGGIO
IEC 61850 genel haberleşme I/O fonksiyonları
16
16
16
16
MVEXP
Ölçülen değer genişletme bloğu
66
66
66
66
LMBRFLO
Arıza yeri tespit fonksiyonu
1
1
1
1
İzleme
Tablonun devamı sonraki sayfada
30
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 2
Uygulama
1MRK 506 329-UTR -
REL650 (B01)
3Ph/2CB
Hat Mesafesi
REL650 (A11)
1Ph/1CB
SPVNZBAT
Fonksiyon tanımı
REL650 (A01)
3Ph/1CB
ANSI
REL650
IEC 61850/Fonksiyon
blok adı
Trafo batarya denetimi
0-1
1
1
1
SSIMG
63
Yalıtım gazı izleme fonksiyonu
0-2
1
1
2
SSIML
71
Yalıtım sıvısı izleme fonksiyonu
0-2
1
1
2
SSCBR
Devre kesici durum izleme
0-2
1
1
2
I103MEAS
IEC60870-5-103 için ölçülen büyüklük
1
1
1
1
I103MEASUSR
IEC60870-5-103 için kullanıcı tanımlı
sinyallerin ölçülen büyüklüğü
3
3
3
3
I103AR
IEC60870-5-103 için fonksiyon durumu
otomatik tekrar kapatıcı
1
1
1
1
I103EF
IEC60870-5-103 için fonksiyon durumu
topraklama arızası
1
1
1
1
I103FLTPROT
IEC60870-5-103 için fonksiyon durumu arıza
koruma
1
1
1
1
I103IED
IEC60870-5-103 için IED durumu
1
1
1
1
I103SUPERV
IEC60870-5-103 için denetim durumu
1
1
1
1
I103USRDEF
IEC60870-5-103 için kullanıcı tanımlı
sinyaller için durum
20
20
20
20
PCGGIO
Darbe sayacı mantığı
16
16
16
16
ETPMMTR
Enerji hesaplama ve talep yönetimi fonksiyonu
3
3
3
3
Ölçümleme
2.2.4
REL650 (A11)
1Ph/1CB
REL650 (B01)
3Ph/2CB
Hat Mesafesi
REL650 (A01)
3Ph/1CB
Fonksiyon tanımı
REL650
IEC 61850/Fonksiyon blok ANSI
adı
Haberleşme
IEC61850-8-1
IEC 61850 haberleşme protokolü
1
1
1
1
DNPGEN
TCP/IP haberleşme protokolü için DNP3.0
1
1
1
1
RS485DNP
EIA-485 haberleşme protokolü için DNP3.0
1
1
1
1
CH1TCP
TCP/IP haberleşme protokolü için DNP3.0
1
1
1
1
CH2TCP
TCP/IP haberleşme protokolü için DNP3.0
1
1
1
1
CH3TCP
TCP/IP haberleşme protokolü için DNP3.0
1
1
1
1
CH4TCP
TCP/IP haberleşme protokolü için DNP3.0
1
1
1
1
OPTICALDNP
Optik seri haberleşme için DNP3.0
1
1
1
1
İstasyon haberleşme
Tablonun devamı sonraki sayfada
31
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 2
Uygulama
1MRK 506 329-UTR -
REL650 (A11)
1Ph/1CB
REL650 (B01)
3Ph/2CB
Hat Mesafesi
REL650 (A01)
3Ph/1CB
Fonksiyon tanımı
REL650
IEC 61850/Fonksiyon blok ANSI
adı
MSTSERIAL
Seri haberleşme protokolü için DNP3.0
1
1
1
1
MST1TCP
TCP/IP haberleşme protokolü için DNP3.0
1
1
1
1
MST2TCP
TCP/IP haberleşme protokolü için DNP3.0
1
1
1
1
MST3TCP
TCP/IP haberleşme protokolü için DNP3.0
1
1
1
1
MST4TCP
TCP/IP haberleşme protokolü için DNP3.0
1
1
1
1
RS485GEN
RS485
1
1
1
1
OPTICALPROT
Optik seri için çalışma seçimi
1
1
1
1
RS485PROT
RS485 için çalışma seçimi
1
1
1
1
DNPFREC
TCP/IP haberleşme protokolü için DNP3.0
arıza kayıtları
1
1
1
1
OPTICAL103
IEC60870-5-103 Optik seri haberleşme
1
1
1
1
RS485103
RS485 için IEC60870-5-103 seri
haberleşme
1
1
1
1
GOOSEINTLKRCV
Kilitleme tertibi için GOOSE üzerinden
yatay haberleşme
59
59
59
59
GOOSEBINRCV
GOOSE ikili alıcı
4
4
4
4
ETHFRNT
ETHLAN1
GATEWAY
Ön port, LAN1 portu ve ağ geçidi için
ethernet yapılandırma
1
1
1
1
GOOSEDPRCV
Bir çift nokta değeri almak için GOOSE
fonksiyon bloğu
32
32
32
32
GOOSEINTRCV
Bir tam sayı değeri almak için GOOSE
fonksiyon bloğu
32
32
32
32
GOOSEMVRCV
Bir ölçülen büyüklük değeri almak için
GOOSE fonksiyon bloğu
16
16
16
16
GOOSESPRCV
Bir tek nokta değeri almak için GOOSE
fonksiyon bloğu
64
64
64
64
1
1
Düzen haberleşmesi
ZCPSCH
85
Delta temelli engelleme düzen sinyal
vericili düzen haberleşme mantığı
0–1
1
ZCRWPSCH
85
Mesafe koruma için akım geri döndürme
ve WEI mantığı, 3–faz
0–1
1
ZCWSPSCH
85
Mesafe koruma için akım geri döndürme
ve WEI mantığı, faz ayrımlı
0–1
ZCLCPLAL
Yerel hızlandırma mantığı
1
1
1
1
1
1
ECPSCH
85
Rezidüel aşırı akım koruma için
haberleşme düzeni mantığı
0–1
1
1
1
ECRWPSCH
85
Rezidüel aşırı akım için akım geri
döndürme ve zayıf uç iç besleme için
mantığı
0–1
1
1
1
32
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 2
Uygulama
1MRK 506 329-UTR -
2.2.5
IEC 61850/Fonksiyon
blok adı
Temel IED fonksiyonları
Fonksiyon tanımı
Tüm ürünlerde mevcut temel fonksiyonlar
INTERRSIG
İç olay listeli kendi kendine denetim
1
SELFSUPEVLST
İç olay listeli kendi kendine denetim
1
TIMESYNCHGEN
Zaman senkronizasyonu
1
SNTP
Zaman senkronizasyonu
1
DTSBEGIN, DTSEND,
TIMEZONE
Zaman senkronizasyonu, gün ışığından koruma
1
IRIG-B
Zaman senkronizasyonu
1
SETGRPS
Ayar grubu düzenleme
1
ACTVGRP
Parametre ayar grupları
1
TESTMODE
Test modu işlevselliği
1
CHNGLCK
Kilit fonksiyonunu değiştir
1
TERMINALID
IED tanımlayıcılar
1
PRODINF
Ürün bilgisi
1
SYSTEMTIME
Sistem zamanı
1
RUNTIME
IED çalışma zamanı
1
PRIMVAL
Primer sistem değerleri
1
SMAI_20_1 SMAI_20_12
Analog girişler için sinyal matrisi
2
3PHSUM
Toplama bloğu 3 faz
12
GBASVAL
Ayarlar için genel temel değerler
6
ATHSTAT
Yetki durumu
1
ATHCHCK
Yetki denetimi
1
SPACOMMMAP
SPA iletişim haritası
1
FTPACCS
Şifre ile FTP girişi
1
DOSFRNT
Hizmeti engelleme, ön port için çerçeve oran kontrolü
1
DOSLAN1
Hizmeti engelleme, LAN1 için çerçeve oran kontrolü
1
DOSSCKT
Hizmeti engelleme, soket akış kontrolü
1
SAFEFILECOPY
Düzenli dosya kopyalama fonksiyonu
1
SPATD
SPA protokolü üzerinden gün ve zaman
1
BCSCONF
Temel iletişim sistemi
1
33
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 2
Uygulama
1MRK 506 329-UTR -
2.3
REL650 uygulama örnekleri
2.3.1
Farklı uygulamalara adaptasyon
Bu IED, dörtgen mesafe koruma karakteristik ile kullanılmak üzere ön tanımları
yapılmış olarak teslim alınmıştır.
Bu IED, mho mesafe koruma karakteristik ile kullanılmak üzere ön tanımları
yapılmış olarak teslim alınmıştır.
IED çok geniş bir uygulama yelpazesi için kullanılabilir. Kullanılacak olan
uygulama, IED içerisindeki kapsamlı fonksiyon kitaplığından seçilebilir.
2.3.2
İşlevsellik tablosu
Tablo 1, farklı uygulama durumlarında kullanılabilecek işlevsellik seçimi için
önerileri göstermektedir. Önerilerin anlamları aşağıdaki gibidir:
•
•
•
Açık: Bu fonksiyonun seçilen uygulamada etkin hale getirilmesi önerilir
Kapalı: Bu fonksiyonun seçilen uygulamada devre dışı bırakılması önerilir
Uygulamaya bağlı: Fonksiyonun etkin veya devre dışı olma kararının her
duruma göre özel olarak belirlenmesi gerektiğini ifade eder.
Tablo 1 1 – 5 arasındaki uygulamaları göstermektedir ve bu
uygulamalar önceki bölümlerde verilen uygulama örneklerini temel
alır.
Tablo 1:
Farklı uygulamalarda fonksiyonların seçimi
Fonksiyon
Uygulama 1
Uygulama 2
Uygulama 3
Uygulama 4
Uygulama 5
Beş bölge mesafe koruma, dörtgen karakteristik
ZQDPDIS
Açık
Açık
Açık
Açık
Açık
Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik
FDPSPDIS
Açık
Açık
Açık
Açık
Açık
mho FMPSPDIS için yük aşımlı arızalı faz belirleme
Açık
Açık
Açık
Açık
Açık
Yerel ivme mantığı ZCLCPLAL
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Faz tercih mantığı PPLPHIZ
Kapalı
Kapalı
Kapalı
Kapalı
Açık
Güç salınımı algılama ZMRPSB
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Kapalı
Uygulamaya
bağlı
Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım
temelli ZCVPSOF
Açık
Açık
Açık
Açık
Açık
Ani faz aşırı akım koruma, 3-fazlı çıkış PHPIOC
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Dört kademeli faz aşırı akım koruma, 3 fazlı çıkış
OC4PTOC
Açık
Açık
Açık
Açık
Açık
Tablonun devamı sonraki sayfada
34
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 2
Uygulama
1MRK 506 329-UTR -
Fonksiyon
Uygulama 1
Uygulama 2
Uygulama 3
Uygulama 4
Uygulama 5
Ani rezidüel aşırı akım koruma EFPIOC
Açık
Açık
Açık
Açık
Kapalı
Dört kademeli rezidüel aşırı akım koruma EF4PTOC
Açık
Açık
Açık
Açık
Kapalı
Delta temelli engelleme düzen sinyal vericisi
ZCPSCH'li düzen iletişim mantığı
Uygulamaya
bağlı
Açık
Açık
Kapalı
Uygulamaya
bağlı
Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI
mantığı, 3-faz ZCRWPSCH
Uygulamaya
bağlı
Açık
Açık
Kapalı
Uygulamaya
bağlı
ECPSCH rezidüel aşırı akım koruma için iletişim
düzeni mantığı
Uygulamaya
bağlı
Açık
Açık
Kapalı
Kapalı
ECRWPSCH rezidüel aşırı akım koruma için akım
geri döndürme ve zayıf uç iç besleme mantığı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Açık
Kapalı
Kapalı
Hassas yönlü rezidüel aşırı akım ve güç koruma
SDEPSDE
Kapalı
Kapalı
Kapalı
Kapalı
Açık
Isıl aşırı yük koruma, bir zaman sabitesi LCPTTR/
LFPTTR Fahrenhayt/Santigrad Derece
Uygulamaya
bağlı
Açık
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Kesici arıza koruması, 3-faz aktivasyonu ve çıkışı
CCRBRF
Açık
Açık
Açık
Açık
Açık
Kutup uyuşmazlığı koruması CCRPLD
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Bozuk iletken kontrolü BRCPTOC
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Açık
Yönlü düşük güç koruma GUPPDUP
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Yönlü aşırı güç koruma GOPPDOP
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Negatif dizi temelli aşırı akım koruma DNSPTOC
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
İki kademeli düşük gerilim koruma UV2PTUV
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
İki kademeli aşırı gerilim koruma OV2PTOV
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
İki kademeli rezidüel aşırı gerilim koruma ROV2PTOV
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Açık
Gerilim kaybı kontrolü LOVPTUV
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Düşük frekans koruma SAPTUF
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Aşırı frekans koruma SAPTOF
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Frekans değişim oranı koruma SAPFRC
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Uygulamaya
bağlı
Akım devresi denetimi CCSRDIF
Açık
Açık
Açık
Açık
Açık
Sigorta arıza denetimi SDDRFUF
Açık
Açık
Açık
Açık
Açık
Kesici kapama/açma devresi izleme TCSSCBR
Açık
Açık
Açık
Açık
Açık
3-faz çalıştırma SMBRREC için otomatik tekrar
kapatıcı
Açık
Kapalı
Açık
Açık
Açık
35
Uygulama Kılavuzu
36
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
3.1
Doğrudan topraklanmış bir şebekede iki uçlu bir
havai iletim hattı için ayar örneği
Uygulama örneğinin, şekilde gösterildiği gibi 138 kV'luk bir trafosu vardır 5
A
B
Z 1 = R 1 + jX 1
Z 0 = R 0 + jX0
REL650
REL650
IEC09000400_1_en.vsd
IEC09000400 V1 EN
Şekil 5:
Doğrudan topraklanmış bir şebekede iki uçlu bir havai iletim hattı
Aşağıdaki veriler ön kabullerdir:
Tablo 2:
Hat uygulama örneği için veri
Özellik
Değer
Hat uzunluğu
50 km
Pozitif dizi empedansı
0,05 + j 0,35 ohm/km ⇒ 2,5 + j17,5 ohm
Sıfır dizi empedansı
0,15 + j 1,00 ohm/km ⇒ 7,5 + j17,5 ohm
A’da yüksek pozitif dizi kaynak empedansı
j10 Ω (yaklaşık 1 900 MVA)
A’da alçak pozitif dizi kaynak empedansı
j3.2 Ω (yaklaşık 6 000 MVA)
A’da yüksek sıfır dizi kaynak empedansı
j8 Ω
A’da alçak sıfır dizi kaynak empedansı
j5 Ω
B’de yüksek pozitif dizi kaynak empedansı
j10 Ω (yaklaşık 1 900 MVA)
B’de alçak pozitif dizi kaynak empedansı
j3.2 Ω (yaklaşık 6 000 MVA)
B’de yüksek sıfır dizi kaynak empedansı
j8 Ω
B’de alçak sıfır dizi kaynak empedansı
j5 Ω
A ve B’de akım trafosu oranı
1 000/1 A
A ve B’de gerilim trafosu oranı
143
3
Hattaki maksimum güç transferi
180 MVA
/
011
.
kV
3
37
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Açıklamalar, sadece özel uygulamalar nedeniyle farklı ayarlanması
gereken değişiklikleri kapsar. Açıklaması verilmeyen ayarların
varsayılan değerlerinin değiştirilmemesi önerilir. Her bir koruma ve
kontrol fonksiyonunun ayarlar tablosu için Teknik kılavuza
başvurunuz.
Ayar örneklerinde verilmeyen fonksiyon ayarlarının nasıl yapılması
gerektiğini öğrenmek için Uygulama kılavuzunda bulunan ayarlar
genel bilgileri bölümüne başvurun.
PCM600’de bulunan parametre ayar aracını kullanarak IED’yi
uygulamaya özel hesaplamalarla ayarlayın.
3.1.1
Analog TRM girişi 4I 1I 5U için genel ayarların hesaplanması
Trafo modülünün (TRM) 4 akım girişi (1 veya 5 A’ya bağlanmış), bir akım girişi
(0.1 veya 0.5 A’ya bağlanmış) ve 5 gerilim girişi kapasitesi vardır.
Hat faz akım akım trafoları (üç fazlı akım trafo grubu) 1 – 3 (L1, L2, L3)
girişlerine bağlanmıştır.
Paralel bir hattın rezidüel akımın akım trafosu giriş 4’e bağlanabilir (IN, COMP).
Korumalı hattın rezidüel akımı akım trafosu giriş 5’e bağlanabilir (IN). Bu girişin
akım anma değeri daha düşük olduğundan topraklama arıza tespitine karşı daha
hassastır.
Hat gerilim trafolarının gerilim trafoları 6 – 8 (L1, L2, L3) girişlerine bağlanmıştır.
Bara gerilim trafoları (bara 1 ve 2), giriş 9 – 10’a bağlanabilir (bir faz girişi faztopraklamaveya faz-faz)
Akım trafosu girişlerini aşağıdaki şekilde ayarlayın:
1.
Akım trafosu giriş 1 için primer ve sekonder değerleri ayarlayın.
1.1. CTYıldızNokta1'i şöyle ayarlayın Nesneye
(Akım trafosu sekonder korunmuş hatta doğru topraklanmıştır)
1.2. CTSek1'i şöyle ayarlayın 1 A
(Akım trafosu sekonder anma akımı)
1.3. CTPrim1'i şöyle ayarlayın 1000 A
(Akım trafosu primer anma akımı)
2.
Aynı değerleri akım girişleri 2 ve 3 için de ayarlayın.
38
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Akım girişi 4 paralel hattan gelen rezidüel akım için
kullanılabilir. Bu akım, paralel hattan gelen arıza konum
belirleyici fonksiyonunun etkisini kompanse etmek için
kullanılır. Bu uygulamada giriş kullanılmaz.
Akım girişi 5, rezidüel akım korumaya tahsisli bir akım
trafosunu bağlamak üzere kullanılabilir. Yüksek hassasiyette
koruma sağlamak için oranı ayarlanmış özel bir akım trafosu
kullanılır. Bu uygulamada giriş kullanılmaz.
3.
Gerilim trafosu giriş 6 için primer ve sekonder değerleri ayarlayın.
3.1. VTSek6'yı şöyle ayarlayın 110 V
(Gerilim trafosu sekonder anma gerilimi, faz-faz gerilim olarak
verilmiştir)
3.2. VTPrim6'yı şöyle ayarlayın 143 kV
(Gerilim trafosu sekonder anma gerilimi, faz-faz gerilim olarak
verilmiştir)
4.
Giriş 7 ve 8 için de aynı değerleri ayarlayın.
Gerilim girişleri 9 ve 10, senkron kontrol fonksiyonu için bara
gerilim ölçümlerinde kullanılabilir. Bu uygulamada bu girişler
kullanılmaz.
3.1.2
Ayar fonksiyonu GBSVAL için Genel temel değer
ayarlarının hesaplanması
Her fonksiyon referans ayarları için primer temel değerleri kullanır. Temel
değerler, Genel temel değerler ayar fonksiyonunda tanımlanmıştır. Ayar
fonksiyonlarına en fazla altı Genel temel değer eklenebilir. Doğrudan topraklanmış
bir şebeke uygulamasında iki uçlu havai iletim hattında ayar fonksiyonları için
yalnız bir Genel temel değer gereklidir.
Hat koruma için, Genel değer ayar fonksiyonlarının parametrelerini, ölçü trafoları
primer anma değerlerine göre ayarlayın (önerilen):
1.
2.
3.
ITemel'i şöyle ayarlayın 1/000 A
UTemel'i şöyle ayarlayın 143 kV
STemel'i şöyle ayarlayın 247,7 MVA(SBase=√3·UTemel·IBase)
39
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Koruma ve kontrol fonksiyonunda bulunan GenelTemelSel ayarı,
primer değerlerin referansı için bir Genel değerler ayar
fonksiyonuna işaret eder.
3.1.3
Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik
ZQMPDIS için ayarların hesaplanması
Mesafe koruma fonksiyonu ayarları primer değerler olarak yapılır. Analog giriş
kartı için ayarlanmış olan ölçü trafosu oranı, ölçülen sekonder giriş sinyallerini
otomatik olarak mesafe koruma fonksiyonunda kullanılan primer değerlere
dönüştürmekte kullanılır. Ayar hesaplamaları yapılırken, uygulamaya bağlı olarak
aşağıdaki temel noktalara dikkat edilmelidir:
•
•
•
•
Özellikle geçici koşullar altında akım ve gerilim ölçü trafolarının ortaya
çıkardığı hatalar.
Hat sıfır dizi empedans verilerindeki hatalar ve bunların hesaplanan
topraklama-geri dönüş kompanzasyon katsayısı üzerindeki etkileri.
Farklı kaynaklardaki farklı Z0/Z1 oranlarının etkilerini de içeren IED ve arıza
konumu arasındaki iç-beslemenin etkisi.
Transpoze olmamış hatların faz empedansı, tüm arıza devreleri için aynı
değildir. Farklı faz-topraklama döngülerinin empedansları arasındaki fark,
toplam hat empedansının %5 ila 10’u kadar olabilir.
Mesafe korumanın amacı aşağıda verilmiştir:
•
•
•
•
Hattaki tüm kısa devreler için ana koruma (faz-topraklama, çift faz-topraklama
ve üç faz).
Komşu 138 kV bara üzerindeki kısa devreler için ana koruma (bara koruması
yok).
Komşu 138 kV baradan çıkan hatlardaki kısa devreler için uzaktan artçı koruma.
Komşu 138 kV baraya bağlı trafodaki kısa devrelere karşı uzaktan artçı koruma.
Mesafe koruma A için bölgelerin fonksiyonları şekil 6 çiziminde görülebilir.
40
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Bölge 4
Bölge 3
Bölge 2
Bölge 1
A
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
REL 650
B
REL 650
=IEC09000409=1=tr=Original.vsd
IEC09000409 V1 TR
Şekil 6:
Mesafe koruma bölgelerinin menzilleri
Bölge 1, ani operasyon ile, korunmakta olan hattaki çoğu kısa devre arızalarını
algılar. Aynı zamanda seçiciliğin sağlanması gerekir. Bu nedenle hattın en uzaktaki
bölümü bölge 1 kapsamında değildir.
Bölge 2, kısa bir gecikmeyle, bölge 1 ile kaplı olmayan korunmakta olan hat
bölümündeki kısa devreleri algılar. Gecikme seçiciliği sağlamak için yeterlidir.
Bunun anlamı, 138 kV uzak baraya bağlı olan diğer nesnelerdeki arızaların ani
koruma fonksiyonu tarafından giderilmesinin, A’da istenmeyen açmaya neden
olmayacağıdır.
Bölge 2 ile birlikte bölge 3, 138 kV uzak baradan çıkan hatlardaki kısa devreler
için uzak artçı koruma işlevi görmektedir. Eğer mümkünse, Bölge 3 tüm bu
hatların tamamını kaplar. Bölge 3’ün gecikmesi seçiciliği sağlamak için yeterlidir.
Bunun anlamı, 138 kV uzak baraya bağlı olan diğer nesnelerdeki arızaların
gecikmeli bölge 2 koruma fonksiyonu tarafından giderilmesinin, A’da istenmeyen
açmaya neden olmayacağıdır.
Bölge 4, trafo merkezi A’da 138 kV baradaki kısa devreler için artçı koruma
sağlar. Bölge 4 seçiciliği sağlamak için bir gecikmeye sahiptir. Bölge için yönlü
başlatma, mesafe koruma ile ilişkili ek fonksiyonlar için de kullanılabilir: zayıf uç
besleme mantığı ve arıza akımı terslenme mantığı.
Hesaplamalar ve seçim ayar seçenekleri aşağıdaki talimatlarda verilmiştir: Genel
ayarlar, Bölge 1 - 4 ayarları. Bölge 5 kullanılmamaktadır.
3.1.3.1
Genel ayarların hesaplanması
1.
2.
GenelTemelSel'i şöyle ayarlayın 1
HatAçı'yı şöyle ayarlayın 81,9º
Korunan hattın pozitif dizi empedans hat açısı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
41
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
æX ö
æ 17.5 ö
LineAng = arctançç line ÷÷ = arctanç
÷ = 81.9°
è 2. 5 ø
è Rline ø
(Denklem 1)
GUID-A8BDC47F-A097-42F4-9C1F-DA6AB2D6AC1A V1 EN
3.
4.
CharPEZx veCharPPZx'i şöyle ayarlayın Mho, Dörtgen ve Birleşik her bir
bölge için uygulamaya göre.
KN-faktörlerini ayarlayın
4.1. KNMag1'i şöyle ayarlayın 0,62
Bölge 1 için
4.2. KNAng1'i şöyle ayarlayın -0.6º
Bölge 1 için
4.3. KNMag2'yi şöyle ayarlayın 0,62
Bölge 2, 3, 4, 5 için
4.4. KNAng2'yi şöyle ayarlayın -0,6º
Bölge 2,3,4 ve 5 için
KN-faktörü, faz-topraklama arızalarında doğru menzili elde etmek için
hesaplanır. KN-faktörü aşağıdaki gibi tanımlanabilir:
KN =
Z 0,line - Z1,line
3× Z1,line
(Denklem 2)
GUID-201DAAE3-7D9E-48B9-9CCA-33B5C2E51103 V1 EN
Faz-topraklama arıza döngülerinde, görünür empedans aşağıdaki gibi
tanımlanmıştır:
Z ph -ea =
U ph , Ln
I ph , Ln + KN × 3 × I 0
(Denklem 3)
GUID-509FDDAF-4B92-4DD5-A9A9-B2214B58E383 V1 EN
KN’nin karmaşık değer olması nedeniyle büyüklük ve faz açısı ayrı ayrı
ayarlanır. KN-faktörü bölge 1 ve diğer bölgeler için ayrı ayrı hesaplanabilir.
Bunun nedeni, bölge 1’in menzil altında kalmasını ve diğer bölgelerin menzili
aşmasını gerektiren çift devre hat uygulamaları içindir. Tek devreli bir hatta
KN-faktörlerinin aynı değerlerle ayarlanması önerilir.
Z1,hat = 2,5 + j17,5 ve Z0,hat = 7,5 + j17,5, ise KN şu şekilde hesaplanır:
KN =
Z 0,line - Z1,line
3 × Z1,line
=
7.5 + j 50.0 - (2.5 + j17.5) 5 + j 32.5
32.9Ð81.2°
=
=
= 0.62Ð - 0.6°
3 × (2.5 + j17.5)
7.5 + j 52.5 53.0Ð81.8°
(Denklem 4)
GUID-9625121F-6173-44E5-B4E1-751109679250 V1 EN
5.
3.1.3.2
CvtFltr'ı şöyle ayarlayın Açık, eğer korunan hat CVT'ye sahip ise.
Bu, CVT geçicilerinin aşırı menzil etkisini önler.
Bölge 1 ayarlarının hesaplanması
1.
ZamanlayıcıSelZ1'i şöyle ayarlayın Zamanlayıcılar ayrıldı varsayılan olarak.
42
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Bu, faz-topraklama ve faz-faz ölçüm çevrimlerinin ilgili başlatma sinyallerine
bağlı olarak bağımsız zamanlayıcılara sahip olacağı anlamına gelir.
Sistemdeki koordinasyon gereksinimine bağlı olarak bu varsayılan ayar diğer
seçenekler ile değiştirilebilir.
•
•
•
•
2.
3.
Zamanlayıcılar bağlı, eğer herhangi bir ölçüm çevrimi hızlanmış ise
tüm ölçüm çevrimlerini başlatacaktır. Ancak açma, sadece özel çevrim
başlatma sinyali yüksek ise serbest bırakılacaktır.
İç başlatma, eğer 5 bölgeden herhangi biri hızlandırılmış ise bu
bölgenin tüm ölçüm çevrimlerinin saymaya başlamasını sağlayacaktır.
Ancak açma, bu bölgenin sadece özel çevrim başlatma sinyali yüksek
ise serbest bırakılacaktır.
ZamanlayıcıSelZ1', PhSel'den başlatma'ya ayarlamak için DirModeZ1
şu şekilde ayarlanmalıdır İleri ve MhoCharZ1 şu şekilde ayarlanmalıdır
Yönlü. Açma sadece ZDNRDIR ileri yön sağlar ise serbest
bırakılacaktır ve faz seçme mantığı FMPSPDIS veya FDPSPDIS, özel
faz için başlatma sağlar. Açma zamanı PhSel başlatma sinyalinden
hesaplanacaktır.
Dış başlatma, eğer dış başlatma sinyali EXTNST yüksek ise tüm açma
zamanlayıcılarını başlatacaktır.
DirModeZ1'i şöyle ayarlayın İleri
Z1'i şöyle ayarlayın 15,000 Ω
Bölge 1’in menzili normalde hat empedansının %85’i olarak ayarlanır. Şekil
7 çizimine bakınız. Bu ayar menzil ayarı olarak mho ve dörtgen karakteristik
tarafından kullanılacaktır. Eğer DirModeZx aşağıdaki gibi ayarlı ise Z1Rev
ayarı dörtgen karakteristik ve mho karakteristik tarafından kullanılmayacaktır
İleri.
43
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
X
20
Hat empedansı
15
Hat empedansının %85'i
10
5
R
5
10
15
IEC09000410_1_en.vsd
IEC09000410 V1 TR
Şekil 7:
Hat empedans şeması
Z1 ayarı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
Z 1 = 0.85 × Z Line, posseq = 0.85 × 2.5 + j17.5 = 15.0 W
(Denklem 5)
GUID-B193DA37-6B3E-480E-80EE-0300427E4382 V1 EN
4.
MhoCharZ1'i şöyle ayarlayın Yönlü.
Bu ayar, CharPEZ1 ve CharPPZ1 aşağıdaki şekilde ayarlanmış ise
kullanılacaktır Mho.
Eğer CharPEZ1 veya CharPPZ1 şu şekilde ayarlanır ise Mho
sadece Z ayarı kullanılacaktır. RFPE1 ve RFPP1'in hiçbir
etkisi olmayacaktır.
5.
Eğer CharPPZ1 şu şekilde seçilir ise DörtgenRFPP1'i şöyle ayarlayın 15 Ω
Faz-faz arızalarında, hata direnç ayarı normalde hatalı fazlar arasındaki direnç
arkıdır. Hata direnci van Warrington ifadesi kullanılarak yaklaşık olarak
hesaplanabilir:
Rarc »
28700
×L
I 1 .4
GUID-F2E73133-F8B8-4594-BB6D-D9823E83F0E4 V1 EN
(Denklem 6)
burada:
44
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
•
•
I değeri, ark akımının A olarak ifadesidir
L değeri, ark uzunluğunun m olarak ifadesidir
Arkın uzunluğu fazlar arasındaki mesafeye eşittir. Bu hat için fazlar
arasındaki mesafe 5 m'dir.
Açık hat ucundaki bir faz-faz-faz arızası için arıza akımı ve minimum kısa
devre kapasitesi:
I=
U ph - ph / 3
Z1,Line + Z1,Source
=
138 / 3
= 2.9Ð - 84.8° kA
2.5 + j17.5 + j10
(Denklem 7)
GUID-3662A0FC-7F22-4848-B102-B12D1E0E79F2 V1 EN
burada:
Z1Kaynak
0+j10 ohm
Bu da aşağıdaki ark direncini verir:
Rarc »
28700
× 5 = 2.0 W
29001.4
(Denklem 8)
GUID-7F53DA3B-DBDA-48B3-BB90-086549386590 V1 EN
Bu, arıza direnç menzili RFPP1 ayarı için minimum değerdir. Daha yüksek
RFPP1 ayarı değerli olabilir. RFPP1 = Z1 ayarı için önerilen.
6.
Eğer CharPEZ1 şu şekilde seçilir ise DörtgenRFPE1'i şöyle ayarlayın 30,00
Ω.
Faz-topraklama arızalarında, arızalı akımtoprağa doğru topraklama
kablolarından ve direklerin ayakları üzerinden akar. Bu nedenle direnç,
topraklamadirencine (direk ayaklarının direnci) ve eğer var ise topraklanmış
kalkan kablolarına bağlıdır.
Arıza direnci şu şekilde yazılabilir:
R ≈ Rark + Rdirek ayağı
Açık hat ucundaki bir tek Faz-topraklama arızası için arızalı akım ve
minimum kısa devre kapasitesi :
3I 0 =
3 × U ph - ph / 3
2 × ( Z1,Line + Z1,Source ) + Z 0 ,Line + Z 0 ,Source
=
3 × 138 / 3
=
2 × ( 2.5 + j17.5 + j10 ) + (12.5 + j 37.5 + j8 )
= 2.3Ð - 80.1° kA
GUID-9C28B81C-7A4F-4F1C-BD8A-1F08C2EBAD6F V1 EN
(Denklem 9)
burada:
Z1hat
2,5+j17,5 ohm
Z0hat
12,5+j37,5 ohm
Z1kaynak
0+j10 ohm
Z0kaynak
0+j8 ohm
45
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Bu da aşağıdaki ark direncini verir (ark uzunluğu: 2m):
Rarc »
28700
23001.4
× 2 = 1.1 W
(Denklem 10)
GUID-4A646317-F5F1-4B6C-8B34-A3FB94D368E3 V1 EN
Toprağın çok yüksek dirence sahip olması nedeniyle her bir kule ayağının
toprakdirenci 100 Ω‘a kadar olabilir. Ancak, kuleler birbirlerine kulelerin
tepelerinde bulunan ve her kuleye topraklanmışkalkan kablo ile bağlıdır.
Böylece etkili kule ayak direnci maksimum 10 Ω’dur.
R ≈ Rark + Rdirek ayağı = 1,1 +10 Ω
Bu, arıza direnci menzili RFPE1 ayarı için minimum değerdir. Daha yüksek
RFPE1 ayarına sahip olmak değerlidir. RFPE1'in 2 · Z1'e ayarlanması önerilir
(hiçbir zaman 4.5 · X1'den geniş olmamalıdır, burada X1, Z1'in reaktif
kısmıdır):
Hatta yük transferi olması durumunda görünür empedansı, bölge 1
karakteristiğine taşıyan arıza direncinde faz kayması riski vardır, bu durum
arıza dışta olsa dahi geçerlidir.
X
A
Rf
20
Hat empedansı
Yük dışa aktarmada dirençli arıza
15
Yük akımı kompanzasyonu
10
5
R
5
10
15
20
25
30
=IEC09000411=1=tr=Original.vsd
IEC09000411 V1 TR
Şekil 8:
7.
Bölge 1 için yük akım kompanzasyonu (dörtgen karakteristik)
Bölge 1 karakteristiğinin yük akım kompanzasyonundaki yapım, istenmeyen
açmaları engeller. Bu yük kompanzasyon özelliği, dörtgen karakteristik için
bölge 1 faz topraklama ölçüm elemanında mevcuttur.
OpModetPEZ1'i şöyle ayarlayın Etkin.
46
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
8.
9.
Bölge 1 faz-topraklama döngüsü açma verir.
OpModetPPZ1'i şöyle ayarlayın Etkin.
Bölge 1 faz-faz döngüsü açma verir.
Zaman gecikmesini açmaya ayarlayın.
9.1. tPPZ1'i şöyle ayarlayın 0,000 sn.
Bölge 1 faz-faz döngüsü ani açma verir.
9.2. tPEZ1'i şöyle ayarlayın 0,000 sn.
Bölge 1 faz topraklama çevrimi ani açma verir.
3.1.3.3
Bölge 2 ayarlarının hesaplanması
1.
2.
3.
DirModeZ2'yi şöyle ayarlayın İleri.
MhoCharZ2'yi şöyle ayarlayın YönlüEğer CharPEZ2 veya CharPPZ2 şu
şekilde ayarlanır ise Mho.
Z2'yi şöyle ayarlayın 44.200 Ω.
Komşu 138 kV baranın bölge 2 ile kaplı olduğunu garanti etmek için bölge
2'nin menzili, hat empedansının minimum % 120'sine ayarlanır. Aynı ayar
hem mho hem de dörtgen karakteristik tarafından kullanılacaktır. DirModeZ2
aşağıdaki şekilde seçildiğinden Z2Rev'in hiçbir etkisi olmayacaktır İleri.
Bölge 2, komşu hatların dışında bulunan hatalardaki seçilemeyen açmalar için
hiçbir risk oluşturmayacak şekilde ayarlanmalıdır.
Şekil 9 çiziminde gösterildiği gibi bölge 2, B-C hattının bölge 1 menzilini
aşmamalıdır.
Bölge
Zone4 4
Bölge
Zone 33
Bölge
Zone 22
Bölge 11
Zone
A
REL 650
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
B
REL 650
Bölge
Zone 11
C
=IEC09000412=1=tr=Original.vsd
IEC09000412 V1 TR
Şekil 9:
Bölge 2 için mesafe koruma bölgesi
B-C bölge 1 reaktif menzili 10 Ω'dur
Minimum ayar menzili Z2 ≥ 1,2 · 17,7 = 21,2 Ω şeklindedir
Maksimum ayar menzili yaklaşık olarak şöyle hesaplanabilir (B: yüksek
kaynak empedansı, A:düşük kaynak empedansı):
47
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
I
Z 2 £ Z1A - B + 0.85 × Z set ( B - C ) × B -C =
I A- B
Z
+ Z source , A + Z1A- B
= Z1A- B + 0.85 × Z 1set (B - C ) × source , B
=
Zsource, B
= 17.5 + 0.85 × 10 ×
8 + 3.2 + 17.5
= 48.0 W
8
GUID-CD674B2B-8DA2-4614-A12E-0BE6E3EF7ACF V1 EN
(Denklem 11)
Bu ise hat reaktansının yaklaşık 2,7 katına karşılık gelir.
Alternatif bir yol ise Z2'yi aşağıdaki gibi ayarlamaktır:
Z2 ≥ Z1A-B + 0,85 · Zset(B-C) = 17,5 + 0,85 · 10 = 26,0 Ω
Uzak artçı koruma şebekede kullanılıyor ise bölge 2 menzili maksimize
edilebilir.
Yerel artçı koruma kullanılır ise bölge 2 menzilini minimize etmek daha iyidir.
Ayarlar şu şekilde seçilebilir:
Z 2 = 2.5 × Z Line , posseq = 2.5 × 2.5 + j17.5 = 44 .2 W
GUID-60425379-F1D0-4370-8F6D-37874DE5BBBA V1 EN
4.
(Denklem 12)
RFPP2'yi şöyle ayarlayın 44.00 Ω, eğer CharPPZ2 aşağıdaki gibi ayarlı ise
Dörtgen.
Arıza direncinin bölge 1 için hesaplanan arıza direncine eşit olduğu varsayılır.
Komşu hattaki bir arızada, arıza direnci de B'ye bağlı diğer hatlardan
beslenen arıza akımından etkilenir. A'daki arıza direncinin görünür değeri
yaklaşık olarak şu şekilde hesaplanabilir:
RFPP = R f ×
= 2×
X
+ X source,A + X 1A- B
I B -C
= R f × source,B
=
I A- B
X source,B
3.2 + 8 + 17.5
= 17.9 W
3 .2
GUID-B39F72C7-DDED-495F-9DD4-55CA75A1EB0F V1 EN
(Denklem 13)
Bu, arıza direnç menzili RFPP2 ayarı için minimum değerdir. Daha yüksek
RFPP ayarı değerli olabilir. RFPP2 ≈ Z2 ayarı için önerilen:
5.
RFPE2'yi şöyle ayarlayın 100 Ω, eğer CharPEZ2 şu şekilde yaralı ise
Dörtgen.
X source, B + X source , A + X 1A- B
I
=
RFPE = R f × B - C = R f ×
I A- B
X source, B
= 11.1 ×
3.2 + 8 + 17.5
3.2
= 99.6 W
GUID-9D945B7C-AC4C-4C4A-92A3-503D283000BA V1 EN
6.
7.
(Denklem 14)
Bu, arıza direnci menzili RFPE2 ayarı için minimum değerdir. Daha
yüksekRFPE2 ayarı değerli olabilir. RFPE2 ≈ 2.3 · Z2 ayarı önerilir (hiçbir
zaman 4,5 · X2'den büyük olmamalıdır, burada X2: Z2'nin reaktif kısmıdır):
OpModetPEZ2'yi şöyle ayarlayın Açık.
Bölge 2 faz-topraklama döngüsü açma verir.
OpModetPPZ2'yi şöyle ayarlayın Açık.
48
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
8.
Bölge 2 faz-faz döngüsü açma verir.
Zaman gecikmesini açmaya ayarlayın.
Bölge 2 faz-topraklama döngüsü açma verir
8.1. tPPZ2'yi şöyle ayarlayın 0,400 sn
Bölge 2 faz-faz döngüsü kısa bir gecikmeden sonra açma verir.
8.2. tPEZ2'yi şöyle ayarlayın 0,400 sn
Bölge 2 faz -topraklama döngüsü kısa bir gecikmeden sonra açma verir.
TimerSelZx'i şöyle ayarlayın Zamanlayıcılar ayrılmış ancak Bölge 1 için
hesaplama ayarları 'nda açıklandığı gibi diğer seçeneklere ayarlanabilir.
Komşu hatların bölge 1'ine seçicilik sağlamak için bölge 2 için pay bırakarak
zaman gecikmesini seçin. Bölgeler arasında 0,4 sn'lik bir fark yeterlidir. Bu
yüzden bölge 2'nin zaman gecikmesi 0 sn (gecikme bölgesi 1) + 0,4 sn olarak
seçilir.
3.1.3.4
Bölge 3 ayarlarının hesaplanması
Bölge 3 ayarları tercihen, gerekli yedek bölgeleri de koruyacak şekilde
yapılmalıdır. Şekil 10 çizimine bakınız.
Bölge 4
Bölge 3
Bölge 2
Bölge 1
A
REL 650
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
B
Bölge 1
REL 650
C
=IEC09000413=1=tr=Original.vsd
IEC09000413 V1 TR
Şekil 10:
Bölge 3 için empedans bölge menzilleri
Bölge 3 menzili, hat üzerindeki maksimum yük akımı nedeniyle görünür empedans
ile çakışabilir. Bu akım genellikle dirençli menzili etkiler. Yük akımı nedeniyle
istenmeyen çalışmaların gerçekleşmesini önlemek için, dörtgen karakteristik
fonksiyonlu yük aşımlı yük aşımı fonksiyonu (FMPSPDIS) (aşağıdaki ayar)
kullanılır.
Şekilde görüldüğü gibi trafo merkezi B’den çıkan en uzun bitişik hattın reaktansı
20 Ω‘dur. Trafo merkezi B'deki trafo reaktansı 30 Ω‘dur. (60 MVA trafo, % 10
kısa devre gerilimi).
Minimum reaktif menzil yaklaşık olarak aşağıdaki gibi hesaplanabilir:
49
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
X 3 ³ X max
X source, B + X source, A + X 1A- B
I Fault
3.2 + 8 + 17.5
= 30 ×
= 30 ×
» 269 W
I A- B
X source, B
3.2
(Denklem 15)
GUID-31F3856D-DE92-49BA-B597-6B1AA2461123 V1 EN
Bu da hat reaktansının 21 ile çarpımına eşittir.
2
( 0.9 × 138 )
U min
=
= 85.7 W
180
Pext,max
2
R £ 0.8 ×
GUID-308720CF-145F-4ECB-B8F0-9142BB838613 V1 EN
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
(Denklem 16)
DirModeZ3'ü şöyle ayarlayın İleri.
MhoCharZ3'ü şöyle ayarlayın YönlüEğer CharPEZ3 veya CharPPZ3 şu
şekilde ayarlanır ise Mho.
Z3'ü şöyle ayarlayın 368 Ω
Z3 = 21 · ZLine,posseq = 21 · 17,5 = 368 Ω
RFPP3'ü şöyle ayarlayın 150 Ω, eğer CharPPZ3 aşağıdaki gibi ayarlı ise
Dörtgen.
RFPP3 ≈ 0,5 · Z3 ayarı önerilir
RFPE3'ü şöyle ayarlayın 150 Ω, eğer CharPEZ3 şu şekilde ayarlı ise Dörtgen.
RFPE3 ≈ 0,5 · Z3 ayarı önerilir
OpModetPEZ3'ü şöyle ayarlayın Açık.
Bölge 3 faz-topraklama döngüsü açma verir.
OpModetPPZ3'ü şöyle ayarlayın Açık.
Bölge 3 faz-faz döngüsü açma verir.
Açma için zaman gecikmesini ayarlayın
8.1. tPPZ3'ü şöyle ayarlayın 0,800 sn
Bölge 3 faz-faz döngüsü kısa bir gecikmeden sonra açma verir.
8.2. tPEZ3'ü şöyle ayarlayın 0,800 sn
Bölge 3 faz topraklama döngüsü kısa bir gecikmeden sonra açma verir.
Bölge 3 için gecikme süresini seçin, bitişik hatların bölge 2’sine seçicilik
sağlamak için bir miktar pay bırakın. 0,4 sn'lik bir gecikmiş zaman farkı
bölgeler arasında yeterli. Böylece bölge 3 için gecikme süresi 0,4 sn (bölge 2
gecikme ) + 0,4 sn = 0.8 sn olarak seçilir.
3.1.3.5
Bölge 4 ayarlarının hesaplanması
Bölge 4’ün menzili, A’dan çıkan en kısa hattın mesafe koruma bölgesi 1
menzilinin %85’i olarak ayarlanabilir. Bu reaktans menzili 5 Ω’dur. Bu da korunan
hattın (A-B) reaktansının %28’ine eşittir.
1.
2.
3.
DirModuZ4'ü şöyle ayarlayın Geri.
MhoCharZ4'ü şöyle ayarlayın Yönlü, eğer CharPEZ4 veya CharPPZ4 şu
şekilde ayarlanır ise Mho.
Z1'i şöyle ayarlayın 4,2 Ω
Z1 = 0,85 · ZHat, posseq = 0,85 · 0,28 · 17,5 = 4,2 Ω
50
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
4.
5.
6.
7.
8.
RFPP4'ü şöyle ayarlayın 4 Ω, eğer CharPPZ4 şu şekilde ayarlanmış ise
Dörtgen.
Ayar RFPP4 ≈ Z4 önerilir
RFPE4 şöyle ayarlayın 8 Ω, eğer CharPEZ4 şu şekilde ayarlanmış ise
Dörtgen.
RFPE4 ≈ 2 · Z4 ayarı önerilir (asla 4,5 · X4 üzerinde olmamalıdır, burada X4,
Z4’ün reaktif bölümüdür)
OpModetPEZ4'ü şöyle ayarlayın Açık.
Bölge 4 faz-topraklama döngüsü açma verir.
OpModetPPZ4'ü şöyle ayarlayın Açık.
Bölge 4 faz-faz döngüsü açma verir.
Açma için zaman gecikmesini ayarlayın
8.1. tPPZ4'i şöyle ayarlayın 0,400 sn
Bölge 4 faz-faz döngüsü kısa bir gecikmeden sonra açma verir.
8.2. tPEZ4'ü şöyle ayarlayın 0,400 sn
Bölge 4 faz topraklama döngüsü kısa bir gecikmeden sonra açma verir.
Bölge 4 için zaman gecikmesi, trafo merkezi A’dan çıkan hatların bölge 1
kısmına seçicilik sağlamak için tolerans gerektirir. Bölgeler arasında zaman
gecikmesi farkının 0,4 sn olması yeterlidir.
3.1.4
FDPSPDIS yük aşımlı faz seçimi için ayarların hesaplanması
Bölge 1 ve 2 içerisindeki arızalar için fazın doğru seçilmesi gerekir.
1.
2.
GenelTemelSel'i şöyle ayarlayın 1
Arıza olmayan koşullarda minimum görünür direnci ayarlayın:
2.1. RLdFw'yu şöyle ayarlayın 70 Ω
2.2. RLdRv'ı şöyle ayarlayın 70 Ω
Arıza olmayan koşullarda minimum görünür direnç aşağıda gösterildiği gibi
hesaplanır:
2
( 0.9 × 138 )
U min
=
= 85.7 W
Pext,max
180
2
RLdFw, RLdRv £ 0.8 ×
GUID-0428FFD5-8487-414F-9974-E21565F520DA V1 EN
3.
4.
(Denklem 17)
ArgLd'yi şöyle ayarlayın 30º
Arıza olmayan koşullarda görünür empedansın, normal olarak ± 30º arasında
bir faz açısına sahip olduğu kabul edilir.
Sıfır ve pozitif dizi reaktans menzili ayarlayın
4.1. X1'i şöyle ayarlayın 50 Ω
X1 ≥ 1.1 · X1 (Bölge2) = 1.1 · 44.2 = 48.5 Ω
4.2. X0'ı şöyle ayarlayın 140 Ω
1.1 · X0 (Bölge2) = 138.9 Ω
5.
Arıza direnç menzilini ayarlayın (faz-faz)
51
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
5.1. RFFwPP'yi şöyle ayarlayın 70 Ω
5.2. RFRvPP'yi şöyle ayarlayın 70 Ω
RFFwPP, RFRvPP, RFFwPE ve RFRvPE ayarı, hem faz-faz kısa devre hem
de üç-faz kısa devre için bölge 2'yi kapsamalıdır.
RFFwPP ≥ 1.1 · RFPP (Bölge2) = 1.1 · 44 = 48.4 Ω
Ayrıca bölge 2’nin, faz seçiminin faz kaymasının 30º olduğu ve 2 / 3
şeklinde gösterilen genlik artışının olduğu üç fazlı kısa devrelere karşı da
korunmuş olduğu netleştirilmelidir. Karakteristik özellikleri şekil 11
çiziminde gösterilmiştir:
Faz-faz arızası
Üç faz arızası
4/ 3 X1
X1
0. 5 RFRvPP
0.5
60
0. 5 RFFwPP
F
RF
P*
wP
K3
0. 5 RFFwPP
K3
2
3
30
=IEC09000414=1=tr=Original.vsd
IEC09000414 V1 TR
Şekil 11:
İki fazlı ve üç fazlı kısa devrelerde faz seçimi empedans
karakteristikleri
Şekilde 0.5 · RFFwPP değerinin bölge 2 maksimum menzilinden daha büyük
olduğu görülmektedir.
Bu da aşağıdakini verir:
0.5 × RFFwPP ³ 48 × cos (81.9°) +
44
= 28.8 Þ RFFwPP ³ 57.6 W
2
GUID-BA41A96A-8C76-4BD2-A9C7-C485F8BB5021 V1 EN
6.
(Denklem 18)
Arıza direnç menzilini (phase-) ayarlayın
6.1. RFFwPE'yi şöyle ayarlayın 110 Ω
6.2. RFRvPE'yi şöyle ayarlayın 110 Ω
RFFwPE≥ 1.1 · RFPE (Bölge 2) = 1.1 · 100 = 110 Ω
52
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
3.1.5
mho FMPSPDIS için yük aşımlı arızalı faz belirleme
Bu fonksiyon hata türünü tanımlamak üzere farklı prensipleri temel alır. Farklı
arıza tanımlama algoritmalarından gelen sinyaller, bir seçme mantığı içerisinde
birleştirilir.
Varsayılan ayarları oluşturmak üzere, arızalı faz belirleyen gelişmiş parametreler
seçilir.
1.
IMaksYük'ü şöyle ayarlayın % 90 / IBase 1000 A
Üç faz arızanın tanımlaması için maksimum yük akımı aşağıdaki şekilde
hesaplanır:
IMaxLoad ³
1.2 × 180
= 0.90 kA
3 × 138
(Denklem 19)
GUID-0BF144D9-D5AC-490D-9CF5-2C67C4352ADA V1 EN
2.
RLd'yi şöyle ayarlayın 70 Ω
Arıza olmayan koşullarda minimum görünür direnç aşağıda gösterildiği gibi
hesaplanır:
2
( 0.9 × 138 ) = 85.7 W
U min
=
Pext ,max
180
2
RLd £ 0.8 ×
GUID-AA7CA356-FAA7-4504-8BA0-C8ADDFC40C68 V1 EN
3.
3.1.6
(Denklem 20)
ArgLd'yi şöyle ayarlayın 30º
Arıza olmayan koşullarda görünür empedansın, normal olarak ± 30º arasında
bir faz açısına sahip olduğu kabul edilir.
Delta temelli engelleme düzen sinyal vericisi ZCPSCH'li
düzen iletişim mantığı için ayarların hesaplanması
İletişim mantığı hat üzerindeki tüm arızaların hızlı şekilde giderilmesi için
kullanılır, bu ayrıca bölge 1 menzili dışındaki arızalar için de geçerlidir. İletişim
düzeni mantığı, mesafe koruması yapılan hattın iki ucu arasında iletişim bağlantısı
olmasını gerektirir. İletişim bağlantısı alternatifleri aşağıdaki gibidir:
•
•
•
Kuranportör (PLC)
Mikrodalga bağlantısı (radyo)
Fiber optik bağlantısı
İletişim düzenleri için aşağıdaki seçenekler kullanılabilir:
53
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
•
•
•
•
•
1MRK 506 329-UTR -
Araaçma düzeni
Müsaadeli menzil altı düzeni
Müsaadeli menzil aşımı düzeni
Engelleme düzeni
Delta engelleme düzeni
Örnek olarak delta engelleme düzeni için ayarlama kuralları aşağıda verilmiştir:
Delta engelleme düzeni
1.
2.
3.
4.
5.
Çalışma'yı şöyle ayarlayın = Açık
DüzenTürü'nü şöyle ayarlayın = DeltaEngelleme
tKoord'u şöyle ayarlayın = 0,000 sn
tGönderMin'i şöyle ayarlayın = 0,000 sn
Engelleme kaldırma'yı şöyle ayarlayın = Kapalı
(Şöyle ayarlayın: YenidenBaşlatmaYok eğer Engelleme kaldırma düzeni
koruma kaybı için alarm olmadan kullanılacak ise. Şöyle ayarlayın:
Yenidenbaşlat eğer Engelleme kaldırma düzeni koruma kaybı için alarm
olmadan kullanılacak ise.)
6. tGüvenlik'i şöyle ayarlayın = 0,035 sn
7. DeltaI'yı şöyle ayarlayın = % 10 IB
8. DeltaU'yi şöyle ayarlayın = % 5 UB
9. Delta3I0'ı şöyle ayarlayın = % 10 IB
10. Delta3U0'ı şöyle ayarlayın = % 5 UB
3.1.6.1
Müsaadeli menzil aşımı iletişim mantığının prensipleri
Bu mantığın prensibi şekil 12 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir.
Bölge
Zone 22
Bölge
Zone 11
A
REL 650
B
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
Haberleşme
Communication
REL 650
C
Bölge
Zone11
Bölge 2
Zone 2
=IEC09000417=1=tr=Original.vsd
IEC09000417 V1 TR
Şekil 12:
Menzil aşımı iletişim düzeninin prensibi
Bölge 2’de (menzil aşım bölgesi) bir arıza tespit edildiğinde bir iletişim sinyali
(CS) gönderilir. Bir iletişim sinyali (CR) alındığında bölge 2 anında çalışır. Mantık
şekil 13 çiziminde gösterilmiştir.
54
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
ZQMPDIS
Bölge 1 TRIP
Bölge 1 START
Gönderme sinyali (CS)
1
Açma
Bölge 2 TRIP
Bölge 2 START
&
IEC09000418_2_en.vsd
Alma sinyali (CR)
IEC09000418 V2 TR
Şekil 13:
Menzil aşımı iletişim düzeninin mantığı
Bu düzen, hattın her iki ucundaki bölge 1 menzilinin birbiri üzerine binemediği
kısa hatlar için kullanılır. Bu düzen ayrıca, hat uçlarından birindeki arıza akımı iç
beslemesinin küçük olduğu ve zayıf uç iç besleme mantığının kullanıldığı
durumlarda kullanılmalıdır.
3.1.6.2
Müsaadeli düşük menzil iletişim mantığının prensipleri
Bu mantığın prensibi şekil 14 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir.
Bölge2
Bölge1
A
REL 650
B
Z 1 = R 1 + jX 1
Z 0 = R 0 + jX0
Iletisim
REL 650
C
Bölge1
Bölge2
=IEC09000415=1=tr=Original.v
sd
IEC09000415 V1 TR
Şekil 14:
Düşük menzil iletişim düzeninin prensibi
Bölge 1’de (düşük menzil bölgesi) arıza tespit edildiğinde bir iletişim sinyali (CS)
gönderilir. Bir iletişim sinyali (CR) alındığında bölge 2 anında çalışır. Mantık şekil
15 çiziminde gösterilmiştir.
55
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
ZQMPDIS
Bölge 1 AÇMA
Sinyal gönder (CS)
Bölge 1 BASLATMA
Açm
a
³1
Bölge 2 AÇMA
Bölge 2 BASLATMA
&
Sinyal al (CR)
IEC09000416_2_en.vsd
IEC09000416 V2 TR
Şekil 15:
Düşük menzil iletişim düzeninin mantığı
Bu düzen, uzun hatlar için hattın her iki ucundan gelen bölge 1 menzilinin üst üste
gelmesi garantilendiğinde kullanılır.
3.1.6.3
Engelleme düzeni için prensip
Bu mantığın prensibi şekil 16 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir.
Bölge
(ters)
Zone
44
(reverse)
Zone22
Bölge
Bölge
Zone11
A
B
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
Haberleşme
REL 650
Communication
REL 650
C
Bölge
Zone1 1
Zone22
Bölge
Bölge4 4(reverse)
(ters)
Zone
=IEC09000419=1=tr=Original.vsd
IEC09000419 V1 TR
Şekil 16:
Engelleme iletişim düzeninin prensibi
Bölge 4’de (geri bölgede) arıza tespit edildiğinde bir iletişim sinyali (CS)
gönderilir. İletişim sinyali (CR) alındığında hızlı bölge 2 engellenir. Mantık şekil
17 çiziminde gösterilmiştir.
56
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
ZQMPDIS
Bölge1 TRIP
Bölge1 START
Açma
1
Bölge2 TRIP
Bölge2 START
&
Sinyal al
(CR)
Geri :
Bölge4 TRIP
Sinyal gönder (CS)
Bölge4 START
IEC09000420_2_en.vsd
IEC09000420 V2 TR
Şekil 17:
Engelleme iletişim düzeninin mantığı
Bölge 2 açma sinyali gecikmeli olmalıdır, çünkü engelleme sinyali dış arızaları
engellemek için yeterli süresi vardır.
3.1.6.4
Delta engelleme düzeni için prensip
Bu mantığın prensibi şekil 18 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir.
57
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Delta bazı arıza
başlangıç tespiti ve ileri
arıza önleme
Bölge 2
Bölge 1
A
B
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
İletişim
REL 650
REL 650
C
Bölge 1
Bölge 2
Delta bazı arıza
başlangıç tespiti ve ileri
arıza önleme
=IEC11000250=1=tr=Original.vsd
IEC11000250 V1 TR
Şekil 18:
Delta engelleme iletişim düzeni için prensip
Bir iletişim sinyali (CR) alındığında aşırı menzil bölgesi (bölge29 engellenir.
Mantık şekil 19 çiziminde gösterilmiştir.
ZQMPDIS
Bölge1 TRIP
Bölge1 START
1
Açma
Bölge2 TRIP
Bölge2 START
&
Sinyal al (CR)
ZCPSCH
Delta bazlı arıza
başlangıç tespiti
&
CS
Sinyal gönder
(CS)
IEC11000251_1_en.vsd
IEC11000251 V1 TR
Şekil 19:
Delta engelleme iletişim düzeni için mantık
Bu durumda bölge2'den gelen açma sinyali, aktarım kanalı yavaş olmadığı sürece
gecikmeye ihtiyaç duymaz.
58
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
3.1.7
Mesafe koruma ZCRWPSCH için zayıf uç iç besleme
mantığı akım geri döndürme için ayar hesaplama
Mesafe korumanın çalışması için korumaya gelen arızalı akımın anma akımından
%10 – 30 arasında daha yüksek olması gerekir (bu değer ayarlanabilir). Hat
uçlarından gelen arızalı akımın çok küçük, fakat sıfırdan büyük olma riski vardır.
Böyle bir durumun sonucu, küçük bir arızalı akım nedeniyle hat ucunda kısa devre
kapama meydana gelmesi olabilir.
Bölge4 (
geri )
Bölge2
Zayif Uç
Bölge1
A
REL 650
B
Z 1 = R 1 + jX 1
Z 0 = R 0 + jX0
Iletisim
REL 650
C
Bölge1
Bölge2
Bölge4 (
geri )
=IEC09000441=1=tr=Origi
nal.vsd
IEC09000441 V1 TR
Şekil 20:
WEI mantığı yoluyla hattaki arızanın hızlı giderilmesi
Şekil 20 çiziminde gösterilen arızada WEI mantığı kullanılmaması durumunda
aşağıdaki sonuçların meydana gelme riski vardır:
•
•
Hat ucu A’da (zayıf uç) bulunan Bölge 1 küçük bir arızalı akım iç beslenmesi
nedeniyle başlamaz. Bu da hat kesicinin açılmayacağı demektir.
Hat ucu B’de arıza tespiti bölge 2 koruma fonksiyonu tarafından yapılacaktır.
Hat ucu A’dan hiçbir hızlanma sinyali olmayacağından, iletişim düzeni etkin
hale gelmeyecektir. Bu nedenle arıza giderme gecikecektir (bölge 2 gecikme
süresi).
Koruma tertibinin bu zayıf noktasını aşabilmek için, zayıf uç iç besleme mantığı
(WEI) aktifleştirilir.
Bu fonksiyonun bir iç hat arızasında çalışması aşağıda açıklanmıştır:
59
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
•
•
•
•
1MRK 506 329-UTR -
Hat ucu B’deki bölge 2’deki dahili bir arızayı yakalar ve hat ucu A’ya bir
sinyal gönderir (CS).
Eğer bölge 4 (geri bölge) veya hat ucu A’daki ileri bölgelerden hiç biri hat ucu
B’den alınan sinyali yakalamaz ise sinyal (CR) geri gönderilir (eko).
Eğer hat ucu A’daki gerilim düşük ise ve mesafe koruma bölgeleri bunu
yakalamaz ise devre kesici açılır (bu özellik ayarlandıysa).
Hat ucu B’de eko sinyali alınır (CR) ve iletişim düzeni devre kesiciye
gecikmesiz olarak açma verir.
Bu fonksiyonun bir dış arızada çalışması aşağıdaki şekilde açıklanır:
•
•
•
1.
2.
3.
4.
3.1.8
Hat ucu B’deki bölge 2’ye ait bir dış bir arızayı yakalar ve hat ucu A’ya bir
sinyal gönderir (CS).
Hat ucu A’daki bölge 4 (geri bölge) alınan sinyali yakalar ve hat ucu B’ye geri
gönderilmesini önler.
Hat uçlarından hiç birisi açılmaz.
WEI'ı şöyle ayarlayın Eko ve Açma
Yerel olarak açılır ve CR sinyalini eko yapar.
tPickUpWEI'ı şöyle ayarlayın 0,01 sn
CR sinyalinin olabilecek en kısa süresi.
UPP< %70 ayarlayın
Arızasız çalışma durumunda, mümkün olan en düşük faz-faz geriliminden
daha düşük olarak ayarlayın. Ayar fazdan faza anma geriliminin %’si olarak
yapılır. Varsayılan ayar %70’tir.
UPN< % 70 ayarlayın
Arızasız çalışma durumunda mümkün olan en düşük faz-topraklama
gerilimden daha düşük olarak ayarlanmalıdır. Ayar, anma faz-topraklama
geriliminin %’si olarak yapılır. Varsayılan ayar %70’tir.
Gerilim ve akım temelli arıza mantığına geçiş ayarların
hesaplanması ZCVPSOF
Ayarlar primer değerler üzerinde yapılır. Bu değerler Genel temel 1'deki temel
ayarlarda verilmiştir.
1.
2.
3.
4.
5.
GenelTemelSel'i şöyle ayarlayın 1
Mod'u şöyle ayarlayın UILvl&Imp
AutoInit'i şöyle ayarlayın Açık
BC sinyali yok
IPh< şöyle ayarlayın % 20 ITemel
Varsayılan değer
UPh< şöyle ayarlayın % 70 / UTemel
Normal operasyon sırasındaki gerilimden daha düşük olması gereken
varsayılan değer
60
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
6.
7.
8.
tsüre'yi şöyle ayarlayın 0,020 sn
UI algılama gecikme süresi için varsayılan değer
tSOTF'i şöyle ayarlayın 1,0 sn
SOTF fonksiyonunun indirme gecikmesi için varsayılan değer
tDLD'yi şöyle ayarlayın 0,2 sn
Ölü Hat Tespitinin bırakma gecikmesi için varsayılan değer
Arıza mantığı üzerindeki anahtar, hat devre kesiciyi açarak enerjilendirilmiş
arızaların hızlı açmasını vermeyi amaçlar. İki farklı çalışma modu vardır:
•
•
Empedans: bunun anlamı, ZCVPSOF’un mesafe koruma
fonksiyonundan (normalde bölge 2) gelen bir yönsüz başlatma sinyali
tarafından serbest bırakılmasıdır.
UIDüzey: bunun anlamı ZCVPSOF’un alçak gerilim (UPh<ayarından
daha düşük) ve ayarlanmış bir değerden daha yüksek akımın (IPh<)
kombinasyonu ile serbest bırakılmasıdır.
Çalışma modunu bir kombinasyon olarak ayarlamak da mümkündür:
Empedans ve UIDüzey.
Bu fonksiyon bir ikili giriş sinyali ile başlatılabilir BC: (devre kesicinin
kapatılması). Eğer bu sinyal kullanılamıyor ise, gerilim ve akım ölçümleri
temel alınarak otomatik başlatma gerçekleşebilir.
3.1.9
Dört kademeli faz aşırı akım koruma 3-faz çıkış OC4PTOC
için ayarların hesaplanması
Kısa devre akımının arıza türünün yanı sıra enerji sistemindeki anahtarlama
durumuna da yüksek derecede bağımlı olması nedeniyle, faz aşırı akım koruma
ayarlarının yapılması daha zordur. Seçici arıza gidermeyi sağlayacak ayarların
yapılabilmesi için sistemdeki farklı arıza noktalarında, farklı anahtarlama
durumlarında ve farklı arıza tiplerinde çok sayıda hesaplamanın yapılması gerekir.
Örgülü doğrudan topraklanmış bir sistemdeki bir hattın faz aşırı akım koruma
ayarlarına bir örnek aşağıda verilmiştir.
Faz aşırı akım koruma aşağıdaki amaçları hedefler:
•
•
•
•
Mesafe korumanın olmadığı (sigorta arızası sonrasında engelleme) durumlarda
hattaki kısa devreler için yedek koruma
Mesafe korumanın olmadığı (sigorta arızası sonrasında engelleme) durumlarda
komşu baradaki kısa devreler için yedek koruma
Yerel baradaki kısa devreler için yedek koruma
Hat devre kesicisi ve hat akım transformatörü arasındaki kısa devrelere karşı
koruma
Faz aşırı akım hat korumanın menzili, işletim durumuna ve arıza türüne bağlıdır.
Bu nedenle ayar, farklı arızalar için yapılan arıza hesaplarını, arıza noktalarını ve
şebekedeki anahtarlama durumlarını temel almalıdır. Farklı arızalar için hesaplama
manuel olarak da yapılabilir, ancak bilgisayar tabanlı arıza hesaplama kullanılması
61
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
önerilir. Gecikme süresi için farklı prensipler kullanılabilir. Bunun nedeni tercih
edilen yöntemlerin farklı olmasıdır.
Faz aşırı akım koruma için aşağıdaki prensip önerilir:
•
•
•
Kademe 1 (I>>>) yüksek akım ayarı ve sıfır gecikme ile. Bu kademe en yakın
hat ucundaki hat kısa devreleri için hızlı açma verir.
Kademe 2 (I>>) korunan hattaki ve yerel ve uzak baralardaki tüm kısa
devrelerin algılanmasını sağlayacak bir ayar ile. Bu fonksiyonda seçiciliği
etkinleştirmek için kısa bir gecikme vardır.
Kademe 3 (I>>) yerel ve uzak baralara bağlı komşu hatlardaki tüm kısa
devrelerin algılanmasını sağlayacak bir ayar ile. Bu fonksiyonda seçiciliğe
olanak tanımak için daha uzun bir gecikme vardır.
80 %
A
B
6
4
8
10
5
REL650
3
REL650
9
7
2
1
IEC09000422_1_en.vsd
IEC09000422 V1 EN
Şekil 21:
Faz aşırı akım ayarları hesapları için arıza noktaları
Bu örnekte hat ucu A’daki faz aşırı akım koruması dikkate alınmıştır. Aynı prensip
hat ucu B için de kullanılabilir.
3.1.9.1
Genel ayarların hesaplanması
1.
2.
3.1.9.2
GenelTemelSel'i şöyle ayarlayın 1
Ayarlar primer değerler üzerinde yapılır. Bu değerler Genel temel 1'deki
temel ayarlarda verilmiştir.
DirMode1(2,3) şöyle ayarlayın Yönsüz
Faz aşırı akım korumanın, sigorta arızası nedeniyle mesafe koruma etkisiz
hale gelse de çalışacağı varsayılmaktadır. Bu nedenle bu fonksiyon yönsüz
olacaktır, çünkü yön fonksiyonu gerilim ölçümü kullanmak zorundadır.
Kademe 1 için ayarların hesaplanması
1.
I1> şöyle ayarlayın % 490 / ITemel
Bu hesaplamalar en büyük faz akımı Imax = 3,84 kA olarak verir
Seçiciliği sağlamak için yapılan ayar aşağıdaki durumu karşılamalıdır:
62
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
2.
3.1.9.3
Ihigh, set ≥ 1.2 ⋅ k ⋅ Imax
burada k, aşırı akım fonksiyonunun geçici menzil aşımıdır (DC bileşeni arıza
akımı nedeniyle). IED’deki dört kademe aşırı akım fonksiyonu için k = 1,05’tir.
Bu aşağıdaki denklemi verir: Ihigh, set ≥ 1,2 ⋅ 1,05 ⋅ 3 840 = 4 840 A
Ayar:I1>= % 490'ıITemel'in, bunun karşılığı da 4 900 A’dır
t1'i şöyle ayarlayın 0 sn
Arızalar nokta 1 ve 2’de (her iki hat ucundaki bara arızaları) uygulanır.
Aşağıdaki arıza türleri uygulanır: 3-faz kısa devre, faz-faz-topraklama kısa
devre ve faz-topraklama arızası. Arıza noktası 1’deki arızalar için hat ucu
A’daki kaynak empedans, minimuma indirgenmelidir (maksimum kısa devre
gücü). Arıza noktası 2’deki arızalar için hat ucu B’deki kaynak empedans,
minimuma indirgenmelidir (maksimum kısa devre gücü).
Kademe 2 için ayarların hesaplanması
1.
I2>'yi şöyle ayarlayın % 190 / ITemel
Kademe 2’nin hat üzerindeki tüm arızaları tespit edeceğinden emin olmak
için, nokta 1’de (komşu barada) bir faz-faz kısa devre uygulanır. Bu
hesaplamada, hat ucu A’daki kaynak empedans maksimize edilmelidir
(minimum kısa devre gücü). Faz akımı IAB,min = 2,50 kA'i elde ederiz (faz-faz
kısa devre).
Kademe 2’nin yerel bara üzerindeki tüm arızaları tespit edeceğinden emin
olmak için, nokta 2’de (yerel barada) bir faz-faz kısa devre uygulanır. Bu
hesaplamada hat ucu B’deki kaynak empedans maksimize edilmelidir
(minimum kısa devre gücü). Faz akımı IBA,min = 2,50 kA elde ederiz (faz-faz
kısa devre).
Mümkünse kademe 2 gecikme değeri mesafe koruma bölgesi 2 ile eşit olarak
ayarlanmalıdır (normalde 0,4 s). Bu gecikme ile seçiciliği sağlayabilmek için
fonksiyon, uzak baradan ve yerel baradan gelen bitişik hatların menzilini
aşmamalıdır.
Arıza noktaları 3, 4, 5 ve 6 için korumaya beslenen arıza akımı
hesaplanacaktır (yerel ve uzak baralara bağlı komşu hatlardaki arızaların
yaklaşık %80’i).
Nokta 3’teki arıza, trafo merkezi A’daki minimum kaynak empedansı ve trafo
merkezi B’den servis dışı bırakılmış bir hat ile hesaplanır. Bunun sonucunda
akım Iarıza3,mak.= 1,56 kA olur.
Nokta 4’teki arıza, trafo merkezi A’daki minimum kaynak empedansı ve trafo
merkezi B’den servis dışı bırakılmış bir hat ile hesaplanır. Bunun sonucunda
akım Iarıza3,mak.= 1,4 kA.
63
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Nokta 5’teki arıza, trafo merkezi B’deki minimum kaynak empedansı ve trafo
merkezi A’dan servis dışı bırakılmış bir hat ile hesaplanır. Bunun sonucunda
akım Iarıza5,mak.= 1,56 kA
Nokta 6’daki arıza, trafo merkezi B’deki minimum kaynak empedansı ve
trafo merkezi A’dan servis dışı bırakılmış bir hat ile hesaplanır. Bunun
sonucunda akım Iarıza6,mak.= 1,35 kA.
Eğer mümkünse 2. kademe akım ayarı aşağıdaki gibi seçilir:
1,2 · max(Iarıza3,4,5,6mak) ≤ Ikademe2 ≤ 0,7 · min(IAB,min, IBA,min)
1,2 · 1,56 ≤ Ikademe2 ≤ 0,7 · 2,50 veya 1,9 ≤ Ikademe2 ≤ 1,75
Bu durumda yukarıdaki koşulun karşılanması mümkün değildir. Öncelik
seçiciliğe verilir, bu durumda 1900 A ayarı seçilir ve uzak bara yakınındaki
kısa devrelerin açılmaması riski alınır. Bu kabul edilebilir bir durumdur
çünkü mesafe koruma normal olarak hattın tamamına ve bölge 2’den baraya
yeterli korumayı sağlamaktadır.
Ayar: I2>= %190’ı ITemel 'in, bunun karşılığı da 1 900 A’dır.
2.
3.1.9.4
t2'yi şöyle ayarlayın 0,4 sn
Mümkünse kademe 2 gecikme değeri mesafe koruma bölgesi 2 ile eşit olarak
ayarlanmalıdır (normalde 0,4 s). Bu gecikme ile seçiciliği sağlayabilmek için
fonksiyon, uzak baradan ve yerel baradan gelen bitişik hatların menzilini
aşmamalıdır.
Kademe 3 için ayarların hesaplanması
1.
I3>'ü şöyle ayarlayın %110 / ITemel
Kademe 3’ün uzak baradan gelen bitişik hatlardaki kısa devrelerin tümünü
algılamasını sağlamak için, arıza noktaları 7 ve 8’de faz-faz kısa devre
uygulanır. Bu hesaplamada hat ucu A’daki kaynak empedans maksimize
edilmelidir (minimum kısa devre gücü). Faz akımını Ifault7,8,min= 0.46 kA
olarak elde ederiz
Kademe 3’ün uzak baradan gelen bitişik hatlardaki kısa devrelerin tümünü
algılamasını sağlamak için, arıza noktaları 9 ve 10’de faz-faz kısa devre
uygulanır. Bu hesaplamada hat ucu B’deki kaynak empedans maksimize
edilmelidir (minimum kısa devre gücü). Sonuç faz akımı Ifault9,10,min = 0.46
kA'dir
I> için ayarlanan gecikme, mesafe koruma bölgesi 2 için ayarlanan
gecikmeden (normalde 0.4 sn) daha büyük olmalıdır, bunun anlamı normal
olarak en az 0.8 sn olmasıdır.
3. kademe, hat üzerindeki maksimum yük akımı istenmeyen açma
vermeyecek şekilde ayarlanmalıdır.
64
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Maksimum yük akımı aşağıdaki gibi hesaplanabilir:
I Load , max =
S max
180
=
= 0.84 kA
3 × U min
3 × 0.9 ×138
GUID-4EDD9B9A-432F-4910-8E02-9901017F45DA V1 EN
(Denklem 21)
Eğer mümkünse 2. kademe akım ayarı aşağıdaki gibi seçilir:
1.2 ×
I Load ,max
h
£ I step 3 £ 0.7 × min( I fault 7,8,9,10 min )
GUID-C3C741A6-8E7B-4E1E-803A-8BC5CD82831C V1 EN
1 .2 ×
840
£ I step 3 £ 0.7 × 460 or 1061 £ I step 3 £ 322
0.95
GUID-871F169F-1B5E-43C5-8628-1E010031999B V1 EN
2.
3.1.10
(Denklem 22)
(Denklem 23)
burada η aşırı akım fonksiyonunun resetleme oranıdır. IED’nin aşırı akım
fonksiyonu için, ƞ = 0.95.
Bu durumda yukarıdaki koşulun karşılanması mümkün değildir. Öncelik
seçiciliğe verilir, faz aşırı akım korumanın uzak hatlar için artçı koruma
olarak işlev göremeyeceği kabul edilerek 1100 A ayarı seçilir.
t3'ü şöyle ayarlayın 0,8 sn
Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma, sıfır veya negatif
dizi yönlü EF4PTOC için ayarların hesaplanması
Topraklama arıza akımının güç sistemindeki şebeke yapılandırmasına yüksek
derecede bağımlı olması nedeniyle, rezidüel aşırı akım korumanın ayarlanması
daha zordur. Seçici arıza gidermeyi sağlayacak ayarların yapılabilmesi için
sistemdeki farklı arıza noktalarında, farklı anahtarlama durumlarında ve farklı
topraklama arıza tiplerinde çok sayıda hesaplamanın yapılması gerekir. Doğrudan
topraklanmış örgülü bir sistemdeki bir hattın rezidüel aşırı akım koruma ayarlarına
bir örnek aşağıda verilmiştir.
Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma aşağıdaki amaçları hedefler:
•
•
•
Korunmuş hat üzerinde topraklama arızalarına karşı hızlı ve hassas koruma.
Mesafe korumanın olmadığı (sigorta arızası sonrasında engelleme) durumlarda
komşu baradaki topraklama arızalar için artçı koruma
Korunmuş hat üzerindeki yüksek dirençli topraklama arızalarını ve seri
arızaları hassas şekilde tepit etme.
Dört kademe rezidüel aşırı akım hat korumanın menzili işletim durumuna ve arıza
türüne bağlıdır. Bu nedenle ayar, farklı arızalar için yapılan arıza hesaplarını, arıza
noktalarını ve şebekedeki anahtarlama durumlarını temel almalıdır. Farklı arızalar
için hesaplama manüel olarak da yapılabilir, ancak bilgisayar tabanlı arıza
65
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
hesaplama kullanılması önerilir. Zaman gecikmesi karakteristiğinin şebekede
kullanılan yönteme uyarlanması gerekir.
Dört kademe aşırı akım koruma için aşağıdaki prensip önerilir:
•
•
•
Kademe 1 (3I0>>>) yüksek akım ayarı ve sıfır gecikme ile. Kademe 1 yönlü
fonksiyona sahiptir ve yön referansı olarak rezidüel akım kullanılır. Bu
kademe, hattın yaklaşık %70 dışındaki topraklama arızaları için hızlı açma verir.
Kademe 2 (3I0>>), sıfır dizi akımlı tüm kısa devreleri algılamaya olanak
tanıyan akım ayarı ile. Kademe 2 yönlü fonksiyona sahiptir ve yön referansı
olarak rezidüel akım kullanılır. Bu fonksiyonda seçiciliği etkinleştirmek için
kısa bir gecikme vardır.
Kademe 4 (3I0>), korunan hattaki tüm yüksek dirençli topraklama arızalarını
ve seri arızaları algılamaya olanak tanıyan geçerli ayar ile. Kademe 4 yönsüz
fonksiyonu bulunur. Bu fonksiyonda seçiciliğe olanak tanımak için daha uzun
bir gecikme vardır.
Kademe-2
menzil
Step 2-reach
Kademe-1 menzil
Step 1-reach
A
REL 650
B
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
İletişim
Communication
REL 650
C
Kademe-1 menzil
Step 1-reach
IEC09000423-en-2.vsd
IEC11000115_2_en.vsd
Kademe-2 menzil
Step 2-reach
IEC09000423 V2 TR
Şekil 22:
İletişim düzeniyle kombinasyon halinde rezidüel aşırı akım koruma
Hat ucu A’daki rezidüel aşırı akım koruma dikkate alınmıştır. Şekil 22 çizimine
bakınız. Aynı prensip diğer hat ucu için de kullanılabilir.
3.1.10.1
Genel ayarların hesaplanması
1.
2.
3.
3.1.10.2
GenelTemelSel'i şöyle ayarlayın 1
Ayarlar primer değerler üzerinde yapılır. Bu değerler Genel temel 1'deki
genel ayarlarda verilmiştir. (= 1000 A'dır örnek olarak).
DirMode1 ve DirMode2'yi şöyle ayarlayın İleri
Fonksiyon, kademe 1 ve 2 için ileri yönlü olarak ayarlanmalıdır.
DirMode4 şöyle ayarlayın Yönsüz.
Kademe 1 için ayarların hesaplanması
66
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
1.
I1>'i şöyle ayarlayın %300 / ITemel
Uzak hat ucundaki bara arızaları uygulanır; bkz. şekil 23. Uygulanan arıza
tipleri: faz-faz topraklama kısa devre ve faz-topraklama arızası. Şekilde
gösterilen arızalar için hat ucu A’daki kaynak empedans (hem pozitif dizi
hem de sıfır dizi) minimuma indirgenmelidir (hem pozitif sekans hem de sıfır
sekans).
Kademe-2 menzil
Step 2-reach
Kademe-1 menzil
Step 1-reach
A
REL 650
B
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
İletişim
Communication
REL 650
C
Kademe-1 menzil
Step 1-reach
Kademe-2 menzil
Step 2-reach
=IEC09000424-1-EN=1=tr=Original.vsd
IEC09000424-1-EN V1 TR
Şekil 23:
2.
3.1.10.3
Kademe 1 hesapları için arıza durumu
Hesaplama, koruma için en yüksek rezidüel akımı verir 3I0max = 2,39 kA.
Seçiciliği sağlamak için yapılan ayar aşağıdaki durumu karşılamalıdır:
Ihigh,set = 1,2 · k · 3I0max
burada k, aşırı akım fonksiyonunun geçici menzil aşımıdır (DC bileşeni arıza
akımı nedeniyle). Dört kademeli rezidüel faz aşırı akım fonksiyonu için; k =
1,05.
t1'i 0 s olarak ayarlayın
Kademe 2 için ayarların hesaplanması
1.
IN2> şöyle ayarlanır % 140 / ITemel
2. kademenin a hattındaki tüm kısa devreleri algılamasını sağlamak için faz-faztopraklamave faz-topraklama kısa devresi 1. noktada uygulandı (komşu bara)
şekil 24 çizimine bakın. Bu hesaplamada, hat ucu A’daki kaynak empedans
maksimize edilmelidir (minimum kısa devre gücü). Rezidüel akım aşağıdaki
gibi çalışır
3I0AB,min = 2,39 kA
Mümkünse 3I0>> gecikme değeri mesafe koruma bölgesi 2 ile eşit olarak
ayarlanmalıdır (normalde 0.4 s). Bu gecikme ile seçiciliği sağlayabilmek için
fonksiyon, uzak baradan ve yerel baradan gelen bitişik hatların menzilini
aşmamalıdır.
Uzak baradan çıkan diğer hatların topraklama arıza akım korumalarına
seçicilik sağlamak için aşağıdaki hesaplamalar yapılır.
67
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Kademe-2 menzil
Step 2-reach
Kademe-1 menzil
Step 1-reach
A
B
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
REL 650
Communication
İletişim
REL 650
C
Kademe-1 menzil
Step 1-reach
Kademe-2 menzil
Step 2-reach
=IEC09000425-1-EN=1=tr=Original.vsd
IEC09000425-1-EN V1 TR
Şekil 24:
Kademe 2 hesapları için arıza durumu
Korumaya beslenen hesaplanmış arızalı akım 3I0,AB’dir. Arıza noktasına
beslenen hesaplanmış arızalı akım 3I0,BC’dir. Hat B – C üzerindeki dört
kademeli rezidüel aşırı akım korumanın kademe 1 ayarı 3I0BC,step1‘dir.
Topraklama arıza koruma tarafından topraklama arıza kademe 1 menzilinde
ölçülen akım aşağıdaki şekilde hesaplanabilir:
3I 0, sel = 3I 0 BC , step1 ×
3I 0, AB
3I 0, BC
GUID-C1EC0C94-A9F7-4C8D-A0F2-1A63076EFC04 V1 EN
(Denklem 24)
3I0BC,step1 = 4 000 A ve şunu elde ederiz
3I 0 , sel = 4000 ×
790
= 1060 A
2980
GUID-F6D8356A-6802-4076-8240-0290B2C9C500 V1 EN
(Denklem 25)
Bu hesaplama uzak baradan çıkan hatların her birindeki arıza için yapılabilir.
Kademe 2’nin yeterli menzile sahip olması ve seçicilik için, kademe 2
ayarları aşağıdaki şekilde seçilmelidir:
1.2 · max(3I0,sel) ≤ INkademe2 ≤ 0.7 · 3I0ABmin
1.2 · 1 060 ≤ INkademe2 ≤ 0.7 · 2 390 or 1 272 ≤ Nkademe2 ≤ 1 673
Ayar: IIN2>= Ibase’in %140’ı, bunun karşılığı da 1400 A’dır
2.
3.1.10.4
t2'yi şöyle ayarlayın 0,4 sn
Kademe 4 için ayarların hesaplanması
Kademe 4 akım ayarı şebekedeki standart prosedüre uyularak seçilmelidir.
Deneyimlerden bu değerin yaklaşık 100 A değerine ayarlanabileceği sonucuna
varılabilir. Ancak bu ayar, hat yapılandırmasına, özellikle de hattın transpoze olup
olmadığına bağlıdır.
68
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Eğer sabit zaman gecikmesi kullanılırsa, yüksek dirençli topraklama arızalarında
veya seri arızalarda seçici olmayan açma riski vardır. Eğer bağımlı gecikme süresi
(ters time) kullanılırsa, bir dereceye kadar seçicilik elde edilebilir.
1.
2.
3.
3.1.11
IN4> şöyle ayarlayın % 10 / ITemel Bu, 100 A'ya karşılık gelir
Karakteristik 4: RD Tipi.
k4'ü şöyle ayarlayın 0,3
Ayarla: t4Min'i 1,2 sn olarak
Rezidüel aşırı akım koruma ECPSCH için iletişim düzeni
ayarlarının hesaplanması
İletişim mantığı hat üzerindeki tüm topraklama-arızalarının hızlı şekilde
giderilmesi için kullanılır, bu ayrıca dört kademe rezidüel aşırı akım korumanın
bölge 1 menzili dışındaki arızaları için de geçerlidir. İletişim düzenlerinin mantığı,
iki hat ucundaki dört kademeli rezidüel aşırı akım koruma arasında bir iletişim
bağlantısı olmasını gerektirir. İletişim bağlantısı alternatifleri aşağıdaki gibidir:
•
•
•
Kuranportör (PLC)
Mikrodalga bağlantısı (radyo)
Fiber optik bağlantısı
İletişim düzenleri için aşağıdaki seçenekler kullanılabilir:
•
•
•
1.
2.
3.
3.1.11.1
Müsaadeli düşük menzil mantığı
Müsaadeli aşırı menzil mantığı
Engelleme düzeni
DüzenTürü'nü şöyle ayarlayın Müsaadeli OR
Bu ayar müsaadeli menzil aşımı düzenine karşılık gelir. Bu seçim aşağıdaki
nedenlerle yapılır:
Müsaadeli aşırı menzil mantığı seçilir çünkü küçük akım iç besleme riski
olduğundan, zayıf uç iç besleme mantığı kullanılacakmış gibi düşünülür. WEI
fonksiyonu müsaadeli menzil aşımı düzenini gerektirir.
tCoord'u şöyle ayarlayın 0,000 sn
tSendMin'i şöyle ayarlayın 0,100 sn
Müsaadeli aşırı menzil mantığı
Bu mantığın prensibi şekil 25 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir.
69
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Kademe-2 menzil
Step 2-reach
Kademe-1 menzil
Step 1-reach
A
B
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
İletişim
Communication
REL 650
REL 650
C
Kademe-1 menzil
Step 1-reach
Kademe-2 menzil
Step 2-reach
=IEC09000428=1=tr=Original.vsd
IEC09000428 V1 TR
Şekil 25:
Dört kademe aşırı akım koruma, aşırı menzil iletişim düzeni prensibi
Kademe 2 (3I0>> menzil aşım kademesi) tarafından bir arıza tespit edildiğinde bir
iletişim sinyali (CS) gönderilir. İletişim sinyali (CR) alındığında Kademe 2 (3I0>>)
anında çalışır. Mantık şekil 26 çiziminde gösterilmiştir.
EF4PTOC
Kade
1 TRIP
me
Kade
1 START
me
Sinyal gönder (CS)
Açma
1
Kade
me 2
TRIP
Kade
2 START
me
&
Sinyal al
=IEC09000429=1=tr=Original.vsd
(CR)
IEC09000429 V1 TR
Şekil 26:
Dört kademe aşırı akım koruma, aşırı menzil iletişim düzeni mantığı
Bu düzen, hattın her iki ucundaki bölge 1 menzilinin birbiri üzerine binemediği
kısa hatlar için kullanılır. Bu düzen ayrıca, hat uçlarından birindeki arıza akımı iç
beslemesinin küçük olduğu ve zayıf uç iç besleme mantığının kullanıldığı
durumlarda kullanılmalıdır.
3.1.11.2
Müsaadeli düşük menzil mantığı
Bu mantığın prensibi şekil 27 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir.
70
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Kademe-2 menzil
Step 2-reach
Kademe-1 menzil
Step 1-reach
A
B
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
İletişim
Communication
REL 650
REL 650
C
Kademe-1 menzil
Step 1-reach
Kademe-2 menzil
Step 2-reach
=IEC09000426=1=tr=Original.vsd
IEC09000426 V1 TR
Şekil 27:
Dört kademe aşırı akım koruma, düşük menzil iletişim düzeni
prensibi
Kademe 1 (3I0>>> düşük menzil kademesi) tarafından bir arıza tespit edildiğinde
bir iletişim sinyali (CS) gönderilir. İletişim sinyali (CR) alındığında, Kademe 2
(3I0>>) anında çalışacaktır. Mantık şekil 28 çiziminde gösterildiği gibi açıklanabilir.
EF4PTOC
Kade
1 TRIP
me
Kade
1 START
me
Sinyal gönder
(CS)
1
Kade
me 2
Açma
TRIP
Kade
2 START
me
&
Sinyal al
(CR)
=IEC09000427=1=tr=Original.vsd
IEC09000427 V1 TR
Şekil 28:
Dört kademe aşırı akım koruma, düşük menzil iletişim düzeni mantığı
Bu düzen, uzun hatlar için hattın her iki ucundan gelen bölge 1 menzilinin üst üste
gelmesi garantilendiğinde kullanılır.
3.1.11.3
Engelleme düzeni
Bu mantığın prensibi şekil 29 çiziminde gösterildiği şekilde açıklanabilir.
71
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Kademe 4-menzil (Ters)
Kademe 2-menzil
Kademe 1-menzil
A
REL 650
B
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
Iletisim
REL 650
C
Kademe 1-menzil
Kademe 2-menzil
Kademe 4-menzil (Ters)
=IEC09000430=1=tr=Original.vsd
IEC09000430 V1 TR
Şekil 29:
Dört kademe aşırı akım koruma, kilitleme iletişim düzeni prensibi
Kademe 4’te (geri yönde) arıza tespit edildiğinde bir iletişim sinyali (CS)
gönderilir. İletişim sinyali (CR) alındığında hızlı menzil aşmakta olan kademe 2
kilitlenir. Mantık şekil 30 çiziminde gösterilmiştir.
EF4PTOC
Kademe
1
Step 1 Trip
açma
Kademe 1
Step
1 Start
Başl.
1
Açma
Trip
Kademe
2
Step 2 Trip
açma
Kademe 2
Başl.
Step
2 Start
&
Alma sinyali
Receive
signal(CR)
Reverse:
Ters:
Kademe 4
Step 4 Trip
açma
Kademe 4
Başl.
Step
4 Start
Gönd. sinyali
Send signal (CS)
IEC09000431 _1_en.vsd
IEC09000431 V1 TR
Şekil 30:
Dört kademe aşırı akım koruma, kilitleme iletişim düzeni mantığı
72
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
Kademe 2 açma sinyali gecikmeli olmalıdır çünkü kilitleme sinyali dış arızaları
kilitlemek için yeterli süreye gerek duyar.
3.1.12
ECRWPSCH rezidüel aşırı akım koruma için akım
terslenmesi ve zayıf uç iç besleme mantığı
Dört kademe rezidüel korumanın çalışması için korumaya gelen arızalı akımın
anma akımından yaklaşık %3 daha yüksek olması gerekir (bu değer ayarlanabilir).
Hat uçlarından gelen arızalı akımın çok küçük, fakat sıfırdan büyük olma riski
vardır. Böyle bir durumun sonucu, küçük bir arızalı akım nedeniyle hat ucunda kısa
devre kapama meydana gelmesi olabilir.
Kademe-2 menzil
Step 2-reach
Kademe-1 menzil
Step 1-reach
A
REL 650
B
Z1 = R1 + jX1
Z0 = R0 + jX0
İletişim
Communication
REL 650
C
Kademe-1 menzil
Step 1-reach
Kademe-2 menzil
Step 2-reach
=IEC09000432=1=tr=Original.vsd
IEC09000432 V1 TR
Şekil 31:
Rezidüel aşırı akım koruma WEI düzeni
Şekil 31 çiziminde gösterilen arızada, zayıf uç besleme mantığı kullanılmazsa
aşağıdaki sonuçların ortaya çıkma riski vardır:
•
•
Hat ucu A’da (zayıf uç) bulunan kademe 1 küçük bir arızalı akım beslenmesi
veya rezidüel gerilimin çok düşük olması nedeniyle başlamaz. Bu da hat kesici
açılmaz demektir.
Hat ucu B'deki arıza tespiti, dört kademe rezidüel aşırı akım koruma
fonksiyonu kademe 2 aracılığıyla yapılır. Hat ucu A’dan hiçbir ivmelenme
sinyali olmayacağından, iletişim düzeni aktifleştirilmeyecektir. Bu nedenle
arıza giderme gecikir (kademe 2 gecikme süresi).
Koruma tertibinin bu zayıf noktasını aşabilmek için, zayıf uç iç besleme mantığı
(WEI) aktifleştirilir. Bu fonksiyonun bir iç hat arızasında çalışması aşağıda
açıklanmıştır:
73
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
•
•
•
•
1MRK 506 329-UTR -
Hat ucu B’deki kademe 2 bir iç arızayı yakalar ve hat ucu A’ya bir sinyal
gönderir (CS)
Hat ucu A’daki kademe 1 veya kademe 2 yönsüz başlatma sinyallerinden
hiçbiri, hat ucu B’den (CR) alınan sinyali yakalamazsa sinyal geri gönderilir
(eko).
Eğer hat ucu A’daki gerilim düşükse ve dört kademe rezidüel aşırı akım
koruma kademeleri bunu yakalamazsa, devre kesici açılır (bu özellik
ayarlandıysa).
Hat ucu B’de eko sinyali alınır (CR) ve iletişim düzeni devre kesiciye
gecikmesiz olarak açma verir.
Bu fonksiyonun bir dış arızada çalışması aşağıdaki şekilde açıklanır:
•
•
•
1.
2.
3.
4.
3.1.13
Hat ucu B’deki bir iç arızada kademe 2 aktifleşir ve hat ucu A’ya bir sinyal
gönderir (CS)
Hat ucu A’daki kademe 1 veya 2 yönsüz başlatma sinyalleri
aktifleştirildiğinde, alınan sinyalin hat ucu B’ye geri gönderimi engellenir.
Hat uçlarından hiç birisi açılmaz.
WEI'ı şöyle ayarlayın Eko ve Açma
Bu yerel olarak, açmanın yanı sıra CR sinyalini yankı yapar.
tPickUpWEI'ı şöyle ayarlayın 0,01 sn
CR sinyalinin en kısa süresi.
UPP<'yi arızasız çalışma durumunda, mümkün olan en düşük faz-faz
geriliminden daha düşük olarak ayarlayın. Ayar fazdan faza anma geriliminin
%’si olarak yapılır.
Varsayılan ayar % 70.
UPN<'i, arızasız çalışma durumunda mümkün olan en düşük faz-topraklama
geriliminden daha düşük olarak ayarlayın. Ayar, faz-topraklama anma
geriliminin %’si olarak yapılır.
Varsayılan ayar % 70.
Kesici arıza koruması, 3-faz aktivasyonu ve çıkışı CCRBRF
için hesaplama ayarları
Kesici arıza koruması 3 faz aktivasyonu ve çıkışı (CCRBRF), kesme işlemini
doğru olarak yapabilmek için devre kesicideki kontak fonksiyonunu veya akım
ölçmeyi kullanabilir. Hat koruma amacına en uygun yöntem akım ölçümü ile
kesme denetimidir.
1.
2.
3.
GenelTemelSel'i şöyle ayarlayın 1
Ayarlar primer değerler üzerinde yapılır. Bu değerler Genel temel 1'deki
temel ayarlarda verilmiştir.
FonksiyonModu'nu şöyle ayarlayın Akım
BuAçmaModu'nu şöyle ayarlayın 1/4
74
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
4.
5.
6.
7.
Akım ölçümü için hattaki üç fazlı akımlar kullanılır. Rezidüel akımı ölçmek
de mümkündür (analog giriş 4). Devre kesicideki arızanın tespiti mantığı seçilir:
1/3: kesilmeyi gerektiren arıza tespiti için, üç fazlı akımın en az bir tanesi
ayarlanan seviyenin üzerinde olmalıdır
1/4: kesilmeyi gerektiren arıza tespiti için, üç fazlı akımın en az bir tanesi ve
rezidüel akım ayarlanan seviyenin üzerinde olmalıdır
2/4: kesilmeyi gerektiren arıza tespiti için, üç fazlı akımın en az iki tanesi ve
rezidüel akım ayarlanan seviyenin üzerinde olmalıdır.
Rezidüel akım koruma kesici arıza korumayı başlatacak koruma işlevlerinden
bir tanesi olduğundan 1/4 seçilir.
IP> parametresini şöyle ayarlayın: % 10 / ITemel
IP>, ITemel'in % 20'sine ayarlı mesafe koruma (IMinOpPP) tarafından tespit
edilecek en küçük akımdan daha aşağısına ayarlanmalıdır.
IN>'i şöyle ayarlayın % 10 / ITemel
IN>, rezidüel aşırı akım korumanın en hassas kademesi tarafından tespit
edilecek en küçük akımdan daha düşük olarak ayarlanmalıdır, bu da 100 A'dır.
t1'i şöyle ayarlayın 0 sn olarak
Tekrar açma gecikme süresi: t1
t2'yi şöyle ayarlayın 0,17 sn
Kesici arıza koruma BuAçma gecikme süresi, şekil 32 çizimine göre seçilir.
Devre kesicinin maksimum açık kalma süresi 100 msn olarak kabul edilir.
BFP resetleme süresi maksimum 15 ms.
Pay yaklaşık 2 çevrim olarak seçilmelidir. Bu da yedek açma gecikme ayarı
t2’yi minimum yaklaşık 155 msn olarak verir.
Koruma
çalışma
süresi
Arıza
olur
Yeniden
açma gec.
yen. aç
sonra
Pay
Minimum yedek. açma gecikmesi
Stabilite için kritik arıza giderme süresi
Zaman
Açma ve Başlatma
CCRBRF
IEC09000433_2_en.vsd
IEC09000433 V2 TR
Şekil 32:
Kesici arıza koruma ayarı için süre dizisi
75
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
3.2
1MRK 506 329-UTR -
Yüksek empedans bir şebekede iki uçlu havai iletim
hattı için ayar örneği
Doğrudan topraklanmış bir şebekede iki uçlu havai iletim hattındaki
fonksiyonlar için ayarların hesaplama yöntemi, yüksek empedanslı
şebeke uygulamalarında bulunan iki uçlu havai iletim hatlar için de
geçerlidir. Bunun istisnası yüksek empedans şebekelerde kullanılan
faz tercih mantığı ve hassas yönlü rezidüel aşırı akım korumadır.
3.2.1
Faz tercih PPLPHIZ mantığı ayarlarının hesaplanması
Faz tercih mantığı sadece, şebekenin tek faz topraklama arızası ile çalıştırılmasına
izin verilmesi durumunda kullanılır. Şekilde gösterildiği gibi bir “çoklu arıza”
durumunda, her iki arıza da aynı istasyondan beslendiği sürece, her mesafe koruma
için tek faz-topraklama bir arıza olarak görülecektir. Arızalar bölge 1 içerisindedir.
REL650
L 1 - Ea
REL650
L 2 - Ea
IEC09000434-1-en.vsd
IEC09000434 V1 EN
Şekil 33:
Çoklu arıza
Faz tercih fonksiyonunun amacı, arızalı hatlardan birinde mesafe koruma açma
atması ve bu sayede diğer hattın tek faz-topraklama arızası ile hizmet içi
kalabilmesini sağlamaktır.
Faz tercih mantığı, her bir arızalı hattaki arızalı fazların faz-topraklama
gerilimlerini (ayar UPN<), faz-faz gerilimlerini (ayar UPP<), rezidüel gerilimi
(ayar 3U0>) ve korunan hattaki rezidüel akımı (ayar IN>) ölçerek tespit eder.
1.
ÇalışMod'u 1231c olarak ayarlayın
76
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
2.
3.
4.
5.
Çoklu arıza tespit edildiğinde açma öncelik seçimine göre atar: OperMod.
Bu ayar sistemdeki tüm mesafe korumalar için aynı olacaktır. Bu durumda
döngüsel bir sıralama kullanılır: L1 – L2 – L3 – L1.
Ayar ÇalışMod: 1231c
UPN< şöyle ayarlayın % 70
UPN< ayarı arızalı fazların tespitinde kullanılır. Ayar, normal işletim
sırasındaki mümkün olan en düşük gerilimden daha düşük olacaktır.
Varsayılan değer olarak UBase ‘in %70’i önerilir.
UPN< şöyle ayarlayın % 70
UPP< şöyle ayarlayın % 40
UPP< ayarı, iki veya daha fazla fazda arıza olup olmadığını değerlendirme
mantığında kullanılır. Bu ayar, başka bir arıza döngüsündeki faz-faza
arızasının yakalanmaması için seçilmelidir. Varsayılan değer olarak UBase
‘in %40’ı önerilir.
Ayar UPP<% 40 olarak ayarlanır
3U0> şöyle ayarlayın % 20
3U0> ayarı, faz-topraklama arızasının varlığını değerlendirme mantığında
kullanılır. Bu ayar, arıza olmayan durumların yakalanmaması için
seçilmelidir. Varsayılan değer olarak UBase ‘in % 20’si önerilir.
IN>'i şöyle ayarlayın % 7 (70 A)
IN> ayarı, ülke ötesi arızanın varlığını değerlendirme mantığında kullanılır.
Bu ayar, tek faz-topraklama arızasında hattaki maksimum rezidüel akımdan
daha yüksek olarak seçilmelidir. Korunan hatta tek faz-topraklama arızası
olması durumunda, arıza akımı şekil 34 çiziminde gösterildiği gibidir: 3I0hat ≥
25 + j50. Ayarın ≥ 56 · 1,25 = 70 A olması önerilir.
3I0line
REL650
L 1 - Ea
REL650
IEC09000445-1-en.wmf
IEC09000445 V1 EN
Şekil 34:
6.
7.
Tek faz topraklama arızası
tUN'i 0,001 sn olarak ayarlayın
tUN ayarı, rezidüel gerilimin hızlanma gecikme süresini verir. Varsayılan
değer olarak 0,001 sn önerilir.
tOffUN'u şöyle ayarlayın 0,1 sn olarak
77
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
8.
3.2.2
1MRK 506 329-UTR -
tOffUN ayarı, rezidüel gerilimin bırakma gecikme süresini verir. Varsayılan
değer olarak 0,1 sn önerilir.
tOffUN'i 0,1 sn olarak ayarlayın
tIN'i 0,15 sn olarak ayarlayın
tIN ayarı, rezidüel akımın hızlanma gecikme süresini verir. Varsayılan değer
olarak 0,15 sn önerilir.
Hassas yönlü rezidüel aşırı akım koruması, SDEPSDE için
ayarların hesaplanması
Yüksek empedans topraklanmış sistemlerde, tek faz-topraklama arızasındaki
topraklama arıza akımı, faz-faza kısa devre ile karşılaştırıldığında küçüktür. Bu
nedenle mesafe korumanın, topraklama arıza koruması olarak kullanılması normal
olarak mümkün değildir. Çoğu şebekede ayrıca, topraklamayayüksek dirençli faztopraklama arızalarının, arıza noktasında tespiti ve giderilmesi gerekir. Topraklama
arıza akımı, faz iletkenleri ve topraklama arasındaki kapasite ve trafonun nötr
noktası ile topraklama arasında bağlı olan donanımın empedansı ile sınırlıdır. Bu
şebekede, nötr nokta dirençle paralel bir Petersen bobini, trafonun nötrüne
bağlanmıştır. Aktif topraklama arıza akımı, yani rezidüel gerilimli fazdaki rezidüel
akım, hat arızasının tespitinde kullanılır. Aktif rezidüel akım, yalnız nötr nokta
direncindeki bağlantıdan ve arızalı hattaki arıza noktasından akar.
1.
OpMode'u şöyle ayarlayın 3I0Cosfi eğer akım bileşeni, referans gerilimi ile
ilişkili ayarlanmış karakteristik açısı ile ilgili ise, veya 3I03U0Cosfi eğer güç
bileşeni, referans gerilimi ile ilişkili ayarlanmış karakteristik açısı ile ilgili ise,
veya 3I0 ve fi, eğer fi açısının ayarlanan menzil içinde olduğu koşulda toplam
rezidüel akım ölçülüyor ise.
Arızalı fider bölmesindeki aktif topraklama arıza akımının hesaplanması,
öncelikle rezidüel akım gereken hassasiyette hesaplandıktan sonra yapılabilir
(arıza direnci).
Vo =
VPhase
3× Rf
1+
Z0
(Denklem 26)
GUID-28E30403-2324-4F8E-BC5F-0FCA0D974410 V1 EN
burada
Z 0 = - jX c / /3Rn / / j 3 X n =
9 RN X N X C
3 X N X C + j 3 RN × ( 3 X N - X C )
(Denklem 27)
GUID-B1001899-6E4B-4BE6-9C55-0800F736D37C V1 EN
Aktif topraklama arıza akım bileşeni artık aşağıdaki denkleme göre
hesaplanabilir
78
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
I j ,active =
V0
× I Rn
VPhase
(Denklem 28)
GUID-759EDA57-30C1-42C7-90EC-64F8EA10B1FE V1 EN
burada IRn nötr nokta direncinin anma akımıdır.
Şebekede aşağıdaki koşullar geçerlidir:
Petersen bobini mükemmel olarak ayarlanmıştır: 3Xn = Xc
Nötr nokta direnci, dirençsiz topraklama arızasında 25 A sağlamaktadır. Bu
da Rn değerini verir.
Rn =
13800 / 3
= 3187 W
25
(Denklem 29)
GUID-6F86369A-425B-4597-A4FB-1DC0B0D13D3D V1 EN
Sıfır dizi şebeke empedansı aşağıdaki şekilde çalışır:
Z 0 = - jX c / /3Rn / / j 3 X n =
9 RN X N X C
= 3Rn = 9561 W
3 X N X C + j 3 RN × ( 3 X N - X C )
GUID-254283ED-CBD6-4BE7-839B-192065CF0815 V1 EN
(Denklem 30)
Bu şebekede karşılanacak koşul, topraklama arıza korumasının 3 000 Ω’a
kadar dirençli topraklama arızalarını tespit edecek ve giderecek kadar hassas
olmasıdır.
3 000 Ω’da rezidüel gerilim aşağıdaki formülde gösterilmiştir:
Vo =
VPhase
138000 / 3
=
= 0.52 × 79674 = 41431 V
3× Rf
3 × 3000
1+
1+
9561
Z0
GUID-788DE8BD-9D07-463D-90D8-BAE663628155 V1 EN
(Denklem 31)
Bu, dirençli olmayan (katı) faz-topraklama arızasındaki rezidüel gerilimin
%52’sine karşılık gelmektedir.
Aktif akımı aşağıdaki gibi çalışır:
I j ,active =
V0
× I Rn = 0.52 × 25 = 13 A
VPhase
GUID-1CA3ABED-3D49-477D-B0D2-9CCEEB24684F V1 EN
(Denklem 32)
Bu, nötr nokta direncin anma akımının %52’sine karşılık gelmektedir.
OpMode ayarı şu şekilde yapılabilir:
•
•
•
3I0Cosfi burada akım bileşeni, referans gerilimi ile ilişkili ayarlanmış
karakteristik açısı ile ilgilidir.
3I03U0Cosfi burada akım bileşeni, referans gerilimi ile ilişkili
ayarlanmış karakteristik açısı ile ilgilidir
3I0 ve fi, toplam rezidüel akımı ölçer eğer ki açı fi ayar aralığı içinde ise.
Bu durumda 3I0Cosfi seçilir.
2.
3.
DirMode'u şöyle ayarlayın İleri
DirMode ayarı şu şekilde yapılabilir İleri veya Geri. İleri seçilir.
RCADir'i şöyle ayarlayın 0°
79
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 3
REL650 ayar örnekleri
1MRK 506 329-UTR -
RCADir (Röle Karakteristik Açısı) ayarı, maksimum hassasiyet veren
rezidüel akım ve gerilim arasındaki açıyı belirler. Eğer nötr nokta bir direnç
kullanılır ise 0° kullanılır. Kapasitif rezidüel akım ölçülmekte ise (yalıtılmış
şebekelerde) -90° kullanılır.
4. RCAComp'u şöyle ayarlayın 0°
RCAComp (Röle Karakteristik Açısı Kompanzasyonu) ayarı, cihazın trafo açı
hatasının kompanzasyonu için kullanılır.
5. ROADir'i şöyle ayarlayın 90°
ROADir (Röle Açma Açısı) ayarı, korumanın çalışabileceği açı bölümüdür.
Normalde 90° kullanılır. Hattan çok büyük kapasitif akımın beslendiği özel
durumlarda, bu bölüm başka bir hat üzerinde istenmeyen arıza açmasına
neden olmaması için sınırlandırılabilir.
6. INCosfi> şöyle ayarlayın % 1,3 (13 A primer akıma karşılık gelir)
INCosfi> ayarı korumanın hassasiyetini sağlar. Yukarıda, gerekli akım
hassasiyeti (aktif topraklama arıza akımı) 13 A olarak hesaplanmıştır.
7. INDir> ayarını OpMode şu şekilde ayarlandığında kullanın 3I0 ve fi
8. SN> ayarını OpMode şu şekilde ayarlandığında kullanın 3I03U0Cosfi
9. Ayarla ZamanKar şuna IEC Sabit Zaman
ZamanKar ayarı, hassas rezidüel aşırı akım korumanın zaman karakteristiğini
verir. Mutlak gecikme süresi kullanıldığı gibi, farklı ters gecikme süresi
karakteristikleri de seçilebilir. Mutlak süre gecikmesi seçilir.
10. Koruma fonksiyonunun mutlak gecikme süresi olarak tDef ayarını kullanın.
Bu ayar, sistem üzerindeki diğer hassas rezidüel akım korumaların ayarlarına
bağlıdır. Çoğunlukla katışıksız süre seçiciliği kullanılır. Arıza akımının
nispeten küçük olması ve arıza noktasından bağımsız olması nedeniyle, açma
gecikmesinin göreli olarak uzun olması kabul edilebilir.
11. Eğer koruma için gerekliyse, yönsüz rezidüel aşırı akım fonksiyonu
EF4PTOC ve rezidüel aşırı gerilim fonksiyonu ROVROV2PTOV 'i kullanın.
80
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 4
Analog girişler
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 4
Analog girişler
4.1
Giriş
Analog giriş kanalları IED içerisinde daha önceden yapılandırılmıştır. Bununla
birlikte, doğru ölçüm sonuçları elde etmek ve doğru koruma işletimi sağlamak için
IED doğru bir biçimde ayarlanmalıdır. Güç ölçümü ve tüm yönlü ve diferansiyel
fonksiyonlar için giriş akımlarının yönleri doğru bir biçimde tanımlanmalıdır.
IED'de ölçüm ve koruma algoritmaları primer sistem niceliklerini kullanın. Ayar
değerleri de primer niceliklerle yapılır ve bağlı akım ve gerilim trafolarıyla ilgili
verileri doğru ayarlamak da önemlidir.
Akım trafosu ve gerilim trafosu girişlerinin uygunluğu ve ayrıca ayar parametreleri
sipariş verilen IED'ye bağlıdır.
BirPhaseAngleRef referansı servis değerlerini okumayı kolaylaştırmak için
tanımlanmalıdır. Bu analog kanallar faz açısı hep sıfır dereceye sabitlenecektir ve
tüm diğer açı bilgisi bu analog girişe göre gösterilecektir. IED'nin test edilmesi ve
devreye alınması sırasında referans kanalı test işlemlerini ve servis değerlerini
okumayı kolaylaştırmak için değiştirilebilir.
4.2
Ayarlama kuralları
4.2.1
Faz referans kanalının ayarlanması
Tüm faz açıları, tanımlanmış bir referansa göre hesaplanır. Uygun bir analog giriş
kanalı seçilir ve faz referansı olarak kullanılır. PhaseAngleRef parametresi faz açısı
referansı olarak kullanılacak analog kanalı tanımlar.
İlk defa bağlı faz-toprak gerilimi genellikle PhaseAngleRef olarak seçilir. Bir fazfaz gerilimi de teoride kullanılabilir, fakat akım ve gerilim arasında 30 derecelik
faz kayması bu durumda dikkate alınır.
Herhangi bir uygun gerilim kullanılmıyorsa, ilk defa bağlı akım kanalı
kullanılabilir. Farklı fazlar arasında faz açısı farkı sabit olmakla birlikte, ölçüm
fonksiyonları dikkate alındığında tüm sistemin döndüğü gözlenmektedir.
Akım kanalı kullanılamıyorsa, faz referansı çalışmaz. Örneğin,
devre kesici açıktır ve akım geçmez. Farklı fazlar arasında faz açısı
81
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 4
Analog girişler
1MRK 506 329-UTR -
farkı sabit olmakla birlikte, ölçüm fonksiyonları dikkate alındığında
tüm sistemin döndüğü gözlenir.
4.2.2
Akım kanalları ayarı
Akımın yönü akım trafosu bağlantısına bağlıdır. Farklı bir şekilde belirtilmedikçe,
ana akım trafoları yıldız bağlı olmalıdır. IED, topraklama noktasından nesneye
doğru veya nesnenin dışına doğru bağlanabilir. Bu bilgi IED'de CTStarPoint
parametresi ile ayarlanabilir ve bu da FromObject ve ToObject arasında
değiştirilebilir. Dahili olarak, IED algoritmalarında ve IED fonksiyonlarında,
yönlülük kuralı aşağıdaki şekilde tanımlanır:
Akım, güç ve benzeri pozitif (ileri) değer, miktarın nesneye doğru yönü olduğu
anlamına gelir. - Akım, güç ve benzeri negatif (geri) değer, nesnenin aksi
istikametinde yön olduğu anlamına gelir. Bkz. şekil 35.
Yönlü fonksiyonlar
Definition
of direction
için yön tanımı
for directional
functions
Geri
Reverse
Yönlü fonksiyonlar
Definition
of direction
için yön tanımı
for directional
functions
İleri
Forward
Geri
Forward
İleri
Reverse
Korumalı Nesne
Protected
Object
Hat,
trafo,
vb. etc
Line, transformer,
e.g. P, Q, I
Ölçülenquantity
miktar is
Measured
nesneye
doğru
akış
positive
when
flowing
var ikenthe
pozitiftir
towards
object
Set
parameter
CtYıldızNokta
parametre
Doğru
CTStarPoint
Ayarını «Nesneye»
Correct
Setting is
olarak ayarla
"ToObject"
e.g. P, Q, I
Ölçülenquantity
miktar is
Measured
nesneye
doğru
akış
positive
when
flowing
var ikenthe
pozitiftir
towards
object
Set
parameter
CtYıldızNokta
parametre
Doğru
CTStarPoint
Ayarını
Correct«Nesneden»
Setting is
olarak ayarla
"FromObject"
en05000456.vsd
IEC05000456 V1 TR
Şekil 35:
IED'deki yönlülük dahili kuralı
Primer akım trafosu yönünün doğru ayarlanmasıyla, CTStarPointCT_WyePoint öğesi
FromObject veya ToObject olarak ayarlanır, her zaman korunan nesneye doğru
akan pozitif miktar ve İleri olarak tanımlanan yön her zaman korunan nesneye
doğru bakar. Aşağıdaki örnekler kuralı göstermektedir.
4.2.2.1
Örnek 1
İki nesnenin korunması için kullanılan iki IED.
82
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 4
Analog girişler
1MRK 506 329-UTR -
Hat
Trafo
Ip
Ip
Ip
Hat
Geri
Ileri
Yönlü fonksiyonlar için
yön tanimi
Is
Is
Trafo koruma
IED
IED
Akim girisi ayari:
CTStarPoint
parametresini Trafo ile
birlikte referans nesne
olarak ayarla.
Dogru ayar "ToObject"
Hat korumasi
Akim girisi ayari:
CTStarPoint
parametresini Trafo ile
birlikte referans nesne
olarak ayarla.
Dogru ayar "ToObject"
Akim girisi ayari:
CTStarPoint
parametresini
Hat ile birlikte
referans nesne olarak
ayarla.
Dogru ayar "ToObject"
=IEC11000020=2=tr=Origi
nal.vsd
IEC11000020 V2 TR
Şekil 36:
IED'de CTYıldızNokta parametrelerinin ayarlanmasına örnek
Şekil 36 nesnelerin kendi akım trafolarına sahip oldukları en genel durumları
göstermektedir. Trafo koruması için, korunan nesne trafodur. Bu nedenle, her iki
CTStarPoint yönü ToObjectolarak ayarlanmalıdır. Hat koruması için, korunan
nesne hattır. Hat akım trafosu baraya doğru topraklanır, bu nedenle CTStarPoint şu
şekilde ayarlanmalıdır: FromObject.
4.2.2.2
Örnek 2
İki nesnenin korunması için kullanılan ve bir akım trafosunu paylaşan iki IED.
83
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 4
Analog girişler
1MRK 506 329-UTR -
Trafo
Hat
Geri
Ileri
Yönlü fonksiyonlar için
yön tanimi
Trafo koruma
Hat korumasi
IED
IED
Akim girisi ayari:
CTStarPoint
parametresini Trafo ile
birlikte referans nesne
olarak ayarla.
Dogru ayar "ToObject"
Akim girisi ayari:
CTStarPoint
parametresini Trafo ile
birlikte referans nesne
olarak ayarla.
Dogru ayar
"FromObject"
Akim girisi ayari:
CTStarPoint
parametresini
Hat ile birlikte
referans nesne olarak
ayarla.
Dogru ayar "ToObject"
IEC11000021_1_en.vsd
IEC11000021 V2 TR
Şekil 37:
IED'de CTYıldızNokta parametrelerinin ayarlanmasına örnek
Bu örnek 1. örneğe benzerdir, fakat güç trafosu sadece bir hattı besler; hem hat
koruma IED ve trafo koruma IED aynı akım trafosunu kullanır. İki IED'yi besleyen
akımın aynı akım trafosundan gelen aynı akım olmasına rağmen, trafo yönü iki
IED için farklı referans nesneleriyle ayarlanmıştır. Bu ayarlar ile, hat korumasının
yönlü fonksiyonları, hatta doğru bakacak şekilde İleri olarak ayarlanmalıdır.
4.2.2.3
En sık kullanılan akım trafosu bağlantıları için akım trafosu girişlerinin
bağlanmasını, yapılandırılmasını ve ayarlanmasını gösteren örnekler
Şekil 38 dünya genelinde yaygın olarak kullanılan akım trafosu bağlantı ucu
işaretlemelerini göstermektedir:
SMAI fonksiyon bloğunda, SMAI bloğunun akım veya gerilimi
ölçtüğünü ayarlamanız gerekir. Bu ise şu parametre ile yapılır:
AnalogInputType: Akım/gerilim. ConnectionType: faz-faz/ faztoprak ve GlobalBaseSel.
84
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 4
Analog girişler
IPri
1MRK 506 329-UTR -
P2
(H2)
P1
(H1)
ISec
S2 (X2)
S1 (X1)
S2 (X2)
x
P2
(H2)
a)
S1 (X1)
x
P1
(H1)
b)
c)
en06000641.vsd
IEC06000641 V1 TR
Şekil 38:
Akım trafosu bağlantı uçlarında yaygın kullanılan işaretlemeler:
Burada:
a)
bu belgede kullanılan sembol ve bağlantı ucu işaretlemesidir. Nokta ile işaretlenen bağlantı
uçları, aynı (yani pozitif) kutuplu primer ve sekonder sargı bağlantı uçlarını gösterir
b) ve c)
CT'ler için IEC (ANSI) standardı tarafından kullanılan eşdeğer semboller ve bağlantı ucu
işaretlemeleridir. Bu iki durum için akım trafosu kutup işaretinin doğru olduğunu gözden
kaçırmayın!
Ulusal standartlara ve hizmet kuruluşu pratiklerine bağlı olarak akım trafosunun
sekonder anma akımının tipik olarak aşağıdaki değerlerden birine sahip olduğu
dikkate alınmalıdır:
•
•
1A
5A
Ancak bazı durumlarda, aşağıdaki sekonder anma akımları da kullanılır:
•
•
2A
10A
IED bu sekonder anma değerlerinin tümünü destekler.
4.2.2.4
Yıldız bağlantılı üç faz akım trafosu dizisinin IED'ye nasıl
bağlanacağını gösteren örnek
Şekil 39yıldız bağlantılı üç faz akım trafosu dizisinin IED kablo bağlantısı ile ilgili
bir örnek sunmaktadır. Bu ayrıca, IED'nin yerleşik koruma ve kontrol fonksiyonları
için bu ölçümü mümkün kılmak için yapılması gereken eylemleri de özetlemektedir.
Doğru terminal adlandırma için, teslim edilen IED için bağlantı
şemalarına bakın.
85
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 4
Analog girişler
L1
1MRK 506 329-UTR -
L2
L3
IED
IL3
IL2
IL1
4
2
1
CT 600/5
Yıldız Bağlı
3
SMAI_20
IL1
IL2
IL3
Korunan Nesne
IEC11000025-2-en.vsd
IEC11000025 V2 TR
Şekil 39:
Yıldız noktası korunan nesneye doğru olan yıldız bağlı üç faz akım trafosu dizisi
Burada:
1)
Bu çizim üç ayrı faz akımının yıldız bağlı üç faz akım trafosu dizisinden IED'deki üç akım
trafosu girişine nasıl bağlandığını gösterir.
2)
bu akım girişlerinin bulunduğu yerdeki TRM veya AIM'dir. Tüm bu akım girişleri için
aşağıdaki ayar değerlerinin girilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
•
•
•
CTprim=600A
CTsec=5A
CTStarPoint=ToObject
IED içerisinde, sadece ilk iki parametrenin oranı kullanılır. Bu örnekte ayarlandığı gibi,
üçüncü parametrenin ölçülen akımlar üzerinde herhangi bir etkisi olmaz (yani, akımlar
korunan nesneye doğru zaten ölçülmektedir).
3)
bunlar bu üç akım girişini, ön işleme fonksiyon bloğu 4)'ün üç giriş kanalına bağlayan üç
bağlantıdır. Bu akım bilgisini gerektiren fonksiyonların türüne bağlı olarak, birden fazla ön
işleme bloğu bu üç fiziksel akım trafosu girişine paralel olarak bağlanabilir.
4)
Ön işleme bloğu olup, bağlı analog girişleri dijital olarak filtreleme ve aşağıdakileri hesap
etme görevi vardır:
•
•
•
dört giriş kanalının hepsi için temel frekans fazörü
dört giriş kanalının hepsi için harmonik içerik
ilk üç giriş kanalı için temel frekans fazörlerini kullanarak pozitif, negatif ve sıfır dizi
miktarlarını (sekans miktarları için kanal bir referans olarak alınır)
Hesaplanan bu değerler bu durumda, bu ön işleme fonksiyon bloğuna bağlı olan, IED'nin
bütün yerleşik koruma ve kontrol fonksiyonları için kullanılabilir. Bu uygulama için, ön
işleme ayarlarının çoğu varsayılan değerler olarak bırakılabilir.
Eğer frekans izleme ve kompanzasyon gerekirse (bu ayar tipik olarak sadece elektrik
santrallerinde kurulan IED'ler için gereklidir) DFTReference ayar parametreleri buna göre
ayarlanmalıdır.
86
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 4
Analog girişler
1MRK 506 329-UTR -
Diğer bir seçenek de üç faz akım trafosu dizisinin yıldız noktasını 40 şeklinde
gösterildiği gibi ayarlamaktır:
L1
L2
L3
IED
IL3
IL1
IL2
4
2
1
3
SMAI_20
IL3
IL2
CT 800/1
Yildiz Bagli
IL1
=IEC11000026=1=tr=Original.
vsd
Korunan Nesne
IEC11000026 V1 TR
Şekil 40:
Yıldız noktası korunan nesnenin aksi istikametinde olan yıldız bağlı üç faz akım trafosu dizisi
Bu durumda her şey yukarıda anlatılan örnekte anılan yönteme benzer şekilde
yapılır. Tek fark şudur ki, TRM üzerinde kullanılan tüm akım girişleri için, 40 şekil
örneğinde gösterildiği şekilde aşağıdaki parametreler girilmelidir:
•
•
•
CTprim=600A
CTsec=5A
CTStarPoint=FromObject
IED içerisinde, sadece ilk iki parametrenin oranı kullanılır. Akımların IED'de
korunan nesneye doğru ölçüldüğünden emin olmak için, bu örnekte olduğu gibi
üçüncü parametre ölçülen akımları etkisiz duruma getirir.
4.2.2.5
Tek-faz akım trafosunun IED'ye nasıl bağlanacağını gösteren örnek
Şekil 41 tek faz akım trafosununu IED'ye nasıl bağlanacağını gösteren bir örnek
sunmaktadır. Ayrıca, IED'nin yerleşik koruma ve kontrol fonksiyonları için bu
ölçümü kullanılabilir kılmak için kullanıcı tarafından yapılması gerekenleri de
özetlemektedir.
Doğru terminal adlandırma için, teslim edilen IED için bağlantı
şemalarına bakın.
87
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 4
Analog girişler
1MRK 506 329-UTR -
IED
Korunan Nesne
2
L1
L2
L3
4
SMAI_20
a)
b)
CT 1000/1
(+)
INS
(-)
(+)
INS
1
(+)
(-)
3
INP
(-)
=IEC11000029=2=tr=Origina
l.vsd
IEC11000029 V2 TR
Şekil 41:
Tek faz akım trafosu girişi bağlantıları
Burada:
1)
tek faz akım trafosu girişinin IED'ye nasıl bağlanacağını gösterir.
2)
bu akım girişlerinin bulunduğu yerdeki TRM veya AIM'dir. Tüm bu akım girişleri için,
aşağıdaki ayar değerleri girilecektir:
41 şeklinde gösterilen bağlantı (a) için:
CTprim = 600 A
CT sec = 5 A
IECEQUATION2415 V1 TR
(Denklem 33)
CTYıldızNokta=Nesneye
41 şeklinde gösterilen bağlantı (b) için:
CTprim = 600 A
CT sec = 5 A
IECEQUATION2415 V1 TR
(Denklem 34)
CTYıldızNokta=Nesneden
3)
bu CT girişini, ön işleme fonksiyon bloğu 4)'in dördüncü giriş kanalına bağlayan SMT
aracında yapılan bağlantıyı gösterir.
4)
Ön işleme bloğu olup, bağlı analog girişleri dijital olarak filtreleme ve aşağıdakileri
hesap etme görevi vardır:
Hesaplanan bu değerler bu durumda, bu ön işleme fonksiyon bloğuna bağlı olan,
IED'nin bütün yerleşik koruma ve kontrol fonksiyonları için kullanılabilir.
Eğer frekans izleme ve kompanzasyon gerekirse (bu ayar tipik olarak sadece elektrik
santrallerinde kurulan IED'ler için gereklidir) DFTReference ayar parametreleri buna
göre ayarlanmalıdır.
88
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 4
Analog girişler
1MRK 506 329-UTR -
4.2.3
Gerilim kanalları ayarı
IED, primer sistem miktarları kullandığından ana VT oranları IED tarafından
bilinmelidir. Bu ise her gerilim kanalı için VTsec ve VTprim parametreleri
ayarlanarak yapılır. Faz-faza değeri, her kanalın VT'den gelen faz-toprak
gerilimine bağlı olsa bile kullanılabilir.
4.2.3.1
Örnek
Aşağıdaki verilere sahip bir VT'yi göz önüne alın:
132kV 110V
3
3
(Denklem 35)
EQUATION2016 V1 EN
Aşağıdaki ayar kullanılmalıdır: VTprim=132 (kV cinsinden değer) VTsec=110 (V
cinsinden değer)
4.2.3.2
En sık kullanılan VT bağlantıları için VT girişlerinin bağlanmasını,
yapılandırılmasını ve ayarlanmasını gösteren örnekler
Şekil 42 dünya genelinde yaygın olarak kullanılan gerilim trafosu bağlantı ucu
işaretlemelerini göstermektedir:
+
+
UPri
USec
a)
A
(H1)
a
(X1)
A
(H1)
da
(X1)
A
(H1)
a
(X1)
N
(H2)
n
(X2)
N
(H2)
dn
(X2)
B
(H2)
b
(X2)
b)
c)
d)
en06000591.vsd
IEC06000591 V1 TR
Şekil 42:
VT bağlantı uçlarının yaygın kullanılan işaretlemeleri
Burada:
a)
bu belgede kullanılan sembol ve bağlantı ucu işaretlemesidir. Noktalarla işaretlenen
bağlantı uçları, aynı (pozitif) kutuplu primer ve sekonder sargı bağlantı uçlarını gösterir
b)
fazdan toprağa bağlantılı VT'ler için IEC (ANSI) standardı tarafından kullanılan eşdeğer
sembol ve bağlantı ucudur
c)
açık delta bağlantılı VT'ler için IEC (ANSI) standardı tarafından kullanılan eşdeğer sembol
ve bağlantı ucudur
d)
faz-faz bağlantılı VT'ler için IEC (ANSI) standardı tarafından kullanılan eşdeğer sembol ve
bağlantı ucudur
89
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 4
Analog girişler
1MRK 506 329-UTR -
Ulusal standartlara ve hizmet kuruluşu pratiklerine bağlı olarak VT’nin sekonder
anma geriliminin tipik olarak aşağıdaki değerlerden birine sahip olduğu dikkate
alınmalıdır.
•
•
•
•
•
100 V
110 V
115 V
120 V
230 V
IED bu değerlerin hepsini desteklemektedir ve bunların çoğu aşağıdaki örneklerde
gösterilecektir.
4.2.3.3
Üç faz toprak bağlı VT'nin IED'ye bağlanması için örnekler
Şekil 43üç faz toprak bağlı VT'nin IED kablo şeması hakkında bir örnek
göstermektedir. Ayrıca, IED'nin yerleşik koruma ve kontrol fonksiyonları için bu
ölçümü kullanılabilir kılmak amacıyla yapılması gerekenleri de özetlemektedir.
Doğru terminal adlandırma için, teslim edilen IED için bağlantı
şemalarına bakın.
L1
IED
L2
4
L3
66kV
3
66kV
3
66kV
3
2
3
110V
3
1
SMAI_20
110V
3
110V
3
IEC11000031-2-en.vsd
IEC11000031 V2 TR
Şekil 43:
Üç faz-toprak bağlı VT
90
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 4
Analog girişler
1MRK 506 329-UTR -
Burada:
1)
üç sekonder faz-toprak gerilimlerinin IED üzerinde üç VT girişine nasıl bağlanacağı
gösterilmektedir
2)
TRM veya AIM seçenekleridir ve burada bu üç gerilim girişi yer alır. Bu üç gerilim girişi
için, aşağıdaki ayar değerlerinin girilmesi gerektiği unutulmamalıdır:
VTprim =66 kV
VTsec = 110 V
Girilen değerlerin oranının her bir bağımsız VT'nin orana karşılık geldiği dikkate
alınmalıdır.
66
110
66
=
3
110
3
EQUATION1903 V1 EN
(Denklem 36)
3)
bunlar, Sinyal Matris Aracında (SMT) yapılan üç bağlantıdır. Bu bağlantılar bu üç
gerilim girişini, ön işleme fonksiyon bloğu 4)'in ilk üç giriş kanalına bağlar.
Fonksiyonların türüne bağlı olarak (ki bu gerilim bilgisini gerektirir) birden fazla ön
işleme fonksiyon bloğu bu üç VT girişine paralel olarak bağlanabilir.
4)
Ön işleme bloğu olup, bağlı analog girişleri dijital olarak filtreleme ve aşağıdakileri
hesap etme görevi vardır:
•
•
•
dört giriş kanalının hepsi için temel frekans fazörü
dört giriş kanalının hepsi için harmonik içerik
ilk üç giriş kanalı için temel frekans fazörlerini kullanarak pozitif, negatif ve sıfır
dizi miktarlarını (sekans miktarları için kanal bir referans olarak alınır)
Hesaplanan bu değerler bu durumda, yapılandırma aracındaki bu ön işleme fonksiyon
bloğuna bağlı olan, IED'nin bütün yerleşik koruma ve kontrol fonksiyonları için
kullanılabilir. Bu uygulama için, ön işleme ayarlarının çoğu varsayılan değerler olarak
bırakılabilir.
91
Uygulama Kılavuzu
92
Bölüm 5
Yerel insan-makine arayüzü
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 5
Yerel insan-makine arayüzü
5.1
Yerel HMI
IEC12000175 V1 TR
Şekil 44:
Yerel insan-makine arayüzü
IED’nin LHMI’ı aşağıdaki elemanlardan oluşur:
•
•
•
•
Ekran (LCD)
Düğmeler
LED göstergeleri
Haberleşme portu
LHMI, ayar yapmak, izlemek ve 'yi kontrol etmek için kullanılır.
5.1.1
Ekran
LHMI 320 x 240 piksel çözünürlükte bir grafik monokrom ekrana sahiptir.
Karakter boyutu değişebilir. Ekranda görüntülenebilen karakterlerin ve satırların
miktarı, seçilen görünüm özelliklerine ve karakter boyutuna bağlıdır.
Ekran dört temel alana bölünmüştür.
93
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 5
Yerel insan-makine arayüzü
1MRK 506 329-UTR -
GUID-97DA85DD-DB01-449B-AD1F-EEC75A955D25 V3 TR
Şekil 45:
Ekran yerleşimi
1 Yol
2 İçerik
3 Durum
4 Kaydırma çubuğu (gerektiğinde görülür)
Fonksiyon düğmesi paneli hangi eylemlerin, hangi fonksiyon düğmeleriyle
yapılabileceğini gösterir. Her fonksiyon düğmesinin bir LED göstergesi vardır ve
bunlar düğmenin kontrol ettiği eylem için bir gösterge sinyali işlevi görür. LED
gösterge ilgili sinyale PCM600 ile bağlıdır.
IEC12000025 V1 TR
Şekil 46:
Fonksiyon düğme paneli
Alarm LED paneli, alarm LED’lerinin metin etiketlerini istek üzerine gösterir.
94
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 5
Yerel insan-makine arayüzü
1MRK 506 329-UTR -
GUID-D20BB1F1-FDF7-49AD-9980-F91A38B2107D V1 TR
Şekil 47:
Alarm LED paneli
Fonksiyon düğmeleri ve alarm LED panelleri aynı anda görüntülenemez. Her
panel, Çoklu sayfa düğmesine veya fonksiyon düğmelerinden birine basılarak
görüntülenir. ESC düğmesine basıldığında panel ekrandan kaldırılır. Her panelin
genişliği dinamiktir ve bu genişlik panelde gösterilecek etiket dizisinin uzunluğuna
bağlıdır.
5.1.2
LED'ler
LHMI ekranının üzerinde üç koruma LED'i vardır: Hazır, Başlat ve Açma.
LHMI’nin önünde 15 adet programlanabilen alarm LED'i bulunur. Her LED üç
farklı durumu yeşil, sarı ve kırmızı renklerde gösterir. Her üç renkli LED ile ilgili
alarm metinleri üç sayfaya ayrılır.
Uygun LED'lerin bulunduğu 3 ayrı sayfa vardır. Bir LED grubundaki 15 adet üç
renkli LED, 45 farklı sinyale işaret edebilir. Üç LED grubu bulunduğu dikkate
alındığında toplam olarak 135 adet sinyal verilebilir. LED’ler PCM600 ile
yapılandırılabilir ve işletim modu LHMI veya PCM600 üzerinden seçilebilir.
5.1.3
Tuş Takımı
LHMI tuş takımı üzerinde, farklı görünümler veya menüler arasında hareket
etmekte kullanılan basma düğmeleri vardır. Basma düğmeleri ayrıca alarmları
kabul etmek, göstergeleri resetlemek, yardım sunmak ve yerel ile uzak kontrol
modları arasında geçiş yapmak için de kullanılır.
Tuş takımı üzerinde ayrıca, menü kısa yolu veya kontrol düğmesi olarak
programlanabilecek basma düğmeleri de vardır.
95
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 5
Yerel insan-makine arayüzü
1MRK 506 329-UTR -
1
18
2
19
3
20
4
21
5
22
6
7
8
9
10
11 12
13 14 15 16 17
IEC11000247 V1 TR
Şekil 48:
Nesne kontrolü, gezinme ve komut basma düğmeleri ve RJ-45
iletişim portuna sahip LHMI tuş takımı
1...5 Fonksiyon düğmesi
6
Kapat
7
Açık
8
Çıkış
9
Sol
10
Aşağı
11
Yukarı
12
Sağ
13
Tuş
14
Enter
15
Uzak/Yerel
16
Kanal Yolu LED
17
Kullanımda değil
18
Çoklu sayfa
19
Menü
20
Sıfırla
21
Yardım
22
İletişim portu
5.1.4
Yerel HMI işlevselliği
5.1.4.1
Koruma ve alarm göstergesi
Koruma göstergeleri
Koruma gösterge LED’leri Hazır, Başlat ve Açma'dır.
Başlat ve açma LED'leri bozulum kaydedici aracılığıyla
yapılandırılır.
96
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 5
Yerel insan-makine arayüzü
1MRK 506 329-UTR -
Tablo 3:
Hazır LED (yeşil)
LED durumu
Açıklama
Kapalı
Yardımcı gerilim besleme bağlantısı kesik.
Açık
Normal çalışma.
Yanıp sönüyor
İç arıza oluştu.
Tablo 4:
Başlatma LED'i (sarı)
LED durumu
Açıklama
Kapalı
Normal çalışma.
Açık
Koruma fonksiyonu başladı ve gösterge mesajı görüntülendi.
•
Yanıp sönüyor
Yanıp sönen sarı LED sürekli yanan sarı LED’e göre yüksek önceliklidir.
LED test modundadır ve koruma fonksiyonları kilitlenmiştir.
•
Tablo 5:
Başlangıç göstergesi mandallanıyor ve iletişim üzerinden veya
üzerine basarak resetlenmeli.
IED test modunu bitirdiğinde gösterge kaybolur ve kilitleme açılır.
Açma LED'i (kırmızı)
LED durumu
Açıklama
Kapalı
Normal çalışma.
Açık
Koruma fonksiyonu açıldı ve gösterge mesajı görüntülendi.
•
Başlangıç göstergesi mandallanıyor ve iletişim üzerinden veya
üzerine basarak resetlenmeli.
Alarm göstergeleri
Programlanabilen 15 adet üç renkli LED, alarm göstergesi olarak kullanılır. LED
kilitlerinden herhangi birine bağlanmış olan bir alarm/durum sinyali, yapılandırma
sırasında üç LED renginden birine atanabilir.
97
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 5
Yerel insan-makine arayüzü
1MRK 506 329-UTR -
Tablo 6:
LED durumu
Alarm göstergeleri
Açıklama
Kapalı
Normal çalışma. Tüm aktifleştirme sinyalleri kapalı.
Açık
•
•
•
•
•
Yanıp
sönüyor
•
•
•
5.1.4.2
Follow-S dizisi: Aktifleştirme sinyali açık.
LatchedColl-S dizisi: Aktifleştirme sinyali açık veya kapalı, ancak gösterge
onaylanmadı.
LatchedAck-F-S dizisi: Gösterge onaylandı ancak aktifleştirme sinyali hala açık.
LatchedAck-S-F dizisi: Aktifleştirme sinyali açık veya kapalı, ancak gösterge
onaylanmadı.
LatchedReset-S dizisi: Aktifleştirme sinyali açık veya kapalı, ancak gösterge
onaylanmadı.
Follow-F dizisi: Aktifleştirme sinyali açık.
LatchedAck-F-S dizisi: Aktifleştirme sinyali açık veya kapalı, ancak gösterge
onaylanmadı.
LatchedAck-S-F dizisi: Gösterge onaylandı ancak aktifleştirme sinyali hala açık.
Parametre yönetimi
LHMI ifadesi IED parametrelerine erişim amacıyla kullanılır. Üç tip parametre
okunabilir ve yazılabilir.
•
•
•
Sayısal değerler
Dizi değerleri
Numaralandırılmış değerler
Sayısal değerler tam sayı veya ondalık formatta sunulur ve minimum ve
maksimum değerleri vardır. Karakter dizilerinde her bir karakter ayrı ayrı
değiştirilebilir. Numaralı değerlerin önceden tanımlanmış seçilebilir değerleri vardır.
5.1.4.3
Ön iletişim
LHMI’de bulunan RJ-45 portu ön iletişimi etkin kılar.
•
Kablonun porta bağlantısı başarılıysa soldaki yeşil sistem bağlantısı LED’i
yanar.
98
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 5
Yerel insan-makine arayüzü
1MRK 506 329-UTR -
GUID-D71BA06D-3769-4ACB-8A32-5D02EA473326 V1 TR
Şekil 49:
RJ-45 iletişim portu ve yeşil gösterge LED'i
1 RJ-45 konnektörü
2 Yeşil gösterge LED'i
Bilgisayar modemsiz bir kablo ile IED’nin önündeki porta bağlandığında IED’nin
DHCP sunucusu ön arayüz için bilgisayara bir IP adresi atar, eğer DHCPSunucusu
= Açık. Önde bulunan portun varsayılan IP adresi 10.1.150.3'tür.
IED’nin ön portunu bir LAN’a bağlamayın. Ön porta yalnız
üzerinde PCM600 kurulu tek bir yerel PC bağlayın.
99
Uygulama Kılavuzu
100
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 6
Empedans koruma
6.1
Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho
karakteristik ZQMPDIS (21)
6.1.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve
mho karakteristik
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
ZQMPDIS
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
21
S00346 V1 TR
6.1.2
Uygulama
Alt iletim şebekeleri giderek genişletilmekte ve çok daha karmaşık hale gelmekte,
çok sayıda ve farklı uzunluklarda çok devreli ve/veya çok bağlantı uçlu hattın bir
araya gelmesiyle oluşmaktadır. Şebekedeki bu değişiklikler normalde, güç
sistemindeki güvenlik seviyesinin aynı kalması veya daha da artırılabilmesi için
arıza giderme donanımından daha fazlasını talep eder.
Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik ( ZQMPDIS) faz-faz ve
faz toprak arızaları için beş bölgenin hepsinde de eşzamanlı ölçüm ile birlikte tam
tertip mesafe koruma fonksiyonudur. Bu fonksiyon beş ayrı ters çevrilebilir yönlü
bölge ile donatılmıştır. Bu ise yerleşik bir yedeklilik ile hızlı ve güvenilir
işlevsellik sunar. Her bölgenin, reaktif ve omik menzili ve sıfır dizi
kompanzasyonu için kendi bağımsız ayarı vardır.
ZQMPDIS faz-toprak ve faz-faz döngüleri için aşağıdaki modlarda çalışmak üzere
tasarlanmıştır: dörtgen karakteristik, mho karakteristik ve birleşik dörtgen ve mho
karakteristik. Mho röleleri diğer mesafe koruma karakteristiğinden daha basittir,
fakat bunlar faz toprak döngüleri için kendisinde bulunan omik menzil sorunu
vardır. Dörtgen karakteristiğin sabit omik menzili olduğundan faz toprak döngüleri
için uygundur. Bu koşullarda, mho ve dörtgen karakteristik için optimize edilmiş
bir birleşim faz-faz döngüleri için mho ve faz toprak döngüleri için dörtgen
yaparak mesafe koruması yapılabilir. Bölgenin farklı döngüleri için farklı
karakteristiklerin eşzamanlı olarak seçilmesi özelliği ZQMPDIS 'i çok etkin bir
mesafe koruma fonksiyonu haline getirir.
101
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
6.1.2.1
1MRK 506 329-UTR -
Sistem topraklama
Koruma sistemi tasarımında, kullanılacak sistem topraklama türünün önemli bir
rolü vardır. Mesafe koruma ile ilgili bazı ipuçları aşağıda verilmiştir.
Doğrudan topraklı şebekeler
Doğrudan topraklı sistemlerde, trafo nötrleri trafo nötrü ile toprak arasında
herhangi bir empedans olmadan doğrudan toprağa bağlanır.
xx05000215.vsd
IEC05000215 V1 EN
Şekil 50:
Doğrudan topraklı şebeke
Toprak arıza akımı, kısa devre akımı kadar hatta bundan da yüksektir. Seri
empedanslar arıza akımının büyüklüğünü belirler. Şönt admitansının toprak arıza
akımı üzerinde çok sınırlı etkisi vardır. Ancak, uzun iletim hatlarına sahip
şebekelerde şönt admitansının toprak arıza akımı üzerinde belli düzeyde marjinal
etkileri yine de olabilir.
L1 fazında tek faz topraktatoprak arıza akımı denklem 37 örneğine göre
hesaplanabilir:
3I 0 =
3 × U L1
Z1 + Z 2 + Z 0 + 3Z f
=
U L1
Z1 + Z N + Z f
(Denklem 37)
EQUATION1267 V3 EN
Burada:
UL1
arıza öncesinde arızalı fazdaki fazdan toprağa gerilimdir (kV).
Z1
pozitif dizi empedanstır (Ω/faz)
Z2
negatif dizi empedanstır (Ω/faz)
Z0
sıfır dizi empedanstır (Ω/faz)
Zf
arıza empedansıdır (Ω), genellikle dirençlidir
ZN
toprak geri dönüş empedansı; (Z0-Z1)/3'te tanımlandığı şekilde
Sağlıklı fazlardaki gerilim genellikle fazdan toprağa nominal gerilimin %140’ından
azdır. Bu da nominal fazdan faza nominal gerilimin yaklaşık %80’ine karşılık gelir.
Doğrudan topraklı şebekelerdeki yüksek sıfır dizi akımın yüksek olması, toprak
arızalarını tespit etmek için empedans ölçüm tekniklerinin kullanılmasına olanak
102
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
verir. Ancak, mesafe korumanın yüksek dirençli arızaları tespit etme özelliği
sınırlıdır ve bu nedenle bu durumlarda her zaman arıza giderme işlemini
yürütebilecek diğer koruma fonksiyonları ile tamamlanmalıdır.
Efektif topraklı şebekeler
Bir şebekede toprak arıza faktörü fe 1,4’den daha az ise, bu şebeke efektif topraklı
olarak tanımlanır. Toprak arıza faktörü denklem 38 örneğine göre tanımlanmıştır.
fe =
U max
U pn
(Denklem 38)
EQUATION1268 V3 EN
Burada:
Umax
tek fazdan-toprağa arızada sağlıklı fazlardan birindeki en yüksek temel frekans gerilimidir.
Upn
fazdan-toprağa arıza öncesi temel frekans gerilimi.
Efektif topraklı şebekelerin başka bir tanımı ise, şebeke empedanslarının simetrik
bileşenleri arasında aşağıdaki ilişkinin geçerli olduğu durumdur, bakınız denklem
39 ve denklem 40.
X 0 < 3 × X1
EQUATION2122 V1 EN
(Denklem 39)
R0 £ R1
EQUATION2123 V1 EN
(Denklem 40)
Burada
R0
dirençli sıfır dizi menzil
X0
reaktif sıfır dizi menzil
R1
dirençli pozitif dizi menzil
X1
reaktif pozitif dizi menzil
Efektif topraklı şebekelerdeki toprak arıza akımının büyüklüğü, toprak arızalarını
tespit edecek empedans ölçüm elemanları için yeterince yüksektir. Bununla
birlikte, doğrudantopraklı şebekelerde, mesafe korumanın yüksek dirençli arızaları
tespit etme özelliği sınırlıdır ve bu nedenle bu durumlarda her zaman arıza giderme
işlemini yürütebilecek diğer koruma fonksiyonları ile tamamlanmalıdır.
Yüksek empedans topraklı şebekeler
Yüksek empedans şebekelerde, sistem trafolarının nötrü çoğunlukla yüksek bir
dirence paralel bir reaktans üzerinden toprak ile yüksek empedans üzerinden
bağlanmıştır.
103
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Bu tür şebekeler çoğunlukla radyal olarak işletilir, ancak gözlü şebekelerin
işletilmesi de bulunabilir.
Bu tür şebekelerde tipik olan, toprak arıza akımının büyüklüğünün, kısa devre
akımıyla karşılaştırıldığında çok düşük olmasıdır. Sağlıklı fazlardaki gerilim, arıza
sırasında faz geriliminin büyüklüğünün √3 katına kadar erişir. Sıfır sekans gerilim
(3U0), alçak gerilim düşüş dağılımı nedeniyle şebeke üzerinde farklı yerlerde aynı
büyüklüğe sahiptir.
Toplam arıza akımının büyüklüğü, denklem 41 örneğine göre hesaplanabilir.
I R 2 + ( IL - IC )
3I 0 =
2
(Denklem 41)
EQUATION1271 V3 EN
Burada:
3I0
toprak arıza akımıdır (A)
IR
nötr nokta dirençten geçen akımdır (A)
IL
nötr nokta reaktörden geçen akımdır (A)
IC
toplam kapasitif toprak arıza akımıdır (A)
Nötr nokta reaktör normal olarak, reaktif akımın şebekeden gelen kapasitif akımı
dengeleyeceği pozisyona ayarlanabileceği şekilde tasarlanmıştır, bu da aşağıda
gösterilmiştir:
wL =
1
3 ×w × C
(Denklem 42)
EQUATION1272 V1 EN
Ic
IR
Ic
Ic
IL
en05000216.vsd
IEC05000216 V1 EN
Şekil 51:
Yüksek empedans topraklı şebeke
Yüksek empedans topraklı şebekelerin çalışması, tüm önemli arızaların çok hızlı
giderilmesini gerektiren doğrudan topraklı şebekelerin işletilmesiyle
karşılaştırıldığında farklıdır. Yüksek empedans topraklı şebekelerde, bazı sistem
operatörleri tek fazdan toprağa arızaları derhal gideremeyebilir; hattı durum müsait
olduğunda temizlerler. Çoklu arızalarda, çoğu şebeke operatörü iki toprak
104
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
arızasından birini seçici olarak sıfırlamak isteyebilir. Bu tür bir olgunun üstesinden
gelebilmek için, Faz önceliği mantığı (PPLPHIZ) adında ayrı bir fonksiyon orta ve
alt iletim ağı için gereklidir.
Bu tür şebekelerde, toprak arızalarının tespitinde ve giderilmesinde mesafe koruma
genellikle kullanılamaz. Toprak arıza akımının büyüklüğünün az olması, sıfır
sekans ölçüm elemanlarının ölçümü başlatmamasına sebep olabilir ya da hassasiyet
kabul edilemeyecek kadar düşük olacaktır. Bu nedenle, tek fazdan toprağa
arızalardaki arızanın giderimi için yüksek hassasiyette ayrı bir toprak-arıza
koruması gerekir.
6.1.2.2
Uzak uçtan arıza iç besleme
İletim şebekelerinin tümü ve alt iletim şebekelerinin çoğunluğu örgülü olarak
işletilir. Bu tür şebekelerde tipik olan, uzak uçtan gelen arıza iç beslemenin
arızanın korumalı hatta oluşması durumunda gerçekleşmesidir. Arıza akımı iç
besleme, mesafe koruma tarafından görülen arıza empedansını büyütecektir. Bu
etki hem koruma sisteminin planlaması yapılırken hem de ayarlar yapılırken
dikkate alınmalıdır.
Şekil 52 örneğinde görülen durumda, A tarafındaki bara gerilimi UA için denklem
şöyledir:
UA = IA ·p ·ZL + (IA+IB)· Rf
(Denklem 43)
EQUATION1273-IEC-650 V1 EN
Eğer UA'yı IA ile bölersek, A tarafında IED’de bulunan Z’yi elde ederiz.
ZA =
UA
IA
= p ·ZL +
EQUATION1274-IEC-650 V1 EN
IA + IB
·Rf
IA
(Denklem 44)
İç besleme faktörü (IA+IB)/IA yerel ve uzak uçlardaki kaynak empedanslarının
farklarına bağlı olarak, çok yüksek yani 10-20 civarında olabilir.
105
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
ESA
ZSA
UA
A
IA
p*ZL
(1-p)*ZL
IB
UB
B ZSB
ESB
ZL
Z<
Rf
Z<
IEC09000247-1-en.vsd
IEC09000247 V1 EN
Şekil 52:
Uzak hat ucundan gelen arıza akım iç beslemenin etkisi
Uzak hat ucundan gelen arıza akım iç beslemenin etkisi, mesafe korumaya ek
korumanın yapılmasını sağlayacak en önemli faktörlerden biridir.
Hat üzerindeki yük çok ağır olduğunda dışa aktarım ucundaki mesafe korumada
aşırı menzil eğilimi görülür. Bu olgunun üstesinden gelebilmek için IED içerisinde
tümleşik bir program vardır ve bu program, gönderen uçtaki bölge 1’in aşırı menzil
eğilimini dengeler. Bu fonksiyon için herhangi bir ayar yapılması gerekmez.
6.1.2.3
Kısa hat uygulaması
Kısa, orta ve uzun hatların tanımı IEEE Std C37.113-1999'da bulunabilir. Uzunluk
sınıflandırması korumalı hattın bağlantı ucundaki kaynak empedansının korumalı
hattın empedansına oranına (SIR) göre yapılır. 4 veya üzeri bir SIR değeri
genellikle kısa bir hattı tanımlar. SIR değerleri 0,5’ten büyük, 4’ten küçük olan
hatlar orta mesafe hat olarak tanımlanır.
Kısa mesafe hat uygulamalarında, dikkate alınacak temel konu yeterli arıza direnci
elde edilmesidir. Yük aşımı çok sık görülmez. Kısa hat olarak kabul edilen hatların
sabit bir uzunluğu yoktur; gerilim ve kaynak empedansı gibi sistem parametrelerine
bağlıdır, bakınız tablo 7.
Tablo 7:
Hat kategorisi
Kısa ve çok kısa hatların tanımı
Un
110 kV
Un
500 kV
Çok kısa hat
1,1-5,5 km
5-25 km
Kısa hat
5-11 km
25-50 km
Çok kısa hat uygulamalarında, düşük menzil bölge 1 kullanılamaz, çünkü hat
boyunca gerilim düşüş dağılımı çok düşük olacak ve bu da aşırı menzil riski
yaratacaktır. Kısa hatların çok yüksek SIR (>30) değerleri varsa ve bunlar gerilim
ölçümü için CVT ile birlikte mevcut ise, gerilim geçişlerini ve böylece bölge 1 aşırı
menzili eğilimini azaltmak için, CVT filtresine sahip olunması önerilir. CVT filtre
ayarı Açık olarak bu yüksek SIR hatları için ayarlanmalıdır.
106
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Yük aşımı genellikle kısa hat uygulamaları için sorun değildir, bu yüzden yük aşım
fonksiyonu kapatılabilir, yani YükAşımModux (burada x ifadesi seçilen bölgeye
bağlı olarak 1-5 arasındadır) = Kapalı olarak ayarlanır. Bu da dirençli yakın
arızaların tespiti olanağını artırır.
6.1.2.4
Uzun iletim hattı uygulaması
Uzun iletim hatlarında yük aşımı genellikle önemli bir sorun olarak kabul edilir.
Uzun bir hattın uzak ucundaki fazdan toprağa arıza için yüksek seviyede hassasiyet
elde etmek, hat yükünün ağır olduğu durumlarda çok zordur.
Mesafe koruma performansı açısından uzun hat olarak kabul edilebilecek hatların
bilgileri tablo 8 örneğinde verilmiştir.
Tablo 8:
Hat kategorisi
Uzun hatların tanımı
Un
110 kV
Un
500 kV
Uzun hatlar
77 km - 99 km
350 km - 450 km
Çok uzun hatlar
> 99 km
> 450 km
Yük aşımı algoritmasındaki ikili bilgilerin kullanılabilmesi olanağı, yüksek dirençli
arızaların tespitine ve aynı zamanda güvenliğin artırılmasına olanak tanır (yük
aşımı nedeniyle istenmeyen açma riskleri yok edilir). Yük aşımı algoritması ile
birlikte ayrıca körleştirici kullanabilme olanağı emniyeti önemli derecede artırır;
ancak aynı zamanda güvenilirliği düşürebilir çünkü körleştirici dairenin işletim
alanının büyük bir kısmını kesebilir (şekil 62 çiziminin sağ tarafına bakınız).
Ağır yüklü iletim hatları için yük ayırt etme fonksiyonlarından en az birinin
kullanılması önerilir.
6.1.2.5
Ortak bağlaşımlı paralel hat uygulaması
Genel
Yeni hatlar için gereken alanı bulma zorlukları nedeniyle, şebekelerde paralel hat
kullanımı giderek artmaktadır.
Paralel hatların aralarındaki ortak bağlaşım nedeniyle, bu hatlar üzerinde ölçüm
hataları meydana gelmektedir. Hatların ortak bağlaşıma sahip olabilmesi için aynı
gerilimde olmaları gerekmez. Bazı durumlarda birbirinden 100 metre veya daha
uzakta olan hatlar arasında da kuplaj bulunabilir. Ortak bağlaşım arıza noktasındaki
sıfır dizi empedansı etkiler, ancak normal olarak gerilim evirmeye neden olmaz.
Hat empedanslarının analitik hesaplamalarından da görüleceği gibi, pozitif ve
negatif dizilerin ortak empedansları öz empedansın çok küçük (< %1-2) bir
kısmıdır ve genel uygulamada göz ardı edilebilir.
107
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Uygulama açısından bakıldığında, koruma fonksiyonunun ayarları yapılırken
dikkate alınması gereken üç tip şebeke yapılandırması (sınıfı) vardır.
Şebeke yapılandırma sınıfları aşağıda verilmiştir:
1.
2.
3.
Ortak pozitif ve sıfır dizi şebekesine sahip paralel hat
Ortak pozitifli fakat izole sıfır dizi şebekeli paralel devreler
Pozitif ve sıfır dizi kaynaklarının izole edildiği paralel devreler.
Sınıf 3 şebekelere bir örnek olarak 400kV hat ile demiryolu havai hatları arasındaki
ortak bağlaşım gösterilebilir. Bu tip ortak bağlaşım kullanılmakla birlikte çok
yaygın değildir ve bu kılavuzda bunlara daha fazla yer verilmemiştir.
Her şebeke sınıfı için üç farklı topoloji mevcuttur; paralel hat çalışır durumda,
servis dışı olabilir ve servis dışı ve her iki ucundan topraklanmış olabilir.
Mesafe koruma bölge 1’in menzili, paralel hattın çalışma koşullarına bağlı olarak
farklı olabilir. Bu da paralel hattın çalışır durumda olduğu, servis dışı ve her iki
ucundan topraklandığı durumlarda farklı ayar grupları kullanılarak belirlenebilir.
IED içindeki mesafe koruma özelliği, ölçüm üzerinde tek fazdan toprağa arızalarda
sıfır sekans ortak bağlaşım etkisini aşağıdaki şekillerde dengeleyebilir:
•
•
Aynı ayar parametre grubu içerisinde, farklı mesafe bölgeleri için toprak-geri
dönüş kompanzasyonunu etkileyecek farklı ayar değerleri kullanma seçeneği.
Korumalı çok devreli hatta farklı çalışma koşulları için farklı ayar parametre
gruplarının kullanılması.
Çok devreli hatların büyük çoğunluğunda iki paralel çalışma devresi bulunur.
Paralel hat uygulamaları
Bu tür şebekelerde, paralel iletim hatları her iki uçta ortak düğümlerde sonlanır.
Aşağıda verilenler en sık kullanılan çalışma modlarıdır:
1.
2.
3.
çalışır durumda paralel hat.
servis dışı ve her iki ucundan topraklanmış paralel hat
servis dışı ve topraklanmamış paralel hat.
Çalışır durumda paralel hat
Bu uygulama çok yaygın olup tüm normal alt iletim ve iletim şebekelerinde kullanılır.
A
B
Z0m
Z<
Z<
IEC09000250_1_en.vsd
IEC09000250 V1 EN
Şekil 53:
Sınıf 1, çalışır durumda paralel hat
108
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Hatların eşdeğer devreleri basitleştirilebilir, bakınız şekil 54.
Z0 -Z0m
A
Z0m
C
Z0 -Z0m
B
IEC09000253_1_en.vsd
IEC09000253 V1 EN
Şekil 54:
Uzak barada tek fazdan toprağa arızası olan çift devreli, paralel
işletim hattının eşdeğer sıfır dizi empedans devresi
Eğer korumalı hattaki akımla karşılaştırıldığında paralel hattaki akım negatifse,
yani, paralel hattaki akım korunan hattaki akımla karşılaştırıldığında ters yöndeyse,
mesafe fonksiyonu aşırı menzil olacaktır. Eğer akımların yönü aynı ise mesafe
koruma düşük menzil olacaktır.
Uzak hattan gelen arıza akımı iç besleme zayıfsa, maksimum aşırı menzil olacaktır.
Uzak hat ucundan gelen arıza akımı iç beslemenin sıfır olduğu durumda, paralel
hattaki A ve B arasındaki hat uzunluğunun ‘p’ birimindeki tek fazdan toprağa arıza
dikkate alınıyorsa, A tarafındaki arızalı faz gerilimi UA denklem 45 örneğinde
gösterildiği gibidir.
UA = p × Z1L ( Iph + KN × 3I0 + KNm × 3I0p )
(Denklem 45)
IECEQUATION1278 V1 EN
Sıfır sekans ortak bağlaşım, paralel hattın normal çalışması sırasında, korumalı
devredeki mesafe korumanın menzilini azaltabilir. Menzildeki azalma, arızaya en
yakın IED’de akım iç beslemenin olmamasıyla belirgin hale gelir. Bu menzil
azalması normal olarak %15'ten daha azdır. Ancak, menzil hattın bir ucundan
azaldığında, hattın karşı ucunda bununla orantılı olarak artar. Böylece, buradaki
%15 menzil azalması müsaadeli düşük menzil düzenin çalışmasını önemli derecede
etkilemez.
Servis dışı ve topraklanmamış paralel hat
A
B
Z0m
Z<
Z<
en05000223.vsd
IEC05000223 V1 TR
Şekil 55:
Paralel hat servis dışı ve topraklanmamış.
109
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Paralel hat servis dışı olduğunda ve topraklanmadığında, bu hat üzerindeki sıfır dizi
toprağa yalnız hat admitansı üzerinden akabilir. Hat admitansı yüksektir, bu da
paralel hattaki sıfır dizi akımı çok düşük değerlerde kalacak şekilde sınırlar.
Hattaki sıfır sekans ortak empedans, arızalı bir devredeki mesafe korumanın
ölçümünü etkilemez.
Her iki uçtaki düşük menzilli bölgelerin, korunan devrenin ortasında yeterli
derecede üst üste gelmesini (en az %10) garantileyin.
A
B
Z0m
Z<
Z<
IEC09000251_1_en.vsd
IEC09000251 V1 EN
Şekil 56:
Paralel hat servis dışı ve topraklanmış
Paralel hattın servis dışı olduğu ve paralel hatta sıfır dizi akımın akabilmesi için hat
akım trafolarının bara tarafındaki her iki uçta topraklandığı durumlarda, paralel
hatlardaki eşdeğer sıfır sekans devre şekil 57 çiziminde gösterildiği gibi olacaktır.
A
Z0 - Z0m
I0
Z0m
Z0 -Z0m
B
I0
C
IEC09000252_1_en.vsd
IEC09000252 V1 EN
Şekil 57:
Her iki uçta bir devrenin devre dışı ve topraklanmış olduğu şekilde
çalışan, çift devre hattın eşdeğer sıfır dizi empedans devresi
Burada eşdeğer sıfır dizi empedans, (Z0-Z0m)/Z0-Z0m+Z0m ile paralel olarak Z0Z0m’ye eşittir, ki bu da denklem 46 örneğine eşittir.
2
Z0 E =
2
Z 0 - Z0 m
EQUATION2002 V1 EN
Z0
(Denklem 46)
Mesafe ölçümü üzerindeki etkisi kayda değer bir menzil aşımı olacaktır, bu da
ayarların hesaplanması sırasında dikkate alınmalıdır. Hat işletildiğinde menzili
önemli derecede azaltacağından, bu çalışma koşulları için ayrı bir ayar grubu
kullanılması tavsiye edilir.
110
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Servis dışı ve topraklanmamış paralel hat
A
B
Z0m
Z<
Z<
IEC09000254_1_en.vsd
IEC09000254 V1 EN
Şekil 58:
Servis dışı ve topraklanmamış paralel hat.
Paralel hat servis dışı olduğunda ve topraklanmadığında, bu hat üzerindeki sıfır dizi
toprağa yalnız hat admitansı üzerinden akabilir. Hat admitansı çok yüksektir, bu da
paralel hattaki sıfır dizi akımını çok küçük değerlere sınırlar. Uygulamada, uzak
baradaki arızalarda eşdeğer sıfır dizi empedans devresi şekilde gösterilen devre
şeklinde basitleştirilebilir. 58
Hattaki sıfır sekans ortak empedans, arızalı bir devredeki mesafe korumanın
ölçümünü etkilemez. Bunun anlamı, düşük menzilli mesafe koruma bölgesinin
menzilinin, çalışma koşulları nedeniyle eşdeğer sıfır dizi empedansın paralel
sistemin devre dışı kalması ve her iki ucunun topraklanması koşuluna göre
ayarlanırsa azalacak olmasıdır.
A
Z0 - Z0m
I0
Z0m
I0
Z0 - Z0m
C
B
IEC09000255_1_en.vsd
IEC09000255 V1 EN
Şekil 59:
Bir devresinin bağlantısı kesilmiş ve topraklanmamış çift devre hat
için eşdeğer sıfır dizi empedansı
Menzildeki azalma denklem 47 örneğinde gösterilmiştir.
(
(
)
)
1
2
× 2 × Z1 + Z 0 E + R f
Zm0
3
KU =
= 11
Z 0 × 2 × Z 1 + Z 0 + 3R f
× 2 × Z1 + Z 0 + R f
3
EQUATION1284 V1 EN
(
)
(Denklem 47)
Her iki uçtaki düşük menzilli bölgelerin, korunan devrenin ortasında yeterli
derecede üst üste gelmesini (en az %10) garantileyin.
6.1.2.6
Saplamalı hat uygulaması
111
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
IA
A
T
Z<
IB
F
B
Z<
IC
-IB
Z<
C
IEC09000160-2-en.vsd
IEC09000160 V2 EN
Şekil 60:
Otomatik trafolu saplamalı hat örneği
Bu uygulama "Uzak uçtan arıza iç besleme" bölümünde vurgulanan benzer bir
soruna neden olmaktadır. Buradaki sorun arıza akım iç besleme nedeniyle ölçülen
empedans artışıdır. Örneğin, T noktası ile B trafosu arasındaki arızalar için A ve
C’de ölçülen empedans aşağıdaki gibidir:
ZA =ZAT +
IA + IC
·ZTF
IA
(Denklem 48)
DOCUMENT11524-IMG3509 V2 EN
ZC = ZTrf + ( ZCT +
U2
IA + IC
·ZTF) ·( )2
U1
IC
(Denklem 49)
DOCUMENT11524-IMG3510 V2 EN
Burada:
ZAT ve ZCT
T noktasına A’dan C’ye trafolardan gelen hat empedansıdır.
IA ve IC
T ve B arasındaki arıza için, A’dan C’ye trafolardan gelen arıza akımıdır.
U2/U1
Trafonun U1 tarafındaki trafo empedansının U2 ölçüm tarafına göre dönüşüm oranı
(akım ve gerilim mesafe fonksiyonunun, trafonun U2 tarafından alındığı varsayılmıştır).
ZTF
T noktasından arızaya (F) hat empedansıdır.
ZTrf
Trafo empedansı
112
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Bu örnekte, T ve B arasındaki bir arıza için, T noktasından arızaya ölçülen
empedans, T noktasından arızaya giden akımların toplamının IED akımına
bölünmesiyle tanımlanan bir faktör kadar artırılacaktır. C’deki IED için yüksek
gerilim U1 tarafındaki empedansın, trafo oranı ile ölçme gerilim seviyesine transfer
edilmesi gerekmektedir.
Topolojiden kaynaklanan bir diğer güçlük ise bir uçtan gelen akımın, korumalı hat
üzerindeki arıza için ters yönlü olabilmesidir. Örneğin B'den T’ye mesafe
korumanın yanlış yönde ölçüm yapacağı varsayıldığında, T’deki arızalar için C’den
gelen akım, sistem parametrelerine bağlı olarak B’den C’ye ters yönde gidebilir
(bakınız şekil 60, kesik çizgili alan).
Üç uçlu uygulamalarda IED’lerin arkasındaki kaynak empedansa bağlı olarak,
korunan nesnenin empedanslarına ve arıza konumuna bağlı olarak bir uçta bölge 2
açma veya bir uçta sıralı açma kabul edilmesi gerekebilir.
Genelde bu tip bir uygulama için, bir yandan bölgelerin üst üste gelmesine olanak
tanırken diğer yanda yeterli hassasiyete sahip olan, bölge 1’in diğer ayarlarına
müdahale etmeyen bölge 1 ayarlarını, selektivite çakışmaları olmadan seçebilmek
zordur. Uygun ayarların belirlenebilmesi ve doğru iletişim düzeninin seçilebilmesi
için dikkatlice yapılacak arıza hesaplamaları gereklidir.
Arıza direnci
Tek fazdan toprağa arızalar için mesafe koruma performansı çok önemlidir, çünkü
iletim hatlarındaki arızaların %70’inden fazlası normalde tek fazdan toprağa
arızalardır. Bu arızalarda, arıza direnci üç bölümden oluşur: ark direnci, kule yapısı
direnci ve kule ayaklarının direnci. Ark direnci Warrington formülüne göre
hesaplanabilir:
Rarc =
28707 × L
I1.4
EQUATION1456 V1 EN
(Denklem 50)
burada:
L
arkın uzunluğunu (metre cinsinden) ifade eder. Bu denklem mesafe koruması bölge 1 için
geçerlidir. Bölge 2 için ve yaklaşık 50 km/sa rüzgar hızı için ark ayak mesafesinin yaklaşık
üç katını dikkate alın.
I
A’daki gerçek arıza akımıdır.
Pratikte, hem fazdan toprağa RFPEx hem de fazdan faza RFPPx (burada x seçilen
bölgeye göre 1-5 arasındadır) için arıza direnci ayarları, güvenilir şekilde arıza
tespiti yapabilmek için yük empedansına müdahale etmeden olabildiğince yüksek
olmalıdır.
Birleşik dörtgen ve mho karakteristikte, bu ayarlar özel olarak dörtgen çalışma
modu ile kullanılır. Dinamik mho özellik kendinden genişleme özelliği arıza
direnci ile ilgili işlemleri yapar.
113
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
6.1.2.7
1MRK 506 329-UTR -
Yük aşımı
Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik (ZQMPDIS) mesafe
korumanın iki önemli karakteristiğini ortaya koyar. Bu karakteristikler CharPEZx
ayarı ile (x = 1-5 iken) faz toprak döngüleri için ve CharPPZx ayarı ile (x = 1-5
iken) faz-faz döngüleri için ayrıca ayarlanabilir. Bu seçilebilir özellik hat koruması
için ek bir esneklik sunar.
Bazı durumlarda yük empedansı korunan hatta hiçbir arıza olmadan da bölge
karakteristiğine girebilir. Bu olgunun adı yük aşımıdır ve harici bir arızanın
giderildiği ve korunan hatta yüksek acil yük aktarıldığı durumlarda meydana gelir.
Yük aşımının etkisi şekil 61 ve şekil 62 örneğinde solda gösterilmiştir. Yük
empedansının karakteristik içine girişine doğal olarak izin verilmez ve geleneksel
mesafe koruma yardımıyla bununla başa çıkmanın yolu ayarları buna göre
belirlemektir. Başka bir deyişle mesafe bölgesi ile minimum yük empedansı
arasında bir emniyet toleransı bırakmaktır. Buradaki bir dezavantaj korumanın
hassasiyetinde, yani dirençli arızaları tespit etme yeteneğinde meydana gelecek
azalmadır.
IED’nin, şekil 61 ve şekil 62 çizimlerine uygun olarak karakteristiği şekillendiren
yerleşik bir fonksiyonu vardır.
X
X
Z1
Z1
Ileri yönde
yük empedans
alani
ArgLd
ArgLd
R
R
ArgLd
ArgLd
RLdRv
RLdFw
IEC09000248_1_en.vsd
IEC09000248 V1 TR
Şekil 61:
Faz seçiminde yük aşımı fonksiyonu FDPSPDIS ile tanımlanmış
yük aşımı olgusu ve şekilli yük aşımı karakteristiği
114
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
jX
jX
Yük
Yük
Yük
Yük
R
Yük
Yük
Yük
Yük
R
Çalisma
yok
=IEC06000403=1=tr=Original.vs
d
IEC06000403 V1 TR
Şekil 62:
Yük aşım olgusu ve şekillendirilmiş yük aşım karakteristiği
Yük aşımı algoritması, özellikle uzak uçtaki fazdan toprağa arızalarda yüksek arıza
dirençlerini tespit etme olasılığını yükseltir. Örneğin, yük aşımlı faz seçimi için
dörtgen karakteristik fonksiyonu ArgLd yük açısında, bölge ölçümünde kullanılan
omik körleştirici şekil 61 çizimine göre genişletilebilir, yük aşımı nedeniyle
istenmeyen çalışmanın gerçekleşme riski olmaksızın daha yüksek arıza direnci
kapsaması olması koşulu sağlanmalıdır. Bu her iki yön için de geçerlidir. Başka bir
örnek vermek gerekirse, mho karakteristiğinde yük açısı ArgLd (bkz. şekil 63)
ayarı için, bölge menzili şekil 62 çiziminde sağda verilen diyagrama göre
genişletilebilir. Buradaki koşul yük aşımı nedeniyle istenmeyen çalışma riski
olmaksızın daha yüksek arıza direnci kapsamasıdır. Mho dairesinin içine giren yük
aşımı kesimimin bir bölümü, FMPSPDIS bölge ölçümü için aktifleştirildiyse, devre
açmaya sebep olmaz. Bu her iki yön için de geçerlidir.
115
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
X
RLdFw
ArgLd
ArgLd
ArgLd
RLdRv
R
ArgLd
IEC09000127-1-en.vsd
IEC09000127 V1 TR
Şekil 63:
Mho fonksiyon FMPSPDIS özelliği için yük aşımlı Arızalı faz
belirleme yük aşımı
Yük aşımı özelliği, mesafe korumadaki gereken acil yük transferi ile gereken
hassasiyet arasında çakışmanın olabileceği uzun mesafe ve ağır yük taşıyan hatlar
için vazgeçilmez önem taşır. Bu fonksiyon ağır yüklü orta mesafe hatlarda da
tercihen kullanılabilir. Kısa mesafe hatlardaki en önemli konu arıza direncini
yeterince kapsayabilmektir. Bu hatlarda yük aşımı önemli bir sorun değildir.
6.1.3
Ayarlama kuralları
6.1.3.1
Genel
Beş bölge mesafe koruma, dörtgen ve mho karakteristik fonksiyonu (ZQMPDIS)
için ayarlar primer değerlerde yapılır. Analog giriş kartı için ayarlanmış ölçüm
trafosu oranı, ölçülen sekonder giriş sinyallerini otomatik olarak ZQMPDIS içinde
kullanılan primer değerlere dönüştürmekte kullanılır.
Ayar hesaplamaları yapılırken, uygulamaya bağlı olarak aşağıdaki temel noktalara
dikkat edilmelidir:
116
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
•
•
•
•
•
•
Özellikle geçici koşullar altında akım ve gerilim ölçüm trafolarının ortaya
çıkardığı hatalar.
Hat sıfır sekans empedans verilerinin hassas olmaması ve bunların hesaplanan
toprak geri dönüş kompanzasyon katsayısı üzerindeki etkileri.
IED ve arıza lokasyonu arasındaki iç beslemenin etkisi, buna farklı
kaynaklardaki Z0/Z1 oranlarının etkileri de dahildir.
Transpoze olmamış hatların faz empedansı, tüm arıza devreleri için aynı
değildir. Fazdan toprağa döngülerin empedansları arasındaki fark, toplam hat
empedansının %5 ila 10’u kadar olabilir.
Korunan hattın terminalleri arasındaki yük transferinin etkisi, yük direnci
önemli miktardadır ve bu etki dikkate alınmalıdır.
Paralel hatlardan sıfır dizi ortak bağlaşım.
ZQMPDIS fonksiyonuna ait olan tüm parametrelerin ayar değerleri, korumalı
hattın parametrelerine karşılık gelmelidir ve şebekenin seçicilik planı ile koordine
edilmelidir.
Paralel hattın işletimde olduğu, servis dışı ve topraklanmamış olduğu ve servis dışı
ve her iki uçta topraklanmış olduğu durumlar için farklı ayarlar kullanın. Bu
şekilde her sistem koşulu altında ayarların optimize edilmesi sağlanmış olur.
CvtFltr parametresinin Açık olarak, CVT geçişlerini önlemek için hat üzerinde
ayarlanması önerilir
KNMag ve KNAng bölge 2 ila bölge 5'e kadar toprak kompanzasyon ayarlarıdır.
Bölge 1 için, bu ayar bölge 1 ayarları için ayrıca düzenlenebilir.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
6.1.3.2
Karakteristiğin ayarı
Beş bölge mesafe korumada, dörtgen ve mho karakteristiği (ZQMPDIS), faz-faz ve
faz-topraklama arızaları için aşağıdaki karakteristikler mümkündür:
•
•
•
Dörtgen karakteristik
Mho karakteristik
Birleşik dörtgen ve mho karakteristiği
Uygulama ve arıza tiplerine bağlı olarak 5 bölgenin her birine ait faz-faz ve faztopraklama döngüleri için ayrı karakteristikler ayarlanabilir.
117
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
X
X
X
Z5
Z5
Z4
Z3
Z2
Z1
Z3
Z2
Z1
R
Z4
Z3
Z2
Z1
R
R
Z4
Z5
CharPPZx
CharPEZx
Burada x=1
Mho karakteristigi
CharPPZx
CharPEZx
Burada x=2
Dörtgen karakteristik
CharPPZx
CharPEZx
Burada x=3
Mho ve Dörtgen karakteristik
*Mho ileri olarak gösterilmekte, fakat ters de mümkün.
IEC11000265_1_en.vsd
IEC11000265 V1 TR
Şekil 64:
Empedans karakteristiği
Kompleks karakteristik ZQMPDIS fonksiyonu ile oluşturulabilir. Örnek olarak
şekil 65 çizimi, bölge 1'in birleşik dörtgen ve mho karakteristiğine, bölge 2'nin ileri
mho karakteristiğine, bölge 3'ün ters mho karakteristiğine, bölge 4 ve 5'in dörtgen
karakteristiğe ayarlı olduğu durumları gösterir.
118
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
X
Z5
Z4
Z2
Z1
R
Z3
IEC11000278_1_en.vsd
IEC11000278 V1 TR
Şekil 65:
Birleşik empedans karakteristiği
Bölge 1'in ayarlaması
Daha önce bahsi geçen farklı hatalar genellikle düşük menzil (normalde bölge 1)
bölgesinin, korumalı hattın %75 – 90’ı olarak sınırlanmasını gerektirir.
Hatların paralel olması durumunda "Ortak bağlaşımlı paralel hat uygulaması"
bölümüne göre ortak bağlaşım etkisini dikkate alın ve kendi uygulamanız için
geçerli olan durumları seçin. Ayarların doğru şekilde yapılmasıyla, paralel hattın
işletimde olduğu, servis dışı ve topraklanmamış olduğu ve servis dışı ve her iki
uçta topraklanmış olduğu durumlar kompanze edilebilir. Paralel hat servis dışıysa
ve her iki ucundan topraklandıysa (en kötü senaryo), toprak arıza menzil ayarı <
%95 olarak seçilmelidir.
Aşırı menzil bölgesinin ayarlanması
Birinci aşırı menzil bölgesi (normalde bölge 2), korunan hattın tamamındaki
arızaları tespit etmelidir. Farklı hataların, ölçümü bölge 1’de olduğu gibi aynı
şekilde etkileyebileceği dikkate alındığında, aşırı menzil bölgesinin menzilini
korumalı hattın en az %120’sine arttırmak gereklidir. Uzak uçtaki komşu hatlardan
gelen arıza beslemenin, IED konumundaki arıza akımından önemli miktarda daha
fazla olduğu durumda, bölge 2 menzili daha da yükselebilir.
Bu ayar genellikle aşağıdaki empedansların %80’ini geçmemelidir:
119
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
•
•
Korumalı hatta karşılık gelen empedans, artı en kısa komşu hattın birinci bölge
menzili.
Korumalı hatta karşılık gelen empedans, artı korumalı hattın uzak ucundaki
bara üzerinde paralel olarak çalışan maksimum sayıdaki trafoların empedansı.
Diğer hatlardan gelen arıza akım besleme nedeniyle, daha önce belirtilenden %80
oranında daha yüksek aşırı menzil de bazen kabul edilebilir. Ancak bu durum arıza
hesaplama yöntemiyle analiz yapılmasını gerektirir.
Yukarıdakilerden herhangi biri %120’nin altında bölge 2 menzilini verir ise, komşu
kısa hattın uzak ucu ile telekomünikasyon bağlantısı arıza sırasında kesik olduğu
durumlarda istenmeyen işlemlerin gerçekleşmesini önlemek için, bölge 2’nin
gecikmesi yaklaşık 200ms kadar arttırılmalıdır. Bölge 2, korumalı hat bölümünün
%120’sinin altına indirilmemelidir. Tüm hat her türlü koşul altında kapsanmalıdır.
Aşağıdaki örnekte bölge 2’nin uzak uçtaki en kısa komşu hattın %80’inden daha
fazlasına erişmeyeceği kuralı aşağıdaki örnekte vurgulanmıştır.
Arızanın F noktasında meydana gelmesi durumunda bakınız şekil 66, A
noktasındaki IED empedansı algılar:
ZAF = ZAC +
IB
IA + IB
·ZCF = ZAC + (1+
IA
IA
)
·ZCF
(Denklem 51)
EQUATION302 V2 EN
Z AC
A
Z CB
F
IA
C
Z CF
B
I A+ I B
Z<
IB
IEC09000256_1_en.vsd
IEC09000256 V1 EN
Şekil 66:
Aşırı menzil bölgesinin ayarlanması
Geri bölgenin ayarlanması
Geri bölge, iletişim düzeni mantığı, akım terslenmesi mantığı, zayıf uç besleme
mantığı ve diğer amaçlar için kullanılır. Yukarıdaki hususlar baraların veya güç
trafolarının yedek korumaları amacıyla da kullanılır. Telekomünikasyon amacıyla
uzak uç IED’sinde kullanılan aşırı menzil bölgesini de her zaman kapsaması
sağlanmalıdır.
Komşu hatlardan gelen arıza besleme nedeniyle olabilecek genişleme faktörünü de
dikkate alın. Bölgenin engelleme düzeni, zayıf uç iç besleme ve benzerleri için
kullanıldığında, denklem 52 menzilin geri yönde hesaplanmasında kullanılabilir.
120
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Zrev ³ 1.2 × ZL Z2rem
EQUATION1525 V3 EN
(Denklem 52)
Burada:
ZL
korumalı hat empedansıdır
Z2rem
korumalı hattın uzak ucundaki bölge 2 ayarıdır.
Çoğu uygulamada belirli bir hassasiyet elde edebilmek için, komşu hatlardan geri
yönde gelen arıza besleme nedeniyle genişleme faktörünü dikkate almak gerekli
olabilir.
Paralel hat uygulaması için bölgelerin ayarlanması
Çalışır durumda paralel hat – Bölge 1 ayarı
"" bölümünde belirtildiği gibi, bölge menzili korumalı hattın %85’i olarak
ayarlanabilir.
Ancak, ortak empedansın etkisi de dikkate alınmalıdır.
Çalışır durumda paralel hat – bölge 2 ayarı
Aşırı menzil bölgeleri (genelde bölge 2 ve 3) her durumda korumalı devrelerin
ötesine geçmelidir. Menzildeki en büyük düşüş her iki paralel devrenin, korumalı
hattın ucunda bulunan tek fazdan toprağa arıza ile birlikte çalışır olduğu
durumlarda ortaya çıkar. Bu durumdaki eşdeğer sıfır dizi empedans devresi,
"Çalışır durumda paralel hat" bölümündeki 54 şeklindekine eşittir.
Paralel hat servis dışı ve her iki ucundan topraklanmıştır
Tekli ayar parametreleri ile aynı önlemleri uygulayın. Bunun anlamı bir düşük
menzil bölgesinin, tek fazdan toprağa arızalarda korumalı bir devrenin ucunu aşırı
menzil etmemesidir.
Menzilin dirençli yönde ayarlanması
Beklenen arıza direncini fazdan faza arızalar için RFPPx ve fazdan toprağa arızalar
için RFPEx (burada x seçilen bölgeye göre 1-5 arasında değişir) olarak her bölge
için ayarlayın. Her mesafe bölgesi için geri kalan diğer menzil ayar parametrelerini
birbirinden bağımsız olarak ayarlayın.
Mesafe koruma dörtgen karakteristik olarak ayarlandığında bu ayarlar faydalıdır.
Minimum çalışma akımlarının ayarlanması
Akımların büyüklüğü IMinOpPP ve IMinOpPE parametrelerinin ayarlanmış
değerlerinin altındaysa, mesafe koruma fonksiyonunun işletimi kilitlenir.
Varsayılan IMinOpPP ve IMinOpPE ayarı IBase'in %15'idir. Bu değerlerin pek
çok uygulama için geçerli olduğu pratikte de kanıtlanmıştır. Ancak, bazı
uygulamalarda minimum çalışma akımını IBase’in %10’una indirerek hassasiyetin
121
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
artırılması gerekebilir. Bunun gerekli olabileceği durumlar özellikle IED’nin bir
dizi çok uzun iletim hattı üzerinde artçı koruma olarak görev yaptığı durumlardır.
Eğer mesafe koruma bölgesi geri yönde çalışacak şekilde ayarlandıysa, minimum
çalışma arıza akımı otomatik olarak ayarlandığı değerin %75’ine indirilir.
Mesafe koruma bölgeleri için zamanlayıcıların ayarlanması
Farklı koruma bölgeleri için gereken süre gecikmeleri birbirinden bağımsızdır (eğer
TimerSelZx şu şekilde ayarlanmışsa Ayrı zamanlayıcılar). Eğer seçicilik nedeniyle
gerekiyorsa, mesafe koruma bölgesi 1’e de gecikme koyulabilir. Tüm bölgeler için
zaman gecikmeleri 0 ile 60 saniye arasında ayarlanabilir. Her bir bölgenin açma
fonksiyonu, ilgiliOpModetPEZx ve OpModetPPZx (burada x seçilen bölgeye göre
1-5 arasındadır)parametresi aşağıdaki şekilde ayarlanarak önlenebilir. Kapalı. Her
koruma bölgesindeki fazdan toprağatPEZx (burada x seçilen bölgeye göre 1-5
arasındadır) ve fazdan faza tPPZx (burada x seçilen bölgeye göre 1-5 arasındadır)
ölçüm döngüleri için farklı gecikme süreleri ayrı ayrı belirlenerek mesafe
korumanın esnekliği toplamda arttırılabilir. OpModetPEZx ve OpModetPPZx şu
şekilde ayarlanmalıdır Açık zaman gecikmesi tPEZx ve tPPZx 0 sn olarak ayarlansa
bile.
ZQMPDIS öğesindeki bölge zamanlayıcı kullanma özelliği farklı bölgeler için
zamanlayıcı seçimini etkinleştirmek için TimerSelZx parametresini kullanır (burada
x seçilen bölgeye göre 1-5 arasındadır). Farklı sinyaller veya farklı sinyal
kombinasyonları bölgeler için zamanlayıcıları başlatmak için kullanılabilir.
•
•
•
•
•
6.1.3.3
Timers separated - Fazdan toprağa ve fazdan faza ölçüm döngülerinin
bağımsız başlatmasından zamanlayıcıların ayrı başlatılması
Timers linked - Zamanlayıcıların başlatması bölge ile bağlantılı, topraktan
toprağa veya fazdan faza bölgedeki tüm zamanlayıcıları başlatacak
Internal start - 5 bölgenin hepsine ait işlevin dahili ortak başlatılması
Start from PhSel - Yön koşulu belirli bir faz için ileri olduğunda ve bölgenin
DirModeZx ayarı için şu şekilde ayarlandığında phSelLogic Başlat sinyalinden
zamanlayıcıların ortak başlangıcı: İleri
External start - Zamanlayıcıların harici ortak başlangıcı
Dörtgen karakteristik
Yük aşımı fonksiyonu olmadan yük empedansını sınırlama
Aşağıdaki talimatlar, yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik fonksiyonu
(FDPSPDIS) aktifleştirilmediğinde geçerlidir. Fonksiyonu devre dışı bırakmak için
FDPSPDIS'deki yük direnci RLdFw ve RLdRv ayarı maks. değer (3000)'e
ayarlanmalıdır. Sınır ve minimum yük empedansı arasında yeterli bir ayar payı
bulunduğundan emin olmak için herhangi bir bölgenin izin verilen maksimum
dirençli menzilini kontrol edin. Minimum yük empedansı (Ω/faz) aşağıdaki gibi
hesaplanır:
122
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
2
U
Z loadmin = ------S
(Denklem 53)
EQUATION571 V1 EN
Burada:
U
kV olarak minimum fazdan faza gerilimdir
S
MVA’daki maksimum görünür değerdir.
Yük empedansı [Ω/faz] minimum işletim gerilimi ve maksimum yük akımının bir
fonksiyonudur:
Umin
Z load = --------------------3 × Imax
(Denklem 54)
EQUATION574 V1 EN
Minimum gerilim Umin ve maksimum akım Imax aynı çalışma koşulları ile ilgilidir.
Minimum yük empedansı normal olarak acil durumlarda gerçekleşir.
Üç faz koşullarında yük aşımından sakınmak ve karma ağır üç fazlı
yük ve toprak arızaları durumunda faz IED çalışmasının doğru ve
sağlıklı yürümesi için bir emniyet payı gerektiğinden şunların her
ikisini de göz önünde bulundurun: fazdan faza ve fazdan toprağa
arıza işletim karakteristikleri.
Fazdan toprağa ölçüm elemanlarında yük aşımından sakınmak için, herhangi bir
mesafe koruma kademesinin ayarlanmış olan omik menzil, minimum yük
empedansının %80’inden daha az olmalıdır.
RFPE £ 0.8 × Z load
(Denklem 55)
EQUATION792 V1 EN
Bu denklem ancak, tek fazdan toprağa arızaların döngü karakteristik açısının,
beklenen maksimum yük empedans açısının üç katından daha büyük olduğu
durumlarda geçerlidir. Döngü karakteristik açısının yük empedans açısından üç kat
daha küçük olduğu durumda, 56 denklemine göre daha doğru hesaplamanın
yapılması gerekir.
é
êë
RFPE £ 0.8 × Z load min × cos ¶ -
2 × R1 + R 0
2 × X1+ X 0
× sin ¶
ù
úû
(Denklem 56)
EQUATION578 V3 EN
Burada:
ϑ
maksimum yük gücüyle ilgili, maksimum yük empedans açısıdır.
123
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Fazdan faza ölçüm elemanlarında yük aşımından sakınmak için, herhangi bir
mesafe koruma kademesinin ayarlanmış olan omik menzili, minimum yük
empedansının %160’ından daha az olmalıdır.
RFPP £ 1.6 × Zload
(Denklem 57)
EQUATION579 V2 EN
RFP
Denklem 57 ancak, fazdan faza arızaların döngü karakteristik açısının, beklenen
maksimum yük empedans açısının üç katından daha büyük olduğu durumlarda
geçerlidir. Daha doğru hesaplamaların denklem 58 örneğine göre yapılması
gereklidir.
RFPP £ 1.6 × Z load min
IECEQUATION2307 V1 EN
R1
× éê cos J - × sin J ùú
X1
ë
û
(Denklem 58)
Tüm bunlar, IED’de Güç salınımı tespit fonksiyonu ZMRPSB aktif halde değilken,
tüm ölçüm bölgeleri için geçerlidir. IED’de ZMRPSB fonksiyonunun
aktifleştirildiği durumlarda bir ek güvenlik payı olarak yaklaşık %20 kullanın, Güç
salınımı algılama ZMRPSB açıklamasına başvurun.
Yük empedansını sınırlama, yük aşımıyla Faz seçimi, dörtgen
karakteristik fonksiyonu aktifleştirilmiş bir şekilde
Yük aşımı karakteristiklerinin şekillendirilmesiyle ilgili parametreler, yük aşımıyla
Faz seçimi, dörtgen karakteristik fonksiyonu (FDPSPDIS) açıklamasında bulunabilir.
6.1.3.4
Mho karakteristik
Aktif edilmiş yük aşımı fonksiyonu ile yük empedansını sınırlama
Karakteristiğin yük aşımını şekillendiren parametreler, Mho için yük aşımıyla
arızalı faz belirleme (FMPSPDIS) açıklamasında bulunabilir, .
Yük aşımı fonksiyonu olmadan yük empedansını sınırlama
Aşağıdaki talimat yük aşımı fonksiyonu veya körleştirici fonksiyonu
aktifleştirilmediyse geçerlidir (KörleştiriciModu=Kapalı). Yük aşımı veya
körleştirici fonksiyonu ölçüm bölgelerinin tümünde veya bazılarında
kullanılacaksa, bu bölgeler için yük sınırlaması bu bölüme göre ihmal edilebilir.
Röle sınırı ve minimum yük empedansı arasında yeterli bir ayar payı
bulunduğundan emin olmak için herhangi bir bölgenin izin verilen maksimum
dirençli menzilini kontrol edin. Minimum yük empedansı (Ω/faz) aşağıdaki gibi
hesaplanır:
124
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
2
U
Z loadmin = ------S
(Denklem 59)
EQUATION571 V1 EN
Burada:
U
kV olarak minimum fazdan faza gerilimdir
S
MVA’daki maksimum görünür değerdir.
Yük empedansı [Ω/faz] minimum işletim gerilimi ve maksimum yük akımının bir
fonksiyonudur:
Umin
Z load = --------------------3 × Imax
(Denklem 60)
EQUATION574 V1 EN
Minimum gerilim Umin ve maksimum akım Imax aynı çalışma koşulları ile ilgilidir.
Minimum yük empedansı normal olarak acil durumlarda gerçekleşir.
Fazdan toprağa ölçüm elemanlarında yük aşımından sakınmak için, herhangi bir
mesafe koruma kademesinin ayarlanmış olan empedans menzili, minimum yük
empedansının %80’inden daha az olmalıdır.
6.2
Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik
FDPSPDIS
6.2.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen
karakteristik
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
FDPSPDIS
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
21
Z<phs
SYMBOL-DD V1 TR
6.2.2
Uygulama
Günümüzde iletim şebekelerinin işletilmesi, çoğu durumda kararlılık sınırına
yakındır. Farklı arıza türlerinin doğru ve güvenilir şekilde sınıflandırabilme
yetkinliği ve dolayısıyla otomatik kapama yapma bu konuda önemli bir rol
oynamaktadır. Yük aşımı fonksiyonu ile birlikte faz seçimi FDPSPDIS arıza türüne
bağlı olarak mesafe koruma fonksiyonunda uygun arıza döngüsünü doğru şekilde
seçmek için tasarlanmıştır.
125
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Bazı iletim şebekelerinde sıklıkla kullanılan ağır yük transferi, bazı durumlarda
istenilen arıza direnci kapsamanın aksine olabilir. Bu nedenle, bu fonksiyonun
içerisinde yük aşımı için bir algoritma bulunmaktadır. Bu algoritma, hem Yük
aşımlı faz seçiminin hem de ölçüm bölgelerinin rezistif ayarlarını, yüke müdahale
etmeden değiştirebilme olanağı sunmaktadır.
Ayrıca akım bazlı faz seçimi de dahil edilmiştir. Ölçüm elemanları sürekli olarak
üç fazlı akımları ve rezidüel akımı ölçer ve bunları ayarlanmış değerlerle karşılaştırır.
Ayrıca, FDPSPDIS fonksiyonundan gelen kapsamlı çıkış sinyalleri arızalı faz veya
fazlar hakkında önemli bilgiler verir ve bu bilgiler arıza analizinde kullanılabilir.
6.2.3
Ayarlama kuralları
6.2.3.1
Yük aşımı karakteristikleri
Hattın tamamı üzerinde arıza durumunda otomatik tekrar kapama yapabilmek
üzere doğru fazı seçebilmesi için, faz seçicinin en az menzil aşımı bölgesi 2’yi
kapsaması gereklidir. Tüm mesafe koruma bölgelerinin kapsanması gerekli
değildir. En az %10'luk bir emniyet payı tavsiye edilir. Mesafe bölgeleri
(ZQMPDIS)'den çalışma alabilmek için, faz seçim çıkışları STCNDZI veya
STCNDLE giriş STCNDZI'ye ZMQPDIS üzerinde mesafe ölçüm bloğuna
bağlanmalıdır.
Normal havai hatlarda, fazdan toprağa arıza için döngü empedans açısı φ denklem
61 örneğine göre tanımlanır.
arctan j =
X1L + XN
R1L + RN
EQUATION2115 V1 EN
(Denklem 61)
Bazı uygulamalarda, örneğin kablolu hatlarda, döngünün açısı 60°'nin altında
olabilir. Bu uygulamalarda, ileri ve geri yönde arıza kapsam ayarı, RFFwPE ve
RFRvPE faz toprak arızaları ve RFFwPP ve RFRvPP faz-faz arızaları için
arttırılarak FDPSPDISkarakteristiğinin bölge karakteristiğinin belli bir kısmını
kesmesi gerekir. Arıza direnci kapsamını gerektiğince artıracak olan ayarlama,
ilgili arıza türünün temel karakteristiğinin trigonometrik değerlendirmesinden
türetilebilir.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
İleri yönde faz-toprak arızası
Şekil 67 örneğinden hareketle ayar hesaplamaları için aşağıdaki denklemler elde
edilebilir.
126
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Görüntü ve denklemlerdeki PHS indeksi, yük aşımlı faz seçim
fonksiyonu FDPSPDIS ayarlarına, Zm indeksi ise Mesafe koruma
fonksiyonu (ZQMPDIS) ayarlarına göndermede bulunmaktadır.
X
( / loop)
Döngü)
3
5
4
1
6
6
2
7
60°
8
60°
R
Döngü)
( / loop)
8
7
6
6
4
3
5
IEC09000043_1_en.vsd
IEC09000043 V1 TR
Şekil 67:
Mesafe koruma ZQMPDIS ve FDPSPDIS arasındaki faz toprak
arızası φçevrim>60° için ilişki (ayar parametreleri italiktir)
1 FDPSPDIS (kırmızı hat)
2 ZQMPDIS
3 RFRvPEPHSRFltRevPGPHS
4 (X1PHS+XN)/tan(60°)
5 RFFwPEPHSRFltFwdPGPHS
6 RFPEZmRFPGZM
7 X1PHS+XN
8 φçevrim
9 X1ZM+XN
127
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Reaktif menzil
İleri yönde reaktif menzil minimum olarak Telekoruma düzenlerinde kullanılan
ölçüm bölgesini, çoğunlukla bölge 2’yi kapsayacak şekilde ayarlanmalıdır.
Denklem 62 ve denklem 63 tavsiye edilen minimum reaktif menzili verir.
X1PHS ³ 1.44 × X1Zm
(Denklem 62)
EQUATION1309 V1 EN
X0 PHS ³ 1.44 × X0 Zm
(Denklem 63)
EQUATION1310 V1 EN
burada:
X1Zm
FDPSPDIS tarafından kapsanacak olan bölge için reaktif menzildir ve sabit
1,44
emniyet payıdır.
X0Zm
FDPSPDIS tarafından kapsanacak olan bölge için sıfır dizi reaktif menzildir.
Geri yönde reaktif menzil otomatik olarak ileri yön ile aynı olarak ayarlanır.
Herhangi bir ek ayar gerekmez.
Arıza direnç menzili
Dirençli menzil, menzil aşımı bölgesinin kapsanması için RFPE'yi çoğunlukla
bölge 2'yi, kapsamalıdır. Uygulamada doğru arıza seçimi önemli ise en uzun
menzil aşımı bölgesini dikkate alın. Denklem 64 tavsiye edilen minimum rezistif
menzili verir.
RFFwPEmin
³ 1.1× RFPEzm
EQUATION1312 V2 EN
(Denklem 64)
burada:
RFPEZm FDPSPDIS tarafından kapsanacak en uzun menzil aşımı bölgesi için RFPE ayarıdır.
φçevrim<60° olduğu durumda, FDPSPDIS karakteristiğinin bölge ölçüm
karakteristiğinin bir bölümünü kesmesini önlemek için emniyet payının en azından
1,2° artırılması gerekir.
Geri yönde faz-toprak arızası
Reaktif menzil
Geri yönde reaktif menzil ileri yön ile aynıdır ve hiçbir ek ayar yapılması gerekmez.
Omik menzil
Geri yönde omik menzil, en uzun geri bölgelerden daha uzun olarak
ayarlanmalıdır. Engelleme düzenlerinde, iletişim düzeni için kullanılan uzak uçtaki
128
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
menzil aşımı bölgesinden daha uzun olarak ayarlanmalıdır. Denklem 65 örneğinde
indeks ZmRv koordinasyon kurulacak spesifik bölgeye işaret etmektedir.
RFRvPE min ³ 1.2 × RFPE ZmRv
(Denklem 65)
EQUATION1316 V1 EN
İleri yönde faz-faz arıza
Reaktif menzil
Reaktif yöndeki menzil, fazdan toprağa menzil ayarı olan X1 ile belirtilir. Fazladan
hiçbir ayar gerekmez.
Omik menzil
Fazdan toprağa arızada olduğu gibi, menzil X1 ayarı temel alınarak otomatik
hesaplanır. Menzil değeri şöyle olacaktır: X1/tan(60°) =X1/√(3).
Arıza direnç menzili
İleri yöndeki arıza direnç menzilleri RFFwPP en az %25 pay ile RFPPZm'yi
kapsamalıdır. RFPPZm, FDPSPDIS tarafından kapsanan en uzun menzil aşımı
bölgesi için, fazdan faza arıza için arıza direnç ayarıdır, bakınız şekil 68. Tavsiye
edilen minimum menzil denklem 66 örneğine göre hesaplanabilir.
RFFwPP ³ 1.25 × RFPP zm
burada:
RFPPZm FDPSPDIS tarafından kapsanması gereken en uzun aşırı menzil bölgelerinin ayarıdır.
Denklem 66 değiştirildi ve aşağıdaki gibi düzenlendiğinde RFRvPP için de
uygulanabilir.
RFRvPPmin
³ 1.25 × RFPPzmRv
EQUATION2264 V1 TR
Denklem 66 ayrıca üç fazlı arıza için de geçerlidir. Tavsiye edilen %25 pay,
FDPSPDIS karakteristik açı 60 dereceden 90 dereceye değiştirildiğinde (saatin ters
yönünde 30° döndürülerek), üç fazlı arızada meydana gelebilecek olan bölge ölçüm
karakteristiğinin kesilmesi riskini karşılayacaktır.
129
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
X ( / phase)
faz
3
5
4
1
6
6
2
7
8
60°
6
6
60°
R ( / phase)
faz
8
7
6
6
4
3
5
IEC09000257_1_en.vsd
IEC09000257 V1 TR
Şekil 68:
φhat>60° için faz-faz arızası için mesafe koruma (ZQMPDIS) ve
FDPSPDISkarakteristiği arasındaki ilişki (ayar parametreleri italik
olarak)
1 FDPSPDIS (kırmızı hat)
2 ZQMPDIS
3 0,5 · RFRvPP PHS
4
X1PHS
tan ( 60° )
5 0,5 · RFFwPPPHS
6 0,5 · RFPPZm
7 X1PHS
8 X1Zm
130
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
6.2.3.2
Yük aşımı karakteristiği ile omik menzil
Yük aşımı ayarlarının hesaplanması için kullanılan prosedür temel olarak yük açısı
ArgLd, ileri yönde köreltici RLdFw ve geri yönde köreltici RLdRv değerlerinin
tanımlanmasından oluşur, bakınız şekil 69.
X
RLdFw
ArgLd
ArgLd
ArgLd
RLdRv
R
ArgLd
IEC09000050-1-en.vsd
IEC09000050 V1 TR
Şekil 69:
Yük aşımı karakteristiği
Yük açısı ArgLd, parametre ayarının hesaplanmasına başlamak için uygun
olabilmesi için ileri ve geri yönlerde aynıdır. Parametreyi maksimum aktif yükte,
mümkün olan maksimum yük açısına ayarlayın. 20°'nin üstündeki bir değer
kullanılmalıdır.
İleri yöndeki köreltici RLdFw denklem 67 örneğine göre hesaplanabilir.
2
RLdFw = 0.8 ×
U min
P exp max
burada:
Pexp maks dışa aktarılan maksimum aktif güçtür
Umin
Pexp maks’ın oluşması için gereken minimum gerilim
0,8
bir güvenlik faktörüdür ve RLdFw değerinin hesaplanan minimum yükten daha az
olmasını sağlar.
Geri yönde yük aşımı karakteristiği için dirençli sınır RLdRv, RLdFw ile olduğu
gibi aynı şekilde hesaplanabilir, ancak bu durum için maksimum dışa aktarım gücü
yerine, oluşabilecek maksimum içe aktarım gücünü ve de ilgili Umin gerilimi
kullanır.
131
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
6.2.3.3
1MRK 506 329-UTR -
Minimum çalışma akımı
Faz akımı (ILn) ve faz farkı akımının (ILmILn) ayarlanabilir eşik altında olduğu
durumlarda, FDPSPDIS'in ilgili fazdan toprağa döngüyü ve fazdan faza döngüyü
engelleyen iki akım parametre ayarı vardır.
Faz seçiciyi fazdan toprağa (IMinOpPE) aktifleştirecek olan eşik, faz seçiminin en
uzak menzilindeki tek fazdan toprağa arızayı güvenle tespit edecek şekilde
ayarlanmıştır. IMinOpPP değerinin IMinOpPE değerinin iki misli olarak
ayarlanması önerilir.
Ölçüm döngüsünü fazdan toprağa arıza (INSerbestBırakmaPE) açacak eşik, faz
seçiminin uzak ucundaki tek hattan toprağa arızayı güvenle tespit edecek şekilde
ayarlanmıştır. INBlockPP değerinin INReleasePE değerinin iki misli olarak
ayarlanması önerilir.
6.3
Mho için yük aşımı ile birlikte arızalı faz belirleme
FMPSPDIS
6.3.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Arızalı faz belirleme, mho için yük aşımlı
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
FMPSPDIS
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
S00346 V1 TR
6.3.2
Uygulama
Hatalı faz belirleme, mho için yük aşımlı fonksiyonu (FMPSPDIS), arıza türüne
bağlı olarak Mesafe koruma fonksiyonundaki (ZQMPDIS) uygun arıza döngüsünü
doğru şekilde seçmek için tasarlanmıştır.
Bazı iletim şebekelerinde sıklıkla kullanılan ağır yük transferi, bazı durumlarda
istenilen arıza direnci kapsamanın aksine olabilir. Bu nedenle, FMPSPDIS
içerisinde yük aşımı için bir algoritma bulunmaktadır. Bu algoritma, hem Yük
aşımlı faz seçiminin hem de ölçüm bölgelerinin, Beş bölge mesafe koruma mho
karakteristiği (ZQMPDIS) rezistif ayarlarını, yüke müdahale etmeden
değiştirebilme olanağı sunmaktadır.
Yük aşım algoritması ve körleştirici fonksiyonları her zaman faz seçicide
aktifleştirilir. Bu fonksiyonların bölge ölçüm karakteristiği üzerindeki etkisi,
YükAşımModu ayar parametresi ZQMPDIS 'de ilgili ölçüm bölgeleri için Açık
olarak değiştirilerek aktifleştirilmelidir..
132
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
6.3.3
Ayarlama kuralları
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
INRelPE: Fazdan toprağa döngünün bırakılması için INRelPE ayarı varsayılan
olarak ITemel‘in %20’sine ayarlanmıştır. Varsayılan ayar çoğu uygulama için
uygundur.
Ayar, normal olarak INBlockPP ayarından en az %10 daha düşük
ayarlanmalıdır;bu ise açık fazdan toprağa döngüye öncelik tanıyabilmek için
yapılır. INRelPE, transpoze olmamış hatlar nedeniyle mevcut olabilecek normal
dengesizlik akımının (3I0) üzerinde olmalıdır.
INBlockPP: INBlockPP ayarı varsayılan olarak ITemel’in %40’ı olarak
ayarlanmıştır, bu ayar çoğu uygulama için uygundur.
I1DüşükDüzey: Pozitif akım eşiği ayarı I1DüşükDüzey (faz seçicinin dizi temelli
kısmında, üç faz arızanın tanınması için kullanılır) I1DüşükDüzey, varsayılan
olarak ITemel’in %10’una ayarlanmıştır.
Varsayılan ayar çoğu durum için uygundur, ancak hattın uzak ucunda meydana
gelen makul bir arıza direncine sahip üç fazlı minimum akıma karşı yine de kontrol
edilmelidir.
IMaksYük: IMaksYük ayarı, acil durumlarda maksimum yük akımı transferinden
daha yüksek olarak ayarlanmalı ve en az %20'lik bir emniyet payı içermelidir.
Ayarın denklem 68 örneğine göre yapılması önerilir:
IMaxLoad =1.2 ILoad
(Denklem 68)
EQUATION1614 V2 EN
burada:
1,2
yük akımı karşısındaki emniyet payıdır ve
IYük
acil durumlardaki maksimum yük akımıdır.
IYük akımı denklem 69 örneğin göre tanımlanabilir.
S max
ILoad =
3 × ULmn
EQUATION1615 V1 EN
(Denklem 69)
burada:
Smax
acil durumlardaki maksimum görünür güç transferidir ve
ULmn
acil durumlarda IED lokasyonundaki fazdan faza gerilimdir.
133
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
6.3.3.1
1MRK 506 329-UTR -
Yük aşımı
Yük aşımı fonksiyonunun iki ayar parametresi vardır; yük direnci için RLd ve yük
kesiminin eğimi için ArgLd (bakınız şekil 70).
X
RLdFw
ARGLd
ARGLd
ARGLd
RLdRv
R
ARGLd
en05000226.vsd
IEC05000226 V1 TR
Şekil 70:
Yük aşımı karakteristiği
Umin
Z load = --------------------3 × Imax
(Denklem 70)
EQUATION574 V1 EN
2
U
Z loadmin = ------S
(Denklem 71)
EQUATION571 V1 EN
Burada:
U
kV olarak minimum fazdan faza gerilimdir
S
MVA’daki maksimum görünür değerdir.
Yük açısı ArgLd denklem 72 örneğinden çıkartılabilir:
æ P max ö
÷
è S max ø
ArgLd = a cos ç
EQUATION1623 V1 EN
(Denklem 72)
burada:
Pmax
acil durumlardaki maksimum aktif güç transferidir ve
Smax
acil durumlardaki maksimum görünür güç transferidir.
134
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
RLd, denklem 73 örneğine göre hesaplanabilir:
RLd = ZLoad × cos( ArgLd )
(Denklem 73)
EQUATION1624 V1 EN
RLd ve ArgLd ayarları varsayılan olarak 80 ohm/faz ve 20 derece olarak
yapılmıştır. Bu değerler her uygulamaya göre ayrıca uyarlanmalıdır.
6.4
Toprak arızaları için ek mesafe koruma yönlü
fonksiyonu ZDARDIR
6.4.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Topraklama arızaları için ek mesafe
koruma yönlü fonksiyon
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
ZDARDIR
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
21D
S00346 V1 TR
6.4.2
İşlevsellikUygulama
Arıza yönü değerlendirmesi, dörtgen ve mho karakteristik mesafe korumaları
ZQMPDIS için yönlü eleman ZDNRDIR 'de yapıldı.
6.4.3
Ayarlama kuralları
AçıRCA ve AçıOp: bu ayarlar çalışma karakteristiğini tanımlar. Tahmin edilen arıza
akımı açısı maksimum torku üretecek polarlama miktarı ile uyuşmazsa, AçıRCA
ayarı yönlü karakteristiği döndürmek için kullanılır. Eğer çalışma niceliği
polarlama miktarının gerisinde olursa açı pozitif olur, polarlama niceliğinin
ilerisinde olursa negatif olur. AçıOp ayarı (maks. 180 derece) çalışma bölümünün
genişliğini belirler. Bölüm, MTA (Maksimum Tork Ekseni) boyunca ayna
simetrisine sahiptir.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Toprak arızası için yönlü elemanlar yük akımlarından küçük arıza akımı
değerlerinde çalışmalıdır. Faz nicelikleri yükten olumsuz etkilendiklerinden, toprak
yönlü elemanları için polarlama miktarları olarak sekans miktarlarının kullanımı
tercih edilir. Opsiyonel olarak altı olasılık mevcuttur:
135
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
•
•
•
•
•
•
Sıfır dizi polarize gerilim (-U0)
Negatif dizi polarize gerilim (-U2)
Sıfır dizi akım (I0)
Çift polarlama (-U0/I0)
Sıfır dizi akım kompanzasyonu ile sıfır dizi gerilimi (-U0Comp)
Negatif dizi akım kompanzasyonu ile negatif dizi gerilimi (-U2Comp)
Sıfır dizi polarize gerilim toprak yönlü ünitesi koruma konumundaki sıfır dizi akım
I0 ile sıfır dizi gerilim -U0'ın faz açılarını karşılaştırır.
Negatif dizi polarize gerilim toprak yönlü ünite I2'ye göre -U2 ile karşılaştırır.
Genelde, sıfır dizi gerilimi arıza anında negatif dizi gerilimden yüksektir, fakat
arızanın ölçüldüğü noktadan itibaren hızla düşer. Bu, ortak bağlaşım
problemlerinin bulunmadığı kısa hat uygulamalarında -U0 polarizasyonu daha
tercih edilir kılmaktadır.
Negatif dizi polarlama sıfır sekans polarizasyona kıyasla aşağıdaki üstünlüklere
sahiptir:
•
•
•
•
doğrudan topraklı sistemlerde U2 ifadesi U0 ifadesinden daha büyük olabilir.
IED konumunun arkasındaki bara güçlü bir sıfır dizi kaynağı ise, IED
konumunda bulunan negatif dizi gerilimi sıfır dizi gerilimden daha yüksek olur.
negatif dizi polarizasyon sıfır dizi ortak bağlaşımdan etkilenmez (sıfır dizi
polarize yönlü elemanlar yüksek sıfır dizi ortak bağlaşım ve izole sıfır dizi
kaynaklara sahip paralel hatlarda hatalı çalışabilirler).
negatif dizi polarizasyon (besleyici gerilim trafosu nötründeki topraklanmama
veya çok topraklamadan kaynaklanan) gerilim trafosu nötr kaymasının
etkilerinden daha az etkilenir
sadece 2 gerilim trafosu gerekli olduğundan, açık üçgen sargı gerilim
trafolarında gerekli değildir (U2 = (UL12 - a · UL23)/3)
Sıfır dizi polarize akım toprak yönlü ünitesi hattın sıfır dizi akımı I0'ını, bir
referans sıfır dizi akım ile, örneğin güç trafosunun nötründeki akım ile karşılaştırır.
Röle karakteristiği AçıRCA sabittir ve 0 dereceye eşittir. Tüm şebeke
yapılandırmaları ve arızaları sırasında nötr akım yönünün değişmemesine dikkat
edilmelidir, ve bilinmelidir ki tüm trafo yapılandırmaları/yapıları polarizasyon için
uygun değildir.
Çift polarizasyonda, sıfır dizi gerilim polarizasyonu ve sıfır dizi akım
polarizasyonu elemanları "ya o ya bu" modunda çalışırlar. Dolayısıyla sıfır dizi
akım yüksekken, sıfır dizi gerilim düşüktür ve tersi de aynı şekilde geçerlidir. Bu
nedenle birer sıfır dizi polarize gerilim ile sıfır dizi polarize akım (polarize nötr
akım) yön elemanını bir elemanda birleştirilirse, iki polarizasyon ölçümü "ya o ya
bu" modunda birbirini tamamlayarak çalıştığı için IED her iki elemandan da
faydalanabilir. Sıfır dizi akım polarlama kaynağı kapatılırsa sıfır dizi gerilim
polarizasyonu kullanılabileceğinden esneklik de aynı zamanda artırılmış olur. Sıfır
dizi polarlama akımı başlatPolAkımDüzeyi için ayarlı değeri aştığında, sıfır dizi
136
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
akım polarlama kullanılır. Sıfır dizi polarlama akımı değerleri
başlatPolAkımDüzeyi için ayarlı değerden düşük olduğunda, sıfır dizi gerilim
polarlama kullanılır.
Sıfır sekans akım kompanzasyonlu sıfır sekans gerilim polarizasyonu (-U0Comp),
sıfır dizi akım I0 faz açısı ile koruma mahallindeki sıfır dizi akımın faz kayması
geçirmiş bölümünün (bkz. denklem 74) eklediği sıfır dizi gerilimin açılarını
karşılaştırır. Çarpan k = ayar Kmag. Bu tür polarizasyon, sıfır dizi gerilimin
polarlama miktarı olarak kullanılmak için çok düşük olduğu ve sıfır dizi polarlama
akımının (trafo nötr akımı) bulunmadığı uygulamalarda kullanım amaçlıdır. Sıfır
dizi gerilimi, polarlama miktarı elde etmek için ölçülen hat sıfır dizi akımının bir
bölümü tarafından yükseltilir. Bu yöntem, yakın ileri ve geri arızalar için sıfır dizi
akımların büyüklüklerinde önemli farkların bulunmasını gerektirir, yani geri
arızalar için |U0| >> |k · I0| olması gerekir, aksi halde geri arızaların ileri olarak
görülmesi tehlikesi oluşur.
- U 0 + k × I0 × e
AngleRCA
(Denklem 74)
EQUATION1638 V2 EN
Negatif dizi akım kompanzasyonlu negatif dizi gerilim polarizasyonu (-U2Comp)
karşılık gelen I2 ile karşılaştırma yapar (bakınız denklem 75) ve benzer şekilde geri
arızalar için |U2| >> |k · I2| olmasına dikkat edilmelidir.
-U2 + k × I2 × e
AngleRCA
(Denklem 75)
EQUATION1639 V2 EN
6.5
Faz tercih mantığı PPLPHIZ
6.5.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Faz önceliği mantığı
6.5.2
IEC 61850
tanımlama
PPLPHIZ
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Faz tercih mantık fonksiyonu PPLPHIZ Beş bölge mesafe koruması, dörtgen
karakteristik (ZQDPDIS, ve Yük aşımıyla faz seçimi, dörtgen karakteristik
fonksiyonu FDPSPDIS arasında bir ara mantıktır. Buradaki amaç, rezonans veya
yüksek dirençli topraklı sistemlerde (normalde alt iletim), farklı hatlardaki farklı
fazlarda eş zamanlı toprak arızalarında selektif açmayı doğru şekilde yapabilecek
mantığı oluşturmaktır.
137
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Rezonans/yüksek dirençli topraklama prensibi nedeniyle, sistemdeki toprak
arızaları çok düşük arıza akımları verir, bu genellikle 25 A'in altındadır. Aynı
zamanda, sağlıklı fazlarda meydana gelen sistem gerilimleri hat gerilimi seviyesini
artırır, bunun nedeni nötr kaymasının tam oluşmuş toprak arızasındaki faz gerilim
seviyesine eşit olmasıdır. Sağlıklı faz geriliminin artırılması ve beraberinde daha
yavaş bir açma, sağlıklı fazda ikinci bir arıza riskini önemli derecede artırabilir.
İkinci arıza herhangi bir lokasyonda meydana gelebilir. Arıza başka bir fiderde
meydana geldiğinde buna genellikle çoklu arıza denilir.
Farklı hizmet kuruluşları açmayı farklı şekillerde uygular. Bu mantığın temel
kullanımı tek fazdan toprağa arızaların otomatik olarak giderilmediği, sadece alarm
verilerek oraya personelin giderek arızayı tespit edip onaracağı uygun zamana
kadar bekletildiği sistemlerdir. Çoklu arızalar meydana geldiğinde, uygulamada
arızalı hatlardan yalnız bir tanesi açılır. Diğer durumlarda açmak için hassas, yönlü
toprak arıza koruma sağlanır, ancak burada düşük arıza akımları nedeniyle uzun
açma süreleri kullanılır.
Şekil 71 bir çoklu arızanın meydana gelişini göstermektedir. Şekil 72 sağlıklı
fazlarda hat gerilimi elde edilmesini ve bir çoklu arızanın oluşmasını göstermektedir.
Yük
L3N
Yük
L1N
=IEC06000550=1=tr=Original
.vsd
IEC06000550 V1 TR
Şekil 71:
Bir yüksek empedans (direnç, reaktans) topraklı alt iletim
şebekesinde, farklı fiderlerde oluşan çoklu arızanın meydana gelişi.
138
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
2F
UL
3
UL
UL
2
UL
3
F
UL1
1MRK 506 329-UTR -
UL
3
F
3U0
en06000551.vsd
IEC06000551 V1 TR
Şekil 72:
Tek fazdan toprağa arızada sağlıklı fazlarda gerilim artışı ve
meydana gelen nötr nokta gerilim (3U0) ve bir yüksek empedans
(direnç, reaktans) topraklı alt iletim şebekesinde farklı fiderler
üzerinde meydana gelen çoklu arıza.
PPLPHIZ Beş bölge mesafe koruma, dörtgen karakteristik fonksiyonu (ZQMPDIS)
ve Yük aşımı ile birlikte Faz seçme, dörtgen karakteristik fonksiyonu FDPSPDIS
arasında bağlanır; şekil 73 çiziminde gösterilmektedir. Arıza türünü veren faz
seçim fonksiyonundan gelen tam sayı bir kontrole tabi tutulur ve mesafe koruma
bölgesini mantıkça karar verildiği şekilde serbest bırakır. Bu mantık, faz seçimi
tarafından verilen arıza döngülerinin kontrolünü içerir ve eğer arıza türü iki veya üç
faz arıza gösteriyorsa, bölgeyi serbest bırakan tam sayı değiştirilmez.
Eğer arıza belirtirse ve hangi açma modunun kullanılacağının örn. 1231c, kontrolü
toprak arıza denetimleri tarafından yapıldıysa, fazlardaki arıza L1 öncesinde L3
öncesinde L2 öncesinde L1 şeklinde döngüsel sırada açılır. Fazdan toprağa gerilim
düzeylerinin denetimi için yerel koşullar ve meydana gelen sıfır dizi akım ve
gerilimler mantığı tamamlar.
139
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
ZQMPDIS
FDPSPDIS
U3P*
I3P*
BLOCK
DIRCND
TRIP
START
STFWL1
STFWL2
STFWL3
STFWPE
STRVL1
STRVL2
STRVL3
STRVPE
STNDL1
STNDL2
STNDL3
STNDPE
STFW1PH
STFW2PH
STFW3PH
STPE
STPP
STCNDZI
STCNDLE
I3P*
U3P*
BLOCK
BLKZ
BLKTR
STCND
DIRCND
BLKPE
BLKPP
TRIP
TRZ1
TRZ2
TRZ3
TRZ4
TRZ5
START
STZ1
STZ2
STZ3
STZ4
STZ5
STND1
STND2
STND3
STND4
STND5
PPLPHIZ
I3P*
U3P
BLOCK
RELL1N
RELL2N
RELL3N
STCND
START
ZREL
IEC09000221-2-en.vsd
IEC09000221 V2 EN
Şekil 73:
Faz tercih mantık fonksiyonu (PPLPHIZ), Beş bölge mesafe
koruma, dörtgen ve mho karakteristik (ZQMPDIS) ve yük aşımıyla
faz seçimi, dörtgen karakteristik (FDPSPDIS) fonksiyonlarının
bağlantısı.
Arızanın, şebekenin farklı konumlarında çift toprak arızalar olması nedeniyle,
hatların her birindeki arızalı fazdaki arıza akımı faz akımı olarak görülecektir ve
aynı zamanda, her fiderdeki kalan fazların neredeyse hiç (yük) akım taşımaması
nedeniyle nötr akım olarak görünecektir. Topraklama empedansı içerisinden geçen
akım yoktur. Empedans tarafından tipik 25 ila 40 A değerleri arasında
sınırlanmıştır. Böylece, meydana gelen nötr akım, çoklu arızaya işaret eder (çift
toprak arıza).
IL3=IN
IL1=IN
en06000553.vsd
IEC06000553 V1 TR
Şekil 74:
Çift toprak arızada, fazlardaki akım
Bazı koşullar altında gerekli olması halinde bu fonksiyonda, fonksiyonun
başlatılmasını engelleyecek bir engelleme girişi vardır (BLOCK).
140
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
6.5.3
Ayarlama kuralları
Faz tercih mantık fonksiyonu PPLPHIZ parametreleri yerel HMI veya PCM600
üzerinden ayarlanır.
Faz tercih mantık fonksiyonu, Mesafe koruma bölgesi, dörtgen
karakteristik fonksiyonu Beş bölge mesafe koruması, dörtgen
karakteristik (ZQDPDIS) (ZQDPDIS) ve Yük aşımıyla faz seçimi,
dörtgen karakteristik fonksiyonu FDPSPDIS arasında bir ara
mantıktır. Toprak arıza döngüleri yalnız çoklu arızalarda aktif
olmalarına rağmen, toprak arıza döngüleri de dahil olmak üzere faz
seçimi ve bölgeler normal yöntemlere uygun şekilde ayarlanır.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
ÇalşModu: Çalışma modu seçilir. Seçenekler arasında çevrimli ve çevrimsiz faz
seçme yer alır. Bu ayar, aynı galvanik bağlantılı şebeke bölümlerindeki tüm
IED’lerde tamamen aynı olmalıdır.
UPN<: Değerlendirme mantığı tarafından fazda bir arıza olup olmadığını
doğrulamak için kullanılan fazdan toprağa gerilim düzeyi (faz gerilimi) ayarı.
Normal olarak, yüksek empedans topraklı bir sistemde gerilim düşüşü büyüktür ve
bu ayar genel olarak temel gerilimin %70’ine ayarlanabilir (UBase)
UPP<: Değerlendirme mantığı tarafından iki veya üzeri fazda arıza olup
olmadığını doğrulamak için kullanılan fazdan faza gerilim düzeyi (hat gerilimi)
ayarı. Gerilim, kısmen sağlıklı fazdan faza gerilimin (örn. L1-L2 arıza için L2-L3)
tüm döngülerin yanlış şekilde yakalamasını ve serbest bırakmasını önleyecek
biçimde ayarlanmalıdır. Bu ayar genellikle %70 / temel gerilim (UBase) bölü √3
yani %40 olur.
3U0>: Değerlendirme mantığı tarafından bir toprak arızası olup olmadığını
doğrulamak için kullanılan rezidüel gerilim düzeyi (nötr gerilimi) ayarı. Bu ayar
genellikle %20 / gerilim düzeyi olarak ayarlanabilir (UBase)
IN>: Değerlendirme mantığı tarafından bir çoklu arıza olup olmadığını doğrulamak
için kullanılan rezidüel akım düzeyi (nötr akımı) ayarı. Bu ayar genellikle %20 /
temel akım (IBase) olabilir; fakat bu ayar sistem topraklama tarafından üretilen
maksimum akımın üzerinde olacaktır. Sistemlerin yüksek empedans topraklı
olduğunu dikkate alınız. Bunun anlamı toprak arızalarındaki toprak arıza akımları
sınırlıdır ve bu seviyenin üzerine çıkan IN, bu hat üzerinde ve de paralel hat
üzerinde iki faz arızanın bulunduğuna işaret eder. IN, arızalı fazdaki arıza akım
seviyesidir. İki faz arıza seviyesi normal olarak anma akımının çok üzerinde
olduğundan yüksek hassasiyet elde edilmesi gerekmez.
tIN: Arızanın çoklu olduğunu tespit etmek için gereken zaman gecikmesi. Normal
zaman ayarı 0,1 - 0,15 saniyedir.
141
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
tUN: Arızanın toprak arızası mı yoksa rezidüel gerilimli çift toprak arızası mı
olduğunun güvenli UN tespiti için zaman gecikmesi. Normal zaman ayarı 0,1 0,15 saniyedir.
tOffUN: UN geriliminin, zamanlama sorunu olmadan işlev görebilmesi için reset
düşüş ayarı bulunur. Normal zaman ayarı 0,1 saniyedir.
6.6
Güç salınımı algılama ZMRPSB
6.6.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Güç salınımı algılama
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
ZMRPSB
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
68
Zpsb
SYMBOL-EE V1 TR
6.6.2
Uygulama
6.6.2.1
Genel
Güç sistemindeki muhtelif değişiklikler dönen ünitelerin salınımına neden olabilir.
Bu salınımların oluşması için tipik nedenler, yükteki büyük değişiklikler veya
farklı arızaların ve bunların giderilmesinin neden olduğu güç sisteminin
yapılandırılmasındaki değişikliklerdir. Dönen kitleler kararlı çalışma koşulları
bulmaya çalıştıkça, nihai kararlılığa erişene kadar sönümlü osilasyonlarla salınırlar.
Osilasyonların varacağı derece, bozulmaların derecesine ve sistemin doğal
kararlılığına bağlıdır.
Osilasyon oranı ayrıca sistemin ataletine ve de farklı üretim üniteleri arasındaki
toplam sistem empedansına da bağlıdır. Bu osilasyonlar, güç sistemindeki salınan
üretim üniteleri arasındaki gerilim farkının faz ve genliğinde değişikliklere neden
olur. Bu da sistemin iki kısmı arasındaki salınım gücü akışına daha da fazla yansır
– güç bir taraftan diğerine, ve de tersi yönde, dalgalanır.
Birbirine bağlı şebekelerde bulunan mesafe IED’leri bu güç dalgalanmalarını, röle
noktalarındaki ölçülen empedansın dalgalanması olarak görür. Ölçülen empedans
bir empedans düzleminde mahal boyunca zamanla değişiklik gösterir, bkz. şekil
75. Bu mahal bir mesafe korumanın çalışma karakteristiğine girebilir ve herhangi
bir önleyici önlem alınmamışsa, istenmeyen çalışmaya sebep olur.
142
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
jX
Çalisma karakteristigi
Güç saliniminda
empedans mahalli
R
=IEC09000224=1=tr=Ori
ginal.vsd
IEC09000224 V1 TR
Şekil 75:
6.6.2.2
Güç dalgalanma tespit karakteristikli çalışan empedans düzlemi ve
güç dalgalanmadaki empedans mahalli
Temel karakteristikler
Güç dalgalanma tespit fonksiyonu (ZMRPSB) periyodik dalgalanma süresi 200
ms’ye kadar düşük güç dalgalanmalarını tespit eder (50 Hz baz alındığında, anma
frekansının %10’una kadar kayma frekansı). Normal çalışma koşulları altındaki
dalgalanmaları tespit eder.
ZMRPSB fonksiyonu, güç sırasında dahili arızaları seçici olarak emniyete alabilir.
Güç dalgalanması koşullarında harici arızlar için, mesafe koruma fonksiyonunun
işletimi stabil durumda kalır. Bu durum dalgalanma (elektrik) merkezinin korumalı
hatta olduğu durumda da geçerlidir.
ZMRPSB fonksiyonunun çalışma karakteristiği, kontrol edilen ilgili mesafe
koruma bölgelerinin seçili empedansının çalışma karakteristiklerine kolaylıkla
uyarlanabileceği gibi, korumalı güç hatlarının maksimum yük koşullarına göre de
kolaylıkla uyarlanabilir.
6.6.3
Ayarlama kuralları
Ayarlama kuralları, 76 şeklinde gösterilen iki makineli sistemin parçası olarak
korumalı güç hattı için ayar örneği biçiminde hazırlanmıştır.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
143
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
EA
EB
dA= const
A
ZSA
~
dB= f(t)
B
ZL
ZSB
~
R
99001019.vsd
IEC99001019 V1 TR
Şekil 76:
İki makineli sistemin bir parçası olarak korumalı güç hattı
Korumalı güç hattı bulunan güç sistemini eşdeğer iki makineli bir sisteme
indirgeyin, pozitif dizi kaynak empedansı ZSA IED’nin arkasında ve ZSB uzak uç
bara B’nin arkasında olsun. Bu empedansların, ilgili baradaki arızalar için,
doğrudan maksimum üç faz kısa devre akımlarından hesaplanamayacağı bilgisine
dikkat edin. Farklı bağlantılı devrelerin ayrı katkılarının dikkate alınması gereklidir.
Gerekli bilgiler aşağıda verilmiştir:
U r = 400 kV
Sistem anma gerilimi
EQUATION1321 V1 EN
U min = 380 kV
Kritik sistem koşullarında tahmin edilen minimum sistem gerilimi
EQUATION1322 V1 EN
f r = 50 Hz
Anma sistem frekansı
EQUATION1323 V1 EN
Up =
400
3
Kullanılan gerilim koruma trafosunun anma primer gerilimi
kV
EQUATION1324 V1 EN
Us =
0.11
3
Kullanılan gerilim koruma trafolarının sekonder anma gerilimi
kV
EQUATION1325 V1 EN
I p = 1200 A
Kullanılan akım koruma trafolarının primer anma akımı
EQUATION1326 V1 EN
I s = 1A
Kullanılan akım koruma trafolarının sekonder anma akımı
EQUATION1327 V1 EN
Z L1 = (10.71 + j 75.6 ) W
Hat pozitif sekans empedansı
EQUATION1328 V1 EN
Z SA1 = (1.15 + j 43.5) W
A barası arkasındaki pozitif sekans kaynak empedansı
EQUATION1329 V1 EN
Tablonun devamı sonraki sayfada
144
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Z SB1 = ( 5.3 + j 35.7 ) W
B barası arkasındaki pozitif sekans kaynak empedansı
EQUATION1330 V1 EN
S max = 1000 MVA
A B yönündeki tahmin edilen maksimum yük (minimum sistem
çalışma gerilimi Umin ile)
EQUATION1331 V1 EN
cos (j max ) = 0.95
Maksimum hat yüklemede güç faktörü
EQUATION1332 V1 EN
j max = 25°
Tahmin edilen maksimum yük açısı
EQUATION1333 V1 EN
f si = 2.5 Hz
Güç salınımı olası maksimum başlangıç frekansı
EQUATION1334 V1 EN
f sc = 7.0 Hz
Güç salınımı maksimum olası ardışık frekansı
EQUATION1335 V1 EN
Primer empedansları ilgili sekonder değerlere dönüştüren empedans dönüşüm
faktörü, 76 denkleminde gösterildiği şekilde hesaplanır. Tüm ayarların primer
değerlerde yapıldığını dikkate alınız. Empedans transformasyon katsayısının yalnız
test ve alıştırma amaçlı verildiğini dikkate alınız.
KIMP =
I p U s 1200 0.11
×
=
×
= 0.33
Is U p
1 400
EQUATION1336 V1 EN
(Denklem 76)
Beklenen minimum sistem gerilimindeki minimum yük empedansı 77 denkleminde
verilmiştir.
Z L min
2
U min
3802
=
=
= 144.4W
S max 1000
EQUATION1337 V1 EN
(Denklem 77)
Maksimum yükteki ve minimum sistem gerilimindeki minimum yük direnci RLmin,
78 denkleminde verilmiştir.
RL min = Z L min × cos (j max ) = 144.4 × 0.95 = 137.2W
EQUATION1338 V1 EN
(Denklem 78)
Sistem empedansı ZS iki makineli eşdeğer bir sistemdeki tüm empedansın
toplamıdır, bakınız şekil 76. Bu değer 79 denklemine göre tanımlanır.
145
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Z S = Z SA1 + Z L1 + Z SB1 = (17.16 + j154.8 ) W
EQUATION1339 V1 EN
(Denklem 79)
Sistem empedansının hesaplanan değeri bilgi amaçlıdır ve salınımın merkezini
tespit etmekte yardımcı olur, bakınız şekil 77, bu da genel durumlar için 80
denklemine göre hesaplanır.
Z CO =
ZS
- Z SA1
EB
1+
EA
EQUATION1340 V1 EN
(Denklem 80)
Bazı özel durumlarda,
E A = EB
EQUATION1342 V1 EN
(Denklem 81)
empedans noktasında salınımın merkezinde bulunur, bakınız denklem 82.
Z CO =
ZS
- Z SA1 = ( 7.43 + j 33.9 ) W
2
EQUATION1341 V1 EN
(Denklem 82)
146
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
ZC
O
ZL
1
ZS
1
ZSB1
jX
1MRK 506 329-UTR -
|=
|EB
| iç
in e
mp
ed
an
sm
ah
alli
R
jX
ZSA
1
|EA
ArgLd
(FDPSPDIS)
ArgLd
(ZMRPSB)
R
=IEC09000225=1=tr=Origi
nal.vsd
IEC09000225 V1 TR
Şekil 77:
Dikkate alınan empedansları gösteren empedans şemaları
İleri yönde osilasyon tespit karakteristiği dış sınırı RLdOutFw minimum tahmini
yük direnci RLmin ile karşılaştırıldığında belli emniyet payı KL ile ayarlanmalıdır.
Minimum yük direnç değerinin tam olarak bilinmediği durumda, 400 kV anma
gerilimine sahip hatlar için aşağıdaki yuvarlamalar kullanılabilir.
•
•
•
KL = 0,9; 150 km uzunluğundan büyük hatlar için
KL = 0,85; 80 ve 150 km arasındaki hatlar için
KL = 0,8; 80 km uzunluğundan küçük hatlar için
147
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Hattın anma gerilimi 400kV üzerindeyse, aynı emniyet faktörü KL için gerekli
direnci mevcut gerilim ve 400kV arasındaki oran ile çarpın. Buradaki özel
durumda elde edilen dış sınır RLdOutFw değeri, 83 denkleminde gösterildiği gibi
hesaplanır.
RLdOutFw = K L × RL min = 0.9 ×137.2 = 123.5W
EQUATION1343 V1 EN
(Denklem 83)
Salınım tespit karakteristiğinin iç sınır RLdInFw değerini, dış sınırın %80’ine veya
daha azına ayarlamak genel olarak tavsiye edilir. İstisnalar her zaman olabilir,
ancak bunlar dikkate alındığında özellikle salınım tespit mantığı içindeki tP1 ve
tP2 zamanlayıcıların ayarı için özel dikkat gerekir. Bu, izin verilen maksimum ayar
değerlerinin kLdRFw = 0,8 olmasını gerektirir. Mümkün olan maksimum RldInFw
değeri 84 denkleminde gösterilmiştir.
RLdInFw = kLdRFw·RLdOutFw = 98.8W
EQUATION1344 V2 EN
(Denklem 84)
İleri yönde önerilen salınım tespit karakteristiğinin harici δOut ve dahili δIn
sınırlarına karşılık gelen yük açıları, sırasıyla denklem 85 ve denklem 86
örneklerine göre yeterli hassasiyette hesaplanır.
æ
ö
ZS
æ 155.75 ö
d Out = 2 × arc tan ç
÷ = 2 × arc tan ç
÷ = 64.5°
ç 2 × RLdOutFw ÷
2
×
123.5
è
ø
è
ø
EQUATION1345 V1 EN
(Denklem 85)
æ
ö
ZS
æ 155.75 ö
d In = 2 × arc tan ç
÷ = 2 × arc tan ç
÷ = 76.5°
ç 2 × RLdInFwmax ÷
2
98.8
×
è
ø
è
ø
EQUATION1346 V1 EN
(Denklem 86)
Başlangıç salınım tespit zamanlayıcısı tP1 için gerekli ayar, 87 denkleminde
gösterildiği gibi yük açısının farkına bağlıdır.
tP1 =
d In - d Out 76.5° - 64.5°
=
= 13.3ms
f si × 360°
2.5 × 360°
EQUATION1347 V1 EN
(Denklem 87)
Mümkünse, genel uygulama olarak tP1 süresi en az 30 ms olarak ayarlanmalıdır.
Harici yük açısı δOut değerini daha da artırmak mümkün olmadığından, salınım
tespit karakteristiğinin iç sınırını azaltmak gereklidir. Gereken minimum değer
denklem 88, 89, 90 ve 91 örneklerinde verilen prosedürlere uygun şekilde hesaplanır.
148
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
tP1min = 30 ms
(Denklem 88)
EQUATION1348 V1 EN
d In - min = 360° × f si × tP1min + d Out = 360° × 2.5 × 0.030 + 64.5° = 91.5°
(Denklem 89)
EQUATION1349 V1 EN
RLdInFwmax1 =
ZS
æd
ö
2 × tan ç in - min ÷
è 2 ø
=
155.75
= 75.8W
æ 91.5 ö
2 × tan ç
÷
è 2 ø
(Denklem 90)
EQUATION1350 V1 EN
kLdRFw =
RLdInFwmax1 75.8
=
= 0.61
RLdOutFw 123.5
(Denklem 91)
EQUATION1351 V1 EN
Ayrıca, bu minimum ayarın müteakip salınımların da tespiti için gerekli hızda olup
olmadığını kontrol edin. Bu gereklilik, eğer tP2 süresinin önerilen ayarı 10 ms’den
yüksek olarak kalırsa karşılanacaktır, bakınız denklem 92.
tP 2 max =
d In - d Out 91.5° - 64.5°
=
= 10.7 ms
7 × 360°
f sc × 360°
(Denklem 92)
EQUATION1352 V1 EN
Nihai olarak önerilen ayarlar aşağıdaki gibidir:
RLdOutFw = 123,5Ω
kLdRFw = 0,61
tP1 = 30 ms
tP2 = 10 ms
RLdInFw = 75,0Ω olduğunu dikkate alın.
Faz seçiminde yük aşımı direnci RLdFw değerini yük aşımı
(FDPSPDIS) ile birlikte hesaplanan değer RLdInFw'a eşit veya
bundan daha düşük bir değere ayarlamayı unutmayın. 93
denkleminde verilen koşulu karşılamak için, aynı zamanda
FDPSPDIS içindeki yük açısının da ayarlanması gereklidir.
İndeks PHS, FDPSPDIS fonksiyonu ile iletişimini tanımlar ve
indeks PSD, ZMRPSB fonksiyonu ile iletişimini tanımlar.
149
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
ArgLdPHS ³ arc tan
tan( ArgLdPSD)
kLdRFw
EQUATION1353 V2 EN
(Denklem 93)
94 denklemini göz önünde bulundurun,
ArgLd PSD = j max = 25°
EQUATION1354 V1 EN
(Denklem 94)
bu durumda, FDPSPDIS fonksiyonundaki yük argümanı95 denkleminden daha az
olmayacak şekilde ayarlanmalıdır.
é tan ( ArgLd PSD ) ù
é tan ( 25° ) ù
ArgLd PHS ³ arc tan ê
ú = arc tan ê
ú = 37.5°
kLdRFw û
ë
ë 0.61 û
EQUATION1355 V1 EN
(Denklem 95)
Eğer salınım izleme ve ortaya çıkarmada etkili olan sistemin işletim koşulları daha
farklı ayarlar gerektirmiyorsa, bunlara karşılık gelen geri yönde rezistif menzil
parametreler (RLdOutRv ve kLdRRv), ileri yön parametrelerle aynı olarak
ayarlanmalıdır. Bu karar sistemdeki muhtemel beklenmedik durum araştırmaları
bazında yapılmalıdır, özellikle de iletilen gücün kısa süre içerisinde hızlı şekilde
yön değiştirebileceği durumlarda. Yıl içerisinde yalnız bazı dönemlerde (yaz, kış)
değişen çalışma koşulları için farklı ayar grupları kullanılması tavsiye edilir.
Sistem araştırmaları tutma süresi tH ayarını da belirlemelidir. Bu zamanlayıcının
amacı, güç dalgalanması sırasında Güç dalgalanma tespit fonksiyonundan
(ZMRPSB) kesintisiz olarak sinyal almayı garantilemektir. Bunu, geçici empedans
ZMRPSB işletim karakteristiğinden çıktığında ve kesintisiz dalgalanma nedeniyle
belirli bir süre sonra geri dönmesi beklendiği durumlarda da yapmaktır. Her sistem
için minimum olası güç dalgalanma hızını dikkate alın.
tR1 bastırma zamanlayıcısı, tespit edilen rezidüel akımın, ZMRPSB bastırma
kriterleri üzerindeki etkisini geciktirir. Fonksiyonun, IED tarafından ölçülen
rezidüel akımdaki kısa geçişler için çalışmasını engeller.
Eğer ölçülen empedans ZMRPSBişletim alanı içerisinde, ayarlanmış olan tR2
değerinden daha uzun bir süre kalırsa, tR2 bastırma zamanlayıcısı,
ZMRPSBfonksiyonundan gelen BAŞLATMA çıkış sinyalini etkisizleştirir. Bu
gecikme zamanı, daha eski güç dalgalanma cihazlarında genellikle yaklaşık iki
saniye olarak ayarlanırdı.
150
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
6.7
Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım
temelli ZCVPSOF
6.7.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim
ve akım temelli
6.7.2
IEC 61850
tanımlama
ZCVPSOF
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli fonksiyon (ZCVPSOF)
empedans ölçüm fonksiyonları için tamamlayıcı olmakla birlikte bu
fonksiyonlardaki bilgileri kullanabilir.
Hatta enerji verildiği sırada, ZCVPSOF fonksiyonu ile tüm hat üzerindeki bir arıza
için hızlı açma elde edilebilir. ZCVPSOF açma, yön bilgisinin belirlenemediği
arıza durumlarında açmayı garantilemek amacıyla genellikle yönsüzdür (örneğin
hat potansiyel trafosu kullanılıyorsa polarize gerilimin olmaması nedeniyle yön
belirlenemezse).
Ölü hat tespiti nedeniyle otomatik aktivasyon yalnız potansiyel trafosu, devre
kesicinin hat tarafında bulunduğu durumlarda kullanılabilir.
Hat tarafı potansiyel trafoları kullanıldığında, yönsüz mesafe bölgeleri, kapalı üç
faz kısa devreler için arıza açmaya geçişi garantiler. Bir bara üzerinde kısa devre
arızası olduğunda baraya hattan enerji verilirken, yönsüz mesafe bölgelerinin
kullanılması hızlı arıza giderme sağlayabilir.
Düzenin güvenilirliğini arttırmak için, zaman gecikmeli faz ve sıfır dizi aşırı akım
fonksiyonu gibi diğer koruma fonksiyonları ZCVPSOF fonksiyonuna bağlanabilir.
6.7.3
Ayarlama kuralları
Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli (ZCVPSOF)
fonksiyonunun parametreleri yerel HMI veya Koruma ve Kontrol Yöneticisi
PCM600 üzerinden yapılır.
ZCVPSOF fonksiyonu tarafından ani trip için kullanılan mesafe koruma bölgesi,
minimum %20 emniyet toleransı ile korumalı hattın tümünü kapsayacak şekilde
ayarlanmalıdır.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
151
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 6
Empedans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Çalışma: Arıza mantığına otomatik geçiş, gerilim ve akım temelli fonksiyonu,
varsayılan olarak Açık ayarlıdır. Parametreyi Kapalı olarak ayarlayın eğer
fonksiyon kullanılmayacak ise.
IPh< ölü hattın tespiti amacıyla akım seviyesini belirtmekte kullanılır. IPh<
varsayılan olarak IBase‘in %20’sine ayarlıdır. Tahmin edilen minimum yük akımı
altında yeterli tolerans (%15 - 20) bırakılarak ayarlanmalıdır. Çoğu durumda, bir
hattın minimum yük akımı 0'a yakın ve hatta 0'dır. Çalışma değeri, sadece bir fazın
bağlantısı kesilmişken, (diğer fazlara ortak kuplaj şeklinde) havai hattın maksimum
şarj akımını geçmelidir.
UPh< ölü hattın tespiti amacıyla gerilim seviyesini belirtmekte kullanılır. UPh<
varsayılan olarak UBase‘in %70’ine ayarlıdır.. Bu pek çok durum için uygun bir
ayardır, ancak gerçek uygulamalarda uygunluğu kontrol edilmelidir.
Mod: ZCVPSOF, açma kriterlerinin tanımlanabileceği üç modda çalıştırılabilir.
Mod ayarı varsayılan olarak UIDüzey olarak yapılmıştır, bu da açma kriterinin
IPh< ve UPh< ayarını baz aldığını gösterir. Fonksiyonun daha hızlı ve daha hassas
olarak çalışması için UIDüzey seçilebilir, bu da arıza sonrası enerjilendirme
sırasında olabilecek stresi azaltmak için önemlidir. Diğer yandan, fazladan çalışma
riski daha yüksek olabilir, eğer zamanlayıcı tMüddet süresi çok kısa ayarlıysa,
hattın enerjilendirilmesi sırasında istenmeyen çalışmalar oluşabilir ve bazı
sistemlerde toparlanma gerilimi yavaş olabilir.
Mod ayarı Empedans olarak yapıldığında işletim kriteri, empedans bölge
ölçümünden aşırı menzil bölgesinin başlangıcını baz alır. Aşırı menzil bölgesinden
yönsüz bir çıkış sinyali kullanılmalıdır. Empedans modunun kullanılması güvenliği
artırır.
Çalışma modu UILvl&Imp'de, açma için koşul UIDüzeyi ve UILvl&Imp arasındaki
OR kapısıdır.
UIDüzey, tMüddet ‘in serbest bırakılması için zamanlayıcının ayarı tMüddet
varsayılan olarak 0,1 saniyeye ayarlanmıştır. Bu ayarın çoğu durum için uygun
olduğu saha deneyimiyle kanıtlanmıştır. Daha kısa zaman gecikmesi
ayarlanacaksa, hattın enerjilendirilmesi sırasında gerilim toparlanma süresi de
dikkate alınmalıdır.
AutoInit: ZCVPSOF fonksiyonunun otomatik olarak aktifleştirilmesi, varsayılan
olarak Kapalı'dır.. Eğer Ölü hat otomatik tespit aktifleştirilecekse, Autoinit
parametresini Açık olarak ayarlayın.. Aksi takdirde bu mantık harici bir BC girişi
tarafından aktifleştirilir.
tSOTF: ZCVPSOF fonksiyonunun düşüş gecikmesi varsayılan olarak 1 saniyeye
ayarlıdır ve bu da çoğu uygulama için uygundur.
tDLD: ZCVPSOF fonksiyonunun dahili ölü hat tespiti tarafından aktifleştirilmesi
için zaman gecikmesi varsayılan olarak 0,2 saniyedir. Bu ayar çoğu uygulama için
uygundur. Sistemdeki geçici olaylar sırasında istenmeyen aktivasyonların
önlenmesi için, gecikme çok kısa ayarlanmamalıdır.
152
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 7
Akım koruma
7.1
Ani faz aşırı akım koruma 3-fazlı çıkış PHPIOC
7.1.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Ani faz aşırı akım koruma, 3-fazlı çıkış
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
PHPIOC
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
50
3I>>
SYMBOL-Z V1 TR
7.1.2
Uygulama
Uzun mesafe nakil hatları büyük miktarlarda elektrik enerjisini üretildikleri
yerlerden tüketilecekleri bölgelere kadar taşır. Nakil hattının her iki ucundaki
üretilen ve tüketilen elektrik enerjisi arasındaki dengesizlik çok büyüktür. Bu da
hat üzerindeki bir arızanın tüm sistemin kararlılığını tehlikeye atabileceğine işaret
eder.
Bir güç sisteminin geçici kararlılığı çoğunlukla üç parametreye bağlıdır (sabit
miktarda elektrik enerjisi iletildiğinde):
•
•
•
Arıza türü. Üç fazlı arızalar en tehlikeli olanlardır, çünkü arıza koşulları
altında arızalı noktadan enerji iletilmesi mümkün değildir.
Arıza akımının büyüklüğü. Arıza akımının yüksek olması, iletilen enerjideki
düşüşün yüksek olduğuna işaret eder.
Toplam arıza giderme süresi. Eğer toplam arıza giderme süresi çok uzunsa (bu
süre korumanın çalışma süresi ve kesicinin açılma süresinden oluşur), iletim
hattının her iki tarafında bulunan jeneratörlerin EMF’leri arasındaki faz açısı,
stabilite limitlerinin ötesine geçecek şekilde artabilir.
Uzun iletim hatlarındaki arıza akımı genellikle arızanın konumuna bağlıdır ve
üretim noktası ile arasındaki mesafe uzadıkça azalır. Bu nedenle koruma, üretim
(ve röle) noktasına çok yakın arızalarda çok hızlı çalışmalıdır. Bu arızaların
karakteristik özelliği çok yüksek arıza akımı bulunmasıdır.
Ani faz aşırı akım koruma 3-faz çıkışı PHPIOC çok yüksek akımlarla karakterize
edilen arızalarda 10 msn içinde çalışabilir.
153
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
7.1.3
1MRK 506 329-UTR -
Ayarlama kuralları
Ani faz aşırı akım koruma 3-faz çıkışı PHPIOC parametresi yerel HMI üzerinden
veya PCM600 üzerinden yapılır.
Bu koruma fonksiyonu yalnız seçici olarak çalışmalıdır. Bu nedenle istenmedik
şekilde çalışmayı önlemek için tüm sistem ve geçici koşulları kontrol edin.
Hat üzerinde beklenebilecek olası en yüksek arıza akımının hangi çalışma
koşullarında gerçekleşeceği yalnız detaylı şebeke incelemeleri sonucunda
belirlenebilir. Çoğu durumlarda bu akım üç fazlı arıza koşullarında oluşur. Ancak,
tek fazdan toprağa ve iki fazdan toprağa koşullar da incelenmelidir.
Ayrıca, hat akımında kısa süreli yüksek bir artışa neden olabilecek geçici durumları
da inceleyin. Tipik bir örnekte: Uzak ucunda bir güç trafosu bulunan bir iletim
hattı, şebekeye bağlandığında yüksek bir ani akıma neden olabilir ve bunun
sonucunda bütünleşik, ani aşırı akım korumasının çalışmasına neden olabilir.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
IP>>: Çalışma akımını ITemel 'in %’si olarak ayarlayın.
7.1.3.1
Paralel hatsız gözlü şebeke
Aşağıdaki arıza hesapları üç-faz-, tek-faz-topraklama ve iki-faz--topraklama
arızaları için yapılmalıdır. Şekil 78 çiziminde gösterildiği gibi, B’de bir arıza
uygulayın ve ardından dış arıza faz akımı IfB akımını hesaplayın. A’dan B’ye
baştan uca maksimum arıza akımının hesaplanması, ZA için minimum kaynak
empedans değerleri, ZB için maksimum kaynak empedans değerleri alınarak
yapılmalıdır.
ZA
I fB
A
ZL
B
ZB
IED
Arıza
=IEC09000022=1=tr=Original.vsd
IEC09000022 V1 TR
Şekil 78:
A’dan B’ye dış arıza akımı: IfB
154
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Bu durumda, A'daki bir arıza uygulanmalı ve dış arıza akımı IfA hesaplanmalıdır,
şekil 79. Maksimum dış arıza akımını almak için maksimum ZB minimum değeri
ve ZA maksimum değeri dikkate alınmalıdır.
ZA
A
I fA
ZL
B
ZB
Röle
Arıza
99000475.vsd
IEC09000023 V1 TR
Şekil 79:
B’den A’ya dış arıza akımı: IfA
IED bu iki baştan uca arıza akımından hiçbiri için açmamalıdır. Böylece minimum
akım ayarı (Imin) teorik olarak şöyle olacaktır:
Imin ³ MAX(I fA, IfB )
EQUATION78 V1 EN
(Denklem 96)
Maksimum koruma statik sapma için %5 güvenlik toleransı ve maksimum olası
geçici menzil aşımı için %5 güvenlik toleransı uygulanmalıdır. Ölçüm trafolarının
geçici koşullardaki sapmaları ve sistem verilerindeki sapmalar nedeniyle ilaveten
%20 önerilir.
Böylece ani faz aşırı akım koruma 3-faz çıkışı için minimum primer ayar (Is)
aşağıdaki gibidir:
Is ³ 1.3.Im in
EQUATION79 V2 EN
(Denklem 97)
Koruma fonksiyonu, bu spesifik uygulama için sadece bu ayarın değeri IED’nin
gidermesi gereken maksimum arıza akımına eşit veya daha düşük olduğunda
kullanılabilir, şekil 80 örneğindeki (IF).
155
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
IF
ZA
A
ZL
B
ZB
IED
Arıza
=IEC09000024=1=tr=Original.vsd
IEC09000024 V1 TR
Şekil 80:
IP >>=
Arıza akımı: IF
Is
IBase
× 100
EQUATION1147 V3 EN
7.1.3.2
(Denklem 98)
Paralel hatlı gözlü şebeke
Hatların paralel olması durumunda, paralel hattan indükte olan akımın korumalı hat
üzerindeki etkisi dikkate alınmalıdır. İki hattın aynı baraya bağlandığı bir örnek
şekil 81 çiziminde verilmiştir. Bu durumda arızalı hattan (hat 1) sağlıklı hatta (hat
2) indükte olan arıza akımının etkisi daha önce bahsedilen iki dış arıza akımı IfA ve
IfB ile birlikte hesaba katılır. Şekil 81 çiziminde gösterilen IED için paralel hattan
gelecek maksimum etki, C kesicisi açık olarak C noktasında bir arıza olacaktır.
C'de bir arıza uygulanmalıdır, ardından sağlıklı hat üzerindeki IED'den (IM)
görülen maksimum akım (bu, tek-faz-topraklama ve iki-faz-topraklama arızaları
için uygulanır) hesaplanabilir.
156
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Hat 1
A
C
B
ZL1
ZA
ZB
M
Arıza
ZL2
IM
IED
Hat 2
=IEC09000025=1=tr=Original.vsd
IEC09000025 V1 TR
Şekil 81:
İki paralel hat. Paralel hattın dış arıza akımı üzerindeki etkisi: IM
Aşırı akım koruma fonksiyonu (Imin) için teorik olarak minimum akım ayarı şöyle
olmalıdır:
Imin ³ MAX(I fA, IfB , IM )
(Denklem 99)
EQUATION82 V1 EN
Burada IfA ve IfB önceki paragrafta açıklanmıştır. Daha önce bahsedilen güvenlik
toleransları dikkate alındığında, ani faz aşırı akım koruma 3-faz çıkışı için
minimum ayar (Is) aşağıdaki gibidir:
Is ³1.3·Imin
(Denklem 100)
EQUATION83 V2 EN
Ayarın değeri IED’nin gidermesi gereken maksimum faz arıza akımına eşit veya
daha düşük olduğunda koruma fonksiyonu bu özel uygulama için kullanılabilir.
IED ayar değeri IP>> primer akım değeri IBase'in yüzdesi olarak verilir. IP>>
için bu değer bu formülde verilmiştir:
IP >>=
Is
IBase
EQUATION1147 V3 EN
× 100
(Denklem 101)
157
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
7.2
Ani faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı çıkış SPTPIOC
7.2.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Ani faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı
çıkış
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
SPTPIOC
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
50
3I>>
SYMBOL-Z V1 TR
7.2.2
Uygulama
Uzun mesafe nakil hatları büyük miktarlarda elektrik enerjisini üretildikleri
yerlerden tüketilecekleri bölgelere kadar taşır. Nakil hattının her iki ucundaki
üretilen ve tüketilen elektrik enerjisi arasındaki dengesizlik çok büyüktür. Bu da
hat üzerindeki bir arızanın tüm sistemin kararlılığını tehlikeye atabileceğine işaret
eder. Bir güç sisteminin geçici kararlılığı çoğunlukla üç parametreye bağlıdır (sabit
miktarda elektrik enerjisi iletildiğinde):
•
•
•
Arıza türü. Üç fazlı arızalar en tehlikeli olanlardır, çünkü arıza koşulları
altında arızalı noktadan enerji iletilmesi mümkün değildir.
Arıza akımının büyüklüğü. Arıza akımının yüksek olması, iletilen enerjideki
düşüşün yüksek olduğuna işaret eder.
Toplam arıza giderme süresi. Eğer toplam arıza giderme süresi çok uzun ise
(bu süre korumanın çalışma süresi ve kesicinin açılma süresinden oluşur),
iletim hattının her iki tarafında bulunan jeneratörlerin Elekromotor kuvvetleri
(EMF’ler) arasındaki faz açısı, kararlılık limitlerinin ötesine geçecek şekilde
artabilir.
Uzun iletim hatlarındaki arıza akımı genellikle arızanın konumuna bağlıdır ve
üretim noktası ile arasındaki mesafe uzadıkça azalır. Bu nedenle koruma, üretim
(ve röle) noktasına çok yakın arızalarda çok hızlı çalışmalıdır. Bu arızaların
karakteristik özelliği çok yüksek arıza akımı bulunmasıdır.
Ani faz aşırı akım koruma faz ayrımlı çıkışı SPTPIOC çok yüksek akımlarla
karakterize edilen arızalarda 10 msn içinde çalışabilir.
7.2.3
Ayarlama kuralları
Anlık faz aşırı akım koruma faz ayrımlı çıkış SPTPIOC parametreleri yerel HMI
üzerinden veya koruma ve kontrol yöneticisi PCM600 üzerinden yapılır. Bu
koruma fonksiyonu yalnız seçici olarak çalışmalıdır. Bu nedenle istenmedik şekilde
çalışmayı önlemek için tüm sistem ve geçici koşulları kontrol edin.
158
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Detaylı şebeke çalışmaları, hat üzerinde olması beklenebilecek olası en yüksek
arıza akımının hangi çalışma koşullarında gerçekleşeceğini belirleyebilir . Çoğu
durumlarda bu akım üç fazlı arıza koşullarında oluşur. Ancak aynı zamanda tek-faztopraklama ve iki-faz-topraklama koşullarını da inceleyin.
Ayrıca, hat akımında kısa süreli yüksek bir artışa neden olabilecek geçici durumları
da inceleyin. Tipik bir örnekte: Uzak ucunda bir güç trafosu bulunan bir iletim
hattı, şebekeye bağlandığında yüksek bir ani akıma neden olabilir ve bunun
sonucunda bütünleşik, ani aşırı akım korumasının çalışmasına neden olabilir.
Primer akım (ITemel), primer gerilim (ayar UTemel) ve primer güç (STemel) için
ortak temelli IED değerleri, ayarlar fonksiyonu GBASVAL’de Genel temel
değerler olarak ayarlanır. Temel değerlerin referansı için GenelTemelSel ayarı
GBASVAL fonksiyonunu seçmek için kullanılır.
IP>>: Çalışma akımını ITemel 'in %’si olarak ayarlayın.
7.2.3.1
Paralel hatsız gözlü şebeke
Aşağıdaki arıza hesapları üç-faz-, tek-faz-topraklama ve iki-faz--topraklama
arızaları için yapılmalıdır. Şekil 82 çiziminde gösterildiği gibi, B’de bir arıza
uygulayın ve ardından dış arıza faz akımı IfB akımını hesaplayın. A’dan B’ye
maksimum dış arıza akımının hesaplanması, ZA için minimum kaynak empedans
değerleri, ZB için maksimum kaynak empedans değerleri alınarak yapılmalıdır.
ZA
I fB
A
B
ZL
ZB
IED
Arıza
=IEC10000277=1=tr=Original.vsd
IEC10000277 V1 TR
Şekil 82:
A’dan B’ye dış arıza akımı: IfB
Bu durumda, A'daki bir arıza uygulanmalı ve dış arıza akımı IfA hesaplanmalıdır,
şekil 83. Maksimum dış arıza akımını almak için maksimum ZB minimum değeri
ve ZA maksimum değeri dikkate alınmalıdır.
159
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
ZA
I fA
A
ZL
B
ZB
IED
Arıza
=IEC10000276=1=tr=Original.vsd
IEC10000276 V1 TR
Şekil 83:
B’den A’ya dış arıza akımı: IfA
IED bu iki dış arıza akımlarından hiçbiri için açılmamalıdır. Böylece minimum
akım ayarı (Imin) teorik olarak şöyle olacaktır:
Im in ³ MAX(I fA , I fB )
(Denklem 102)
EQ1 V1 EN
Maksimum koruma statik sapma için %5 güvenlik toleransı ve maksimum olası
geçici menzil aşımı için %5 güvenlik toleransı uygulanmalıdır. Ölçüm trafolarının
geçici koşullardaki sapmaları ve sistem verilerindeki sapmalar nedeniyle ilaveten
%20 önerilir. SPTPIOC için minimum birincil ayar (ls) o zaman:
Is ³ 1.3 × Im in
(Denklem 103)
EQ2 V1 EN
Koruma fonksiyonu, bu spesifik uygulama için sadece bu ayarın değeri IED’nin
gidermesi gereken maksimum arıza akımına eşit veya daha düşük olduğunda
kullanılabilir, şekil 84 çizimindeki arıza akımı (IF).
IF
ZA
A
ZL
B
ZB
IED
Arıza
=IEC10000275=1=tr=Original.vsd
IEC10000275 V1 TR
Şekil 84:
Arıza akımı: IF
IED ayar değeri IP>>, primer baz akım değeri IBase'in yüzdesi olarak verilir.
IP>> için bu değer bu formülde verilmiştir:
160
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
IP >>=
Is
IBase
× 100
(Denklem 104)
EQUATION1147 V3 EN
7.2.3.2
Paralel hatlı gözlü şebeke
Hatların paralel olması durumunda, paralel hattan indükte olan akımın korumalı hat
üzerindeki etkisi dikkate alınmalıdır. İki hattın aynı baraya bağlandığı bir örnek
şekil 85 çiziminde verilmiştir. Bu durumda arızalı hattan (hat 1) sağlıklı hatta (hat
2) indükte olan arıza akımının etkisi daha önce bahsedilen iki dış arıza akımı IfA ve
IfB ile birlikte hesaba katılır. Şekil 85 çiziminde gösterilen IED için paralel hattan
gelecek maksimum etki, C kesicisi açık olarak C noktasında bir arıza olacaktır.
C'de bir arıza uygulanmalıdır, ardından sağlıklı hat üzerindeki IED'den görülen
maksimum akım (IM) (bu, tek-faz-topraklama ve iki-faz-topraklama arızaları için
uygulanır) hesaplanabilir.
Hat 1
A
C
B
ZL1
ZA
ZB
M
Arıza
ZL2
IM
IED
Hat 2
=IEC10000278=1=tr=Original.vsd
IEC10000278 V1 TR
Şekil 85:
İki paralel hat Etkisi dış arıza akımına paralel hat oluşturur: IM
Aşırı akım koruma fonksiyonu için teorik olarak minimum akım (Imin) şöyle
olmalıdır:
Imin ³ MAX(I fA, IfB , IM )
EQUATION82 V1 EN
(Denklem 105)
Burada IfA ve IfB önceki paragrafta açıklanmıştır. Daha önce bahsedilen emniyet
payı dikkate alındığında, minimum ayar (Is) aşağıda verilen denklemdeki gibi olur:
Is ³1.3·Imin
EQUATION83 V2 EN
(Denklem 106)
161
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Ayarın değeri IED’nin gidermesi gereken maksimum faz arıza akımına eşit veya
daha düşük olduğunda koruma fonksiyonu bu özel uygulama için kullanılabilir.
IED ayar değeri IP>> primer temel değer ITemel'in yüzdesi olarak verilir. Değer
IP>> bu formül ile verilir:
IP >>=
Is
IBase
× 100
(Denklem 107)
EQUATION1147 V3 EN
7.3
Dört kademeli faz aşırı akım koruma 3 fazlı çıkış
OC4PTOC
7.3.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850
tanımlama
Dört kademeli faz aşırı akım koruma, 3
fazlı çıkış
IEC 60617
tanımlama
OC4PTOC
3I>
4
4
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
51/67
alt
TOC-REVA V1 TR
7.3.2
Uygulama
Dört kademe faz aşırı akım koruma 3 faz çıkışı OC4PTOC güç sistemde farklı
uygulamalarda kullanılır. Bazı uygulama örnekleri şunlardır:
•
•
•
•
•
Dağıtım ve alt iletim sistemlerinde fiderlerin kısa devreye karşı korunması.
Normalde bu fiderler radyal yapıdadır.
İletim hatlarının artçıl kısa devre koruması.
Güç trafolarının artçıl kısa devre koruması.
Güç sistemine bağlı bulunan farklı donanımların kısa devre korunması; örn.
şönt kapasitör bankları, şönt reaktörleri, motorlar ve diğer donanımlar.
Güç jeneratörlerinin artçıl kısa devre koruması.
Gerilim trafosu girişleri mevcut veya bağlı değilse, ayar
parametresi DirModex (x = kademe 1, 2, 3 veya 4) varsayılan
değerde bırakılacaktır, Yönsüzveya şöyle ayarlanır: Kapalı.
Pek çok uygulamada, farklı akım hızlanma seviyeleri ve gecikme süreleri içeren
kademelere gerek duyulabilir. OC4PTOC dört farklı, birbirinden ayrı olarak
ayarlanabilen adım içerebilir. OC4PTOC'nin her kademesi yüksek seviyede
esnekliğe sahiptir. Aşağıdaki seçenekler mümkündür:
162
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Yönsüz / Yönlü fonksiyon: Çoğu uygulamada fonksiyon yönsüz olarak kullanılır.
Bu çoğunlukla korunan nesnenin kendisinin hiç arıza akımı beslemediği durumlar
için geçerlidir. Selektivite ve hızlı arıza giderme elde edebilmek için, yönlü
fonksiyon gerekli olabilir.
Gecikme zamanı karakteristik seçenekleri: Sabit zamanlı gecikme ve farklı türlerde
ters zaman gecikme karakteristikleri gibi çeşitli gecikme zamanı karakteristiği
türleri vardır. Farklı aşırı akım korumaları arasındaki seçicilik, normal olarak farklı
korumaların fonksiyon zaman gecikmeleri arasındaki koordinasyonla gerçekleşir.
Tüm aşırı akım korumaları arasındaki ideal koordinasyonu sağlamak için, bunların
aynı zaman gecikmesi karakteristiğine sahip olması gerekir. Bu nedenle,
standartlaştırılmış çok geniş bir ters zaman karakteristik yelpazesi mevcuttur: IEC
ve ANSI.
Kademe 1 ve 4 için zaman karakteristikleri, mutlak gecikme süresi veya ters zaman
karakteristiği olarak seçilebilir. Kademe 2 ve 3 her zaman sabit zaman gecikmelidir
ve sistemde IDTM'ye gerek olmadığında kullanılır.
Güç trafoları enerjilendirilirken büyük miktarda ani akımlara maruz kalabilir. Bu
olgunun nedeni süre bölümlerinde trafo manyetik çekirdeğinin doymasıdır. Ani
yığılma akımının, faz aşırı akım korumanın hızlanma akımının üzerine çıkma riski
vardır. Ani yığılma akımının büyük bir 2. harmonik içeriği vardır. Bu da
korumanın istenmeyen şekilde çalışmasını önlemekte kullanılabilir. Sonuç olarak,
OC4PTOC fonksiyonunun, eğer bu harmonik akımın seviyesi temel akımın
ayarlanmış olan belirli bir yüzdesinin üzerine çıkarsa, 2. harmonik bastırma
olasılığı vardır.
7.3.3
Ayarlama kuralları
Dört kademeli faz aşırı akım koruma 3 faz çıkışı OC4PTOC için parametreler yerel
HMI veya PCM600 üzerinden ayarlanır.
OC4PTOCiçin aşağıdaki ayarlar yapılabilir..
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
ÖlçTürü: Ayrık Fourier filtreli seçimi (DFT) veya gerçek RMS filtreli (RMS)
sinyalleri. RMS şönt kapasitörlü uygulamalarda RMS harmonik içerik kullanılması
düşünülebilir.
Çalışma: Koruma aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: Kapalı veya Açık
2ndHarmStab: Temel akımın %'si olarak ayarlanmış 2. harmonik akım bastırmanın
çalışma seviyesi. Ayar aralığı 5 - 100%1'lik kademelerde %. Varsayılan ayar %20’dir.
163
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
3
Uref
1
2
2
4
Idir
IEC09000636_1_vsd
IEC09000636 V1 TR
Şekil 86:
1.
2.
3.
4.
7.3.3.1
Yönlü fonksiyon karakteristiği
RCA = Röle karakteristik açısı 55°
ROA = Röle karakteristik açısı 80°
Geri
İleri
Kademe 1 ila 4 için ayarlar
n kademe 1 ve 4 anlamına gelir. x kademe 1, 2, 3 ve 4 anlamına gelir.
DirModex: x kademesinin yönlü modudur. Olası ayarlar: Kapalı/Yönsüz/İleri/Geri.
Karakteristn: kademesi için zaman karakteristiğinin seçimi. Sabit zaman gecikmesi
ve farklı ters zaman karakteristikleri tablo 9 örneğine göre kullanılabilir. Adım 2 ve
3 her zaman mutlak gecikme zamanıdır.
164
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Tablo 9:
Ters zaman karakteristikleri
Eğri adı
ANSI İleri Derece Ters
ANSI Çok Ters
ANSI Normal Ters
ANSI Orta Düzeyde Ters
ANSI/IEEE Sabit Zamanlı
ANSI Uzun Süre İleri Derece Ters
ANSI Uzun Süre Çok Ters
ANSI Uzun Süre Ters
IEC Normal Ters
IEC Çok Ters
IEC Ters
IEC İleri Derece Ters
IEC Kısa Süre Ters
IEC Uzun Süre Ters
IEC Sabit Zamanlı
ASEA RI
RXIDG (logaritmik)
Farklı karakteristikler Teknik Kılavuzda (TM) yapılmıştır.
Ix>: Kademe x için IBase‘in %'si olarak verilen çalışma faz akım düzeyi.
tx: Kademe x için sabit zamanlı gecikme. Sabit zamanlı karakteristik seçilirse
kullanılır.
kn: Kademe nx için ters zaman gecikmesi zaman çarpanı.
IMinn: Kademe nx için minimum çalışma akımı, ITemel’in %’si olarak. Standarda
göre ANSI resetleme karakteristiğine erişmek için Ix>'in altında IMinn'i ayarlayın.
Eğer IMinn parametresi herhangi bir kademe için Ix>'in üstünde ayarlanır ise akım
IMinn'in altına düştüğünde ANSI resetleme akım sıfırmış gibi çalışır.
tnMin: Tüm ters zaman karakteristikleri için minimum çalışma zamanı. Yüksek
akımlarda ters zaman karakteristiği çalışma zamanını çok kısa verebilir. Bu
parametre ayarlanarak kademenin çalışma zamanının asla ayarlanan değerden kısa
olmaması sağlanabilir. Ayar aralığı: 0,001s'lik kademelerle 0,000 - 60,000s.
165
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Çalışma
zamanı
IMinn
tnMin
Akım
=IEC09000164=1=tr=Original.vsd
IEC09000164 V1 TR
Şekil 87:
Ters zaman karakteristikleri için minimum çalışma akımı ve
çalışma zamanı
Eğrinin tanımına tamamen uygun olabilmesi için parametre tnMin ayarı, ayarlı olan
akım yakalama değerinin yirmi katı olarak ölçülen akımın seçili ters eğrisinin
çalışma zamanına eşit bir değere ayarlanmalıdır. Çalışma zamanı değerinin, zaman
çarpanı için seçilmiş olan ayar değerine bağımlı olduğunu unutmayın. kn.
HarmRestrainx: Kademe engellemesini, harmonik bastırma fonksiyonu (2.
harmonik) üzerinden etkinleştir. Güç trafosu ani akımlarının istenmeyen açmalara
sebep olma ihtimali varsa, bu fonksiyonun kullanılması gerekir. Olabilecek ayarlar
Kapalı/Açık.
7.3.3.2
2. harmonik bastırma
Güç trafosu enerjilendirildiğinde, bu sürenin bir bölümünde trafo çekirdeğinin
doygunlaşma riski vardır. Bu da trafo ani akımıyla sonuçlanabilir. Bu da, ani
yığılma akımının fazlar arasında sapıyor olması nedeniyle, şebekede azalan
rezidüel akımla sonuçlanır. Faz aşırı akım fonksiyonunun istenmeyen açma
vermesi riski vardır. Ani akımda 2. harmonik bileşen oranı nispeten büyüktür. Bu
bileşen, bu istenmeyen fonksiyonu engellemek için bastırma sinyali oluşturmakta
kullanılabilir.
2. harmonik bastırma için ayarlar aşağıda verilmektedir.
166
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
2ndHarmStab: Belirlenen kademeyi engellemek için 2. harmonik bastırma
sinyalinin aktivasyonu için ikinci harmonik akım içeriğinin oranı. Burada ayar
temel frekans rezidüel akımın %’si olarak verilmiştir. Ayar aralığı 5 - 100%1'lik
kademelerde %. Varsayılan ayar %20'dir ve herhangi bir değer gerekli olmadığını
gösteren daha derin bir soruşturma olması halinde kullanılabilir.
HarmRestrainx: Bu parametre aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: Kapalı/Açık, böylece
2. harmonik bastırma devre dışı bırakılıp etkinleştirilebilir.
Dört kademe faz aşırı akım koruma, 3 faz çıkışı korumanın kullanıldığı
uygulamaya bağlı olarak farklı şekillerde kullanılabilir. Genel açıklama aşağıda
verilmiştir.
Çalışma akımı ayarı ters zaman koruması veya en düşük akım kademeli sabit ters
zaman koruması, olabilecek en yüksek yük akımının koruma işlemine neden
olmayacak şekilde bir akım ayarı vermelidir. Burada koruma resetleme akımı da
dikkate alınmalıdır, bunun nedeni kısa bir aşırı akım pikinin, aşırı akım bittikten
sonra da korumayı çalıştırmasına engel olmaktır. Bu olgu şekil 88 çiziminde
açıklanmıştır.
Akim I
Hat faz akimi
Çalisma akimi
Reset akimi
IED resetlenmez
Zaman t
IEC05000203-en-2.vsd
IEC05000203 V3 TR
Şekil 88:
Aşırı akım koruma için çalışma ve resetleme akımı
En düşük ayar değeri denklem 108 örneğinde gösterildiği şekilde yazılabilir.
167
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Im ax
k
Ipu ³ 1.2 ×
EQUATION1262 V2 EN
(Denklem 108)
burada:
1,2
emniyet payıdır,
k
korumanın resetleme oranıdır
Imax
maksimum yük akımıdır.
Hat üzerindeki maksimum yük akımı tahmin edilmelidir. Ayrıca, korumanın
kapsayacağı bölge içindeki tüm arızaların, faz aşırı akım koruma tarafından tespit
edilmesi talep edilmektedir. Koruma tarafından tespit edilecek minimum arıza
akımı Iscmin hesaplanmalıdır. Bu değer temel alındığında, en yüksek yakalama
akım değeri ayarı 109 denkleminde görüldüğü şekilde yazılabilir.
Ipu £ 0.7 × Isc min
EQUATION1263 V2 EN
(Denklem 109)
burada:
0,7
emniyet payıdır
Iscmin
aşırı akım koruma tarafından tespit edilecek en küçük arıza akımıdır.
Özet olarak, çalışma akımı denklem 110 gösterilen aralık içerisinde seçilmelidir.
1.2 ×
Im ax
£ Ipu £ 0.7 × Isc min
k
EQUATION1264 V2 EN
(Denklem 110)
Aşırı akım korumanın yüksek akım fonksiyonu (ki bu işlemi kısa bir süre durdurur)
korumanın güç sistemindeki diğer korumalara seçici olacağı şekilde yapılmalıdır.
Koruma tarafından korunacak olan güç sisteminin olabildiğince geniş bir
bölümünde (primer korumalı bölge), arızaların hızlı açma yapması istenilen bir
özelliktir. Arıza akım hesabı, primer korumalı bölgenin en uzak kısmındaki arıza
akımlarının en büyüğünü, Iscmax değerini verir. Kısa devre akımının olası bir DC
bileşeni nedeniyle, geçici aşırı menzil riski dikkate alınmalıdır. Faz aşırı akım
korumanın en hızlı aşaması aşağıdaki formüle göre yazılabilir
168
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
I high ³ 1.2 × kt × I sc max
(Denklem 111)
EQUATION1265 V1 EN
burada:
1,2
emniyet payıdır,
kt
arıza akımının DC bileşenine göre geçici aşırı menzili koruyan bir faktördür ve 1,1 daha
düşük olarak düşünülebilir
Iscmax
primer koruma bölgesinin en uzak noktasındaki bir arızanın en büyük arıza akımıdır
Faz aşırı akım korumanın çalışma zamanları, arıza zamanı çok kısa olacak şekilde
seçilmelidir böylece seçicilik sağlanırken korunan teçhizat, termal aşırı yük
nedeniyle hasar görmeyecektir. Radyal besleme şebekelerindeki aşırı akım
korumada, süre ayarlaması grafik olarak seçilebilir. Bu en fazla ters zamanlı aşırı
akım korumada kullanılır. Şekil 89 çiziminde zaman karşı akım eğrileri şema
üzerinde göstermektedir. Zaman ayarı, seçiciliği koruyarak en kısa arıza süresini
elde etmek üzere seçilmiştir. Eğriler arasındaki süre farkı, kritik süre farkından
daha büyükse, seçicilik sağlanabilir.
Zaman-akım eğrileri
Açma süresi
10
tfunc1n
tfunc2n
0.01
10
Strn
Arıza Akımı
10000
tr05000204.ai
IEC05000204 V1 TR
Şekil 89:
Seçicilik sağlanarak arıza süresi
169
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Farklı korumalar arasında seçiciliği sağlayabilmek için, radyal şebekede iki
korumanın gecikme süreleri arasında minimum bir süre farkı Dt bulunmalıdır.
Minimum süre farkı çeşitli durumlar için belirlenebilir. Mümkün olan en kısa
zaman farkını belirleyebilmek için korumaların çalışma zamanı, kesici açma
zamanı ve koruma resetleme zamanı bilinmelidir. Bu gecikme süreleri koruma
ekipmanları arasında önemli farklılıklar gösterebilir. Aşağıdaki zaman gecikmeleri
yaklaşık olarak düşünülebilir:
Koruma çalışma zamanı:
15-60 msn
Koruma resetleme
zamanı:
15-60 msn
Kesici açma zamanı:
20-120 msn
Zaman koordinasyonu için örnek
İki trafo merkezi A ve B'nin, aşağıdaki 90 şeklindeki çizimde gösterildiği gibi bir
hat üzerinden birbirlerine doğrudan bağlandığını kabul edin. B istasyonundan
başka bir konumda yer alan bir arıza olduğunu kabul edin. IED B1'in aşırı akım
koruması arıza akımının bir büyüklüğü vardır. Böylece korumanın ani bir
fonksiyonu olacaktır. IED A1 aşırı akım korumasının gecikme fonksiyonu
olmalıdır. Arıza sırasında meydana gelen olaylar dizisi zaman ekseni kullanılarak
açıklanabilir, bkz. şekil 90.
170
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
A1
B1
I>
I>
Fider
Zaman ekseni
t=t
1
Koruma B1
açilir
t=0
Ariza
ortaya
çikar
t=t
2
B1'deki
kesici açilir
t=t
3
Koruma A1
resetlenir
=IEC05000205=1=tr=
Original.vsd
IEC05000205 V1 TR
Şekil 90:
Arıza sırasında olayların dizisi
burada:
t=0
arızanın oluştuğu zamandır,
t=t1
IED B1 aşırı akım korumadan devre kesiciye açma sinyali gönderildiği zamandır. Bu
korumanın çalışma zamanı t1’dir,
t=t2
IED B1’deki devre kesicinin açıldığı zamandır. Devre kesicinin açma zamanı t2 - t1'dir ve
t=t3
IED A1’de aşırı akım korumanın resetlediği zamandır. Koruma resetleme zamanı t3 - t2'dir.
IED A1'deki aşırı akım korumasının IED B1'deki aşırı akım korumaya karşı seçici
olmasını sağlamak için minimum süre farkı t3’ten daha fazla olmalıdır. Koruma
çalışma zamanı, kesici açma zamanı ve koruma resetleme zamanı değerlerinde
belirsizlikler vardır. Bu nedenle emniyet payı bırakılmalıdır. Gereken süre farkı
normal değerlerle, 112 denkleminde gösterildiği şekilde hesaplanabilir.
Dt ³ 40 ms + 100 ms + 40 ms + 40 ms = 220 ms
(Denklem 112)
EQUATION1266 V1 EN
burada aşağıdaki kabuller geçerlidir:
aşırı akım koruma B1 çalışma zamanı 40 ms’dir
kesici açma zamanı
100 ms’dir
koruma A1 resetleme süresi
40 ms’dir ve
ek pay
40 ms’dir
171
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
7.4
Dört kademe faz aşırı akım koruma, faz ayrımlı
çıkış OC4SPTOC
7.4.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850 tanımlama
Dört kademeli faz aşırı
akım koruma, faz
ayrımlı çıkış
IEC 60617 tanımlama
OC4SPTOC
ANSI/IEEE C37.2 cihaz
no
51/67
ID-2147.VSD V1 TR
7.4.2
Uygulama
Dört kademe faz aşırı akım koruma faz ayrımlı çıkış OC4PTOC güç sistemin
içerisinde farklı uygulamalarda kullanılır. Bazı uygulama örnekleri:
•
Dağıtım ve alt iletim sistemlerinde fiderlerin kısa devreye karşı korunması.
Normalde bu fiderler radyal yapıdadır.
•
•
•
İletim hatlarının artçıl kısa devre koruması.
Güç trafolarının artçıl kısa devre koruması.
Güç sistemine bağlı bulunan farklı donanımların kısa devre korunması; ör.
şönt kapasitör bankları, şönt reaktörleri, motorlar ve diğer donanım.
Güç jeneratörlerinin artçıl kısa devre koruması.
•
VT girişleri mevcut değil veya bağlı değilse, ayar parametresi
DirModex (x= kademe 1, 2, 3 veya 4) varsayılan değerde
bırakılacaktır, Yönsüz, veya şöyle ayarlanır Kapalı.
Pek çok uygulamada, farklı akım hızlanma seviyeleri ve gecikme süreleri içeren
kademelere gerek duyulabilir. OC4SPTOC dört farklı, birbirinden ayrı olarak
ayarlanabilen adım içerebilir. OC4SPTOC fonksiyonunun her adımdaki esnekliği
yüksektir. Aşağıdaki seçenekler mümkündür:
Yönsüz/Yönlü fonksiyon: Çoğu uygulamada fonksiyon yönsüz olarak kullanılır.
Bu çoğunlukla korunan nesnenin kendisinin hiç arıza akımı beslemediği durumlar
için geçerlidir. Selektivite ve hızlı arıza giderme elde edebilmek için, yönlü
fonksiyon gerekli olabilir.
Güç trafoları enerjilendirilirken büyük miktarda ani akımlara maruz kalabilir. Bu
olgunun nedeni trafonun manyetik çekirdeğinin periyot bölümleri sırasında
doymasıdır. Ani yığılma akımının, faz aşırı akım korumasının hızlanma akımı
172
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
üzerindeki seviyelere çıkma riski vardır. Ani akımın büyük bir sekonder harmonik
içeriği vardır. Bu da korumanın istenmeyen şekilde çalışmasını önlemekte
kullanılabilir. Sonuç olarak, OC4PTOC (51/67) fonksiyonunun, eğer bu harmonik
akımın seviyesi temel akımın ayarlanmış olan belirli bir yüzdesinin üzerine çıkarsa,
ikinci harmonik bastırma olasılığı vardır.
Gecikme zamanı karakteristik seçenekleri: Sabit zamanlı gecikme ve farklı türlerde
ters zaman gecikme karakteristikleri gibi birkaç gecikme zamanı karakteristiği türü
vardır. Farklı aşırı akım fonksiyonları arasındaki seçicilik, normal olarak farklı
fonksiyonların fonksiyon gecikme süreleri arasındaki koordinasyonla etkinleştirilir.
Tüm aşırı akım fonksiyonları arasındaki ideal koordinasyonu gerçekleştirmek için
fonksiyonlar aynı gecikme süresi karakteristiğine sahip olmalıdır. Bu nedenle,
standartlaştırılmış çok geniş bir ters zaman karakteristik yelpazesi mevcuttur: IEC
ve ANSI.
Kademe 1 ve 4 için zaman karakteristikleri, mutlak gecikme süresi veya ters zaman
karakteristiği olarak seçilebilir. Kademe 2 ve 3 her zaman mutlak gecikme sürelidir
ve IDMT'nin olduğu sistemde kullanılır gerekli değildir.
7.4.3
Ayarlama kuralları
Dört kademe faz aşırı akım koruma faz ayrımlı çıkış OC4SPTOC için parametreler,
yerel HMI üzerinden veya IED koruma ve kontrol yöneticisi (PCM600) üzerinden
ayarlanır.
Dört kademe faz aşırı akım koruma faz ayrımlı çıkış için aşağıdaki ayarlar yapılabilir.
Primer akımın (ayarITemel), primer geriliminin (UTemel) ve primer gücün
(STemel) ortak temel IED değerleri, ayarlar fonksiyonu GBASVAL için Genel
temel değerler içinde ayarlanır.
GenelTemel'i şöyle ayarlayın: Temel değerlerin referansı için bir GBASVAL
fonksiyonu seçmek üzere kullanılır.
ÖlçTürü: Ayrık Fourier filtreli seçimi (DFT) veya gerçek RMS filtreli (RMS)
sinyalleri. Örneğin şönt kapasitörlü uygulamalarda RMS harmonik içerik
kullanılması düşünülebilir.
Çalışma: Koruma aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: Kapalı veya Açık
HarmBastırma: Kapalı veya Açık, harmonik bastırma ile engellemeyi etkinleştirir.
173
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
3
Uref
1
2
2
4
Idir
IEC09000636_1_vsd
IEC09000636 V1 TR
Şekil 91:
1.
2.
3.
4.
7.4.3.1
Yönlü fonksiyon karakteristiği
RCA = Röle karakteristik açısı 55°
ROA = Röle çalışma açısı 80°
Geri
İleri
Kademe 1 – 4 ayarları
n: şu anlama gelir kademe 1 ve 4. x şu anlama gelir kademe 1, 2, 3
ve 4.
DirModex: x kademesinin yönlü modudur. Olası ayarlar Kapalı/Yönsüz/ İleri/Geri.
: x kademesinin yönlü modudur. Olası ayarlar .
Karakteristn: Kademe n için zaman karakteristiğinin seçimi. Tablo 10 örneğine
göre sabit zaman gecikmesi ve farklı türlerde ters zaman karakteristikleri vardır.
Adım 2 ve 3 her zaman mutlak gecikme zamanıdır.
174
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Tablo 10:
Ters zaman karakteristikleri
Eğri adı
ANSI İleri Derece Ters
ANSI Çok Ters
ANSI Normal Ters
ANSI Orta Düzeyde Ters
ANSI/IEEE Sabit Zamanlı
ANSI Uzun Süre İleri Derece Ters
ANSI Uzun Süre Çok Ters
ANSI Uzun Süre Ters
IEC Normal Ters
IEC Çok Ters
IEC Ters
IEC İleri Derece Ters
IEC Kısa Süre Ters
IEC Uzun Süre Ters
IEC Sabit Zamanlı
ASEA RI
RXIDG (logaritmik)
Farklı karakteristikler teknik kılavuzda tarif edilmiştir.
Ix>: IBase‘in %si olarak verilen kademe x için çalışma faz akım seviyesi.
tx: Kademe x için sabit zamanlı gecikme. Sabit zamanlı karakteristik seçilirse
kullanılır.
kn: Ters zaman gecikmesinin zaman çarpanı kademe n.
: Ters zaman gecikmesinin zaman çarpanı kademe n.
IMinn: Kademe n için minimum çalışma akımı, ITemel’in %’si olarak. Standarda
göre ANSI resetleme karakteristiğine erişmek için IMinn'i, Ix>'in altında ayarlayın.
Eğer IMinn, herhangi bir kademe için Ix>'in üstünde ayarlanır ise akım IMinn'in
altına düştüğünde ANSI resetleme akım sıfırmış gibi çalışır.
tnMin: Tüm ters zaman karakteristikleri için minimum çalışma zamanı. Yüksek
akımlarda ters zaman karakteristiği çalışma zamanını çok kısa verebilir. Bu
parametre ayarlanarak kademenin çalışma zamanının asla ayarlanan değerden kısa
olmaması sağlanabilir.
175
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Çalışma
zamanı
IMinn
tnMin
Akım
=IEC09000164=1=tr=Original.vsd
IEC09000164 V1 TR
Şekil 92:
Ters zaman karakteristikleri için minimum çalışma akımı ve
çalışma zamanı
Eğrinin tanımına tamamen uygun olabilmesi için parametre tnMin ayarı, ayarlı olan
akım yakalama değerinin yirmi katı olarak ölçülen akımın seçili ters eğrisinin
çalışma zamanına eşit bir değere ayarlanmalıdır. Çalışma zamanını değeri kn için
seçilmiş olan ayar değerine bağımlı olduğunu unutmayın.
7.4.3.2
2. harmonik bastırma
2ndHarmStab: Temel akımın %'si olarak ayarlanmış 2. harmonik akım bastırmanın
çalışma seviyesi. Ayar aralığı %1’lik basamaklar halinde %5-100’dür. Varsayılan
ayar %20’dir.
HarmRestrainx: Kademe x kilitlemesini, harmonik bastırma fonksiyonu (2.
harmonik) üzerinden etkinleştir. Güç trafosu ani yığılma akımlarının istenmeyen
açmalara sebep olma ihtimali varsa, bu fonksiyonun kullanılması gerekir.
Olabilecek ayarlar Kapalı veya Açık.
OC4SPTOC fonksiyonu, korumanın kullanıldığı uygulamaya bağlı olarak farklı
şekillerde kullanılabilir. Genel açıklama aşağıda verilmiştir.
çalışma akımı ayarı ters zaman koruması veya en düşük akım kademeli sabit ters
zaman koruması, olabilecek en yüksek yük akımının koruma yapmasına neden
176
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
olmayacak şekilde ayarlanmalıdır. Burada koruma resetleme akımı da dikkate
alınmalıdır, bunun nedeni kısa bir aşırı akım pikinin, aşırı akım bittikten sonra da
korumayı çalıştırmasına engel olmaktır. Bu olgu şekil 93 çiziminde açıklanmıştır.
Akim I
Hat faz akimi
Çalisma akimi
Reset akimi
IED resetlenmez
Zaman t
=IEC10000274=1=tr=O
riginal.vsd
IEC10000274 V1 TR
Şekil 93:
Bir aşırı akım koruma için Çalışma ve resetleme akımı
En düşük ayar değeri 108 denkleminde gösterildiği şekilde yazılabilir.
Ipu ³ 1.2 ×
Im ax
k
EQUATION1262 V2 EN
(Denklem 113)
burada:
•
•
•
1,2 emniyet payıdır,
k korumanın resetleme oranıdır, ve
lmax maksimum yük akımıdır.
Hat üzerindeki maksimum yük akımı tahmin edilmelidir. Ayrıca, korumanın
kapsayacağı bölge içindeki tüm arızaların, faz aşırı akım koruma tarafından tespit
edilmesi talep edilmektedir. Koruma tarafından tespit edilecek minimum arıza
akımı Iscmin, hesaplanmalıdır. Bu değer temel alındığında, en yüksek yakalama
akım değeri ayarı 109 denkleminde görüldüğü şekilde yazılabilir.
177
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Ipu £ 0.7 × Isc min
EQUATION1263 V2 EN
(Denklem 114)
burada:
•
•
0,7 emniyet katsayısıdır
Iscmin aşırı akım koruma tarafından tespit edilecek en küçük arıza akımıdır
1.2 ×
Im ax
£ Ipu £ 0.7 × Isc min
k
EQUATION1264 V2 EN
(Denklem 115)
Aşırı akım korumanın yüksek akım fonksiyonu (ki bu işlemi kısa bir süre durdurur)
korumanın güç sistemindeki diğer korumalara seçici olacağı şekilde yapılmalıdır.
Koruma tarafından korunacak olan güç sisteminin olabildiğince geniş bir
bölümünde (primer korumalı bölge), arızaların hızlı açma yapması istenilen bir
özelliktir. Arıza akım hesabı, primer korumalı bölgenin en uzak kısmındaki arıza
akımlarının en büyüğünü, Iscmax değerini verir. Kısa devre akımının olası bir DC
bileşeni nedeniyle, geçici aşırı menzil riski dikkate alınmalıdır. Faz aşırı akım
korumanın en hızlı aşaması aşağıdaki formüle göre yazılabilir
I high ³ 1.2 × kt × I sc max
EQUATION1265 V1 EN
(Denklem 116)
burada:
•
•
•
1,2 emniyet katsayısıdır
kt, arıza akımının DC bileşenine göre geçici aşırı menzili koruyan bir faktördür ve 1,1 daha düşük olarak
düşünülebilir
Iscmax primer koruma bölgesinin en uzak noktasındaki bir arızanın en büyük arıza akımıdır
Faz aşırı akım korumanın çalışma zamanları, arıza zamanı çok kısa olacak şekilde
seçilmelidir böylece seçicilik sağlanırken korunan teçhizat, termal aşırı yük
nedeniyle hasar görmeyecektir. Radyal besleme şebekelerindeki aşırı akım
korumada, süre ayarlaması grafik olarak seçilebilir. Bu en fazla ters zamanlı aşırı
akım korumada kullanılır. Şekil 94 çiziminde zaman karşı akım eğrileri şema
üzerinde göstermektedir. Zaman ayarı, seçiciliği koruyarak en kısa arıza süresini
elde etmek üzere seçilmiştir. Eğriler arasındaki süre farkı, kritik süre farkından
daha büyükse, seçicilik sağlanabilir.
178
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Zaman-akım eğrileri
Açma süresi
Arıza akımı
=IEC10000273=1=tr=Original.vsd
IEC10000273 V1 TR
Şekil 94:
Seçicilik sağlanarak arıza süresi
Radyal şebekede, farklı korumalar arasında seçiciliği sağlayabilmek için, iki
korumanın gecikme süreleri arasında minimum bir süre farkı ∆t bulunmalıdır.
Minimum süre farkı çeşitli durumlar için belirlenebilir. Mümkün olan en kısa
zaman farkını belirleyebilmek için korumaların çalışma zamanı, kesici açma
zamanı ve koruma resetleme zamanı bilinmelidir. Bu gecikme süreleri koruma
ekipmanları arasında önemli farklılıklar gösterebilir. Aşağıdaki zaman gecikmeleri
yaklaşık olarak düşünülebilir:
•
•
•
7.4.3.3
Koruma çalışma zamanı: 15-60 msn
Koruma resetleme zamanı: 15-60 msn
Kesici açma zamanı: 20-120 msn
Örnek
İki trafo merkezi A ve B'nin, aşağıdaki 95 şeklindeki çizimde gösterildiği gibi bir
hat üzerinden birbirlerine doğrudan bağlandığını kabul edin. B istasyonundan
başka bir konumda yer alan bir arıza olduğunu kabul edin. IED B1'in aşırı akım
korumasına arıza akımının bir büyüklüğü vardır. Böylece korumanın ani bir
fonksiyonu olacaktır. IED A1 aşırı akım korumasının gecikme fonksiyonu
olmalıdır. Arıza sırasında meydana gelen olaylar dizisi zaman ekseni kullanılarak
açıklanabilir, 95 şeklindeki çizime bakınız.
179
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
A1
B1
I>
I>
Fider
Zaman ekseni
t=0
Ariza
ortaya
çikar
t=t
1
Koruma B1
açilir
t=t
2
B1'deki
kesici açilir
t=t
3
Koruma A1
resetlenir
=IEC10000279=1=tr=Ori
ginal.vsd
IEC10000279 V1 TR
Şekil 95:
Arıza sırasında olayların dizisi
burada:
•
•
•
•
t=0 rızanın oluştuğu zamandır.
t=t1 IED B1 aşırı akım korumadan devre kesiciye açma sinyali gönderildiği
zamandır. Bu korumanın çalışma süresi
IED B1’deki devre kesicinin açıldığı zamandır, t1, t=t2. Devre kesici açılma
süresi t2 - t1’dir.
IED A1’de aşırı akım korumanın resetlediği zamandır, t=t3 . Koruma
resetleme süresi t3 - t2’dir.
IED A1'deki aşırı akım korumasının IED B1'deki aşırı akım korumaya karşı seçici
olmasını sağlamak için minimum süre farkı t3’den daha fazla olmalıdır. Koruma
çalışma zamanı, kesici açma zamanı ve koruma resetleme süresinin değerlerinde
belirsizlikler vardır. Bu nedenle emniyet payı bırakılmalıdır. Gereken süre farkı
normal değerlerle, 112 denkleminde gösterildiği şekilde hesaplanabilir.
Dt ³ 40 ms + 100 ms + 40 ms + 40 ms = 220 ms
EQUATION1266 V1 EN
(Denklem 117)
burada aşağıdaki kabuller geçerlidir:
•
•
•
•
aşırı akım koruma B1 işletim süresi 40 msn'dir
kesici açılma süresi 100 msn'dir
A1 korumasının resetleme zamanı 40 msn'dir
ek tolerans 40 msn'dir
180
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
7.5
Ani rezidüel aşırı akım koruma EFPIOC
7.5.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Ani rezidüel aşırı akım koruma
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
EFPIOC
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
50N
IN>>
IEF V1 TR
7.5.2
Uygulama
Pek çok uygulamada, arıza akımı nesne empedansı ile tanımlanmış bir değer ile
sınırlı olduğunda, ani toprak arıza koruma hızlı ve seçivi açma sağlayabilir.
Çok yüksek akımlarla karakterize edilen arızalarda 15 ms'de çalışabilen (50 Hz
nominal sistem frekansı) anlık rezidüel aşırı akım koruma EFPIOC, IED içerisine
dahil edilmiştir.
7.5.3
Ayarlama kuralları
Ani rezidüel aşırı akım koruma EFPIOC için parametreler, yerel HMI üzerinden
veya PCM600 üzerinden yapılır.
EFPIOC için ayar parametrelerinin seçimi için bazı kurallar verilmiştir.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Fonksiyonun ayarı, rezidüel akım korumanın çalışmasıyla sınırlıdır (IN>>).
Temel koşul selektivitenin sağlanmasıdır. Başka bir deyişle EFPIOC
fonksiyonunun, korunan nesne (hat) dışındaki diğer nesneler için çalışmasına izin
verilmemelidir.
Gözlü sistemdeki normal bir hat için tek fazdan toprağa arızalar ve fazdan faza
toprağa arızalar şekil 96 ve şekil 97 örneğinde gösterildiği şekilde hesaplanır.
Koruma için rezidüel akımlar (3I0) hesaplanır. Uzak hat ucundaki arıza için bu
arıza akımı IfB’dir. Bu hesaplamada, alçak kaynak empedanslı ZA ve yüksek
kaynak empedanslı çalışma durumu ZB kullanılmalıdır. Merkez baradaki arıza için
arıza akımı IfA’dır. Bu hesaplamada, alçak kaynak empedanslı ZA ve yüksek
kaynak empedanslı çalışma durumu ZB kullanılmalıdır.
181
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
ZA
I fB
A
B
ZL
ZB
IED
Arıza
=IEC09000022=1=tr=Original.vsd
IEC09000022 V1 TR
Şekil 96:
A’dan B’ye dış arıza akımı: IfB
ZA
A
I fA
ZL
B
ZB
Röle
Arıza
99000475.vsd
IEC09000023 V1 TR
Şekil 97:
B’den A’ya dış arıza akımı: IfA
Bu fonksiyon, koruma için hesaplanan hiçbir akımda çalışmaz. Minimum akım
ayarı (Imin) teorik olarak şöyle olacaktır:
Imin ³ MAX(I fA, IfA )
EQUATION284 V1 EN
(Denklem 118)
Maksimum statik hassasiyetsizliği için %5 güvenlik payı ve maksimum olası geçici
aşırı menzil için %5 güvenlik payı bırakılmalıdır. Cihazlardaki trafoların geçici
koşullarda hassasiyetsizliği ve sistem verilerindeki hassasiyetsizlik nedeniyle
ilaveten %20 önerilir.
Minimum primer akım ayarı (Is) aşağıdaki gibidir:
Is ³ 1.3.Im in
EQUATION285 V2 EN
(Denklem 119)
Sıfır dizi ortak kuplajlı paralel hatların durumunda, paralel hat üzerindeki arıza,
şekil 98 çiziminde gösterildiği gibi hesaplanmalıdır.
182
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Hat 1
A
C
B
ZL1
ZA
ZB
M
Arıza
ZL2
IM
IED
Hat 2
=IEC09000025=1=tr=Original.vsd
IEC09000025 V1 TR
Şekil 98:
İki paralel hat. Paralel hattın dış arıza akımı üzerindeki etkisi: IM
Minimum akım ayarı (Imin), bu durumda teorik olarak şöyle olacaktır:
I m in ³ M A X ( IfA, I fB, I M )
EQUATION287 V1 EN
(Denklem 120)
Burada:
IfA ve IfB tek hatlı durum için açıklanmıştır.
Daha önce bahsedilen emniyet payı dikkate alındığında, minimum ayar (Is) şöyle
olacaktır:
Is ³ 1.3.Im in
EQUATION288 V2 EN
(Denklem 121)
Trafo ani yığılma akımı dikkate alınmalıdır.
Koruma ayarı temel akımın (IBase) yüzdesi olarak ayarlanmalıdır.
Çalışma: korumayı şu şekilde ayarlayın Açık veya Kapalı.
IN>>: Çalışma akımını ITemel 'in %’si olarak ayarlayın. Itemel, IED’de bulunan
fonksiyonların tümü için geçerli genel bir parametredir.
7.6
Dört kademe rezidüel aşırı akım koruma, sıfır,
negatif dizi yönü EF4PTOC
183
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
7.6.1
1MRK 506 329-UTR -
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Dört kademe rezidüel aşırı akım
koruma, sıfır veya negatif dizi yönü
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
EF4PTOC
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
51N/67N
2
IEC11000263 V1 TR
7.6.2
Uygulama
Dört kademeli rezidüel aşırı akım koruma, sıfır veya negatif dizi yönü EF4PTOC
güç sisteminde çeşitli uygulamalarda kullanılır. Bazı uygulama örnekleri şunlardır:
•
•
•
•
•
•
•
Doğrudan topraklanmış dağıtım ve alt iletim sistemlerinde, fiderlerin toprak
arızalarına karşı korunması. Normalde bu fiderler radyal yapıdadır.
Alt iletim ve iletim hatlarının artçı toprakarıza koruması.
İletim hatlarının hassas toprak arıza koruması. EF4PTOC mesafe koruma ile
karşılaştırıldığında, dirençli fazdan toprağa arızaları daha yüksek hassasiyetle
tespit eder.
Güç trafolarının artçı toprak arıza koruması, trafo merkezinde toprak kaynağı ile.
Güç sistemine bağlı bulunan farklı donanımların toprak arıza koruması; örn.
şönt kapasitör bankları, şönt reaktörleri ve diğerleri.
Fidererin negatif dizi yönlü toprak arıza koruması, PT'ler Açık Üçgen bağlı bir
şekilde, Sıfır dizi gerilimi elde etmek mümkün değildir.
Önemli ortak bağlaşıma sahip çift devreli orta veya uzun aktarım hattının
negatif dizi yönlü toprak arıza koruması.
Pek çok uygulamada, farklı çalışma düzeyleri ve zaman gecikmeleri içeren
kademelere gerek duyulabilir. EF4PTOC'de dört farklı, birbirinden ayrı olarak
ayarlanabilen kademe olabilir. EF4PTOC fonksiyonunun her kademesi yüksek
seviyede esneklik içerir. Aşağıdaki seçenekler mümkündür:
Yönsüz/Yönlü fonksiyon: Bazı uygulamalarda fonksiyon yönsüz olarak kullanılır.
Bu çoğunlukla korunan nesnenin kendisinin hiç arıza akımı beslemediği durumlar
için geçerlidir. Selektivite ve hızlı arıza giderme elde edebilmek için, yönlü
fonksiyon gerekli olabilir. Bu durum, gözlü ve efektif topraklı iletim sistemlerinin
simetrik olmayan toprak arıza koruması için geçerli olabilir. Yönlü rezidüel aşırı
akım koruma, iletim hatlarındaki toprak arızalarının hızla giderilmesini sağlayan
telekoruma iletişim düzenlerinde de etkili şekilde çalışabilir. Yönlü fonksiyon, ayar
ile belirlenen polarizasyon miktarını kullanır. Gerilim polarizasyonu (3U0 veya U2)
çoğunlukla kullanılır, fakat alternatif olarak akım polarizasyonu (3I0 veya I2) nötr
(sıfır dizi) kaynağı (ZN) sunan trafo nötrlerindeki akımlar kullanılarak (IPol · ZN)
fonksiyon polarize edilir. Ayrıca, gerilim ve akım bileşenlerinin her ikisinin
toplamının polarizasyonuna izin verildiği çifte polarizasyon da mümkündür.
184
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Zaman karakteristiği seçenekleri: Birkaç farklı zaman karakteristik türü vardır;
örneğin sabit zamanlı gecikme ve farklı türde ters zaman karakteristikleri. Farklı
aşırı akım korumaları arasındaki seçicilik, normal olarak farklı korumaların çalışma
zamanları arasındaki koordinasyonla etkinleştirilir. Optimal koordinasyonu elde
etmek için tüm aşırı akım korumalarının, aynı zaman karakteristiğine sahip olacak
şekilde birbirleriyle koordine edilmesi gerekir. Bu nedenle, standartlaştırılmış çok
geniş bir ters zaman karakteristik yelpazesi mevcuttur: IEC ve ANSI. Kademe 1 ve
4 için zaman karakteristikleri, mutlak gecikme süresi veya ters zaman karakteristiği
olarak seçilebilir. Kademe 2 ve 3 her zaman sabit zaman gecikmelidir ve sistemde
IDTM'ye gerek olmadığında kullanılır.
Tablo 11:
Zaman karakteristiği
Eğri adı
ANSI İleri Derece Ters
ANSI Çok Ters
ANSI Normal Ters
ANSI Orta Düzeyde Ters
ANSI/IEEE Sabit Zamanlı
ANSI Uzun Süre İleri Derece Ters
ANSI Uzun Süre Çok Ters
ANSI Uzun Süre Ters
IEC Normal Ters
IEC Çok Ters
IEC Ters
IEC İleri Derece Ters
IEC Kısa Süre Ters
IEC Uzun Süre Ters
IEC Sabit Zamanlı
ASEA RI
RXIDG (logaritmik)
Güç trafoları enerjilendirilirken büyük miktarda ani akımlara maruz kalabilir. Ani
akımın rezidüel akım bileşenleri bulunabilir. Bu olgunun nedeni trafonun manyetik
çekirdeğinin çevrim bölümleri sırasında satürasyonudur. Ani akımın, rezidüel aşırı
akım korumanın çalışma akımının üzerinde bir rezidüel akım seviyesine çıkma
riski vardır. Ani akımın büyük bir sekonder harmonik içeriği vardır. Bu da
korumanın istenmeyen şekilde çalışmasını önlemekte kullanılabilir. Sonuç olarak
EF4PTOC fonksiyonunun, eğer bu harmonik akımın düzeyi temel akımın
ayarlanmış olan belirli bir yüzdesinin üzerine çıkarsa, ikinci bir harmonik bastırma
2ndHarmStab olanağı vardır.
185
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
7.6.3
1MRK 506 329-UTR -
Ayarlama kuralları
Dört kademeli rezidüel aşırı akım koruma, sıfır veya negatif dizi yönü EF4PTOC
için parametreler yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır.
Dört kademeli aşırı rezidüel akım koruma için aşağıdaki ayarlar yapılabilir.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Çalışma: Korumayı şu şekilde ayarlar Açık veya Kapalı.
EnaDir: Her kademede yönlü mod seçimine ek olarak yönlü hesaplamayı
etkinleştirir.
7.6.3.1
Kademe 1 ve 4 için ayarlar
n kademe 1 ve 4 anlamına gelir. x kademe 1, 2, 3 ve 4 anlamına gelir.
DirModex: x kademesinin yönlü modudur. Olası ayarlar: Kapalı/Yönsüz/İleri/Geri.
Karakteristx: x kademesi için zaman karakteristiğinin seçimi. Sabit zamanlı
gecikme ve farklı türde ters zaman karakteristikleri kullanılabilir.
Ters zaman karakteristiği, yüksek akım arızalarının hızlı giderilmesini sağlar ve
aynı zamanda diğer ters zaman faz aşırı akım korumalarına seçicilik sağlar. Bu ise
genellikle radyal şeklinde beslenen şebekelerde kullanılmakla birlikte gözlü
şebekelerde de kullanılabilir. Gözlü şebekelerde, ayarlar şebeke arıza hesaplarını
baz almalıdır.
Farklı korumalar arasında seçiciliği sağlayabilmek için, radyal şebekede iki
korumanın gecikme süreleri arasında minimum bir süre farkı Dt bulunmalıdır.
Minimum süre farkı çeşitli durumlar için belirlenebilir. Mümkün olan en kısa
zaman farkını belirleyebilmek için korumaların çalışma zamanı, kesici açma
zamanı ve koruma resetleme zamanı bilinmelidir. Bu gecikme süreleri koruma
ekipmanları arasında önemli farklılıklar gösterebilir. Aşağıdaki zaman gecikmeleri
yaklaşık olarak düşünülebilir:
Koruma çalışma zamanı:
15-60 msn
Koruma resetleme zamanı:
15-60 msn
Kesici açma zamanı:
20-120 msn
Farklı karakteristiklerin açıklaması Teknik Kılavuzda (TM) yapılmıştır.
INx>: Kademe x için çalışma rezidüel akım düzeyi, IBase‘in %'si olarak verilmiştir.
kn: Kademe için bağımlı (ters) karakteristik için zaman çarpanı.
186
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
IMinn: Kademe nx için minimum çalışma akımı, ITemel’in %’si olarak. Standarda
göre ANSI resetleme karakteristiği elde etmek için INx> altındaki IMinn
parametrelerini ayarlayın. Eğer IMinn parametresi herhangi bir kademe için INx'in
üstünde ayarlanır ise akım IMinn'in altına düştüğünde ANSI resetleme akım
sıfırmış gibi çalışır.
tnMin: Ters zaman karakteristikleri için minimum çalışma zamanı. Yüksek
akımlarda ters zaman karakteristiği çalışma zamanını çok kısa verebilir. Bu
parametre ayarlanarak kademe kademe nçalışma süresinin ayarlanan değerden asla
kısa olmaması sağlanabilir.
Çalışma
zamanı
IMinn
tnMin
Akım
=IEC09000164=1=tr=Original.vsd
IEC09000164 V1 TR
Şekil 99:
Ters zaman karakteristikleri için minimum çalışma akımı ve
çalışma zamanı.
Eğri tanımına tam olarak uymak için, ayar parametresi txMin, ayarlı olan akım
yakalama değerinin yirmi katı olarak ölçülen akımın seçili ters eğrisinin çalışma
zamanına eşit bir değere ayarlanmalıdır. Çalışma zamanı değerinin kn zaman
çarpanı için seçilmiş olan ayar değerine bağımlı olduğunu unutmayın.
7.6.3.2
Tüm kademeler için ortak ayarlar
tx: Kademe x için sabit zamanlı gecikme. Sabit zamanlı karakteristik seçilirse
kullanılır.
187
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
AçıRCA: Derece olarak verilen röle karakteristik açısı. Bu açı, şekil 100 örneğinde
gösterildiği gibi tanımlanmıştır. Rezidüel akım referans gerilimin gerisinde
olduğunda açı pozitif olarak tanımlanır (Upol = 3U0 veya U2)
RCA
Upol = 3U0 veya U2
Çalışma
I>Dir
en 05000135-4-nsi.vsd
IEC05000135 V4 TR
Şekil 100:
Derece olarak röle karakteristik açısı
Normal bir iletim şebekesinde RCA normal değeri yaklaşık 65°'dir. Ayar aralığı
-180° ila +180° arasındadır.
polYöntemi: Eğer yönlü polarizasyon şöyle ise tanımlar:
•
•
•
Gerilim (3U0 veya U2)
Akım (3I0 · ZNpol veya 3I2 ·ZNpol burada ZNpol ifadesi RNpol + jXNpol) veya
her iki akım ve gerilim, Çift (çift polarlama, (3U0 + 3I0 · ZNpol) veya (U2 + I2
· ZNpol)).
Normalde dahili olarak hesaplanmış rezidüel toplamdan veya harici açık deltadan
alınan gerilim polarizasyonu kullanılır.
Akım polarizasyonu, yerel kaynak güçlü olduğunda ve yüksek hassasiyet
gerektiğinde faydalıdır. Bu tip durumlarda, polarizasyon gerilimi (3U0) %1
değerinin altında olabilir ve akım polarizasyonu veya çift polarlama kullanılması
gerekli olabilir. Ayarlanmış gerekli akımı (primer) minimum empedans (ZNpol) ile
çarpın ve doğrulamak amacıyla fazdan toprağa gerilim yüzdesinin kesinlikle
%1’den yüksek olduğunu kontrol edin (minimum 3U0>UPolMin ayarı).
RNPol, XNPol: Akım polarizasyonuna temel olarak, sıfır dizi kaynak primer ohm
cinsinden ayarlanır. Ardından polarizasyon gerilimi 3I0 · ZNpol olarak elde edilir.
188
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Znpol, (ZS1-ZS0)/3 olarak tanımlanabilir, bu da korumanın arkasındaki kaynağın
toprak geri dönüş empedansıdır. Yerel kaynaktaki maksimum toprak arıza akımı
ZN değerini U/(√3 · 3I0) olarak hesaplamak için kullanılabilir. Tipik olarak,
minimum ZNPol (3 · sıfır dizi kaynağı) ayarlanır. Ayar primer ohm cinsinden yapılır.
Çift polarlama yöntemi kullanıldığında, ürünINx>· ZNpol öğesinin 3U0'dan büyük
olmaması önemlidir. Büyük olursa ters yöndeki arızalarda hatalı çalışma riski doğar.
IPolMin: yönlü değerlendirme için kabul edilen minimum toprak arıza akımıdır.
Bu değerden daha küçük akımlar için çalışma engellenir. Tipik ayar IBase’in
%5-10’udur.
UPolMin: UBase'in %'si olarak verilen yönlü fonksiyon için minimum
polarizasyon (referans) rezidüel gerilim./√3.
I>Dir: Yönlü karşılaştırma düzeni için, IBase’in %’si olarak çalışma rezidüel akım
salma düzeyi. Bu ayar IBase'in %'si olarak verilir ve en düşük INx> ayarının
altında ayarlanmalı ve yönlü ölçümler için ayarlanmalıdır. Çıkış sinyalleri STFW
ve STRV bir telekoruma düzeninde kullanılabilir. Uygun sinyal iletişim düzeni
bloğuna yapılandırılmalıdır.
7.6.3.3
2. harmonik bastırma
Güç trafosu enerjilendirildiğinde, bu sürenin bir bölümünde akım trafo
çekirdeğinin doyma riski vardır. Bu da trafo ani yığılma akımıyla sonuçlanabilir.
Bu da, ani yığılma akımının fazlar arasında sapıyor olması nedeniyle, şebekede
azalan rezidüel akımla sonuçlanır. Rezidüel aşırı akım fonksiyonunun istenmeyen
açma verme riski vardır. Ani yığılma akımında 2. harmonik bileşen oranı nispeten
büyüktür. Bu bileşen, bu istenmeyen fonksiyonu engellemek için bastırma sinyali
oluşturmakta kullanılabilir.
Akım trafosu doyması sırasında, koruma tarafından yalancı rezidüel akım ölçümü
yapabilir. Ayrıca burada 2. harmonik bastırma istenmeyen şekilde çalışmayı
önleyebilir.
2ndHarmStab: 2. harmonik bastırma sinyalinin aktivasyonu için 2. harmonik akım
içeriğinin oranı. Burada ayar temel frekans rezidüel akımın %’si olarak verilmiştir.
HarmRestrainx: Kademe x engellemesini, harmonik bastırma fonksiyonundan
etkinleştir.
7.6.3.4
Hat uygulama örneği1
Dört kademeli rezidüel aşırı akım koruma EF4PTOC farklı şekillerde kullanılabilir.
Aşağıda, gözlü ve efektif topraklı sistemlerde kullanılan bir uygulama örneği
açıklanmaktadır.
189
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Bu koruma, korumalı hattaki rezidüel akımı ölçer. Koruma fonksiyonunun,
rezidüel gerilimin (sıfır dizi gerilim) polarizasyon niceliği olduğu bir yön
fonksiyonuna sahiptir.
Rezidüel gerilim ve akım üç fazlı bir dizi gerilim trafosu ve akım trafosu
kullanıldığında dahili olarak üretilebilir.
IN>
xx05000149.vsd
IEC05000149 V1 TR
Şekil 101:
Polarizasyon geriliminin açık deltadan bağlanması
Farklı kademeler aşağıdaki gibi açıklanabilir.
Kademe 1
Bu kademe yönlü ani fonksiyona sahiptir. Korumalı hattın aşırı menzil olmasına
izin verilmeme koşulu vardır.
190
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
3I0
I2
Bir veya iki fazlı toprak arıza
veya toprak bağlantısı olmaksızın
simetrik olmayan kısa devre
IEC05000150-en-2.vsd
IEC05000150 V3 TR
Şekil 102:
Kademe 1, birinci hesaplama
Hat üzerinde bulunan rezidüel akım, uzak baradaki bir arızada hesaplanır (bir veya
iki fazdan toprağa arıza). Seçiciliği temin etmek için, kademe 1'in bu arızada
açılmaması gerekir. Bu koşul denklem 122 örneğine göre formüle edilebilir.
Istep1 ³ 1.2 × 3I 0 (remote busbar)
(Denklem 122)
EQUATION1199 V3 EN
Sıfır dizi akımın güç sisteminde dağıtılmasının sonucu olarak, uzak baradan çıkan
hatlardan biri servis dışı bırakılırsa, korumaya gelen akım daha yüksek olabilir,
bakınız şekil 103.
3I0
IN >
Bir veya iki fazli toprak
arizasi
IEC05000151-en-2.vsd
IEC05000151 V2 TR
Şekil 103:
Kademe 1, ikinci hesaplama. Uzak bara, bir hat servis dışı
bırakılmış olarak
Koşul denklem 123 örneğine göre tanımlanır.
191
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Istep1 ³ 1.2 × 3I 0 (remote busbar with one line out)
(Denklem 123)
EQUATION1200 V3 TR
Uzak baradaki büyük güç trafosunun (Y0/D) bağlantısı kesilirse, kademe 1 değeri
daha yüksek olabilir.
Çift devreli hatlarda, paralel hatlar arasında sıfır dizi ortak empedans ile özel
durum meydana gelir, bakınız şekil 104.
3I0
IN >
Bir fazdan topraga ariza
IEC05000152-en-2.vsd
IEC05000152 V2 TR
Şekil 104:
Kademe 1, üçüncü hesaplama
Bu durumda, hattaki rezidüel akım uzak barada toprak arızası olduğu durumdan
daha büyük olabilir.
Istep1 ³ 1.2 × 3I 0
EQUATION1201 V3 EN
(Denklem 124)
Kademe 1 için akım ayarı, koruma tarafından ölçülen rezidüel akımların en büyüğü
olarak seçilir.
Kademe 2
Bu kademenin yönlü fonksiyonu ve yaklaşık 0,4 sn'lik kısa bir zaman gecikmesi
vardır. Kademe 2, hat üzerinde kademe 1 tarafından tespit edilmeyen tüm toprak
arızalarını tespit eder.
192
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
3I0
IN >
Bir veya iki fazli toprak arizasi
IEC05000154-en-2.vsd
IEC05000154 V2 TR
Şekil 105:
Kademe 2, menzil hesaplama kontrolü
Hattaki rezidüel akım, minimum toprak arıza akımı ile çalışma durumunda
hesaplanır. Hattın tümünün kademe 2 tarafından kapsanması koşulu denklem 125
örneğine göre formüle edilebilir.
Istep2 ³ 0.7 × 3I0 (at remote busbar)
(Denklem 125)
EQUATION1202 V4 TR
Seçiciliği sağlayabilmek için kademe 2’nin uzak trafo merkezinden gelen bir
sonraki hattaki kademe 2 arızalarında çalışmayacağı şekilde ayarlanması gerekir.
Şekil 106 örneğinde gösterildiği gibi bir arıza olduğunu düşünün.
3I0
3I0
xx
IN >
IN >
Bir fazdan topraga
ariza
IEC05000155-en-2.vsd
IEC05000155 V2 TR
Şekil 106:
Kademe 2, seçicilik hesaplama
Kademe 2 için ikinci bir kriter denklem 126 örneğinde gösterilmiştir.
Istep2 ³ 1.2 ×
3I0
× Istep1
3I01
EQUATION1203 V4 EN
(Denklem 126)
burada:
Ikademr1 arızalı hatta kademe 1 için akım ayarıdır.
193
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Kademe 3
Bu kademenin yönlü fonksiyonu ve kademe 2'den biraz daha büyük yaklaşık 0,8
sn'lik kısa bir gecikme zamanı vardır. Kademe 3, kademe 2 ile karşılaştırıldığında
toprağa karşı daha yüksek arıza direncine sahip toprak arızalarının seçici açılmasını
etkinleştirecektir. Kademe 3’ün gereksinimi şebekedeki diğer toprak arıza
korumalarına seçicilik sağlamasıdır. Bir ayar kriteri şekil 107 örneğinde
gösterilmiştir.
3I0
3I0
x
IN >
IN >
Bir fazdan
topraga ariza
IEC05000156-en-2.vsd
IEC05000156 V2 TR
Şekil 107:
Istep3 ³ 1.2 ×
Kademe 3, Seçicilik hesaplama
3I0
× Istep2
3I02
EQUATION1204 V4 EN
(Denklem 127)
burada:
Ikademe2 arızalı hatta kademe 2 için seçilen akım ayarıdır.
Kademe 4
Bu kademenin normalde yönsüz fonksiyonu ve nispeten uzun gecikme zamanı
vardır. Kademe 4'ün görevi, büyük arıza direncine sahip toprak arızalarını (örneğin
ağaç arızalarını) tespit etmek ve açma başlatmaktır. Kademe 4 ayrıca, bir kesicinin
veya başka anahtarlama donanımlarının bir veya iki kutbunun açık, diğer
kutupların kapalı olduğu seri arızaları tespit eder.
Hem yüksek dirençli toprak arızaları hem de seri arızalar, şebekeye sıfır dizi akım
akışı verir. Bu tür akımlar telekomünikasyon sistemlerinde ve toprağa akımlarda
bozulmalara neden olurlar. Bu tür arızaların giderilmesi can güvenliği ve yangın
emniyeti açısından çok önemlidir.
Kademe 4 için akım ayarı genellikle 100 A’e kadar ayarlanır (primer 3I0). Çoğu
uygulamada sabit zamanlı gecikme 1,2 – 2,0 saniye aralığında kullanılır. Diğer
uygulamalarda akıma bağlı ters zaman karakteristiği kullanılır. Bu da hassas toprak
arızası koruma için daha yüksek seviyede seçiciliğe olanak tanır.
194
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
7.7
Hassas yönlü rezidüel aşırı akım ve güç koruma
SDEPSDE
7.7.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Hassas yönlü rezidüel aşırı akım ve
güç koruma
7.7.2
IEC 61850
tanımlama
SDEPSDE
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
67N
Uygulama
Yüksek empedans topraklamalı şebekelerde, fazdan toprağa arıza akımı, kısa devre
akımlarından önemli derecede daha küçüktür. Toprak arıza korumada karşılaşılan
bir diğer zorluk ise; fazdan toprağa arıza akımının büyüklüğünün, şebeke
üzerindeki arıza konumundan neredeyse bağımsız olmasıdır.
Yüksek empedans topraklı şebekelerde, yönlü rezidüel akım fazdan toprağa
arızaların tespit edilmesinde ve selektif olarak açılmasında kullanılabilir. Koruma
3I0 · cos φ rezidüel akım bileşenini kullanır, burada φ rezidüel akım ve rezidüel
gerilim (-3U0) arasındaki açıdır ve karakteristik bir açıyla kompanse edilmiştir.
Alternatif olarak, fonksiyon kesin 3I0 seviyesine, açı denetleme 3I0 ve cos φ ile
birlikte ayarlanabilir.
Yüksek empedans topraklı şebekelerde, yönlü rezidüel güç fazdan toprağa
arızaların tespit edilmesinde ve selektif olarak açılmasında kullanılabilir. Koruma
3I0 · 3U0 · cos φ rezidüel akım bileşenini kullanır, burada φ rezidüel akım ve
referans rezidüel gerilim arasındaki açıdır ve karakteristik bir açıyla kompanse
edilmiştir.
Normal bir yönsüz rezidüel akım fonksiyonu, sabit veya ters zaman gecikmesiyle
birlikte kullanılabilir.
Ayrıca, yönsüz hassas artçıl koruma için yedek nötr nokta gerilim fonksiyonu da
kullanıma sunulmuştur.
Yalıtılmış bir şebekede, yani şebekenin toprakla sadece faz kondüktörleri ve toprak
arasındaki kapasiteler üzerinden kuple olduğu şebekede, rezidüel akımın faz
kayması referans rezidüel gerilimle karşılaştırıldığında her zaman -90º'dır. Böyle
bir şebekede karakteristik açı -90º olarak seçilir.
Dirençli topraklanmış veya paralel dirençli Petersen bobinli topraklanmış
şebekelerde, toprak arızası tespitinde aktif rezidüel akım komponenti (rezidüel
gerilimle birlikte fazda) kullanılmalıdır. Bu tür şebekelerde karakteristik açı 0º
olarak seçilir.
195
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Rezidüel akımın genliği arıza konumundan bağımsız olduğundan, toprak arıza
korumasının selektivitesi zaman selektivitesiyle elde edilir.
Hassas yönlü rezidüel aşırı akım koruma ne zaman kullanılmalı ve hassas yönlü
rezidüel güç koruma ne zaman kullanılmalıdır? Aşağıdaki noktaları dikkate alın:
•
•
Hassas yönlü rezidüel aşırı akım koruma daha fazla hassasiyet olanağı sunar
Hassas yönlü rezidüel güç koruma ters zaman karakteristiklerinin
kullanılmasına olanak tanır. Bu, yüksek kapasite toprak arıza akımlarına sahip,
yüksek empedans topraklı büyük şebekelerde geçerlidir.
Bazı güç sistemlerinde, örneğin düşük empedans topraklı sistemlerde, orta boy
nötr nokta direnç kullanılır. Böyle bir direnç, sıfır dirençli bir fazdan toprağa
arızada 200 - 400 A dirençli toprak arıza akım komponenti verecektir. Böyle
bir sistemde yönlü rezidüel güç koruma selektivite için daha iyi olasılıklar
sunmaktadır ve bunlar invers zaman güç karakteristikleri ile etkinleştirilmiştir.
•
7.7.3
Ayarlama kuralları
Hassas toprak arıza koruma, yüksek empedans topraklı sistemlerde veya dirençli
toprağa sahip sistemlerde kullanılır. Bu sistemlerde, nötr nokta direnci normal
yüksek empedanstan daha yüksek, faz-faz kısa devre akımından daha düşük toprak
arıza akımına sahiptir.
Yüksek empedans bir sistemde arıza akımının, sistemin sadece toprağa sıfır dizi
şönt empedansı ile ve arıza direnciyle sınırlı olduğu varsayılır. Sistemdeki tüm seri
empedansların sıfır olduğu varsayılır.
Yüksek empedans topraklı bir sistemde toprak arıza koruma ayarında, nötr nokta
gerilimi (sıfır dizi gerilimi) ve toprak arıza akımı istenilen hassasiyette hesaplanır
(arıza direnci). Karmaşık sıfır nokta gerilim (sıfır dizi) aşağıda gösterildiği gibi
hesaplanır:
U phase
U0 =
3× Rf
1+
Z0
EQUATION1943 V1 EN
(Denklem 128)
Burada
Uphase
arıza noktasında arızadan önce bulunan faz gerilimidir,
Rf
arıza noktasındaki toprak direncidir, ve
Z0
sistemin toprak sıfır dizi empedansıdır
Arıza noktasındaki arıza akımı aşağıdaki gibi hesaplanabilir:
196
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
I j = 3I 0 =
3 × U phase
Z0 + 3 × R f
(Denklem 129)
EQUATION1944 V1 EN
Empedans Z0 sistem topraklamasına bağlıdır. Yalıtılmış bir sistemde (nötr nokta
aygıtı olmadan) empedans, faz kondüktörleri ve toprak arasındaki kapasitif kuplaja
eşittir.
Z 0 = - jX c = - j
3 × U phase
Ij
(Denklem 130)
EQUATION1945 V1 EN
Burada
Ij
dirençli olmayan faz-toprak arızasında kapasitif toprak arızasıdır
Xc
toprak kapasitif reaktansıdır
Nötr nokta dirençli bir sistemde (direnç topraklı sistemler), Z0 empedansı aşağıdaki
gibi hesaplanır:
Z0 =
- jX c × 3R n
- jX c + 3R n
(Denklem 131)
EQUATION1946 V1 EN
Burada
Rn
nötr nokta direncinin direncidir
Çoğu sistemde ayrıca, bir veya daha fazla trafo nötr noktasına bağlı bir nötr nokta
reaktörü (Petersen bobini) vardır. Bu tür sistemlerde Z0 empedansı aşağıdaki gibi
hesaplanabilir:
Z 0 = - jX c // 3R n // j3X n =
EQUATION1947 V1 EN
9R n X n X c
3X n X c + j3R n × ( 3X n - X c )
(Denklem 132)
Burada
Xn
Petersen bobininin reaktansıdır. Petersen bobini iyi ayarlanmışsa 3Xn = Xc elde edilir. Bu
durumda Z0 empedansı aşağıdaki gibidir: Z0 = 3Rn
197
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Şimdi, direnç ile topraklamada, yüksek empedans topraklamadan daha yüksek
toprak arıza akımı veren bir sistemi düşünelim. Sistemdeki seri empedanslar artık
göz ardı edilemez. Tek fazdan toprağa arızalı bir sistem şekil 108 örneğinde
açıklanmıştır.
Kaynak empedansi
Zsc (kon. sek)
ZT,1 (kon. sek)
ZT,0 (sifir sek)
RN
U0A
Trafo Merkezi A
3I0
ZhatAB,1 (kon.
sek) ZhatAB,0
(sifir sek)
U0B
Trafo Merkezi B
ZhatBC,1 (kon.
sek) ZhatBC,0
(sifir sek)
Faz-toprak arizasi
=IEC06000654=1=tr=Original.vsd
IEC06000654 V1 TR
Şekil 108:
Ayarların hesaplanması için güç sistemi eşdeğeri
Rezidüel arıza akımı aşağıdaki şekilde yazılabilir:
3I 0 =
3U phase
2 × Z1 + Z 0 + 3 × R f
(Denklem 133)
EQUATION1948 V1 EN
Burada
Uphase
arıza noktasında arızadan önce bulunan faz gerilimidir
Z1
arıza noktasında toplam pozitif dizi empedanstır. Z1 = Zsc+ZT,1+ZlineAB,1+ZlineBC,1
Z0
arıza noktasında toplam sıfır dizi empedanstır. Z0 = ZT,0+3RN+ZlineAB,0+ZlineBC,0
Rf
arıza direncidir.
Trafo A ve B’deki rezidüel gerilimler aşağıdaki gibi yazılabilir:
198
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
U 0 A = 3I 0 × ( Z T ,0 + 3R N )
EQUATION1949 V1 EN
(Denklem 134)
U OB = 3I 0 × (Z T ,0 + 3R N + Z lineAB,0 )
EQUATION1950 V1 EN
(Denklem 135)
Hassas toprak arıza korumaları tarafından ölçülen A ve B’deki rezidüel güç
aşağıdaki gibidir:
S0 A = 3U 0 A × 3I 0
EQUATION1951 V1 EN
(Denklem 136)
S0 B = 3U 0 B × 3I 0
EQUATION1952 V1 EN
(Denklem 137)
Rezidüel güç karmaşık bir niceliktir. Koruma, karakteristik açı RCA'da maksimum
hassasiyete sahip olacaktır. Karakteristik açıda koruma tarafından ölçülen görünür
rezidüel güç bileşeni aşağıdaki gibi yazılabilir:
S0 A ,prot = 3U 0 A × 3I 0 × cos j A
EQUATION1953 V1 EN
(Denklem 138)
S0 B,prot = 3U 0 B × 3I 0 × cos j B
EQUATION1954 V1 EN
(Denklem 139)
φA ve φB açıları, trafoda karakteristik açı RCA ile kompanse edilmiş rezidüel akım
ve rezidüel gerilim arasındaki faz açılarıdır.
Koruma, karakteristik açı yönündeki güç bileşenlerini ölçüm için ve de ters zaman
gecikmesi için baz olarak kullanacaktır.
Ters zaman gecikmesi aşağıdaki gibi tanımlanır:
t inv =
kSN × (3I0 × 3U 0 × cos j(reference))
3I0 × 3U 0 × cos j(measured)
EQUATION1942 V2 TR
(Denklem 140)
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Fonksiyon şöyle ayarlanabilir Açık/KapalıÇalışma ayarı ile birlikte.
OpMode ayarı ile, yönlü fonksiyon prensibi seçilir.
199
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
OpMode3I0Cosfi olarak ayarlandığında, RCADir karakteristik açısına eşit yönde
akım bileşeninin maksimum hassasiyeti vardır. RCADir karakteristiği Şekil 109
örneğinde gösterildiği gibi 0°‘ye eşittir.
RCADir = 0 , ROADir = 0
3I0
ϕ = ang(3I0 ) − ang(3Uref )
−3U0 = Uref
3I0 ⋅ cosϕ
IEC06000648-3-en.vsd
IEC06000648 V3 TR
Şekil 109:
0°'ye eşit RCADir karakteristiği.
RCADir karakteristiği şekil 110 örneğinde gösterildiği gibi -90°‘ye eşittir.
Uref
RCADir = −90 , ROADir = 90
3I0
3I0 ⋅ cos ϕ
ϕ = ang (3I0 ) − ang (Uref )
−3U0
IEC06000649_3_en.vsd
IEC06000649 V3 TR
Şekil 110:
-90°’ye eşit RCADir karakteristiği
OpMode3U03I0cosfi olarak ayarlandığında, bu yöndeki görünür rezidüel güç
bileşeni ölçülür.
OpMode3I0 ve fi olarak ayarlandığında fonksiyon, rezidüel akımın INDir>
ayarından daha büyük olması ve rezidüel akım açısının RCADir ± ROADir sektörü
içerisinde bulunması durumunda çalışır.
200
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
RCADir = 0° ve ROADir = 80° için karakteristik şekil 111 örneğinde gösterilmiştir.
RCADir = 0º
ROADir = 80º
Çalistirma alani
3I0
-3U0
=IEC06000652=3=tr=Origi
nal.vsd
IEC06000652 V3 TR
Şekil 111:
RCADir = 0° ve ROADir = 80° için karakteristik
DirModeİleri veya Geri olarak ayarlanır ve açma fonksiyonunun yönü yönlü
rezidüel akım fonksiyonundan ayarlanır.
Yönlü koruma modlarının tümünde rezidüel akım salma seviyesi ayarı INRel>
vardır ve IBase’in %’si olarak ayarlanır. Bu ayar tespit edilecek en düşük arıza
akımından daha küçük veya buna eşit olarak seçilmelidir.
Yönlü koruma modlarının tümünde rezidüel akım salma seviyesi ayarı UNRel>
vardır ve UBase’in %’si olarak ayarlanır. Bu ayar tespit edilecek en düşük arıza
rezidüel geriliminden daha küçük veya buna eşit olarak seçilmelidir.
Sabit zaman gecikmesi seçildiyse, yönlü rezidüel akım koruma için sabit zaman
gecikmesi tDef'tir ve saniye olarak verilmiştir.
Yölü fonksiyonlar için karakteristik açı RCADir derece olarak ayarlanır. Aktif
akım bileşeni sadece arızalı fider üzerinde göründüğünden, nötr nokta direnci ile
birlikte RCADir normal olarak yüksek empedans topraklı şebekede 0°'a eşit olarak
ayarlanır. Yalıtımlı bir şebekede RCADir değeri -90° olarak ayarlanır, çünkü tüm
akımlar genelde kapasitiftir.
Röle açma açısı ROADir derece olarak ayarlanır. RCADir’den farklılığı
ROADir’den fazla olan açılar için, koruma fonksiyonu engelenir. Bu ayar, akım
trafosu faz açısı hatası nedeniyle büyük kapasitif toprak arıza akımı katkısı olan
arızasız fiderler için, istenmeden çalışmayı engellemek için kullanılabilir.
OpMode ayarı şu şekilde yapıldığında, INCosPhi> yönlü fonksiyon için çalışma
akım seviyesidir: 3I0Cosfi. Bu ayar IBase’in %’si olarak verilir. Bu ayar,
201
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
korumanın gereken hassasiyetindeki aktif veya kapasitif toprak arıza akımının
hesaplanmasını temel almalıdır.
OpMode ayarı şu şekilde yapıldığında, SN> yönlü fonksiyon için çalışma akım
seviyesidir: 3I03U0Cosfi. Bu ayar SBase’in %’si olarak verilir. Bu ayar, korumanın
gereken hassasiyetindeki aktif veya kapasitif toprak arıza rezidüel güç
hesaplanmasını temel almalıdır.
Hassas yönlü rezidüel aşırı akım ve güç koruma fonksiyonu için giriş trafosu, faz
akım trafosu ile aynı kısa devre kapasitesine sahiptir.
Rezidüel güç için zaman gecikmesi seçilirse, gecikme zamanı iki ayar
parametresine bağlıdır. SRef referans rezidüel güçtür ve SBase'in %'si olarak
verilir. kSN zaman çarpanıdır. Zaman gecikmesi aşağıdaki ifadeye uygun olacaktır:
t inv =
kSN × Sref
3I 0 × 3U 0 × cos j (measured)
EQUATION1957 V1 EN
(Denklem 141)
OpMode ayarı şu şekilde yapıldığında, INDir> yönlü fonksiyon için çalışma akım
seviyesidir: 3I0 ve fi. Bu ayar IBase’in %’si olarak verilir. Bu ayar, korumanın
gereken hassasiyetindeki toprak arıza akımının hesaplanmasını temel almalıdır.
OpINNonDir> şöyle ayarlanır Açık ve böylece yönsüz rezidüel akım koruma
aktifleştirilir.
INNonDir> yönsüz fonksiyon için çalışma akım düzeyidir. Bu ayar IBase’in %’si
olarak verilir. Bu ayar çoklu arızaların, yönlü fonksiyonda olduğundan daha kısa
sürede tespitinde ve giderilmesinde kullanılabilir. Akım ayarı, korumalı hattaki
maksimum tek faz rezidüel akımdan daha büyük olmalıdır.
TimeChar yönsüz rezidüel akım koruma için gecikme zamanı karakteristiğidir.
Sabit zamanlı gecikme ve farklı türde ters zaman karakteristikleri kullanılabilir:
ANSI İleri Derece Ters
ANSI Çok Ters
ANSI Normal Ters
ANSI Orta Düzeyde Ters
ANSI/IEEE Sabit Zamanlı
ANSI Uzun Süre İleri Derece Ters
ANSI Uzun Süre Çok Ters
ANSI Uzun Süre Ters
IEC Normal Ters
IEC Çok Ters
IEC Ters
IEC İleri Derece Ters
Tablonun devamı sonraki sayfada
202
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
IEC Kısa Süre Ters
IEC Uzun Süre Ters
IEC Sabit zamanlı
ASEA RI
RXIDG (logaritmik)
Farklı karakteristiklerin açıklaması Teknik Kılavuzda yapılmıştır.
tINNonDir yönsüz toprak arıza akım korumanın sabit gecikme zamanıdır ve sn
olarak verilmiştir.
OpUN> şu şekilde ayarlanır Açık böylece rezidüel gerilim korumanın açma
fonksiyonu aktifleştirilir.
tUN rezidüel gerilim korumanın açma fonksiyonu için sabit zaman gecikmesidir ve
sn olarak verilmiştir.
7.8
Zaman gecikmeli 2-kademe düşük akım koruma
UC2PTUC
7.8.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Zaman gecikmeli 2-kademe düşük
akım koruma
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
UC2PTUC
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
37
2
3I<
IEC09000131 V2 TR
7.8.2
Uygulama
Süre gecikmeli 2 kademe düşük akım koruma (UCUC2PTUC), “düşük akım”
sinyaline gerek duyulan her yerde kullanılabilir. Ana uygulama, aktarım açma
düzenleri kullanılırken, güvenliği artıracak yerel bir kriter olarak kullanılmasıdır.
Aşağıda düşük akım koruma fonksiyonu için iki farklı uygulama örneği verilmiştir.
Örneklerde besleme hattına doğrudan bağlı bir güç trafosu ve başka bir trafo
istasyonundaki bir devre kesici üzerinde çalışan, hatta bağlı bir şönt reaktörü
anlatılmaktadır. Her iki örnekte, yanlış açma sinyallerinin neden olduğu
istenmeyen açmaları önlemek üzere yerel düşük akım kriterinin de eklendiği,
aktarım açma düzeni anlatılmaktadır.
203
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Besleme hattına doğrudan bağlı bir güç trafosu
UC2PTUC 'nin temel amacı, alınan bir aktarım açma sinyaline eklenen ve bu
sayede açma fonksiyonunun bir bütün olarak güvenliğini artıran temel bir kriter
sağlamaktır. Bu fonksiyon için tipik bir uygulama, şekil 112 çiziminde gösterildiği
gibi besleme hattına doğrudan bağlı bir güç trafosudur.
CR
AÇM
A
~
DTT
Xkayn
ak
AÇM
A
CS
IDIFF>
VT1
Hat
CT1
Kaynak
CT2
CT3
Yük
Güç Trafosu
=IED500IEC03000120=1=t
r=Original.vsd
IED500-IEC03000120 V1 TR
Şekil 112:
Besleme hattına doğrudan bağlı bir güç trafosu
Trafo diferansiyel korumanın koruma alanı içerisinde simetrik olmayan iç bir
arızanın ortaya çıktığını varsayın. Çoğu durumda hat koruma arızayı tanımaz.
Trafo diferansiyel koruma iç arıza için çalışır ve sekonder taraf devre kesici için bir
açma başlatır. Buna ek olarak, CS taşıyıcı sinyalini uzak hat ucuna, bu uçtaki
trafonun hat devre kesicisini açmak için gönderir.
Taşıyıcı alma (CR) sinyali hat devre kesicisini, doğrudan transfer açma düzenine
(DTT) uyarak doğrudan açabilir. Ancak bu durumlarda, iletişim hatlarının kötü
kalite olması halinde güvenlik açığı ortaya çıkabilir. Bir yanlış CR sinyali hattı
gereksiz yere açabilir. Böylece, hattın devre kesicisi ile aynı yerde, ilave açma
kriteri vermek üzere bir yerel tespit cihazı (LDD) kullanılabilir. LDD korumalı
hattın sonundaki ve trafodaki anormal durumları tespit edebilmeli ve devre kesiciyi
açmak üzere CR sinyaline izin vermelidir. Trafo diferansiyel koruması sekonder
tarafta devre kesiciyi açtığında ve kesici kontakları açıldığında, hattın gönderen
ucundaki akım fazlardan en az bir tanesinde azalır. Bunun da anlamı, doğru şekilde
ayarlanmış bir düşük akım fonksiyonunun, hattın ve trafo korumasının güvenliğini
artıracak iyi bir kriter verebileceğidir.
Hatta bağlı şönt reaktörü
UC2PTUC 'nin temel amacı, alınan bir aktarım açma sinyaline eklenen ve bu
sayede açma fonksiyonunun bir bütün olarak güvenliğini artıran temel bir kriter
sağlamaktır. UC2PTUC fonksiyonu için tipik bir uygulama, şekil 113 çiziminde
gösterildiği gibi hatta bağlı şönt reaktörüdür.
204
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
CR
AÇM
A
~
LDD
Xsourc
e
VT1
Hat
CT2
CT1
Kaynak
Hatta bagli sönt
reaktörü
AÇM
A
IDIFF>
CT3
Yük
CS
=IED500IEC03000121=1=tr=
Original.vsd
IED500-IEC03000121 V1 TR
Şekil 113:
Doğrudan bağlantılı şönt reaktörü bulunan yüksek gerilim güç hattı
Şönt reaktörleri genellikle, yerel hat devre kesicisini çalıştıran ve uzak hat ucuna
aktarım açma komutu gönderen diferansiyel koruma ile korunur. Uzak uçtaki hat
koruma diferansiyel korumadan çok daha az hassastır ve yalnız yüksek gerilim
terminaline çok yakındaki düşük empedans reaktör arızalarında çalışır. Yalancı
transfer açma sinyalleri nedeniyle uzak uçta hat açmalarını önlemek için, uzak uca
yerel bir kriter eklenebilir. Böylece, en az iki fazdaki alçak akımın, güvenliği
artırmak için çok yararlı bir kriter olduğu görülmüştür.
7.8.3
Ayarlama kuralları
Düşük akım fonksiyonunun parametreleri LHMI ve PCM600 üzerinden ayarlanır.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Çalışma: Tüm düşük akım koruma fonksiyonunun çalışması şu şekilde
ayarlanmalıdır Açık veya Kapalı.
I1Mod: kademe1 çalışması için kullanılan fazların sayısı.
I1<: akımın düşük ayar değeri. Eğer akım bu limitin altına inerse, fonksiyon
hızlanır ve ST1 ve BAŞLATMA başlatma sinyalleri verir.
t1: hızlanma ile TR1 ve AÇMA açma sinyallerinin verilmesi arasındaki I1<
gecikme süresi.
tReset1: BAŞLATAMA ve ST1 sinyallerinin anlık veya zaman gecikmeli olarak
resetlenmesi.
I2Mod: kademe1 çalışması için kullanılan fazların sayısı.
205
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
I2<: akımın yüksek ayar değeri. Eğer akım bu limitin altına inerse, fonksiyon
hızlanır ve ST2 ve BAŞLATMA başlatma sinyalleri verir.
t2: hızlanma ile TR2 ve AÇMA açma sinyallerinin verilmesi arasındaki I2<
gecikme süresi.
tReset2: BAŞLATAMA ve ST2 sinyallerinin anlık veya zaman gecikmeli olarak
resetlenmesi.
tDarbe: tüm AÇMA sinyallerinin süresi.
IBlk: akımların ayarlanmış düzeyi. Üç faz akımın hepsi bu limitin alına inerse,
fonksiyon düşük akım korumayı kilitler.
I1< ve I2< için hızlanma düzeyi, belirli bir pay bırakarak, normal çalışma
koşullarında ortaya çıkabilecek en düşük akım seviyesine ayarlanmalıdır.
7.9
Isıl aşırı yük koruma, bir zaman sabitesi Santigrat/
Fahrenayt LCPTTR/LFPTTR
7.9.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
7.9.2
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
Isıl aşırı yük koruma, bir zaman
sabitesi, Santigrat derece
LCPTTR
26
Isıl aşırı yük koruma, bir zaman
sabitesi, Fahrenhayt
LFPTTR
26
Uygulama
Bir güç sistemindeki hatlar ve kablolar, belirli maksimum yük akım düzeyleri için
tasarlanmıştır. Akım bu belirlenen düzeyi aşarsa, kayıpların seviyesi beklenenin
üzerine çıkacaktır. Sonuç olarak iletkenlerin ısısı artacaktır. Hat ve kabloların
sıcaklıkları çok yüksek değerlere çıkarsa, donanımda hasar meydana gelebilir:
•
•
•
Havai hatlardaki sarkma kabul edilemez seviyelere gelebilir.
İletkenlerin (örneğin alüminyum iletkenlerin) sıcaklıkları çok yükselirse,
malzeme hasar görür.
Aşırı ısı kablolardaki yalıtımın hasar görmesine neden olabilir. Bunun
sonucunda fazdan faza veya fazdan toprağa arızalar meydana gelebilir
206
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Güç sistemine stres bindiği durumlarda, hatlara ve kablolara sınırlı bir süre için
aşırı yükleme yapılması gerekebilir. Bu işlem risk olmadan yapılabilmelidir.
Termal aşırı yük koruma, kablo ve hatların geçici olarak aşırı yüklenmesini
mümkün kılan bilgiyi sağlar. Isıl aşırı yük koruma LCPTTR veya LFPTTR
seçimine bağlı olarak, Santigrat veya Fahrenayt cinsinden iletken sıcaklığını sürekli
olarak tahmin eder. Bu tahmin yapılırken akım ölçümü baz alınarak elde edilen hattın/
kablonun bir ısıl modeli kullanılarak yapılır.
Eğer korunan nesnenin sıcaklığı önceden ayarlanan uyarı düzeyi AlarmTemp’e
erişirse, operatöre ALARM sinyali gönderilir. Bu da, sıcaklık düzeyleri tehlikeli bir
durum almadan önce güç sisteminde tedbir alınmasına olanak tanır. Sıcaklık
yükselmeye devam eder ve açma değeri AçmaTemp’e yaklaşırsa, koruma korumalı
hatta açma başlatır.
7.9.3
Ayarlama kuralları
Isıl aşırı yük koruma için parametreler bir zaman sabitesi, Santigrat/Fahrenayt
LCPTTR/LFPTTR yerel HMI veya PCM600 ile ayarlanır.
Isıl aşırı yük koruma için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Çalışma: Kapalı/Açık
IRef: ITemel'in %'si cinsinden verilen sürekli rejim (uç) sıcaklık yükselişi TRef'i
veren referans, sürekli rejim akımı. Bu akımın, (yılda birkaç saat) acil çalışma
sırasında hat/kablo için izin verilen maksimum sürekli rejim akımına ayarlanması
tavsiye edilir.
TRef: Sürekli rejim akımı IRef'e karşılık gelen referans sıcaklık yükselişi (uç
sıcaklık). Kablo kılavuzlarından, ilgili iletken sıcaklıkları ile birlikte akım değerleri
genellikle verilir. Bu değerler; toprak sıcaklığı, ortam havası sıcaklığı, kablonun
döşenme şekli ve toprak ısıl direnci gibi farklı koşullar için temin edilmiştir. Havai
iletkenlerin kılavuzlarında, sıcaklık ve bunlara karşılık gelen akım değerleri
verilmiştir.
Tau: Korumalı devrenin ısıl zaman sabiti dakika olarak verilir. Ayrıntılar için
lütfen üretici kılavuzuna bakınız.
AçmaSıcaklığı: Korumalı devrenin açılması için sıcaklık değeri. Kablolar için, izin
verilen maksimum iletken sıcaklığı 90°C (194°F) olarak ifade edilmiştir. Havai
hatlar için, alüminyum iletken için kritik sıcaklık yaklaşık 90 - 100°C (194-212°F)
değerindedir. Bakır bir iletken için, normal değer 70°C (158°F)'dir.
AlarmSıc: Korumalı devrenin alarm vermesi için sıcaklık düzeyi. ALARM sinyali,
devre açılmadan önce uyarı amacıyla kullanılabilir. Bu nedenle bu ayar açma
düzeyinin altında olacaktır. Aynı zamanda normal çalışma sırasındaki maksimum
207
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
iletken sıcaklığının üzerinde olacaktır. Kablolar için, bu düzey 65°C (149°F) olarak
verilmiştir. Havai hatlar için de benzer değerler belirtilmiştir. Uygun bir ayar, açma
değerinin 15°C (59°F) altında olabilir.
ReclSıc: Korumadan kilitleme sinyali KİLİTLEME’nin serbest bırakıldığı sıcaklık
düzeyi. Termal aşırı yük koruma açıldığında, kilitleme sinyali aktifleştirilir. Bu
sinyalin amacı, iletken sıcaklığı yüksek olduğu sürece korumalı devrenin önündeki
anahtarı bloke etmektir. Tahmin edilen sıcaklık ayarlanan değerin altına indiğinde
sinyal serbest bırakılır. Bu sıcaklık değeri alarm sıcaklığının altında seçilmelidir.
7.10
Kesici arıza koruması 3-faz aktivasyonu ve çıkışı
CCRBRF
7.10.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Kesici arıza koruma, 3-faz aktivasyonu
ve çıkışı
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
CCRBRF
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
50BF
3I>BF
SYMBOL-U V1 TR
7.10.2
Uygulama
Arıza giderme sisteminin tasarımında N-1 kriteri sıklıkla kullanılır. Bunun anlamı,
arıza giderme sistemi içerisindeki bileşenlerden birinin çalışmaması durumunda
dahi arızanın giderilmesi gerektiğidir. Arıza giderme sisteminde gerekli
bileşenlerden birisi devre kesicidir. Pratik ve ekonomik nedenlerden, korunan
bileşen için iki devre kesicinin olması uygun değildir. Bunun yerine kesici arıza
koruma kullanılır.
Korumalı bileşenin “normal” devre kesicisinde bir açma arızasının meydana
gelmesi durumunda, kesici arızası koruma, 3-faz aktivasyonu ve çıkışı (CCRBRF)
fonksiyonu komşu devre kesicilere yedek açma komutu gönderir. Kesicinin akımı
kesemediğinin tespit edilmesi, akım ölçümü yöntemiyle veya geride kalan açma
sinyalinin tespitiyle yapılır (koşulsuz).
CCRBRF ayrıca tekrar açma da verebilir. Bunun anlamı korumalı devre kesiciye
ikinci bir açma sinyalinin gönderilmesidir. Tekrar açma fonksiyonu kesicinin
çalışma ihtimalini artırmak içindir. Ayrıca röle bakım ve test çalışmaları sırasında
diğer kesicilerin yedek açma vermemesi için de kullanılabilir.
208
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
7.10.3
Ayarlama kuralları
Kesici arıza koruma 3 faz aktivasyonu ve CCRBRF çıkışı için parametreler, yerel
HMI veya PCM600 üzerinden yapılır.
Kesici arızası koruma için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Çalışma: Kapalı/Açık
FonksiyonModu Bu parametre aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: Akım veya İletişim.
Bu kesici arızasının tespit edileceği yöntemi belirtir. Akım modunda arıza tespiti
için akım ölçümü kullanılır. Modda İletişim kesici pozisyon sinyalinin uzun
sürmesi, kesicinin arıza yaptığının göstergesi olarak kullanılır. Mod Akım&Kontak
her iki tespit yönteminin de aktif olduğunu gösterir. İletişim modu, devre kesiciden
geçen arızalı akımın küçük olduğu uygulamalarda kullanılabilir. Bu da bazı
jeneratör koruma uygulamaları (örneği tersine güç koruma) veya hattın zayıf uç
beslemeyle sonlandığı durumlardır.
TkrrAçmaModu: Bu ayar tekrar açma fonksiyonunun çalışmasını belirler.
TekrarAçma Kapalı tekrar açmanın kapalı olduğunu gösterir. Devre Kesici Konum
Kontrol (devre kesici konum kontrolü) ve Akım tekrar açma yapabilmek için faz
akımı çalışma düzeyinden yüksek olmalıdır. Devre Kesici Konum Kontrol (devre
kesici konum kontrolü) ve İletişim çalıştırma için yedek açma devre kesici kapalı
olduğunda yapılır (kesici pozisyonu kullanılır). CBPoz Kontrolü Yok kesici
pozisyon kontrol edilmeden yeniden açma yapıldığı anlamına gelir.
Tablo 12:
TkrrAçmaModu ve FonksiyonModu parametreleri arasındaki bağımlılık
TekrarAçmaModu
FonksiyonModu
Açıklama
TekrarAçma Kapalı
Kullanılmıyor
tekrar açma fonksiyonu aktif
değil
Devre Kesici Konum Kontrol
Akım
tekrar açma yapabilmek için faz
akımı çalışma düzeyinden
yüksek olmalıdır
İletişim
tekrar açma zamanı son
bulduğunda, kesici konumu
kesicinin hala kapalı olduğunu
gösterdiğinde, tekrar açma
yapılır
Akım&Kontak
her iki yöntem de kullanılır
Akım
tekrar açma kesici konumu
kontrol edilmeden yapılır
İletişim
tekrar açma kesici konumu
kontrol edilmeden yapılır
Akım&Kontak
her iki yöntem de kullanılır
CBPoz Kontrolü Yok
BuAçmaModu: Yedek açma modu, kesici arızasını tespit edecek akım kriterini
belirtir. Bu ise Akım çalışma 2/4 üç faz akımından en az iki tanesinin ve rezidüel
209
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
akımının kesici arızası belirtecek şekilde yüksek olmasıdır. 1/3 üç faz akımından en
az bir tanesinin akımının kesici arızası belirtecek şekilde yüksek olmasıdır. 1/4 üç
faz akımından en az bir tanesinin ve rezidüel akımının kesici arızası belirtecek
şekilde yüksek olmasıdır. Birçok uygulamada 1/3 yeterlidir. Bu ise İletişim
çalıştırma için yedek açma devre kesici kapalı olduğunda yapılır (kesici pozisyonu
kullanılır).
IP>: Kesici arızasının tespiti için akım seviyesi, IBase’in %’si olarak ayarlanır. Bu
parametre, küçük arıza akımına sahip arızaların tespit edilebileceği şekilde
ayarlanmalıdır. Bu ayar kesici arızası korumanın, en hassas koruma fonksiyonu
tarafından başlatılacağı şekilde yapılabilir. Ayar tipik olarak ITemel’in %10’udur.
I>BlkCont: Eğer kontak bazlı kesici arızası tespit ediliyorsa, herhangi bir faz
akımının bu ayardan yüksek olması durumunda bu fonksiyon bloke edilebilir. Eğer
FonksiyonModuAkım&Kontak olarak yapıldıysa, yüksek akımlı arızalarda kesici
arızası akım ölçüm fonksiyonu tarafından güvenli şekilde tespit edilir. Güvenliği
artırmak için kontak bazlı fonksiyon yüksek akımlar için etkisizleştirilmelidir. Bu
ayar IBase’in %5 – 200 aralığında verilebilir.
IN>: Kesici arızasının tespiti için rezidüel akım düzeyi, IBase’in %’si olarak
ayarlanır. Yüksek empedans topraklı sistemlerde, fazdan toprağa arızalardaki
rezidüel akım, normalde kısa devre akımlarından çok daha küçüktür. Bu
sistemlerde tek faz toprak arızalarında kesici arızasının tespiti için, rezidüel akımın
ayrı olarak ölçülmesi gereklidir. Ayrıca, efektif topraklı sistemlerde toprak arızası
akım koruma ayarları, nispeten düşük akım düzeylerinde de seçilebilir.
BuAçmaModu şöyle ayarlanır 1/4. Akım ayarının, hassas toprak arızası koruması
ayarına göre seçilmesi gerekir. Bu ayar IBase’in %2 – 200 aralığında verilebilir.
t1: Tekrar açma zaman gecikmesi. Bu ayar 0 – 60s aralığında 0,001 s’lik
kademelerle verilebilir. Tipik ayar 0 – 50ms’dir.
t2: Artçı açmanın zaman gecikmesi. Bu ayarın seçimi, istenmeyen şekilde
çalışmasına fırsat vermemek için olabildiğince kısa yapılır. Ayar tipik olarak 90 –
200ms’dir (ayrıca tekrar açma zamanlayıcıya bağlıdır).
Tekrar açma için minimum zaman gecikmesi aşağıdaki şekilde tahmin edilebilir:
t 2 ³ t1 + tcbopen + t BFP _ reset + t margin
(Denklem 142)
EQUATION1430 V1 EN
burada:
tcbopen
devre kesicinin maksimum açılma süresidir
tBFP_reset
kesici arıza fonksiyonunun doğru kesici fonksiyonunu (resetleme akım kriteri) tespit etmesi
için maksimum süredir.
tmargin
emniyet payıdır.
210
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Çoğunlukla toplam arıza giderme süresinin, verilen kritik bir süreden daha az
olmasını gerektirir. Bu süre genellikle enerji santraline yakın bir arızada, geçici
stabilitenin sağlanması olanağına bağlıdır.
Koruma çalışma
zamanı
Normal tcbaçık
Yen. açma
gecikmesi t1
Arıza ortaya
çıkar
yeniden açma
sonrası tcbaçık
tBFÖnayar
Pay
Minimum yedek açma
gecikmesi t2
Stabilite için kritik arıza giderme süresi
Zaman
Açma ve Başlatma
CCRBRF
IEC05000479_2_en.vsd
IEC05000479 V2 TR
Şekil 114:
Zamanlama sırası
7.11
Kesici arıza koruma, faz ayrımlı aktivasyon ve çıkış
CSPRBRF
7.11.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Kesici arıza koruma,
faz ayrımlı aktivasyon
ve çıkış
IEC 61850 tanımlama
IEC 60617 tanımlama
CSPRBRF
ANSI/IEEE C37.2 cihaz
no
50BF
3I>BF
SYMBOL-U V1 TR
7.11.2
Uygulama
Arıza giderme sisteminin tasarımında N-1 kriteri sıklıkla kullanılır. Bunun anlamı,
arıza giderme sistemi içerisindeki bileşenlerden birinin çalışmaması durumunda
dahi arızanın giderilmesi gerektiğidir. Arıza giderme sisteminde gerekli
bileşenlerden birisi devre kesicidir. Pratik ve ekonomik nedenlerden, korunan
211
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
bileşen için iki devre kesicinin olması uygun değildir. Bunun yerine kesici arıza
koruma kullanılır.
Korumalı bileşenin “normal” devre kesicisinde bir açma arızasının meydana
gelmesi durumunda, kesici arızası koruma, faz ayrımlı aktivasyonu ve çıkışı
(CSPRBRF ) fonksiyonu komşu devre kesicilere yedek açma komutu gönderir.
Kesicinin akımı kesemediğinin tespit edilmesi, akım ölçümü yöntemiyle veya
geride kalan açma sinyalinin tespitiyle yapılır (koşulsuz).
CSPRBRF ayrıca tekrar açma da verebilir. Bunun anlamı korumalı devre kesiciye
ikinci bir açma sinyalinin gönderilmesidir. Tekrar açma fonksiyonu kesicinin
çalışma ihtimalini artırmak içindir. Ayrıca röle bakım ve test çalışmaları sırasında
diğer kesicilerin yedek açma vermemesi için de kullanılabilir.
7.11.3
Ayarlama kuralları
Kesici arıza koruma faz ayrımlı aktivasyon ve CSPRBRF çıkışı için parametreler,
yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır.
Kesici arızası koruma, faz ayrımlı aktivasyon ve çıkış için aşağıdaki ayarlar
kullanılabilir. Primer akımın (ayarIBase), primer geriliminin (UBase) ve primer
gücün (SBase) ortak temel IED değerleri, ayarlar fonksiyonu GBASVAL için
Genel temel değerler içinde ayarlanır. Temel değerlerin referansı için
GenelTemelSel ayarı GBASVAL fonksiyonunu seçmek için kullanılır.
Çalışma: Kapalı/Açık
FonksiyonModu: Bu parametre aşağıdaki şekilde ayarlanabilir Akım/Kontak. Bu
kesici arızasının tespit edileceği yöntemi belirtir. Akım modunda arıza tespiti için
akım ölçümü kullanılır. Modda İletişim kesici pozisyon sinyalinin uzun sürmesi,
kesicinin arıza yaptığının göstergesi olarak kullanılır. Mod Akım&Kontak her iki
tespit yönteminin de aktif olduğunu gösterir. İletişim modu, devre kesiciden geçen
arızalı akımın küçük olduğu uygulamalarda kullanılabilir. Bu da bazı jeneratör
koruma uygulamaları (örneği tersine güç koruma) veya hattın zayıf uç beslemeyle
sonlandığı durumlardır.
TkrrAçmaModu: Bu ayar tekrar açma fonksiyonunun çalışmasını belirler.
TekrarAçma Kapalı , tekrar açmanın kapalı olduğunu gösterir. CB Konum Kontrol
(devre kesici pozisyon kontrolü) ve Akım, tekrar açmaya izin verilmesi için faz
akımının çalışma seviyesinden yüksek olması gerektiğini belirtir. CB Konum
Kontrol (devre kesici pozisyon kontrolü) ve Kontak, tekrar açmanın devre kesici
kapalı olduğunda yapılacağını belirtir (kesici pozisyonu kullanılır). NCB Konum
Kontrol, tekrar açmanın kesici pozisyonunu kontrol etmeden yapılacağını gösterir.
212
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Tablo 13:
TekrarAçmaModu ve FonksiyonModu parametreleri arasındaki bağımlılık
TekrarAçmaModu
FonksiyonModu
Açıklama
TekrarAçma Kapalı
Kullanılmıyor
Tekrar açma fonksiyonu aktif
değil
CB Konum Kontrolk
Akım
Tekrar açma yapabilmek için
faz akımı çalışma seviyesinden
yüksek olmalıdır
İletişim
Tekrar açma kesici kapalıyken
gerçekleşir (kesici pozisyonu
kullanılır) ve uzun süreli açma
sinyali kesici arızasına işaret
eder
Akım&Kontak
Her iki yöntem de kullanılır
Akım
Tekrar açma, kesici konumu
kontrol edilmeden yapılır
İletişim
Tekrar açma, kesici konumu
kontrol edilmeden yapılır
Akım&Kontak
Her iki yöntem de kullanılır
CB pozisyon kontrol yok
BuAçmaModu: Yedek açma modu, kesici arızasını tespit edecek akım kriterini
belirtir. Akım çalışması için 2/4 Bunun anlamı, üç faz akımdan ve rezidüel
akımdan en az iki tanesinin kesici arızasını belirtecek şekilde yüksek olmasıdır. 1/3
Bunun anlamı üç faz akımdan en az bir tanesinin kesici arızası belirtecek şekilde
yüksek olmasıdır. 1/4 Bunun anlamı, üç faz akımdan veya rezidüel akımdan en az
bir tanesinin kesici arızasını belirtecek şekilde yüksek olmasıdır. Birçok
uygulamada 1/3 yeterlidir. Kontak için yedek açma devre kesici kapalı olduğunda
yapılır (kesici pozisyonu kullanılır).
IP>: Kesici arızasının tespiti için akım seviyesi, IBase’in %’si olarak ayarlanır. Bu
parametre, küçük arıza akımına sahip arızaların tespit edilebileceği şekilde
ayarlanmalıdır. Bu ayar kesici arızası korumanın, en hassas koruma fonksiyonu
tarafından başlatılacağı şekilde yapılabilir. Ayar tipik olarak IBase’in %10’udur.
I>BlkCont: Eğer kontak bazlı kesici arızası tespit ediliyorsa, herhangi bir faz
akımının bu ayardan yüksek olması durumunda bu fonksiyon bloke edilebilir.
FonksiyonModu ayarı Akım ve Kontak olarak yapıldı ise yüksek akımlı arızalarda
kesici arızası akım ölçüm fonksiyonu tarafından güvenli şekilde tespit edilir.
Güvenliği artırmak için kontak bazlı fonksiyon yüksek akımlar için
etkisizleştirilmelidir. Bu ayar IBase’in %5 – 200 aralığında verilebilir.
IN>: Kesici arızasının tespiti için rezidüel akım düzeyi, IBase’in %’si olarak
ayarlanır. Yüksek empedans topraklanmışsistemlerde faz-topraklama arızalarındaki
rezidüel akım, normalde kısa devre akımlarından çok daha küçüktür. Bu
sistemlerde tek-faz topraklamaarızalarındaki kesici arızasının tespiti için, rezidüel
akımın ayrı olarak ölçülmesi gereklidir. Ayrıca, efektif topraklı sistemlerde toprak
arızası akım koruma ayarları, nispeten düşük akım düzeylerinde de seçilebilir.
BuAçmaModu şöyle ayarlanır 1/4. Akım ayarının, hassas topraklama arızası
koruma ayarına göre seçilmesi gerekir. Bu ayar IBase’in %2 – 200 aralığında
verilebilir.
213
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
t1: Tekrar açma zaman gecikmesi. Bu ayar 0 – 60 sn aralığında 0,001 sn’lik
kademelerle verilebilir. Tipik ayar 0 – 50 msn’dir.
t2: Artçı açmanın zaman gecikmesi. Bu ayarın seçimi, istenmeyen şekilde
çalışmasına fırsat vermemek için olabildiğince kısa yapılır. Ayar tipik olarak 90 –
200 msn’dir (ayrıca tekrar açma zamanlayıcıya bağlıdır).
Tekrar açma için minimum zaman gecikmesi aşağıdaki şekilde tahmin edilebilir:
t 2 ³ t1 + tcbopen + t BFP _ reset + t margin
(Denklem 143)
EQUATION1430 V1 EN
burada:
tcbaçık devre kesicinin maksimum açma süresidir
tBFP_reset kesici arıza fonksiyonunun doğru kesici fonksiyonunu (resetleme akım
kriteri) tespit etmesi için maksimum süredir
tmargin emniyet payıdır
Çoğunlukla toplam arıza giderme süresinin, verilen kritik bir süreden daha az
olmasını gerektirir. Bu süre genellikle enerji santraline yakın bir arızada, geçici
stabilitenin sağlanması olanağına bağlıdır.
Koruma çalışma
zamanı
Normal tcbaçık
Arıza ortaya
çıkar
Yen. açma
gecikmesi t1
yeniden açma
sonrası tcbaçık
tBFÖnayar
Pay
Minimum yedek açma
gecikmesi t2
Stabilite için kritik arıza giderme süresi
Zaman
Açma ve Başlatma
CSPRBRF
=IEC10000280=1=tr=Original.vsd
IEC10000280 V1 TR
Şekil 115:
Zamanlama sırası
214
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
7.12
Stub koruma STBPTOC
7.12.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Stub koruma
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
STBPTOC
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
50STB
3I>STUB
SYMBOL-T V1 TR
7.12.2
Uygulama
Stub koruma STBPTOC servis dışı bırakılan nesneyi besleyen iki trafo grubu
tarafından beslenen basit bir faz aşırı akım korumadır. Stub koruma sadece
nesnenin ayırıcısı açık olduğunda aktif hale gelir. STBPTOCakım trafoları ile açık
ayırıcı arasındaki bölümde bulunan arızaların hızla giderilmesine olanak tanır.
215
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Ayiriciyi
Aç
IED
=IEC08000015=1=
tr=Original.vsd
IEC08000015 V1 TR
Şekil 116:
7.12.3
1½ kesici düzeninde stub koruma için tipik bağlantı.
Ayarlama kuralları
Stub koruma STBPTOC için parametreler, yerel HMI veya PCM600 üzerinden
yapılır.
Stub koruma için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Çalışma: Kapalı/Açık
I>: Stub koruma için akım düzeyi, ITemel’in %’si olarak ayarlanır. Bu parametre,
stubda bulunan tüm arızaların tespit edilebileceği şekilde ayarlanmalıdır. Bu
nedenle bu ayar arıza hesaplamalarını baz almalıdır.
216
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
7.13
Kutup uyuşmazlığı koruması CCRPLD
7.13.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Kutup uyuşmazlığı koruma
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
CCRPLD
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
52PD
PD
SYMBOL-S V1 TR
7.13.2
Uygulama
Devre kesicinin çalışması sırasında (açılma veya kapanma) devre kesicinin
kutupları arasında uyuşmazlık olma riski vardır. Bir kutup açık, diğer ikisi kapalı
veya iki kutup açık bir kutup kapalı olabilir. Bir devre kesicisinde kutup
uyuşmazlığı meydana gelmesi, güç sisteminde asimetrik akımlara neden olur.
Bunun sonucunda şunlar meydana gelebilir:
•
•
Dönen makinelere stres yükleyebilecek negatif sekans akımları
Güç sisteminde istenmeyen toprak arıza korumaların çalışmasına neden
olabilecek sıfır dizi akımlar.
Bu nedenle devre kesicilerde kutup uyuşmazlığı olan durumların tespiti önem taşır.
Bu durum tespit edildiğinde kesici doğrudan triplenmelidir.
Kutup uyuşmazlığı koruması CCRPLD devre kesicideki kutupların
pozisyonlarında meydana gelen sapmaları tespit eder. Korumanın bu tespiti
yapmak için iki seçeneği vardır:
•
•
7.13.3
Devre kesicideki yardımcı kontakları bağlayıp, kutup uyumsuzluk korumaya
kutup uyumsuzluğu olduğunu bildirecek sinyali göndermek üzere bir mantık
yaratarak.
Devre kesiciden geçen her faz akımı ölçülür. Eğer faz akımları arasındaki fark
AkımUnsymDüzey'dan daha büyükse, kutup uyumsuzluğu var demektir ve
kutup koruma çalışır.
Ayarlama kuralları
Kutup uyuşmazlığı koruma CCRPLD için parametreler yerel HMI veya PCM600
üzerinden ayarlanır.
Kutup uyuşmazlığı koruması için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir.
217
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Çalışma: Kapalı veya Açık
tAçma: Çalışmanın gecikme zamanı.
KontSel: Kontak temelli kutup uyuşmazlığı korumasının çalışması. Şöyle olabilir:
Kapalı/CB'den PD sinyali. Eğer CB'den PD sinyali seçildiyse, kutup uyuşmazlığı
tespit edecek mantık, kesicinin yardımcı kontakları civarında olur ve kutup
uyuşmazlığı fonksiyonuna yalnız bir sinyal bağlanır.
AkımSel: Akım temelli kutup uyuşmazlığı korumasının çalışması. Şöyle olabilir:
Kapalı/Devre kesici çalış. izleme/Sürekli izleme. Alternatif Devre kesici çalış.
izleme fonksiyon yalnız kesici açma veya kapama komutu (200 ms sırasında) ile
bağlantılı olarak aktifleşir. Alternatif Sürekli izleme fonksiyonu sürekli olarak aktif
olur.
AkımUnsymDüzey: En düşük faz akımının en yüksek faz akımı ile
karşılaştırıldığında asimetrik büyüklüğü, en yüksek faz akımının %’si olarak
ayarlanır.
AkımRelDüzeyi: ITemel'in %’si olarak, fonksiyonun serbest kalması için gereken
akım büyüklüğü
7.14
Bozuk iletken kontrolü BRCPTOC
7.14.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Bozuk iletken kontrolü
7.14.2
IEC 61850
tanımlama
BRCPTOC
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
46
Uygulama
Geleneksel koruma fonksiyonları bozuk iletkenleri tespit edemez. Bozuk iletken
kontrol (BRCPTOC) fonksiyonu hattaki akım asimetrisini kesintisiz olarak kontrol
eder ve bağlı bulunan IED bozuk iletkenleri tespit ettiğinde alarm veya açma verir.
7.14.3
Ayarlama kuralları
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
218
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Bozuk iletken kontrolü BRCPTOC hat üzerindeki farklı yüklere sahip açık fazı
veya fazları (seri arıza) tespit edecek biçimde ayarlanmalıdır. BRCPTOC aynı
zamanda, örnek vermek gerekirse güç hatlarının transpoze olmamasından
kaynaklanan maksimum asimetri durumlarında çalışmamalıdır.
Tüm ayarlar primer değerlerde veya yüzde olarak yapılır.
Her fazın minimum çalışma seviyesi IP> değerini genel olarak anma akımının
%10-20’sine ayarlayın.
Minimum ve maksimum faz akımlarının arasındaki farkın, maksimum faz akımıyla
ilişkisi olan asimetrik akımı genellikle Iub> = %50 olarak ayarlayın.
Bu ayarın minimum çalışma koşulları altında asimetri problemi
olmaması için yapılması gerektiğini unutmayın.
Zaman gecikmesini şöyle ayarlayın: tOper = 5 - 60 saniye ve resetleme zamanını
tReset = 0,010 - 60,000 saniye.
7.15
Yönlü aşırı/düşük güç koruma GOPPDOP/
GUPPDUP
7.15.1
Uygulama
Bir enerji santralindeki jeneratörün görevi, dönen bir mil üzerinde tork olarak
mevcut olan mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştürmektir.
Bazen, ana hareket sisteminden gelen mekanik güç o derece azalır ki, yataklardaki
kayıpları ve havalandırma kayıplarını dahi karşılayamaz. Bu durumda, senkron
jeneratör senkron motora dönüşür ve bu kez güç sisteminden elektrik enerjisi
çekmeye başlar. Her bir senkron makinenin motor olarak çalıştığı bu çalışma
durumu, makinenin kendisi için hiçbir risk teşkil etmez. Eğer burada bahsedilen
jeneratör çok büyükse ve çok fazla elektrik enerjisi tüketiyorsa, güç sisteminin geri
kalanı üzerindeki yükü azaltmak için sistemden bağlantısının kesilmesi tercih
edilebilir.
Genellikle çalıştırma koşulu türbinin çok tehlikeli bir durumda olduğuna işaret
edebilir. Tersine güç korumanın görevi jeneratörü değil türbini korumaktır.
Buhar akışı çok düşerse veya buhar türbinden geçmemeye başlarsa, buharlı
türbinler hızlı bir şekilde aşırı ısınır. Bu nedenle turbo jeneratörlerde ters yönde güç
koruması bulunmalıdır. Geri yönde güce neden olabilecek birkaç ortam koşulu
vardır: ana buhar borularında arıza, buhar türbinindeki kanatlardan bir veya daha
fazlasında hasar olması veya ana stop vanaların yanlışlıkla kapatılması. Özellikle
219
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
son örnekte güvenilir bir ters yönde güç korumanın bulunması çok yararlıdır. Böyle
bir koruma sağlam bir santralin hasar görmesini önleyebilir.
Çoğu termal güç ünitesinin rutin kapatma işlemi sırasında, ters yönde güç koruması
jeneratör kesicisine (ünite kesicisi) açma darbesi verir. Bunu yaparak, mekanik güç
tam olarak sıfıra inmeden önce ünitenin bağlantısının kesilmesi engellenmiş olur.
Ayırma işlemini daha önce yapmak, tüm rutin kapatmalarda türbin jeneratörünün
hızlanmasına neden olacaktır. Bu da aşırı hız ve yüksek santrifüj gerilimlerinin
ortaya çıkmasına neden olur.
Buharın türbin içerisinden akışı durduğunda, türbin kanatlarının soğutması yok
olur. Şimdi artık hava sürtünmesi kayıplarının ürettiği sıcaklığı çıkartmak mümkün
değildir. Bunun yerine sıcaklık buhar türbini içerisindeki ısıyı, özellikle de
kanatların ısısını artıracaktır. Bir buhar türbini buhar besleme olmadan dönerse,
elektrik enerjisi tüketimi yaklaşık anma akımının %2’si olacaktır. Türbin vakum
içerisinde dönse bile kısa süre içinde aşırı ısınır ve hasar görür. Türbinin vakum
kaybetmesi, birkaç dakika içerisinde aşırı ısınmasıyla sonuçlanır.
Buhar türbininin aşırı ısınması için geçmesi gereken kritik süre, türbin tipine bağlı
olarak 0,5 ile 30 dakika arasında değişir. Küçük ve ince kanatları bulunan yüksek
basınç türbini daha kolay ısınırken, uzun ve ağır kanatları olan düşük basınç türbini
daha zor ısınacaktır. Koşullar türbinler arasında farklılık gösterir ve her durum için
türbin üreticisiyle görüşülmesi gerekir.
Enerji santralinin yardımcı tesislerine gelen güç, yükseltici trafonun sekonder
tarafına bağlanmış bulunan bir servis trafosundan sağlanıyor olabilir. Enerji, harici
şebekeye bağlı bir yol verici trafodan da geliyor olabilir. Ters yönde güç koruma
tasarımı, korumanın ters yöndeki gücü, enerji santrali yardımcı tesislerine akan
güçten bağımsız olarak tespit edebileceği şekilde yapılmalıdır.
Buharlı türbinlerle karşılaştırıldığında, hidro türbinler ters yönde güce çok daha iyi
dayanırlar. Sadece Kaplan türbin ve bulb türbinler ters yönde güçten zarar
görebilir. Türbin pervanesinin eksenel olarak hareket etme ve hareketli parçalarla
temas etme riski vardır. Türbinler bu durumlarda ortaya çıkan gerilimlere
dayanacak kadar güçlü olamayabilir.
İklim koşulları sıfır derecenin altına inerse kar ve buz giriş ağzını tıkayabilir.
Kapaklar dal ve yapraklar tarafından da tıkanabilir. Giriş ağzının tamamen
tıkanması kavitasyona neden olabilir. Hidro türbinlerin maruz kaldığı riskler,
insansız santrallerde ters yönde güç koruma kurulmasını gerektirebilir.
Kanal kapakları kapalı olarak su içerisinde dönen bir hidro türbin, elektrik
enerjisini güç sisteminin diğer yerlerinden alır. Bu güç yaklaşık anma akımının
%10’u kadardır. Hidro türbin içerisinde yalnız hava bulunuyorsa, güç talebi
yaklaşık %3’e düşecektir.
Dizel motorlarda tersine güç koruma bulunmalıdır. Jeneratör anma gücünün
%15’ini veya daha fazlasını sistemden alacaktır. Kasılı bir motora güç vermek için
anma gücünün belki %25’i gerekebilir. İyi çalışan bir motor %5’ten fazlaya gerek
220
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
duymayabilir. Motor üreticisinden gerekli bilgilerin alınması ve devreye alma
sırasında ters yönde gücün ölçülmesi gerekebilir.
Gaz türbinleri genellikle ters yönde güç korumaya gerek duymaz.
Şekil 117, düşük güç koruma ve aşırı güç koruma ile ters yönde korumayı
göstermektedir. Düşük güç koruma daha yüksek bir paya sahiptir ve daha yüksek
güvenilirlik sağlayabilir. Diğer yandan, senkronizasyonun hemen ardından
istenmeyen şekilde çalışma riski daha yüksek olabilir. Düşük güç koruma (referans
açı ayarı 0), jeneratörden gelen aktif gücün yaklaşık %2’den az olması durumunda
açacak şekilde ayarlanmalıdır. Aşırı güç koruma (referans açı ayarı 180),
şebekeden jeneratöre güç akımının %1’den yüksek olması durumunda tripleyecek
şekilde ayarlanmalıdır.
Düsük güç koruma
Çalisma
Hatti
Asiri güç koruma
Q
Q
Çalisma
Hatti
Pay
Pay
P
Türbin torku
olmaksizinkumanda yeri
P
Türbin torku
olmaksizinkumanda yeri
=IEC09000019=2=tr=Or
iginal.vsd
IEC09000019 V2 TR
Şekil 117:
Düşük güç veya aşırı güç koruma ile ters yönde güç koruma
7.15.2
Yönlü aşırı güç koruma GOPPDOP
7.15.2.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Yönlü aşırı güç koruma
IEC 61850
tanımlama
GOPPDOP
IEC 60617
tanımlama
P>
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
32
DOCUMENT172362-IMG158942
V1 TR
7.15.2.2
Ayarlama kuralları
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Çalışma: Çalışma parametresi ile, fonksiyon şöyle ayarlanabilir Açık/Kapalı.
221
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Mod: Güç ölçümü için kullanılan gerilim ve akım. Yapılabilecek ayarlar tablo 14
örneğinde gösterilmiştir.
Ters güç uygulamaları için PozSek veya Arone modları kesinlikle önerilir.
Tablo 14:
Ayar değeri Mod
L1, L2, L3
Karmaşık güç hesabı
Karmaşık güç hesaplama için kullanılan formül
S = U L1 × I L1* + U L 2 × I L 2* + U L 3 × I L 3*
(Denklem 144)
EQUATION1697 V1 TR
Arone
S = U L1L 2 × I L1* - U L 2 L 3 × I L 3*
EQUATION1698 V1 TR
PozSek
S = 3 × U PosSeq × I PosSeq *
EQUATION1699 V1 TR
L1L2
(Denklem 150)
S = 3 × U L 2 × I L 2*
EQUATION1704 V1 TR
L3
(Denklem 149)
S = 3 × U L1 × I L1*
EQUATION1703 V1 TR
L2
(Denklem 148)
S = U L 3 L1 × ( I L 3* - I L1* )
EQUATION1702 V1 TR
L1
(Denklem 147)
S = U L 2 L 3 × ( I L 2* - I L 3* )
EQUATION1701 V1 TR
L3L1
(Denklem 146)
S = U L1L 2 × ( I L1* - I L 2* )
EQUATION1700 V1 TR
L2L3
(Denklem 145)
(Denklem 151)
S = 3 × U L 3 × I L 3*
EQUATION1705 V1 TR
(Denklem 152)
Fonksiyonun iki aşaması vardır ve bunlar bağımsız olarak ayarlanabilir.
OpMode1(2) parametresi ile, fonksiyon şöyle ayarlanabilir Açık/Kapalı.
Açı1(2) ayarı ile tanımlanan yöndeki güç bileşeni ayarlanan hızlanma güç değeri
Güç1(2)'den daha büyükse, fonksiyon açılır.
222
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Q
Çalistir
Güç1(2)
Açi1(2)
P
=IEC06000440=1=tr=Origin
al.vsd
IEC06000440 V1 TR
Şekil 118:
Aşırı güç modu
Güç1(2) ayarı, güç bileşeni hızlanma değerini Açı1(2) yönünde verir. Ayar,
jeneratörün anma gücünün p.u.’su olarak verilir, bakınız denklem 153.
Minimum önerilen ayar SN'nin %1,0'idir. Aynı zamanda, minimum IED hızlanma
akımının en az 9 mA sekonder olması gerektiğine dikkat edin.
S N = 3 × UBase × IBase
EQUATION1708 V1 EN
(Denklem 153)
Açı1(2) ayarı, güç koruma fonksiyonunun maksimum hassasiyetini veren
karakteristik açıyı verir. Bu ayar derece olarak verilir. Aktif güç için ayarlanan açı
ayarı 0° veya 180° olmalıdır. 180° jeneratör ters güç koruması için 50Hz'te
kullanılması gerekirken, -179.5° jeneratör ters güç koruması için 60Hz şebekede
kullanılmalıdır. 60Hz şebekelerdeki açı ayarı güç fonksiyonunun doğruluğunu
geliştirecektir.
223
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Q
Açı 1(2 ) =180°
Çalıştır
P
Güç 1(2)
=IEC06000557=2=tr=Original.vsd
IEC06000557 V2 TR
Şekil 119:
Ters güç için aşırı güç fonksiyonunda ayarlı açı 180° olmalıdır.
AçmaGecikme1(2) saniye olarak ayarlanır ve hızlanma sonrasında aşamanın
açılması için gecikme süresi verir.
Ölçülen güçte alçak geçirgen süzgeç olanağı aşağıdaki formülde gösterildiği gibi
yapılabilir:
S = k × SOld + (1 - k ) × SCalculated
(Denklem 154)
EQUATION1893 V1 EN
Burada
S
koruma fonksiyonu için kullanılacak yeni bir ölçülen değerdir
Sold
bir önceki yürütüm çevrimindeki fonksiyondan gelen ölçülen değerdir
SCalculated
mevcut yürütüm çevriminde yeni hesaplanan değerdir
k
ayarlanabilir parametredir
k=0,98 veya hatta k=0,99 değeri jeneratör ters güç uygulamaları için tavsiye edilir
çünkü açma gecikmesi normalde oldukça uzundur. Bu filtreleme güç
fonksiyonunun doğruluğunu geliştirir.
224
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
7.15.3
Yönlü düşük güç koruma GUPPDUP
7.15.3.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850
tanımlama
Yönlü düşük güç koruması
GUPPDUP
IEC 60617
tanımlama
P<
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
37
SYMBOL-LL V1 TR
7.15.3.2
Ayarlama kuralları
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Çalışma: Çalışma parametresi ile, fonksiyon Açık/Kapalı olarak ayarlanabilir.
Mod: Güç ölçümü için kullanılan gerilim ve akım. Yapılabilecek ayarlar tablo 15
örneğinde gösterilmiştir.
Ters güç uygulamaları için PozSek veya Arone modları kesinlikle önerilir.
Tablo 15:
Karmaşık güç hesabı
Ayar değeri Mod
L1, L2, L3
Karmaşık güç hesaplama için kullanılan formül
S = U L1 × I L1* + U L 2 × I L 2* + U L 3 × I L 3*
EQUATION1697 V1 TR
Arone
S = U L1L 2 × I L1* - U L 2 L 3 × I L 3*
EQUATION1698 V1 TR
PozSek
(Denklem 158)
S = U L 2 L 3 × ( I L 2* - I L 3* )
EQUATION1701 V1 TR
L3L1
(Denklem 157)
S = U L1L 2 × ( I L1* - I L 2* )
EQUATION1700 V1 TR
L2L3
(Denklem 156)
S = 3 × U PosSeq × I PosSeq *
EQUATION1699 V1 TR
L1L2
(Denklem 155)
(Denklem 159)
S = U L 3 L1 × ( I L 3* - I L1* )
EQUATION1702 V1 TR
(Denklem 160)
Tablonun devamı sonraki sayfada
225
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
Ayar değeri Mod
Karmaşık güç hesaplama için kullanılan formül
L1
S = 3 × U L1 × I L1*
(Denklem 161)
EQUATION1703 V1 TR
L2
S = 3 × U L 2 × I L 2*
(Denklem 162)
EQUATION1704 V1 TR
L3
S = 3 × U L 3 × I L 3*
(Denklem 163)
EQUATION1705 V1 TR
Fonksiyonun iki aşaması vardır ve bunlar bağımsız olarak ayarlanabilir.
OpMode1(2) parametresi ile, fonksiyon şöyle ayarlanabilir Açık/Kapalı.
Açı1(2) ayarı ile tanımlanan yöndeki güç bileşeni ayarlanan hızlanma güç değeri
Güç1(2)'den daha küçükse, fonksiyon açılır.
Q
Güç1(2)
Açi1(2)
P
Çalistir
=IEC06000441=1=tr=Orig
inal.vsd
IEC06000441 V1 TR
Şekil 120:
Düşük güç modu
Güç1(2) ayarı, güç bileşeni hızlanma değerini Açı1(2) yönünde verir. Ayar,
jeneratörün anma gücünün p.u.’su olarak verilir, bakınız denklem 164.
Minimum önerilen ayar SN'nin %1,0'idir. Aynı zamanda, minimum IED hızlanma
akımının en az 9 mA sekonder olmalıdır.
226
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
S N = 3 × UBase × IBase
(Denklem 164)
EQUATION1708 V1 EN
Açı1(2) ayarı, güç koruma fonksiyonunun maksimum hassasiyetini veren
karakteristik açıyı verir. Bu ayar derece olarak verilir. Aktif güç için ayarlanan açı
ayarı 0° veya 180° olmalıdır. 0° jeneratörün düşük ileri güç koruması için
kullanılmalıdır.
Q
Çalıştır
Açı1(2) = 0
P
Güç1(2)
=IEC06000556=1=tr=Original.vsd
IEC06000556 V1 TR
Şekil 121:
Düşük ileri güç için, düşük güç fonksiyonunda ayarlanan açı değeri
0° olmalıdır
AçmaGecikme1(2) saniye olarak ayarlanır ve hızlanma sonrasında aşamanın
açılması için gecikme süresi verir.
Ölçülen güçte alçak geçirgen süzgeç olanağı aşağıdaki formülde gösterildiği gibi
yapılabilir:
S = k × SOld + (1 - k ) × SCalculated
(Denklem 165)
EQUATION1893 V1 EN
Burada
S
koruma fonksiyonu için kullanılacak yeni bir ölçülen değerdir
Sold
bir önceki yürütüm çevrimindeki fonksiyondan gelen ölçülen değerdir
SCalculated mevcut yürütüm çevriminde yeni hesaplanan değerdir
k
ayarlanabilir parametredir
227
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
k=0,98 veya hatta k=0,99 değeri jeneratör düşük ileri güç uygulamaları için tavsiye
edilir, çünkü açma gecikmesi normalde oldukça uzundur. Bu filtreleme güç
fonksiyonunun doğruluğunu geliştirir.
7.16
Negatif dizi temelli aşırı akım fonksiyonu DNSPTOC
7.16.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Negatif dizi temelli aşırı akım fonksiyonu
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
DNSPTOC
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
46
3I2>
IEC09000132 V2 TR
7.16.2
Uygulama
Negatif dizi temelli aşırı akım fonksiyonu (DNSPTOC) genellikle, iki veya daha
fazla paralel hat arasındaki ortak indüksiyonun hatalı sıfır dizi kutuplaşmasıyla
sonuçlanabileceği enerji hatlarının hassas toprak arızası korumasında kullanılır.
Ayrıca, sıfır dizi empedansın arızalı akım geri dönüş yollarına bağlı olduğu, ancak
kablo negatif dizi empedansının neredeyse sabit olduğu kablo uygulamalarında
kullanılır.
Yönlü fonksiyon kutuplanmış akım ve gerilimdir. Fonksiyon, her bir adım için
bağımsız olarak ileri, geri ve yönsüz olarak ayarlanır.
DNSPTOC , faz-faz arızaları da dahil olmak üzere tüm dengesizlik arızalarına karşı
koruma sağlar. Fonksiyonun minimum başlatma akımı, istenmeyen çalışmayı
önlemek için normal sistem dengesizlik düzeyinin üstünde ayarlanmalıdır.
7.16.3
Ayarlama kuralları
Aşağıda, güç hatlarında hassas toprak arızası koruması olarak kullanılan Negatif
dizi temelli aşırı akım fonksiyonunun (DNSPTOC) bir örneği vardır. Korumanın
doğru şekilde çalışmasını sağlamak için aşağıdaki ayarların yapılması gerekir:
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
•
•
•
RCADir şu değere ayarlanır +65 derecebaşka bir deyişle, negatif dizi akım,
arıza sırasında bu açı için tipik olarak ters çevrilmiş negatif dizi gerilimini
geciktirir
ROADir şu değere ayarlanır 90 derece
DüşükVolt_VM şu değere ayarlanır %2başka bir deyişle, negatif dizi gerilim
seviyesi bu değerin üzerine çıkarsa yönlü eleman etkin hale gelir
228
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 7
Akım koruma
1MRK 506 329-UTR -
•
•
•
•
•
•
Çalışma_OC1 şu değere ayarlanır Açık
BaşlatmaCurr_OC1 şu iki değer arasına ayarlanır %3-10, (tipik değerler)
tDef_OC1 ayarı, bu güç hattının yakınlarındaki diğer topraklama-arızası
korumaları ile doğru şekilde zaman koordinasyonu sağlamak için yapılır
DirMode_OC1 şu değere ayarlanır İleri
DirPrinc_OC1 şu değere ayarlanır IcosPhi&U
ActLowVolt1_VM şu değere ayarlanır Engelle
DNSPTOC , güç hattı korumasında, güç hattının uzak ucuna giden iletişim
kanalları mevcut olduğu zaman, yönlü karşılaştırma koruma düzeni için kullanılır.
Bu durumda iki negatif dizi aşırı akım kademesi gerekir: Biri ileri yönde diğeri geri
yönde. OC1 aşaması, ileri yöndeki arızaların tespitinde kullanılır ve OC2 aşaması
geri yöndeki arızaların tespitinde kullanılır.
Ancak, böyle bir uygulamada aşağıdakilere dikkat edilmelidir:
•
•
•
•
•
•
RCADir ve ROADir ayarı her iki kademe OC1 ve OC2 için geçerlidir
DirMode_OC1 ayarı şöyle yapılmalıdır İleri
DirMode_OC2 ayarı şöyle yapılmalıdır Geri
BaşlatmaCurr_OC2 aşağıda belirtilenden daha hassas yapılmalıdır hızlanma
değeri ileri OC1 elemanının, yani tipik olarakBaşlatmaCurr_OC1 ayar
hızlanma düzeyinin %60'ı olmalı; bunu ise akım geri döndürme durumları
boyunca yönlü karşılaştırma düzeninin doğru çalışmasını temin etmek
yapılacaktır
OC1 ve OC2 elemanlarından gelen başlatma sinyalleri STOC1 ve STOC2, güç
hattının uzak ucuna ileri ve geri sinyalleri göndermek için kullanılır
IED içerisinde bulunan düzen iletişimi fonksiyon kilitleme, koruma
fonksiyonu ile telekoruma iletişim ekipmanı arasında, yukarıdaki iki start
sinyalinin doğru şekilde koşullandırılması için kullanılır.
ActDüşükVolt1 ve ActDüşükVolt2Bellek olarak ayarlanmamalıdır.
229
Uygulama Kılavuzu
230
Bölüm 8
Gerilim koruma
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 8
Gerilim koruma
8.1
İki kademeli düşük gerilim koruma UV2PTUV
8.1.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
İki kademe düşük gerilim koruma
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
UV2PTUV
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
27
2U<
SYMBOL-R-2U-GREATER-THAN
V1 TR
8.1.2
Uygulama
İki kademe düşük gerilim koruma fonksiyonu (UV2PTUV) düşük faz
gerilimlerinin güvenilir şekilde tespit edilmesi gereken her durum için
uygulanabilir. Komple sistem korumanın güvenliğini artırmak üzere, diğer koruma
fonksiyonları için denetleme ve arıza tespit fonksiyonu olarak da kullanılabilir.
UV2PTUV jeneratör, trafo, motor ve enerji hatları gibi güç sistemi elemanları
üzerinde, yüksek gerilim koşullarını tespit etmek üzere uygulanabilir. Düşük
gerilim koşullarına güç sistemindeki arızalar veya anormal çalışma koşulları neden
olabilir. UV2PTUV aşırı akım korumalarla birlikte, bastırma olarak veya mantık
fonksiyonları tarafından verilen açma sinyallerinin “ve geçitleri” olarak kullanılır.
Diğer uygulamalara örnek olarak, bir YG hattına enerji verilmeden önce veya
elektrik kesintisi durumunda kesicinin otomatik açılması için, "gerilim yok"
koşulunun tespiti verilebilir. UV2PTUV reaktif gücü kompanse etmek ve bu
şekilde gerilimi artırmak üzere şönt kapasitör bankları takılması gibi, gerilim
düzeltme önlemleri başlatmak amacıyla da kullanılır. Bu fonksiyonun,
uygulamaların reaktif yükü kontrol etmesine olanak tanıyan yüksek ölçüm
doğruluğu vardır.
UV2PTUV düşük gerilim koşulları altında çalıştırıldıklarında hasar görebilecek
elektrik motorları gibi aygıtların bağlantılarını kesmek için kullanılır. UV2PTUV
güç sistemi frekansındaki düşük gerilim koşullarıyla ilgilidir, bunlar aşağıdaki
nedenlerle oluşabilir:
231
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 8
Gerilim koruma
1MRK 506 329-UTR -
1.
2.
3.
Gerilim regülatörü arızalanması veya manuel kontrol altında yanlış ayarların
kullanılması (simetrik gerilim düşüşü).
Aşırı yük (simetrik gerilim düşüşü).
Kısa devreler, genellikle fazdan toprağa arızalar (simetrik olmayan gerilim
düşüşü).
UV2PTUV hassas donanımın aşırı ısınmasına neden olabilecek ve böylece
beklenen hizmet ömrünü kısaltabilecek şartlar altında çalışmasını engeller.
Genellikle, güç sisteminin yerel veya uzaktan otomasyon işlemlerinde, devrelerde
kullanılacak yararlı bir fonksiyondur.
8.1.3
Ayarlama kuralları
Sistem içerisinde UV2PTUV fonksiyonunun çalışacağı yerlerdeki tüm gerilim
koşulları dikkate alınmalıdır. Aynı durum ilgili donanım ve bunların gerilim ve
zaman karakteristikleri için de geçerlidir.
Genel olarak düşük gerilim fonksiyonlarının kullanıldığı çok geniş bir uygulama
alanı bulunmaktadır. Gerilimle ilgili tüm ayarlar, genel ayarların temel gerilimi
UBase'in yüzdesi olarak yapılır. Bu değerler normal olarak, güç sisteminin veya
ilgili yüksek gerilim donanımın primer nominal gerilim seviyesine (faz-faz)
ayarlanmıştır.
UV2PTUV ayarı normalde kritik değildir, çünkü ana korumanın kısa devreleri ve
toprak arızalarını gidermek için yeterince süresi bulunması gerekir.
Aşağıdaki bölümlerde bazı uygulamalar ve bunlarla ilgili gerilim seviyesi ayarlama
kuralları açıklanmıştır.
8.1.3.1
Motor ve jeneratörler için ekipman koruma
Ayar, ekipman için oluşan en düşük “normal” gerilimin altında ve kabul edilebilir
en yüksek gerilimin üzerinde olmalıdır.
8.1.3.2
Devre dışı ekipman tespiti
Ayar, oluşan en düşük “normal” gerilimin altında ve ekipmanın bağlantısı kesikken
endüktif veya kapasitif kuplajın neden olduğu en yüksek gerilimin üstünde olmalıdır.
8.1.3.3
Güç kaynağı kalitesi
Ayar, oluşan en düşük “normal” gerilimin altında ve yönetmeliklerde, iyi
uygulamalarda veya diğer anlaşmalarda belirtilen kabul edilebilir en düşük
gerilimin üzerinde olmalıdır.
232
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 8
Gerilim koruma
1MRK 506 329-UTR -
8.1.3.4
Gerilim kararsızlığının azaltılması
Bu ayar güç sisteminin karakteristiklerine bağlıdır ve uygun düzeylerin tespit
edilebilmesi için detaylı çalışmalar yapılmalıdır.
8.1.3.5
Güç sistemi arızalarının artçı koruması
Ayar, bahsedilen arıza koşulları altında oluşan en düşük “normal” gerilimin altında
ve oluşan en yüksek gerilimin üzerinde olmalıdır.
8.1.3.6
İki kademe düşük gerilim koruma için ayarlar
İki kademe düşük gerilim koruma (UV2PTUV) için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir:
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
BağTürü: Ölçümün fazdan toprağa temel değer mi, fazdan faza temel değer mi
fazdan toprağa RMS değer mi yoksa fazdan faza RMS değer mi olacağı burada
ayarlanır.
Çalışma: Kapalı/Açık.
UV2PTUV BağTürü ayarıyla seçici olarak fazdan toprağa gerilimleri veya fazdan
faza gerilimleri ölçer.
Bu ise faz toprak geriliminin aşağıdaki şekilde çalışması anlamına gelir:
U < (%) × UBase( kV )
3
EQUATION1447 V1 EN
(Denklem 166)
ve aşağıdaki durumda fazdan faza gerilimin çalışmasını da ayarlayın:
U < (%) × UBase(kV)
EQUATION1990 V1 TR
(Denklem 167)
Karakteristik1: Bu parametre kademe 1 için kullanılacak zaman gecikmesi türünü
verir. Bu ayarlar şöyle olabilir. Sabit zamanlı/Ters Eğri A/Ters Eğri B. Seçenekler
koruma uygulamasına yüksek derecede bağımlıdır.
ÇaModun: Bu parametre, ölçülen üç gerilimin kaç tanesinin, kademe n (n=kademe
1 ve 2) çalışması için ayar düzeyinin altında olması gerektiğini tanımlar. Bu ayar1 /
3, 2 / 3 veya 3 / 3 olabilir. Tek fazlı gerilim çalıştırmak için yeterli olmaktadır. Eğer
fonksiyon tek fazdan toprağa arızalara karşı duyarsızsa, 2 / 3 seçilebilir.
Un<: Kademe n (n=kademe 1 ve 2) için düşük gerilim çalışma değerini ayarlayın,
genel parametre UTemel’in %’si olarak verilmiştir. Bu ayar, büyük ölçüde koruma
233
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 8
Gerilim koruma
1MRK 506 329-UTR -
uygulamasına bağlıdır. Burada arızasız durumlarda minimum gerilimin dikkate
alınması gereklidir. Bu gerilim nominal gerilimin %90’ından daha büyüktür.
tn: Kademe n (n=kademe 1 ve 2) için zaman gecikmesi, saniye cinsinden verilir.
Ayar, koruma uygulamasına yüksek derecede bağımlıdır. Çoğu uygulamada,
koruma fonksiyonu, sistemdeki kısa devre veya toprak arızası olduğu yerde
doğrudan açılmaz. Zaman gecikmesi kısa devre korumasıyla koordine edilmelidir.
t1Min: Minimum Kademe 1 için ters zaman karakteristiklerinde çalışma zamanıdır,
saniye olarak verilmiştir. Çok düşük gerilimlerde düşük gerilim fonksiyonu için
ters zaman karakteristiği kullanılması, çok kısa çalışma süresi verebilir. Bu da
seçici olmayan açmayla sonuçlanabilir. t1Min değerini diğer korumaların çalışma
süresinden daha uzun ayarlayarak, seçici olmayan açma engellenebilir.
k1: Ters zaman karakteristiği için zaman çarpanı. Bu parametre farklı ters zaman
gecikmeli düşük gerilim korumalar arasında koordinasyon için kullanılabilir.
Bu fonksiyon korunan nesnenin bağlantısı kesilmiş ise harici olarak
engellenir.
8.2
İki kademeli aşırı gerilim koruma OV2PTOV
8.2.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
İki kademe aşırı gerilim koruma
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
OV2PTOV
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
59
2U>
SYMBOL-C-2U-SMALLER-THAN
V1 TR
8.2.2
Uygulama
İki kademe aşırı gerilim koruma OV2PTOV, yüksek gerilimin güvenli olarak tespit
edilmesini gerektiren her türlü durum için geçerlidir. OV2PTOV anormal
durumların denetimi ve tespiti için kullanılır, diğer koruma fonksiyonları ile
birlikte kullanıldığında komple sistem korumanın güvenliğini artırır.
Yüksek gerilim koşullarına güç sistemindeki anormal koşullar neden olabilir.
OV2PTOV jeneratör, trafo, motor ve enerji hatları gibi güç sistemi elemanları
üzerinde, yüksek gerilim koşullarını tespit etmek üzere uygulanabilir. OV2PTOV
düşük akım sinyalleri ile birlikte, uzak uçta açık olan bir iletim hattının
tanımlanmasında kullanılır. Buna ek olarak OV2PTOV gerilimi düşürmek
234
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 8
Gerilim koruma
1MRK 506 329-UTR -
amacıyla düşük yük kompanzasyonu için şönt reaktörlerinin takılması gibi gerilim
düzeltme ölçümlerini başlatmak üzere de kullanılır. Bu fonksiyonun,
uygulamaların reaktif yükü kontrol etmesine olanak tanıyan yüksek ölçüm
doğruluğu ve histerez ayarı vardır.
OV2PTOV yüksek gerilim koşulları altında çalıştırıldıklarında hasar görebilecek
elektrik motorları gibi aygıtların bağlantılarını kesmek için kullanılır. Güç sistemi
frekansındaki yüksek gerilim koşullarıyla ilgilidir, bunlar aşağıdaki nedenlerle
oluşabilir:
1.
2.
3.
4.
Daha yüksek bir gerilim seviyesine metalik bağlantı gibi, çok yüksek gerilimin
oluştuğu bir güç sistemindeki farklı arıza çeşitleri (kırık bir iletkenin havai
hattın üzerine düşmesi, yüksek gerilim sargıdan alçak gerilim sargıya geçen
trafo kıvılcım atlaması, vb.).
Gerilim regülatörü arızalanması veya manuel kontrol altında yanlış ayarların
kullanılması (simetrik gerilim düşüşü).
Reaktif güç üretimi ile karşılaştırıldığında düşük yük (simetrik gerilim azalması).
Yüksek empedans topraklı sistemlerdeki toprak arızaları, nötrdeki yüksek
gerilimin yanı sıra, iki arızasız fazda yüksek gerilime neden olur (simetrik
olmayan gerilim artışı).
OV2PTOV hassas donanımın aşırı ısınmasına neden olabilecek veya yalıtım
malzemesi üzerinde stres oluşturabilecek ve böylece beklenen hizmet ömrünü
kısaltabilecek şartlar altında çalışmasını engeller. Genellikle, güç sisteminin yerel
veya uzaktan otomasyon işlemlerinde, devrelerde kullanılacak yararlı bir
fonksiyondur.
8.2.3
Ayarlama kuralları
İki kademeli aşırı gerilim koruma (OV2PTOV) için parametreler yerel HMI veya
PCM600 üzerinden ayarlanır.
Sistem içerisinde OV2PTOV fonksiyonunun çalışacağı yerlerdeki tüm gerilim
koşulları dikkate alınmalıdır. Aynı durum ilgili donanım ve bunların gerilim ve
zaman karakteristikleri için de geçerlidir.
Genel olarak aşırı gerilim fonksiyonlarının kullanıldığı çok geniş bir uygulama
alanı bulunmaktadır. Gerilimle ilgili tüm ayarlar, ayarlanabilir baz primer gerilimin
yüzdesi olarak yapılır. Bu değerler normal olarak, güç sisteminin veya ilgili yüksek
gerilim ekipmanının nominal gerilim düzeyine (fazdan faza) ayarlanmıştır.
OV2PTOV gecikme zamanı bazen kritik olabilir ve aşırı gerilimin miktarıyla ilgili
olabilir (bir güç sistemi veya bir yüksek gerilim bileşeni daha düşük aşırı
gerilimlere bir süreliğine dayanabilir, ancak büyük yüksek aşırı akım miktarları söz
konusu olduğunda ilgili ekipmanın bağlantısı daha hızlı şekilde kesilmelidir).
Bazı uygulamalar ve bunların gerilim düzeyi ile ilgili ayarlama kuralları aşağıda
verilmiştir:
235
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 8
Gerilim koruma
1MRK 506 329-UTR -
Motor, jeneratör, reaktör ve trafolar için ekipman koruma
Yüksek gerilim, çekirdeğin aşırı uyarılmasına ve sargı yalıtımının bozulmasına
neden olabilir. Ayar, ekipman için oluşan en yüksek “normal” gerilimin üstünde ve
kabul edilebilir en yüksek gerilimin altında olmalıdır.
Ekipman koruma, kapasitörler
Yüksek gerilim dielektrik ve yalıtımı bozabilir. Ayar, kapasitör için oluşan en
yüksek “normal” gerilimin üstünde ve kabul edilebilir en yüksek gerilimin altında
olmalıdır.
Yüksek empedans topraklı sistemler
Yüksek empedans topraklı sistemlerde, toprak arızaları, arızasız fazlarda gerilim
artışına neden olur. OV2PTOV bu arızaları tespit etmek için kullanılabilir. Ayar,
arıza sırasında oluşan en yüksek “normal” gerilimin üstünde ve oluşan en düşük
gerilimin altında olmalıdır. Bir metalik tek faz toprak arızası, arızasız faz
gerilimlerinin √3 kat artmasına neden olur.
İki kademe düşük gerilim koruma için aşağıdaki ayarlar kullanılabilir.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
BağTürü: Ölçümün fazdan toprağa temel değer mi, fazdan faza temel değer mi
fazdan toprağa RMS değer mi yoksa fazdan faza RMS değer mi olacağı burada
ayarlanır.
Çalışma: Kapalı/Açık .
OV2PTOV seçime göre fazdan toprağa gerilimleri veya fazdan faza gerilimleri
ölçebilir. Bu fonksiyonun çalışması için gerilimin, ayarlanmış olan global
ayarlanmış temel gerilimi UBase’in üzerine çıkması gerekir. Bu ise faz toprak
geriliminin aşağıdaki şekilde çalışması anlamına gelir:
U > (%) × UBase(kV )
3
IEC09000054 V1 EN
(Denklem 168)
ve aşağıdaki durumda fazdan faza gerilim çalışmasıdır:
U > (%) × UBase(kV)
EQUATION1993 V1 TR
(Denklem 169)
Karakteristik1: Bu parametre kullanılacak zaman gecikmesi türünü verir. Bu
ayarlar şöyle olabilir. Sabit zamanlı/Ters Eğri A/Ters Eğri B/Ters Eğri C olabilir.
Seçenekler uygulama yüksek derecede bağımlıdır.
ÇaModun: Bu parametre, ölçülen üç gerilimin kaç tanesinin, kademe n (n=kademe
1 ve 2) çalışması için ayar düzeyinin üstünde olması gerektiğini tanımlar. Bu
ayar1 / 3, 2 /3 veya 3 / 3 olabilir. Çoğu uygulamada, tek fazlı gerilim çalıştırmak
236
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 8
Gerilim koruma
1MRK 506 329-UTR -
için yeterince yüksek olmaktadır. Eğer fonksiyonun tek fazdan toprağa arızalara
duyarlı olması gerekmiyorsa 1 / 3 seçilebilir; çünkü normalde tek fazdan toprağa
arızalarda arızasız fazdaki gerilim yükselecektir.
Un>: Kademe n (n=kademe 1 ve 2) aşırı gerilim çalışma değerini ayarlayın, genel
parametre UBaseVBase’in %’si olarak verilmiştir. Bu ayar, büyük ölçüde koruma
uygulamasına bağlıdır. Burada arızasız durumlarda maksimum gerilimin dikkate
alınması gereklidir. Normalde bu gerilim nominal gerilimin %110’undan daha
küçüktür.
tn: kademe n (n=kademe 1 ve 2) için zaman gecikmesi, saniye cinsinden verilir.
Ayar, koruma uygulamasına yüksek derecede bağımlıdır. Çoğu uygulamada
koruma fonksiyonunun korumalı nesnenin hasar görmesini engelleme görevi
vardır. Örneğin, aşırı uyarılmış trafonun korunmasında hız önemli olabilir. Zaman
gecikmesi sistemdeki diğer eylemlerle koordineli olmalıdır.
t1Min: Kademe 1 için ters zaman karakteristikleri için minimum çalıştırma süresi,
saniye olarak verilmiştir. Çok yüksek gerilimler için aşırı gerilim fonksiyonu, ters
zaman karakteristikleri kullanılarak, çok kısa çalışma süresi verebilir. Bu da seçici
olmayan açmayla sonuçlanabilir. t1Min değerini diğer korumaların çalışma
süresinden daha uzun ayarlayarak, seçici olmayan açma engellenebilir.
k1: Ters zaman karakteristiği için zaman çarpanı. Bu parametre farklı ters zaman
gecikmeli düşük gerilim korumalar arasında koordinasyon için kullanılabilir.
8.3
İki kademeli rezidüel aşırı gerilim koruma
ROV2PTOV
8.3.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
İki kademe rezidüel aşırı gerilim koruma
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
ROV2PTOV
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
59N
3U0>
IEC10000168 V1 TR
8.3.2
Uygulama
İki kademe rezidüel aşırı gerilim koruma ROV2PTOV, çoğunlukla yüksek
empedans topraklı dağıtım şebekelerinde, temel olarak fiderlerin ve trafonun
primer toprak arızası koruma yedeği olarak kullanılır. Toprak arıza ile ilgili farklı
fonksiyonların güvenliğini artırmak için, rezidüel aşırı gerilim sinyali bir bırakma
sinyali olarak kullanılabilir. Rezidüel gerilim trafonun nötründe veya açık delta
bağlantısındaki bir gerilim trafosunda ölçülebilir. Rezidüel gerilim ayrıca, üç fazlı
gerilim ölçümleri temel alınarak dahili olarak da hesaplanabilir.
237
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 8
Gerilim koruma
1MRK 506 329-UTR -
Yüksek empedans topraklı sistemlerde, rezidüel gerilim toprak bileşenine bağlı
arıza olması halinde artacaktır. Arızanın türüne ve arıza direncine bağlı olarak,
rezidüel gerilim farklı seviyelere kadar yükselir. Faz toprak geriliminin üç katına
eşit en yüksek rezidüel gerilim tek faz toprak arızası için elde edilir. Rezidüel
gerilim tüm sistemde yaklaşık aynı düzeyde yükselir ve arızalı bileşenin
bulunmasında yol gösterici olmaz. Bu nedenle ROV2PTOV genellikle artçıl
koruma olarak veya fider toprak arızası korumada bırakma sinyali olarak kullanılır.
8.3.3
Ayarlama kuralları
Sistem içerisinde ROV2PTOV fonksiyonunun çalışacağı yerlerdeki tüm gerilim
koşulları dikkate alınmalıdır. Aynı durum ilgili donanım ve bunların gerilim ve
zaman karakteristikleri için de geçerlidir.
Genel tek giriş veya rezidüel aşırı gerilim fonksiyonlarının kullanıldığı çok geniş
bir uygulama alanı bulunmaktadır. Gerilimle ilgili tüm ayarlar, ayarlanabilir baz
gerilimin yüzdesi olarak yapılır. Bu değerler, güç sisteminin veya ilgili yüksek
gerilim teçhizatının primer nominal gerilim seviyesine (fazdan faza) ayarlanabilir.
ROV2PTOV için zaman gecikmesi nadiren kritik önemdedir. Çünkü rezidüel
gerilim yüksek empedans topraklı sistemlerdeki toprak arızalarıyla ilişkilidir ve
normalde arızayı primer korumanın gidermesi için yeterli süre verilmiş olmalıdır.
Bazı teçhizatların korunmasını gerektiren bazı özel durumlarda tek aşırı gerilim
koruma kullanıldığında, zaman gecikmesi kısalabilir.
Bazı uygulamalar ve bunların rezidüel gerilim seviyeleriyle ilgili kılavuz bilgiler
aşağıda verilmiştir:
8.3.3.1
Güç kaynağı kalitesi
Ayar, oluşan en yüksek “normal” rezidüel gerilimin üstünde ve yönetmeliklerde,
iyi uygulamalarda veya diğer anlaşmalarda belirtilen kabul edilebilir en yüksek
gerilimin altında olmalıdır.
8.3.3.2
Yüksek empedans topraklı sistemler
Yüksek empedans topraklı sistemlerde, toprak arızaları besleme trafosunun
nötründe nötr gerilime neden olur. İki kademeli rezidüel aşırı gerilim koruma
ROV2PTOV, fider toprak arıza koruması için artçıl koruma olarak ve trafonun
primer toprak arıza yedeği olarak, trafoyu açmak için kullanılır. Ayar, oluşan en
yüksek “normal” rezidüel gerilimin üstünde ve arıza sırasında oluşan en düşük
rezidüel gerilimin altında olmalıdır. Metalik bir tek faz toprak arızası, trafo
nötrünün, normal fazdan toprağa gerilime eşit bir gerilime erişmesine neden olur.
Fazdan toprağa gerilimleri ölçen gerilim trafoları, arızalı fazda sıfır gerilim ölçer.
İki sağlıklı faz, arızalı fazda toprak olduğundan ve nötrde tam fazdan toprağa
gerilim bulunduğundan, tüm fazdan faza gerilimi ölçer. Rezidüel aşırı gerilim,
fazdan toprağa gerilimin üç katı olacaktır. Bkz. Şekil 122.
238
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 8
Gerilim koruma
1MRK 506 329-UTR -
IEC07000190 V1 EN
Şekil 122:
8.3.3.3
Topraklama hatası Efektif olmayan bir şekilde topraklanmış
sistemlerde
Doğrudan topraklanmış sistem
Doğrudan topraklanmış sistemlerde, bir faz üzerindeki topraklama-arızası, o
fazdaki bir gerilim çökmesinin göstergesidir. İki sağlıklı fazda normal faztopraklama gerilimi vardır. Rezidüel toplam, faz-topraklama gerilimi ile aynı
değere sahip olur. BakınızŞekle 123.
239
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 8
Gerilim koruma
1MRK 506 329-UTR -
IEC07000189 V1 EN
Şekil 123:
8.3.3.4
Topraklama arızası Doğrudantopraklanmış sistemde
İki kademeli rezidüel aşırı akım koruma için ayarlar
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Çalışma: Kapalı veya Açık
UBase gerilim için gerilim referansı olarak kullanılır. Gerilim IED’ye farklı
yollardan beslenir:
1.
2.
3.
IED normal gerilim trafo grubundan beslenir; rezidüel gerilim koruma yazılımı
içindeki fazdan toprağa gerilimden oluşturulur.
IED, normal gerilim trafosu grubundaki açık üçgen bağlantısından beslenir.
Bir açık üçgen bağlantısında koruma, gerilim 3U0 (tek giriş) tarafından
beslenir. Uygulama kılavuzundaki ayar bölümü analog girişin nasıl ayarlaması
gerektiğini açıklamaktadır.
IED, güç sistemindeki bir güç trafosunun nötr noktasına bağlı tek bir gerilim
trafosundan beslenir. Bu bağlantıda koruma, gerilim UN=U0 (tek giriş)
tarafından beslenir. Uygulama kılavuzundaki ayar bölümü analog girişin nasıl
ayarlaması gerektiğini açıklamaktadır. ROV2PTOV yüksek empedans topraklı
sistemler için nominal faz toprak gerilimine karşılık gelen rezidüel gerilimi
ölçer. Ölçüm nötr kaymasını baz alacaktır.
240
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 8
Gerilim koruma
1MRK 506 329-UTR -
Karakteristik1: Bu parametre kullanılacak zaman gecikmesi türünü verir. Bu
ayarlar şöyle olabilir: Sabit zamanlı veya Ters eğri A veya Ters eğri B veya Ters
eğri C. Tercih, koruma uygulamasına yüksek düzeyde bağımlıdır.
Un>: Kademe n (n=kademe 1 ve 2) için aşırı gerilim çalışma değerini ayarlayın,
global parametre UBase’in %’sine karşılık gelecek şekilde verilmiştir:
U > ( % ) × UBase ( kV )
3
IECEQUATION2290 V1 TR
Bu ayar, koruma ve sistem topraklama için gereken hassasiyete bağlıdır. Efektif
olmayan topraklı sistemlerde rezidüel gerilim, maksimum olarak fazdan toprağa
anma gerilimi olabilir, bu da %100’e karşılık gelir.
Efektif topraklı sistemlerde bu değer Z0/Z1 oranına bağlıdır. Yüksek rezistif toprak
arızalarının tespiti için gerekli ayar şebeke hesaplamalarını temel almalıdır.
tn: kademe n (n=kademe 1 ve 2) zaman gecikmesi, saniye cinsinden verilir. Bu
ayar, koruma uygulamasına yüksek derecede bağımlıdır. Çoğu uygulamada koruma
fonksiyonunun korumalı nesnenin hasar görmesini engelleme görevi vardır.
Örneğin, aşırı uyarılmış trafonun korunmasında hız önemli olabilir. Zaman
gecikmesi sistemdeki diğer eylemlerle koordineli olmalıdır.
t1Min: Kademe 1 için ters zaman karakteristikleri için minimum çalıştırma süresi,
saniye olarak verilmiştir. Çok yüksek gerilimler için aşırı gerilim fonksiyonu, ters
zaman karakteristikleri kullanılarak, çok kısa çalışma süresi verebilir. Bu da seçici
olmayan açmayla sonuçlanabilir. t1Min değerini diğer korumaların çalışma
süresinden daha uzun ayarlayarak, seçici olmayan açma engellenebilir.
k1: Ters zaman karakteristiği için zaman çarpanı. Bu parametre farklı ters zaman
gecikmeli düşük gerilim korumalar arasında koordinasyon için kullanılabilir.
8.4
Gerilim kaybı kontrolü LOVPTUV
8.4.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Gerilim kaybı kontrolü
8.4.2
IEC 61850
tanımlama
LOVPTUV
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
27
Uygulama
Her üç fazda uzun süreli gerilim kayıplarında devre kesicinin açması, normal
olarak otomatik geri yükleme sistemlerinde, büyük kesintiler sonrasında sistem geri
yüklemesi için kullanılır. Gerilim kaybı kontrolü (LOVPTUV), AÇMA sinyalini
yalnızca her üç fazdaki gerilimin ayarlanan süre boyunca düşük olması durumunda
verir. Devre kesiciye açma verilmesi gerekmiyorsa, LOVPTUV bir dış kontak
241
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 8
Gerilim koruma
1MRK 506 329-UTR -
üzerinden veya olay kayıt fonksiyonu üzerinden yalnızca sinyalizasyon amacıyla
kullanılır.
8.4.3
Ayarlama kuralları
Gerilim kaybı kontrolü (LOVPTUV), prensip olarak koruma fonksiyonlarından
bağımsızdır. Şebekenin büyük bir kısmında, gerilim kaybolduğunda kesicilerin
henüz kapalıyken önemli bir gerilim kaybı yaşanmasının ardından, basit sistem
restorasyonuna olanak tanımak için devre kesicinin açılmasını gerektirir.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Tüm ayarlar primer değerlerde veya her ünite için yapılır. Her faz için çalıştırma
düzeyini tipik olarak genel parametre UBase’in %70’i düzeyinde ayarlayın. Zaman
gecikmesi tAçma=5-20 saniye olarak ayarlayın.
8.4.4
Gelişmiş kullanıcı ayarları
İleri düzey kullanıcılar aşağıdaki parametreleri de ayarlamalıdır. Açma darbe
uzunluğunu tipik olarak tDarbe=0,15 saniye olarak ayarlayın. Gerilim kontrol
kaybını (LOVPTUV) engellemek için, eğer tümü değil ama bazı gerilimler düşükse
tipik olarak 5,0 saniyeye ayarlayın ve geri yükleme tRestore sonrasında fonksiyonu
etkinleştirmek için zaman gecikmesini 3 - 40 saniye olarak ayarlayın.
242
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 9
Frekans koruma
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 9
Frekans koruma
9.1
Düşük frekans koruma SAPTUF
9.1.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Düşük frekans koruması
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
SAPTUF
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
81
f<
SYMBOL-P V1 TR
9.1.2
Uygulama
Düşük frekans koruma SAPTOF, düşük temel güç sistem gerilim frekansının
güvenilir bir şekilde tespitini gerektiren her türlü durumda uygulanabilir. Güç
sistemi frekansı ve frekansın değişim hızı, gerçek üretimin ve yük talebinin
arasındaki dengesizliğin ölçütüdür. Bir güç sistemindeki temel frekansın düşük
olması, mevcut üretimin, enerji şebekesine bağlı yük tarafından talep edileni
tamamen karşılayamadığı anlamına gelir. SAPTUF bu durumları tespit eder ve yük
atma, jeneratör destekleme, HVDC ayar noktası değiştirme, gaz türbini başlatma ve
benzer fonksiyonlar için uygun bir çıkış sinyali verir. Bazen şönt reaktörleri düşük
frekans nedeniyle devreye girer ve güç sisteminin gerilimini ve bununla ilgili
olarak yükün gerilime bağlı olan kısmını azaltır.
SAPTUF çok hassas ve doğrudur. Frekansın ayar noktasından hafifçe saptığını ve
manuel müdahalenin yeterli olabileceğini operatörlere bildirmek için kullanılır.
Düşük frekans sinyali ayrıca aşırı uyarma tespiti için de kullanılır. Bu özellikle,
başlatma adımları uygulanırken jeneratöre bağlı olan fakat şebekeye bağlı olmayan
jeneratör yükseltici trafolar için önemlidir. Eğer jeneratör hâlâ enerjiliyse, sistemde
düşük frekans nedeniyle aşırı uyarma meydana gelir.
9.1.3
Ayarlama kuralları
Sistem içerisinde SAPTUF fonksiyonunun çalışacağı yerlerdeki tüm frekans ve
gerilim büyüklükleri dikkate alınmalıdır. Aynı durum ilgili teçhizat ve bunların
frekans ve zaman karakteristikleri için de geçerlidir.
SAPTUF için iki özel uygulama alanı vardır:
243
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 9
Frekans koruma
1MRK 506 329-UTR -
1.
2.
ekipmanın jeneratör, transformatör ve motorlardan kaynaklanan düşük frekans
nedeniyle hasar görmesini önlemek. Aşırı eksitasyon da düşük frekansla
ilişkilidir
güç sistemini veya güç sisteminin bölümlerini, üretim eksikliği durumunda
arızalara karşı yük atma yoluyla korumakt.
Düşük frekans BAŞLATMA değeri Hz olarak ayarlıdır. Gerilim büyüklüğü ile
ilgili tüm ayarlar, genel bir temel gerilim parametresinin yüzdesi olarak yapılır.
UBase değeri primer faz-faz değeri olarak ayarlanmalıdır.
Bazı uygulamalar ve bunların frekans düzeyi için ayarlama kuralları aşağıda
verilmiştir:
Motor ve jeneratörler için ekipman koruma
Ayar, teçhizat için oluşan en düşük “normal” frekansın oldukça altında ve teçhizat
için kabul edilebilir en düşük frekansın oldukça üzerinde olmalıdır.
Yük atma yoluyla güç sistemi koruma
Ayar, enerji santralleri veya hassas yükler için, oluşan en düşük “normal” frekansın
altında ve kabul edilebilir en düşük frekansın oldukça üzerinde olmalıdır. Ayar
düzeyi, düzey sayısı ve iki düzey arasındaki mesafe (zaman ve/veya frekans
olarak), büyük ölçüde ilgili güç sisteminin karakteristiklerine bağlıdır. “Güç
sisteminin boyutu” ile karşılaştırıldığında “en büyük üretim kaybı”nın boyutu kritik
bir parametredir. Büyük sistemlerde yük atma nispeten yüksek frekans düzeylerine
ayarlanabilir ve gecikme zamanı normalde çok kritik değildir. Daha küçük
sistemlerde frekans HIZLANMA düzeyi daha düşük bir değere ayarlanmalıdır ve
zaman gecikmesi oldukça kısa olmalıdır.
9.2
Aşırı frekans koruma SAPTOF
9.2.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Aşırı frekans koruması
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
SAPTOF
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
81
f>
SYMBOL-O V1 TR
9.2.2
Uygulama
Aşırı frekans koruma fonksiyonu SAPTOF, yüksek temel güç sistem gerilim
frekansının güvenilir bir şekilde tespitini gerektiren her türlü durumda
244
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 9
Frekans koruma
1MRK 506 329-UTR -
uygulanabilir. Güç sistemi frekansı ve frekansın değişim hızı, gerçek üretimin ve
yük talebinin arasındaki dengesizliğin ölçütüdür. Bir güç sistemindeki temel
frekansın yüksek olması, mevcut üretimin, enerji şebekesine bağlı yük tarafından
talep edilenden çok daha büyük olduğu anlamına gelir. SAPTOF bu durumları
tespit eder ve jeneratör atma, HVDC ayar noktası değiştirme ve benzeri
fonksiyonlar için uygun bir çıkış sinyali verir. SAPTOF çok hassas ve doğrudur ve
frekansın ayar noktasından hafifçe saptığını ve manuel müdahalenin yeterli
olabileceğini tesis işletmecilerine bildirmekte kullanılabilir.
9.2.3
Ayarlama kuralları
Sistem içerisinde SAPTOF'un çalışacağı yerlerdeki tüm frekans ve gerilim
büyüklükleri dikkate alınmalıdır. Aynı durum ilgili teçhizat ve bunların frekans ve
zaman karakteristikleri için de geçerlidir.
SAPTOF için iki özel uygulama alanı vardır:
1.
2.
jeneratörler ve motorlar gibi ekipmanın düşük frekans nedeniyle hasar
görmesini önlemek.
güç sistemini veya güç sisteminin bölümlerini, üretim fazlalığı durumunda
arızalara karşı üretim atma yoluyla korumaktır.
Aşırı frekans başlatma değeri Hz cinsinden ayarlıdır. Gerilim büyüklüğü ile ilgili
tüm ayarlar, global bir temel gerilim parametresi UBase'in yüzdesi olarak yapılır.
UBase değeri primer faz-faz değeri olarak ayarlanmalıdır.
Bazı uygulamalar ve bunların frekans düzeyi için ayarlama kuralları aşağıda
verilmiştir:
Ekipman koruma, motor ve jeneratörler için
Ayar, ekipman için oluşan en yüksek “normal” frekansın epey üstünde ve kabul
edilebilir en yüksek frekansın epey altında olmalıdır.
Jeneratör atma yoluyla güç sistemi koruma
Bu ayar, oluşan en yüksek “normal” frekansın üstünde ve enerji santralleri ve
hassas yükler için kabul edilebilir en yüksek frekansın altında olmalıdır. Ayar
düzeyi, düzey sayısı ve iki düzey arasındaki mesafe (zaman ve/veya frekans
olarak), büyük ölçüde ilgili güç sisteminin karakteristiklerine bağlıdır. “Güç
sisteminin boyutu” ile karşılaştırıldığında “en büyük yük kaybı”nın boyutu kritik
bir parametredir. Büyük sistemlerde jeneratör atma oldukça düşük frekans
düzeylerine ayarlanabilir ve zaman gecikmesi normalde çok kritik değildir. Daha
küçük sistemlerde frekans HIZLANMA düzeyi daha yüksek bir değere
ayarlanmalıdır ve zaman gecikmesi oldukça kısa olmalıdır.
9.3
Frekans değişim oranı koruma SAPFRC
245
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 9
Frekans koruma
9.3.1
1MRK 506 329-UTR -
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Frekans değişim hızı koruma
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
SAPFRC
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
81
df/dt >
<
SYMBOL-N V1 TR
9.3.2
Uygulama
Frekans değişim hızı koruması (SAPFRC), temel güç sistem gerilim frekansındaki
değişimin güvenilir şekilde tespitini gerektiren her türlü durumda uygulanabilir.
SAPFRC artan frekans ve azalan frekans için kullanılabilir. SAPFRC yük atma
veya jeneratör atma, jeneratör destekleme, HVDC ayar noktası değiştirme, gaz
türbini başlatma ve benzeri için uygun bir çıkış sinyali verir. SAPFRC sıklıkla
düşük frekans sinyali ile birlikte kullanılır. Bu kullanım özellikle oldukça yüksek
jeneratör kaybının, güç sisteminin güvenilirliğini korumak için hızlı ve giderici
eylemlerin gerektiği nispeten küçük güç sistemlerinde yaygındır. Bu gibi
durumlarda yük atma eylemleri nispeten daha yüksek frekans seviyelerinde
gereklidir. Ancak, büyük bir negatif frekans değişim oranı ile birlikte düşük
frekans koruma nispeten yüksek bir ayar ile kullanılabilir.
9.3.3
Ayarlama kuralları
Frekans değişim hızı koruma SAPFRC için parametreler, yerel HMI veya veya
Koruma ve Kontrol Yöneticisi (PCM600) üzerinden yapılır.
Sistem içerisinde SAPFRC fonksiyonunun çalışacağı yerlerdeki tüm frekans ve
gerilim büyüklükleri dikkate alınmalıdır. Aynı durum ilgili teçhizat ve bunların
frekans ve zaman karakteristikleri için de geçerlidir.
iki özel uygulama alanı SAPFRC için mevcuttur:
1.
2.
jeneratör, trafo ve motorlar gibi yüksek veya düşük frekans nedeniyle
ekipmanın hasar görmesini önlemek
güç sistemini veya güç sisteminin bölümlerini, yük ve üretimin dengeli
olmadığı durumda arızalara karşı yük veya üretim atma yoluyla korumak.
SAPFRC normal olarak, tek bir olayın yük ve üretim arasında büyük
dengesizliklere yol açabildiği küçük güç sistemlerinde, aşırı frekans veya düşük
frekans fonksiyonu ile birlikte kullanılır. Bu gibi durumlarda yük veya üretim atma
çok hızlı gerçekleşmelidir; frekans sinyalinin anormal bir değere gelmesini
beklemek için yeterince zaman bulunmayabilir. Bu nedenle, frekans değişim hızı
büyükse (işaret bakımından), primer nominal seviyeye daha yakın bir frekans
seviyesinde gerekli önlemler alınır.
246
Uygulama Kılavuzu
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 9
Frekans koruma
SAPFRCBAŞLATMA değeri Hz/sn olarak ayarlanır. Gerilim büyüklüğü ile ilgili
tüm ayarlar, ayarlanabilir bir baz gerilimin yüzdesi olarak yapılır. Bu baz gerilimi
normal olarak, güç sisteminin veya ilgili yüksek gerilim teçhizatının nominal
gerilim seviyesine (fazdan faza) ayarlanmıştır.
SAPFRC ani değildir, çünkü bu fonksiyonun stabil bir değer üretmesi zaman alır.
Sinyal gürültüsü halledilebilecek kadar bir zaman gecikmesi bırakılması tavsiye
edilir. Ancak, farklı eylemlerin arasındaki zaman, frekans değişim hızı ve frekans
kademeleri kritik olabilir ve bazen, örneğin 70 ms gibi oldukça kısa çalışma
süreleri gerekebilir.
Küçük endüstriyel sistemlerde tek bir olay nedeniyle, 5 Hz/sn. kadar düşük
oranlarda frekans değişim oranı gerçekleşebilir. Büyük güç sistemlerinde dahi,
ciddi arızalar (veya arıza kombinasyonları) giderildiğinde, yük ve üretim arasında
büyük dengesizliklerin bulunduğu küçük adacıklar oluşabilir. Örnek vermek
gerekirse küçük bir ada büyük bir sistemden izole olduğunda 3 Hz/sn'ye kadar
çıkan frekans değişim oranı gözlenmiştir. Güç sistemlerindeki nispeten daha
“normal” ciddi aksamalarda, frekans değişim oranı çok daha düşüktür, çoğunlukla
1,0 Hz/sn’nin ufak bir bölümü kadar.
247
Uygulama Kılavuzu
248
Bölüm 10
Sekonder sistem denetimi
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 10
Sekonder sistem denetimi
10.1
Akım devresi denetimi CCSRDIF
10.1.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850
tanımlama
Akım devresi denetimi
10.1.2
CCSRDIF
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
87
Uygulama
Açık veya kısa devre olmuş trafo çekirdekleri, diferansiyel, toprak arıza akımı ve
negatif dizi akımı fonksiyonları gibi pek çok koruma fonksiyonunun istenmeden
çalışmasına neden olabilir. Aynı primer akımları ölçen iki bağımsız üç faz akım
trafosu seti veya akım trafosu çekirdeğinin akımları kullanılabilir durumda
olduğunda, iki dizinin akımları karşılaştırılarak güvenilik akım devre denetimini
gerçekleştirmek mümkün olur. Herhangi bir akım trafosunda bir hata tespit edilirse,
ilgili koruma fonksiyonları engellenebilir ve bir alarm verilir.
Akımların yüksek olduğu durumlarda, akım trafosu çekirdeklerinin farklı remanans
veya farklı satürasyon katsayısı ile eşit olmayan şekilde geçici satürasyonu, iki
akım trafosu grubundan gelen sekonder akımları arasında farklılıklarla
sonuçlanabilir. Bu nedenle, geçici aşama sırasında koruma fonksiyonlarının
istenmeden engellemesinden sakınılmalıdır.
Akım devresi süpervizyonu CCSRDIF sekonder devrelerinde arıza olduğunda,
hızlı çalışan ve hassas numerik korumalar nedeniyle istenmeyen açma yapmaması
için hassas olmalıdır ve çalışma zamanı kısa olmalıdır.
Açık akım trafosu devreleri personel için çok tehlikeli olan yüksek
gerilimlerin devrelerde oluşmasına neden olur. Ayrıca izolasyona
da hasar verip yeni sorunlara neden olabilir.
Uygulamalar özellikle de koruma fonksiyonları bloke edildiğinde
tüm bunlar dikkate alınarak yapılmalıdır.
249
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 10
Sekonder sistem denetimi
10.1.3
1MRK 506 329-UTR -
Ayarlama kuralları
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Akım devre süpervizyonu CCSRDIF üç faz akım trafosu çekirdeği grubundan
gelen rezidüel akımı, nötr nokta akım ile, aynı trafo üzerindeki başka bir çekirdek
grubundan alınan ayrı bir girdi üzerinde karşılaştırır.
Minimum çalışma akımı IminOp, normal çalışma koşulları altında ve primer anma
akımında minimum olarak, denetlenen akım trafo devrelerindeki rezidüel akımın
iki katına ayarlanmalıdır.
Parametre Ip>Engelle normalde %150 olarak ayarlanarak geçiş koşullarında
fonksiyonu engellemek için kullanılır.
BAŞARISIZ çıkışı, PCM yapılandırılmasında koruma fonksiyonunun kilitleme
girişine, arızalı akım trafosu sekonder devrelerinde kilitlenmek üzere bağlantılıdır.
10.2
Sigorta arıza denetimi SDDRFUF
10.2.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Sigorta arıza denetimi
10.2.2
IEC 61850
tanımlama
SDDRFUF
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Koruma IED içerisindeki farklı koruma fonksiyonları, röle noktasında ölçülen
gerilime göre çalışır. Örnekler:
•
•
•
mesafe koruma fonksiyonu
düşük/aşırı gerilim fonksiyonu
senkron kontrol fonksiyonu ve zayıf iç besleme mantığı kontrolü.
Bu fonksiyonlar, gerilim ölçüm trafoları ile IED arasındaki sekonder devrelerde bir
arıza olması durumunda farkında olmadan çalışabilir.
Bu tür istenmeyen çalışmaları önlemek için farklı önlemler alınabilir. Bunlar
arasında sık kullanılanlarından biri, gerilim ölçüm trafosuna olabildiğince yakın
yerleştirilmiş, gerilim ölçüm devrelerindeki minyatür devre kesicilerdir. Diğer
seçenekler arasında, bağımsız sigorta arızası izleme IED'leri veya koruma ve
izleme cihazları üzerinde bulunan diğer seçeneklerdir. Bu çözümler, sigorta arıza
süpervizyonu (SDDRFUF) fonksiyonundan alınabilecek en iyi performansı almak
için bir araya getirilir.
250
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 10
Sekonder sistem denetimi
1MRK 506 329-UTR -
IED ürünlerinde yerleşik olan SDDRFUF fonksiyonu, minyatür devre kesiciden
veya hat ayırıcıdan gelen harici ikili sinyallere göre çalışabilir. Birinci durum tüm
gerilime bağımlı fonksiyonları etkilerken, ikincisi empedans ölçüm fonksiyonlarını
etkilemez.
Negatif dizi ölçüm niceliklerine dayanan negatif dizi tespit algoritması, negatif dizi
akımı 3I2 varlığı olmaksızın yüksek 3U2 gerilim değeri, izole veya yüksek
empedans topraklı şebekelerde kullanım için önerilir.
Sıfır dizi ölçüm niceliklerine dayanan sıfır dizi tespit algoritması, rezidüel akım 3I0
varlığı olmaksızın yüksek 3U0 gerilim değeri, doğrudan veya düşük empedans
topraklı şebekelerde kullanım için önerilir. Hattın sıfır sekans akımı iç
beslemesinin zayıf olması halinde bu fonksiyon kullanılmamalıdır.
Sigorta koruma denetim fonksiyonuna, delta akım ve delta gerilim ölçümlerini baz
alan bir kriter eklenerek üç faz sigorta arızası tespit edilebilir. Bu işlem üç faz trafo
anahtarlaması sırasında faydalıdır.
10.2.3
Ayarlama kuralları
10.2.3.1
Genel
Negatif ve sıfır dizi gerilimler ve akımlar her zaman, primer sistemdeki farklı
simetriksizlikler nedeniyle ve akım ve gerilim ölçü trafolarındaki farklılıklar
nedeniyle meydana gelir. Sistemin çalıştırıldığı koşullara bağlı olarak, akım ve
gerilim ölçüm elemanlarının çalıştırılması için minimum değer mutlaka %10 ila
%20 arası bir güvenlik toleransı ile ayarlanmalıdır.
Bu fonksiyon uzun transpoze edilmemiş hatlarda, çok devreli hatlarda vb.
kullanıldığında, ölçüm miktarlarının asimetrisine özel dikkat gösterin.
Negatif dizi, sıfır dizi ve delta algoritmalarının ayarları, fonksiyonun genel temel
geriliminin ve genel temel akımının UBase ve IBase’in yüzdesi olarak belirtilir.
UBase'i potansiyel gerilim trafosunun primer anma faz-faz gerilimine ve IBase'i
akım trafosunun primer anma akımına ayarlayın.
10.2.3.2
Ortak parametrelerin ayarlanması
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Negatif dizi, sıfır dizi ve delta algoritmalarının ayarları, fonksiyonun genel temel
geriliminin ve genel temel akımının UBase ve ’in yüzdesi olarak belirtilir.
Gerilim eşiği USealIn<, sistemdeki alçak gerilim koşullarını belirlemekte
kullanılır. USealIn< ayarını acil durumlarda oluşabilecek minimum çalışma
geriliminin altında ayarlayın. Önerimiz global parametre UBase’in yaklaşık
%70’ine ayarlanmasıdır.
251
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 10
Sekonder sistem denetimi
1MRK 506 329-UTR -
Ölü faz tespiti için 200 ms'lik bırakma zamanı her zaman için SealIn'in her zaman
aşağıdaki şekilde ayarlanmasını önerir: Açık çünkü hattın diğer uçtan daha önceden
enerjilendirilmesi durumunda yerel kesici kapatıldığında sürekli sigorta arızasında
sigorta arıza göstergesini temin edecektir. Uzaktan kesici kapandığında, gerilim
kalıcı bir sigorta arızası olan faz hariç olmak üzere döner. Yerel kesici açık
olduğundan, herhangi bir akım olmaz ve ölü faz göstergesi yanmış sigortalı fazı
göstermeye devam eder. Yerel kesici kapandığında, akım akmaya başlar ve
fonksiyon sigorta arızası durumunu tespit eder. Fakat, 200 ms'lik düşüş
zamanlayıcısı nedeniyle, BLKZ çıkışı 200 ms geçene kadar etkin olmaz. Bunun
anlamı, mesafe fonksiyonları engellenmez ve "gerilim yok akım var" durumu
açılmaya sebep olur.
Çalışma modu seçici OpMode, sistem gereksinimlerine daha iyi adaptasyon
sağlamak için sunulmuştur. Mod seçici, negatif dizi ve sıfır dizi algoritmaları
arasındaki etkileşimin seçilebilmesini mümkün kılar. Normal uygulamalarda
ÇaModu şu şekilde ayarlanır: UNsINs bu ayar negatif dizi algoritması seçimi
içindir veya UZsIZs sıfır dizi temelli algoritma. Sistem üzerine araştırmalar veya
sahada edinilen deneyim, sistem koşulları nedeniyle sigorta arıza fonksiyonunun
çalışmayacağı riskine işaret ediyorsa, OpMode aşağıdaki şekilde yapılarak sigorta
arızası fonksiyonunun güvenilirliği artırılabilir. UZsIZs VE UNsINs veya
OptimZsNs. Mod UZsIZs VE UNsINs negatif ve sıfır dizi bazlı algoritmalar aktiftir
ve VEYA koşulu ile çalışır. Ayrıca OptimZsNs modunda negatif ve sıfır dizi
algoritmaların her ikisi de aktifleştirilmiştir ve aralarından ölçülen negatif dizi
akımının boyutu en yüksek olanı çalışacaktır. Sigorta arıza fonksiyonu güvenliğini
arttırmak için bir gereksinim varsa, ÇaModu şöyle seçilebilir UZsIZs VE UNsINs
bu da hem negatif hem de sıfır dizi algoritmasının bir VE koşulunda çalışır
durumda aktif olduğunu, yani her iki algoritmanın çıkış sinyali BLKU veya
BLKZ'yi etkinleştirmek için engelleme koşulu vermesi germesi gerektiği anlamına
gelir.
10.2.3.3
Negatif dizi tabanlı
Röle ayar değeri 3U2> baz gerilim UTemel'in yüzdesi olarak verilir ve denklem
170 örneğine göre bundan daha aşağı ayarlanmamalıdır.
3U 2 >=
3U 2
UBase
× 100
EQUATION1519 V2 EN
(Denklem 170)
burada:
3U2
normal çalışma koşulları altında maksimal negatif dizi gerilimdir.
UTemel IED’deki tüm fonksiyonlar için genel temel gerilim ayarıdır.
Akım limit ayarı 3I2<genel parametre ITemel'in yüzdesi olarak yapılır. 3I2< ayarı,
sistemde var olabilecek normal dengesizlik akımından daha yüksek olmalı ve
aşağıdaki denklem 171 örneğine göre hesaplanmalıdır.
252
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 10
Sekonder sistem denetimi
1MRK 506 329-UTR -
3I 2 <=
3I 2
× 100
IBase
(Denklem 171)
EQUATION1520 V3 EN
burada:
10.2.3.4
3I2
normal çalışma koşulları altında maksimal negatif dizi akımıdır.
ITemel
fonksiyonun temel akım ayarıdır
Sıfır dizi tabanlı
Röle ayar değeri 3U0> genel parametre U’in yüzdesi olarak verilir. 3U0> ayarı,
denklem 172 örneğinde belirtilenden aşağıda ayarlanmamalıdır.
3U 0
3U 0 >=
UBase
× 100
EQUATION1521 V2 EN
(Denklem 172)
burada:
3U0
normal çalışma koşulları altında maksimal sıfır dizi gerilimdir.
UTemel IED’deki tüm fonksiyonlar için genel temel gerilim ayarıdır.
Akım limit ayarı 3I0< genel parametre ITemel’in yüzdesi olarak yapılır. 3I0<
ayarı, sistemde var olabilecek normal dengesizlik akımından daha yüksek
olmalıdır. Bu ayar denklem 173 örneğine göre hesaplanabilir:
3 I 0 <=
3I 0
× 100
IBase
EQUATION2293 V2 TR
(Denklem 173)
burada:
10.2.3.5
3I0<
normal çalışma koşulları altında maksimal sıfır dizi akımıdır.
ITemel
IED’deki tüm fonksiyonlar için genel temel akım ayarıdır.
Delta U ve delta I
Çalışma modu seçicisi OpDUDI'yı şöyle ayarlayın Açık Delta fonksiyonu çalışırken.
Şebekedeki normal anahtarlama koşulları nedeniyle istenmeyen işlemlerden
kaçınmak için, DU> ayarı yüksek olarak ayarlanmalı (UBase'in yaklaşık olarak
%60'ı) ve akım sınırı DI<düşük olarak ayarlanmalıdır (yaklaşık olarakIBase'in
%10'u). Delta akım ve delta gerilim fonksiyonu mutlaka negatif veya sıfır dizi
algoritmalardan biri ile kullanılır. USetprim, dU/dt çalışması için primer gerilim
253
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 10
Sekonder sistem denetimi
1MRK 506 329-UTR -
olduğunda veISetprim, dI/dt çalışması için primer akım olduğunda , DU> ve DI<
ayarları denklem 174 ve denklem 175 göre belirlenir.
DU > =
USetprim
× 100
UBase
(Denklem 174)
EQUATION1523 V1 EN
DI <=
ISetprim
× 100
IBase
(Denklem 175)
EQUATION1524 V2 EN
Gerilim eşiği UPh>, sistemdeki alçak gerilim koşullarını belirlemekte kullanılır.
UPh> ayarını acil durumlarda oluşabilecek minimum çalışma geriliminin altında
ayarlayın. UB’nin yaklaşık %70’ine ayarlanmasını öneririz.
Akım eşiği IPh>, mesafe koruma fonksiyonu içinIMinOp’dan daha düşük
ayarlanmalıdır. %5-10 daha düşük bir değer önerilir.
10.2.3.6
Ölü hat tespiti
Ölü hat tespitinin çalışma koşulu, akım eşiği için IDLD< parametresi gerilim eşiği
için UDLD< parametresi ile ayarlanır.
IDLD< değerini beklenen minimum yük akımının altında yeterli bir tolerans
bırakarak ayarlayın. Emniyet toleransı olarak en az %15-20 tavsiye edilir. Ancak
çalışma değeri, sadece bir fazın bağlantısı ayrılmışken, (diğer fazlara ortak kuplaj)
havai hattın maksimum şarj akımını geçmelidir.
UDLD< değerini beklenen minimum çalışma geriliminin altında yeterli bir tolerans
bırakarak ayarlayın. Emniyet payı olarak en az %15 tavsiye edilir.
10.3
Kesici kapama/açma devresi izleme TCSSCBR
10.3.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Kesici kapama/açma devresi izleme
10.3.2
IEC 61850
tanımlama
TCSSCBR
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
TCSSCBR, devre kesicilerin elektrik kontrol devrelerindeki arızalarını tespit eder.
Fonksiyon hem açık hem de kapalı bobin devrelerini denetleyebilir. Bu tür
denetim, kontrol devrelerinin canlılığını kesintisiz olarak çözmek için gereklidir.
254
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 10
Sekonder sistem denetimi
1MRK 506 329-UTR -
Açma devre denetimi, denetlemiş devre üzerinden yaklaşık 1.0 mA
üretir. Bu akımın kontrol edilen nesnede bir mandallamaya sebep
olmaması gerekir.
IED’deki açma devresi denetim devrelerini korumak için, çıkış
kontakları geçici gerilim koruyucularla paralel olarak sunulmuştur.
Bu koruyucuların arıza gerilimi 400 +/– 20 V DC’dir.
IS: Sabit akim jeneratörü.
Akim düzeyi ~ 1,0 mA (Ic)
V: Geçici Gerilim Bastirici
Ariza Gerilimi 380 ila 400 VDC
R ext
(-)
Rs
PSM
PO1
1
TCS1
V
Ic
YW
SW
2
(+)
IS
PCM_TCS
TCSÇIKIS1
TCSÇIKIS2
TCSÇIKIS3
TCSSCBR
TCS_DURUM
ENGELLE
ALARM
GUID-B056E9DB-E3E5-4300-9150-45916F485CA7 V1 TR
Şekil 124:
Bir dış direnç ile açma devre denetiminin çalışma prensibi. Dış
direnç kullanıldığından, TCSSCBR engelleme anahtarına gerek
yoktur.
Eğer TCS yalnız kapalı bir pozisyonda gerekiyor ise dış şönt direnci hariç
tutulabilir. Devre kesici açık pozisyonda olduğunda TCD, durumu hatalı bir devre
olarak görür. Bu durumda TCS çalışmasını önleyecek bir yol, devre kesicinin
açılması durumunda denetim fonksiyonunu kilitlemektir.
255
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 10
Sekonder sistem denetimi
1MRK 506 329-UTR -
IS: Sabit akim jeneratörü.
Akim düzeyi ~ 1,0 mA (Ic)
V: Geçici Gerilim Bastirici
Ariza Gerilimi 380 ila 400 VDC
(-)
Rs
PSM
PO1
1
TCS1
V
Ic
YW
SW
CBPOS_açik
2
(+)
IS
PCM_TCS
TCSÇIKIS1
TCSÇIKIS2
TCSÇIKIS3
TCSSCBR
TCS_DURUM
ENGELLE
ALARM
GUID-6B09F9C7-86D0-4A7A-8E08-8E37CAE53249 V2 TR
Şekil 125:
Açma-devre denetiminin bir dış direnç olmadan çalışma prensibi.
Devre kesici açık göstergesi, devre kesici açık olduğunda
TCSSCBR’ı kilitleyecek şekilde ayarlıdır.
Açma-devre denetimi ve diğer açma kontakları
Açma devresinde birden fazla paralel açma kontağı bulunması tipik bir durumdur,
örneğin, bir Buchholz rölesinin açmanın besleyici terminaline paralel bağlandığı ve
başka rölelerin dahil olduğu trafo besleyicileri.
GUID-7264738C-F9D7-48F0-B6FC-F85FD10D5B84 V1 TR
Şekil 126:
Paralel açma kontaklarında ve açma devre denetiminde sabit test
akım akışı
256
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 10
Sekonder sistem denetimi
1MRK 506 329-UTR -
Paralel devrede çeşitli açma devre denetim fonksiyonları
Açma devresinin genellikle paralel açma kontakları içermesinin yanı sıra, devrenin
paralel olarak birden fazla TCS devresine sahip olması da mümkündür. Her TCS
devresi kendi denetim akımının, izlenen bobinden akışına sebep olur ve gerçek
bobin akımı tüm TCS akımlarının toplamıdır. Rdış direnci belirlenirken bu bilgi
dikkate alınmalıdır.
Yardımcı röleler ile açma devre denetimi
Tesis yenileme projelerinin büyük çoğunluğu kısmi olarak yapılır, yani eski
elektromekanik rölelerin yerine yenileri yerleştirilir ancak devre kesici
değiştirilmez. Bu uygulama bir sorun yaratmaktadır: Eski tip bir devre kesicinin
bobin akımı, koruma IED açma kontağının kesilmesi için çok yüksek olabilir.
Devre kesici bobin akımı normal olarak devre kesicinin bir dış kontağı tarafından
kesilir. Bir devre kesici arızası durumunda IED açma kontağının da hasar görme
riski vardır, çünkü bu kontak açma bobininde birikmiş olan yüksek seviyedeki
elektromanyetik enerjiyi ayırmak zorundadır.
Koruma IED açma kontağı ve devre kesici bobini arasında bir yardımcı röle
kullanılabilir. Bu şekilde kesme kapasitesi sorunu çözülmüş olur, ancak, koruma
IED’sindeki TCD devresi, devre kesici bobinini değil sağlıklı yardımcı rölenin
bobinini izler. Devre kesicinin açma bobinini denetlemek üzere burada ayrı bir
açma devre denetim rölesi yürürlüktedir.
Dış direncin boyutlandırılması
Normal çalışma koşulları altında, uygulanan dış gerilim, rölenin iç devresi ve dış
açma devresi arasında bölünür, böylece rölenin iç devresi üzerinde minimum 10 V
(3...10 V) ta kalır. Dış devrenin direncinin çok yüksek veya iç devrenin çok düşük
olması halinde, örneğin röle kontaklarının kaynaklı olması durumunda, arıza tespit
edilir.
Çalışma koşulu matematiksel olarak aşağıdaki gibi ifade edilebilir:
U c − ( Rext + Rs ) × I c ≥ 10V DC
GUID-34BDFCA2-E72E-4602-9F0D-281CDDF0A93A V1 TR
Uc
Denetlenen açma devresi üzerindeki çalışma gerilimi
Ic
Açma devresinden ölçülen akım, yaklaşık 1,0 mA (0,85...1,20 mA)
Rdış
dış şönt direnci
Rs
açma bobini direnci
(Denklem 176)
Dış şönt direnci kullanılacaksa, denetimin fonksiyonelliği ile ya da açma bobini ile
çakışmayacak şekilde hesaplanmak zorundadır. Çok yüksek direnç çok yüksek
gerilim düşüşüne neden olur ve iç devre içerisinde en az 20 V olması gereğini
tehlikeye atar. Çok alçak direnç ise açma bobininin yanlış şekilde çalışmasına
neden olabilir.
257
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 10
Sekonder sistem denetimi
Tablo 16:
1MRK 506 329-UTR -
Rdış dış direnç için önerilen değerler
Çalışma gerilimi Uc
Şönt direnci Rdış
48 V DC
10 kΩ, 5 W
60 V DC
22 kΩ, 5 W
110 V DC
33 kΩ, 5 W
220 V DC
68 kΩ, 5 W
TCSSCBR kontakları üzerindeki gerilimin 20V veya üzerinde olması koşulu
nedeniyle, 48V DC altındaki yardımcı çalışma gerilimlerinde doğru çalışma
garantilenemez. Çünkü Rdış ve çalışma bobini üzerindeki gerilim düşüşü veya
besleyici yardımcı gerilim sistemindeki gerilim düşüşü, TCSSCBR kontağı
üzerinde çok düşük gerilim değerlerine neden olabilir. Bu durumda hatalı alarm
meydana gelebilir.
Daha düşük (<48V DC) yardımcı devre çalışma gerilimlerinde, TCSSCBR’ın
istenmeden çalışmasını önlemek için devre kesici konumunun kullanılması tavsiye
edilir. Konum göstergesinin kullanımı bu bölüm içerisinde daha önce açıklanmıştır.
258
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 11
Kontrol
11.1
Senkron kontrol, enerjilendirme kontrolü ve
senkronlama SESRSYN
11.1.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Senkron kontrol, enerjilendirme
kontrolü ve senkronizasyon
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
SESRSYN
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
25
sc/vc
SYMBOL-M V1 TR
11.1.2
Uygulama
11.1.2.1
Senkronizasyon
Asenkron şebekeler arasında kesicilere olanak vermek için, senkronlama
fonksiyonu kullanılır. Kesici üzerinde koşullar karşılandığında, şebeke ve
bileşenleri üzerindeki baskıyı gidermek amacıyla, kesici kapama komutu optimum
bir zaman içerisinde verilir.
Bara ve hat arasındaki frekans farkı, ayarlanabilir parametreden daha büyük
olduğunda, sistemler asenkron olarak tanımlanır. Frekans farkı bu eşik değerin
altındaysa, sistemin paralel bir devresi olduğu anlaşılır ve senkron kontrolü
fonksiyonu kullanılır.
Senkronizasyon fonksiyonu U Hattı ve U Barası arasındaki farkı ölçer. Hesaplanan
kapama açısı ölçülen faz açısına eşit olduğunda ve aşağıdaki koşulların hepsi
eşzamanlı olarak gerçekleştiğinde fonksiyon çalışır ve devre kesiciye bir kapama
komutu gönderir:
•
•
•
U-Hat gerilimi GblBaseSelHat''tın %80'inden daha yüksektir ve U-Bara
gerilimi GblBaseSelBara'nın %80'inden daha yüksektir.
Gerilim farkı şundan daha küçüktür: 0.10 p.u, yani (U-Bara/GblBaseSelBara) (U-Hat/GblBaseSelHat) < 0.10.
Frekans farkının, FrekDifMaks ayarlanmış değerinden daha düşük FrekDifMin
ayarlanmış değerinden daha büyüktür. Frekans FrekDifMin'den daha düşük ise
senkron kontrol kullanılır ve bu nedenle FrekDifMin değeri FrekDifM resp
FrekDifA değerine benzer olmalıdır senkron kontrol fonksiyonu için. Bara ve
259
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
hat frekansları da, anma frekansının +/- 5 Hz aralığında olmalıdır. Otomatik
tekrar kapama için senkronizasyon opsiyonu dahilse, manuel ve otomatik
tekrar kapamalar için ayrı frekans ayarlarına gerek yoktur ve senkronizm için
frekans farkı değerleri düşük tutulmalıdır.
Frekans değişim oranı, U-Bara ve U-Hat için ayarlanmış değerlerin her
ikisinden de küçüktür.
Kapama açısına, kayma frekansı ve gerekli ön kapama zamanı hesapları ile
karar verilir.
•
•
Senkronizasyon fonksiyonu, ölçülen kayma frekansını ve devre kesici kapama
gecikmesini kompanse eder. Faz ilerleme sürekli olarak hesaplanır. Kapama açısı,
ayarlı kesici kapama çalışma zamanı tKesici değişimdir.
Referans gerilim faz-nötr L1, L2, L3 veya faz-faz L1-L2, L2-L3, L3-L1 veya
pozitif dizi olabilir. Bu durumda bara gerilimi, hat için seçilen aynı faza veya
fazlara bağlanmalıdır veya aradaki farkı kompanse etmek için bir kompanzasyon
açısı ayarlanmalıdır.
11.1.2.2
Senkron kontrol
Senkron kontrolü fonksiyonun temel amacı, güç şebekelerindeki devre kesiciler
üzerinde kontrol sağlayarak, senkronizm koşulları tespit edilmeden kapanmalarını
engellemektir. Ayrıca, adalama sonrasında ve üç kutup tekrar kapama bölünmüş iki
sistemin tekrar bağlanmasını önlemek için kullanılır.
Tek kutup otomatik tekrar kapama senkron kontrolü gerektirmez
çünkü sistem iki faz ile bağlıdır.
SESRSYN fonksiyon bloğu, kesicinin bir yanı ölü olduğunda kapamaya olanak
tanımak için hem senkronizasyon kontrol fonksiyonu hem de enerjilendirme
fonksiyonu içerir. SESRSYN fonksiyonu ayrıca dahili bir gerilim seçme düzenine
sahiptir ve bara düzenlemelerinde basit uygulamalara olanak tanır.
~
~
en04000179.vsd
IEC04000179 V1 TR
Şekil 127:
İki ara bağlantılı güç sistemi
Şekil 127 iki ara bağlantılı güç sistemini göstermektedir. Şekildeki bulut ara
bağlantının uzakta gerçekleşmiş olabileceğini, yani, diğer trafo istasyonlarında
zayıf bağlantılar olabileceğini gösteriyor. Örgü sistem azaldıkça senkronizasyon
kontrol ihtiyacı artar, çünkü iki şebekenin manuel veya otomatik kapamada
senkronizasyon halinde olmama riski daha yüksektir.
260
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Senkron kontrol fonksiyonu devre kesici boyunca koşulları ölçer ve bunları
ayarlanmış limitlerle karşılaştırır. Tüm ölçülen koşullar eş zamanlı olarak
ayarlandıkları limitler içerisinde olduğunda çıkış üretilir. Kontrole dahil olanlar:
•
•
•
•
Elektrikli hat ve elektrikli bara.
Gerilim düzey farkı.
Frekans farkı (kayma). Bara ve hat frekansları, anma frekansının ±5 Hz
civarında olmalıdır.
Faz açısı farkı.
Koşulların minimum bir süre için yerine gelmesini sağlamak için bir zaman
gecikmesi kullanılabilir.
Çok kararlı güç sistemlerinde, frekans farkı önemsiz miktardadır veya manuel
başlatılan kapama veya otomatik restorasyon ile kapamada sıfırdır. Kararlı koşullar
altında daha büyük bir faz açısı farkına izin verilebilir çünkü uzun ve yüklü paralel
güç hattında bazen bu durum gerçekleşir. Bu uygulamada, uzun çalışma zamanlı ve
frekans farkına yüksek duyarlılıkta senkron kontrolü kabul edilir. Faz açısı fark
ayarı sürekli rejim için yapılabilir.
Başka bir örnek, güç şebekesinin çalışması kesintiye uğraması ve arıza giderme
sonrasında yüksek hızlı otomatik tekrar kapama gerçekleşmesidir. Bu şebekede güç
dalgalanmasına neden olur ve faz açısı salınımına başlayabilir. Genel olarak
frekans farkı, faz açısı farkının zaman türevidir ve tipik olarak pozitif ve negatif
değerler arasında salınır. Arıza giderme sonrasında devre kesicinin otomatik tekrar
kapama yoluyla kapanması gerektiğinde bir miktar frekans farkına tolerans
gösterilmelidir, bu miktar yukarıdaki durumda bahsedilen kararlı durumdan daha
fazladır. Ancak, aynı zamanda büyük bir faz açısına izin verildiyse, faz açısının
büyük olduğu ve artmaya devam ettiği durumda otomatik tekrar kapama
gerçekleşme riski vardır. Bu durumda faz açısı farkı daha küçük olduğunda
kapatma daha güvenli olur.
Yukarıdaki koşulların karşılanması için senkron kontrolü fonksiyonunda çift ayar
bulunur, biri kararlı (Manuel) koşullar için ve diğeri kesintiye uğrama (Otomatik)
koşulları için geçerlidir.
261
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Senkron Kontrol
U-Bus > GblBaseSelBus'in % 80'i
U-Line > GblBaseSelLine'in % 80'i
UDiffSC < 0,02 – 0,50 p.u.
PhaseDiffM < 5 - 90 derece
PhaseDiffA < 5 - 90 derece
FreqDiffM < 3 - 1000 mHz
FreqDiffA < 3 - 1000 mHz
Bara gerilimi
Sigorta
arizasi
Hat gerilimi
Sigorta
arizasi
=IEC08000021=2=tr=Original.vsd
Hat
referans
gerilim
.
IEC08000021 V2 TR
Şekil 128:
11.1.2.3
Senkron kontrol fonksiyonu prensibi
Enerjilendirme kontrolü
Enerjilendirme denetimi fonksiyonunun temel amacı, ayrılmış hatların ve baraların,
enerjili hatlara ve baralara kontrollü olarak tekrar bağlanmalarını sağlamaktır.
Enerjilendirme kontrol fonksiyonu bara ve hat gerilimlerini ölçer ve bunların her
ikisini de yüksek ve düşük eşik değerlerle karşılaştırır. Çıkış ancak ölçülen mevcut
koşullar ayarlı koşullarla örtüştüğünde verilir. Şekil 129, biri (1) enerjili diğeri (2)
enerjili olmayan iki güç sistemini göstermektedir. Güç sistemi 2, sistem 1’den,
devre kesici A üzerinden enerjilendirilir (DLLB).
262
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
1
2
A
~
B
Bara
Hat gerilimi
gerilimi
EnerjilendirmeKon
trolü
U-Bara (elektrikli) > GblBaseSelBus'in %80'i
U-Hat (elektrikli) > GblBaseSelLine'in %80'i
U-Bara (gerilimsiz) < GblBaseSelBus'in %40'i
U-Hat (gerilimsiz) < GblBaseSelLine'in %40'i
U-Bara ve U-Hat < GblBaseSelBus ve/veya
GblBaseSelLine'in %115'i
.
=IEC08000022=2=tr=Original.vsd
IEC08000022 V2 TR
Şekil 129:
Enerjilendirme kontrol fonksiyonu prensibi
Enerjilendirme işlemi devre kesici üzerinden, ölü hat elektrikli bara (DLLB)
yönünde, ölü bara elektrikli hat (DBLL) yönünde veya her iki yönde çalışabilir.
Farklı yönlerden enerjilendirme, devre kesicinin otomatik tekrar kapaması ve
manuel kapası için farklı olabilir. Manuel kapama ile, kesicinin her iki ucu da ölü
olduğunda, Ölü Bara Ölü Hat (DBDL) kapama yapılabilir.
Gerilim, baz gerilimi ayarlı UYüksBaraEnerj veya VElekHatEnerj değerinin
üstünde olduğunda ekipman enerjilendirilmiş, baz gerilimi ayarlı UDüşBaraEnerj
veya UDüşHatEnerj değerinin altında olduğunda enerjilendirilmemiş kabul edilir.
Devre dışı kalan bir hat üzerinde, paralel bir hattaki indüksiyon veya devre
kesicilerdeki söndürme kapasitörlerinden beslenme gibi faktörler nedeniyle önemli
miktarda potansiyel olabilir. Bu gerilim hattaki temel gerilimin %50’si veya fazlası
olabilir. Normalde, tek kesme elemanlı kesiciler için (<330kV) bu düzey %30’un
altındadır.
Enerjilendirme yönü ayarlara karşılık geldiğinde, kapama sinyaline izin verilmeden
önce durum belirli bir süre boyunca sabit kalmalıdır. Gecikmeli çalışmanın amacı
ölü tarafın enerjisiz kalmasını sağlamak ve durumun geçici girişim nedeniyle
olmadığından emin olmak içindir.
11.1.2.4
Gerilim seçimi
Gerilim seçim fonksiyonu, uygun gerilimlerin senkron kontrolüne bağlantısı ve
kontrol fonksiyonlarının enerjilendirilmesi için kullanılır. Örneğin, IED çift baralı
bir düzenlemede kullanıldığında, seçilmesi gereken gerilim kesicilerin ve/veya
ayırıcıların durumuna bağlıdır. Ayırıcı yardımcı kontakların durumunun kontrol
edilmesi ile, senkronlama, senkron kontrolü ve enerjilendirme kontrol
fonksiyonları seçilebilir.
263
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Mevcut gerilim seçimi türleri çift baraya sahip tek bir devre kesici ve 1½ devre
kesici düzenlemesi içindir. Bir çift devre kesici düzenlemesi ve tek bir baraya sahip
tek bir devre kesici herhangi bir gerilim seçim fonksiyonunu gerektirmez. Ayrıca,
harici gerilim seçimini kullanan çift bara ile birlikte tek bir devre kesici herhangi
bir dahili gerilim seçimini gerektirmez.
Baralardan ve hatlardan gelen gerilimler, IED’nin gerilim girişlerine fiziksel olarak
bağlanmalıdır ve ayrıca IED’de bulunan SESRSYN fonksiyonunun her birine,
kontrol yazılımı üzerinden bağlanmalıdır.
11.1.2.5
Harici sigorta arızası
Harici sigorta arıza sinyalleri veya açılmış bir sigorta anahtarı/MCB’si, IED
içindeki SESRSYN fonksiyonlarının girişlerine yapılandırılmış ikili girişlere
bağlanmalıdır. Dahili sigorta arızası denetim fonksiyonu da, en azından hat gerilim
besleme için kullanılabilir. Sinyal BLKU, dahili sigorta arıza denetim
fonksiyonundan kullanılır ve enerjilendirme kontrol fonksiyon bloğunun engelleme
girişine bağlanır. Sigorta arızası olması halinde, SESRSYN fonksiyonu engellenir.
UB1OK/UB2OK ve UB1FF/UB2FF girişleri bara gerilimiyle ilgilidir ve ULN1OK/
ULN2OK ve ULN1FF/ULN2FF girişleri hat gerilimi ile ilgilidir.
Enerjilendirme yönünün harici seçimi
Enerjilendirme, mevcut mantık fonksiyon blokları kullanılarak seçilebilir.
Aşağıdaki örnekte mod seçimi, yerel HMI üzerindeki bir simgeden selektör anahtar
fonksiyon bloğu üzerinden yapılmaktadır. Ancak, alternatif olarak, örneğin panelin
önünde bir fiziksel selektör anahtarı olabilir ve bu da ikilden tam sayıya fonksiyon
bloğuna bağlı olabilir (B16I).
Eğer yerel HMI üzerinde Yerel-Uzak şalterine bağlı PSTO girişi kullanılırsa, seçim
trafodaki HMI sisteminden, tipik olarak IEC 61850 iletişim standardında ABB
Microscada üzerinden yapılabilir.
Manuel enerjilendirme modunun seçimi için bağlantı örneği şekil 130 örneğinde
gösterilmektedir. Seçilen adlar sadece örnek vermek içindir. Bununla birlikte yerel
HMI üzerindeki sembol sadece üç işareti gösterebilir.
SLGGIO
INTONE
OFF
DL
DB
DLB
SESRSYN
PSTO
NAME1
NAME2
NAME3
NAME4
SWPOSN
MENMODE
en08000023.vsd
IEC08000023 V1 EN
Şekil 130:
Yerel HMI simgesinden enerjilendirme yönünün seçici şalter
fonksiyon bloğu üzerinden seçilmesi.
264
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
11.1.3
Uygulama örnekleri
SESRSYN fonksiyon bloğu bazı şalt sahası düzenlemelerinde de kullanılabilir,
ancak farklı parametre ayarları gereklidir. Aşağıda farklı düzenlemelerin, IED
analog girişlerine ve fonksiyon bloğuna SESRSYN nasıl bağlanacağı ile ilgili
örnekler verilmiştir.
Aşağıdaki örnekte kullanılan girişler tipiktir ve yapılandırma ve
sinyal matris araçları kullanımıyla değiştirilebilir.
SESRSYN ve bağlı SMAI fonksiyon bloğu durumları uygulama
yapılandırmasında aynı çevrim zamanına sahip olmalıdır.
11.1.3.1
Tek baralı tek devre kesici
Şekil "" bağlantı prensiplerini göstermektedir. Öyle ki SESRSYN fonksiyonu için,
devre kesicinin her iki tarafında bir gerilim trafosu vardır. Gerilim trafosu devre
bağlantıları gayet basittir; hiçbir özel gerilim seçilmesini gerektirmez.
Bara gerilim trafosundan gelen gerilim U3PBB1 'e, hat gerilim trafosundan gelen
gerilim U3PLN1'e bağlanır. Gerilim trafosu konumları ayrıca yukarıda gösterildiği
gibi bağlanır. Gerilim seçim parametresi CBConfig şöyle ayarlanır: Gerilim seçimi
yok.
265
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
11.1.3.2
1MRK 506 329-UTR -
Çift baralı tek devre kesici, harici gerilim seçimi
GRP_OFF
Bara 1
Bara 2
Sgrt
VT
Sgrt
VT
QB1
UBara
SMAI
QB2
QA1
UHat
SMAI
SESRSYN
U3PBB1*
SYNOK
U3PBB2*
AUTOSYOK
U3PLN1*
AUTOENOK
U3PLN2*
MANSYOK
BLOCK
MANENOK
BLKSYNCH
TSTSYNOK
BLKSC
TSTAUTSY
BLKENERG
TSTMANSY
B1QOPEN
TSTENOK
B1QCLD
USELFAIL
B2QOPEN
B1SEL
B2QCLD
B2SEL
LN1QOPEN
LN1SEL
LN1QCLD
LN2SEL
LN2QOPEN
SYNPROGR
LN2QCLD
SYNFAIL
UB1OK
FRDIFSYN
UB1FF
FRDERIVA
UB2OK
UOKSC
UB2FF
UDIFFSC
ULN1OK
FRDIFFA
ULN1FF
PHDIFFA
ULN2OK
FRDIFFM
ULN2FF
PHDIFFM
STARTSYN
INADVCLS
TSTSYNCH
UDIFFME
TSTSC
FRDIFFME
TSTENERG
PHDIFFME
AENMODE
UBUS
MENMODE
ULINE
MODEAEN
MODEMEN
Sgrt
VT
Hat
IEC08000025_2_en.vsd
IEC08000025 V2 TR
Şekil 131:
Dahili gerilimli tek bir kesicili, çift bir baralı düzenlemede SESRSYN
fonksiyon bloğunun bağlanması
Bu tür düzenlemede dahili gerilim seçimi gerekli değildir. Gerilim seçimi, genel
olarak şekil 131 örneğine göre bağlı olan harici röleler tarafından yapılır. İki bara
tarafından yapılan uygun gerilim ve gerilim trafosu sigorta arıza denetimi, bara
ayırıcılarının konumuna göre yapılır. Bunun anlamı fonksiyon bloğuna
bağlantıların tek baralı düzenleme ile aynı olacağıdır. Gerilim seçim parametresi
CBYapıla şöyle ayarlanır: Gerilim seçimi yok.
266
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
11.1.3.3
Çift baralı tek devre kesici, dahili gerilim seçimi
Bara 1
Bara 2
Sgrt
VT
GRP_OFF
UBara1
Sgrt
VT
SMAI
QB1
UBara2
QB2
SMAI
QA1
SMAI
SESRSYN
U3PBB1*
SYNOK
U3PBB2*
AUTOSYOK
U3PLN1*
AUTOENOK
U3PLN2*
MANSYOK
BLOCK
MANENOK
BLKSYNCH
TSTSYNOK
BLKSC
TSTAUTSY
BLKENERG
TSTMANSY
B1QOPEN
TSTENOK
B1QCLD
USELFAIL
B2QOPEN
B1SEL
B2QCLD
B2SEL
LN1QOPEN
LN1SEL
LN1QCLD
LN2SEL
LN2QOPEN
SYNPROGR
LN2QCLD
SYNFAIL
UB1OK
FRDIFSYN
UB1FF
FRDERIVA
UB2OK
UOKSC
UB2FF
UDIFFSC
ULN1OK
FRDIFFA
ULN1FF
PHDIFFA
ULN2OK
FRDIFFM
ULN2FF
PHDIFFM
STARTSYN
INADVCLS
TSTSYNCH
UDIFFME
TSTSC
FRDIFFME
TSTENERG
PHDIFFME
AENMODE
UBUS
MENMODE
ULINE
MODEAEN
MODEMEN
UHat
Sgrt
VT
Hat
IEC09000738-2-en.vsd
IEC09000738 V2 TR
Şekil 132:
Dahili gerilimli tek bir kesicili, çift bir baralı düzenlemede SESRSYN
fonksiyon bloğunun bağlanması.
İç gerilim seçimi gerektiğinde, gerilim trafosu devre bağlantıları şekil 132 çizimine
göre yapılır. Bara1 VT'den gelen gerilim U3PBB1 'e, Bara2 VT'den gelen gerilim
U3PBB2'ye bağlanır. VT hattından gelen gerilim U3PLN1'e bağlanır. Ayırıcıların
ve gerilim trafosu sigortalarının konumları şekil 132 çiziminde gösterildiği gibi
ayarlanmalıdır. Gerilim seçim parametresi CBYapıla Çift baraya ayarlanmalıdır.
267
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
11.1.3.4
1MRK 506 329-UTR -
Çift devre kesici
QA1
GRP_OFF
UBara1
Bara 1
Bara 2
SMAI
QA2
GRP_OFF
Sgrt
VT
Sgrt
VT
UBara2
SMAI
QA1
QA2
UHat1
Sgrt
VT
Hat
SMAI
SESRSYN
U3PBB1*
SYNOK
U3PBB2*
AUTOSYOK
U3PLN1*
AUTOENOK
U3PLN2*
MANSYOK
BLOCK
MANENOK
BLKSYNCH
TSTSYNOK
BLKSC
TSTAUTSY
BLKENERG
TSTMANSY
B1QOPEN
TSTENOK
B1QCLD
USELFAIL
B2QOPEN
B1SEL
B2QCLD
B2SEL
LN1QOPEN
LN1SEL
LN1QCLD
LN2SEL
LN2QOPEN
SYNPROGR
LN2QCLD
SYNFAIL
UB1OK
FRDIFSYN
UB1FF
FRDERIVA
UB2OK
UOKSC
UB2FF
UDIFFSC
ULN1OK
FRDIFFA
ULN1FF
PHDIFFA
ULN2OK
FRDIFFM
ULN2FF
PHDIFFM
STARTSYN
INADVCLS
TSTSYNCH
UDIFFME
TSTSC
FRDIFFME
TSTENERG
PHDIFFME
AENMODE
UBUS
MENMODE
ULINE
MODEAEN
MODEMEN
SESRSYN
U3PBB1*
SYNOK
U3PBB2*
AUTOSYOK
U3PLN1*
AUTOENOK
U3PLN2*
MANSYOK
BLOCK
MANENOK
BLKSYNCH
TSTSYNOK
BLKSC
TSTAUTSY
BLKENERG
TSTMANSY
B1QOPEN
TSTENOK
B1QCLD
USELFAIL
B2QOPEN
B1SEL
B2QCLD
B2SEL
LN1QOPEN
LN1SEL
LN1QCLD
LN2SEL
LN2QOPEN
SYNPROGR
LN2QCLD
SYNFAIL
UB1OK
FRDIFSYN
UB1FF
FRDERIVA
UB2OK
UOKSC
UB2FF
UDIFFSC
ULN1OK
FRDIFFA
ULN1FF
PHDIFFA
ULN2OK
FRDIFFM
ULN2FF
PHDIFFM
STARTSYN
INADVCLS
TSTSYNCH
UDIFFME
TSTSC
FRDIFFME
TSTENERG
PHDIFFME
AENMODE
UBUS
MENMODE
ULINE
MODEAEN
MODEMEN
IEC11000255_1_en.vsd
IEC11000255 V1 TR
Şekil 133:
Çift kesici düzenlemesinde SESRSYN fonksiyon bloğu bağlantıları
Çift kesici düzenlemesi iki fonksiyon bloğunu gerektirir: kesici QA1 için
SESRSYN1 ve kesici QA2 için SESRSYN2. Herhangi bir gerilim seçimine gerek
yoktur; çünkü bara1 gerilim trafosundan gelen gerilim SESRSYN1 üzerinde
U3PBB1'e ve bara2 gerilim trafosundan gelen gerilim SESRSYN2 üzerinde U3PBB1
'e bağlıdır. Hat gerilim trafosundan gelen gerilim SESRSYN1 ve SESRSYN2
üzerinde U3PLN1'e bağlanır. Gerilim trafosu koşulu ayrıca şekil 133 örneğinde
268
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
gösterildiği gibi bağlanır. Gerilim seçim parametresi CBYapıla, hem SESRSYN1
hem de SESRSYN2 için Gerilim seçimi yok olarak ayarlanır.
11.1.3.5
1 1/2 devre kesici
1 ½ kesici düzenlemesinde hat bir IED, bara1 devre kesici ve bağ devre kesici için
gerilim seçimini düzenler. IED iki fonksiyon bloğunu gerektirir: bara1 devre kesici
için SESRSYN1 ve bağ devre kesici için SESRSYN2. Bara1 gerilim trafosundan
gelen gerilim U3PBB1'e her iki fonksiyon bloğundan bağlıdır ve bara2 gerilim
trafosundan gelen gerilim U3PBB2'ye her iki fonksiyon bloğunda bağlanır. Hat1
gerilim trafosundan gelen gerilim U3PLN1'e her iki fonksiyon bloğundan bağlıdır
ve hat2 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PLN2'ye her iki fonksiyon bloğunda
bağlanır. Ayırıcıların ve gerilim trafosu sigortalarının konumları şekil 134
çiziminde gösterildiği gibi ayarlanmalıdır.
Bara 1 CB
UBara1
SMAI
Bara 1
Bara 2
Sgrt
VT
QB1
QB1
QA1
QA1
Sgrt QB2
VT
QB2
UBara2
QA1
QB61
QB9
SMAI
SMAI
UHat1
QB62
QB9
Sgrt
VT
Sgrt
VT
Hat 1
Hat 2
UHat2
SMAI
SESRSYN
U3PBB1*
SYNOK
U3PBB2*
AUTOSYOK
U3PLN1*
AUTOENOK
U3PLN2*
MANSYOK
BLOCK
MANENOK
BLKSYNCH
TSTSYNOK
BLKSC
TSTAUTSY
BLKENERG
TSTMANSY
B1QOPEN
TSTENOK
B1QCLD
USELFAIL
B2QOPEN
B1SEL
B2QCLD
B2SEL
LN1QOPEN
LN1SEL
LN1QCLD
LN2SEL
LN2QOPEN
SYNPROGR
LN2QCLD
SYNFAIL
UB1OK
FRDIFSYN
UB1FF
FRDERIVA
UB2OK
UOKSC
UB2FF
UDIFFSC
ULN1OK
FRDIFFA
ULN1FF
PHDIFFA
ULN2OK
FRDIFFM
ULN2FF
PHDIFFM
STARTSYN
INADVCLS
TSTSYNCH
UDIFFME
TSTSC
FRDIFFME
TSTENERG
PHDIFFME
AENMODE
UBUS
MENMODE
ULINE
MODEAEN
MODEMEN
SESRSYN
U3PBB1*
SYNOK
U3PBB2*
AUTOSYOK
U3PLN1*
AUTOENOK
U3PLN2*
MANSYOK
BLOCK
MANENOK
BLKSYNCH
TSTSYNOK
BLKSC
TSTAUTSY
BLKENERG
TSTMANSY
B1QOPEN
TSTENOK
B1QCLD
USELFAIL
B2QOPEN
B1SEL
B2QCLD
B2SEL
LN1QOPEN
LN1SEL
LN1QCLD
LN2SEL
LN2QOPEN
SYNPROGR
LN2QCLD
SYNFAIL
UB1OK
FRDIFSYN
UB1FF
FRDERIVA
UB2OK
UOKSC
UB2FF
UDIFFSC
ULN1OK
FRDIFFA
ULN1FF
PHDIFFA
ULN2OK
FRDIFFM
ULN2FF
PHDIFFM
STARTSYN
INADVCLS
TSTSYNCH
UDIFFME
TSTSC
FRDIFFME
TSTENERG
PHDIFFME
AENMODE
UBUS
MENMODE
ULINE
MODEAEN
MODEMEN
Tie CB
IEC11000256_1_en,vsd
IEC11000256 V1 TR
Şekil 134:
SESRSYN fonksiyon bloğunun 1 ½ kesici düzeninde hat 1 IED için
dahili gerilim seçimi ile bağlantısı
269
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Bara 2 CB
UBara1
SMAI
Bara 1
Bara 2
Sgrt
VT
QB1
QB1
QA1
QA1
Sgrt QB2
VT
QB2
UBara2
QA1
QB61
QB9
SMAI
SMAI
UHat1
QB62
QB9
Sgrt
VT
Sgrt
VT
Hat 1
Hat 2
UHat2
SMAI
SESRSYN
U3PBB1*
SYNOK
U3PBB2*
AUTOSYOK
U3PLN1*
AUTOENOK
U3PLN2*
MANSYOK
BLOCK
MANENOK
BLKSYNCH
TSTSYNOK
BLKSC
TSTAUTSY
BLKENERG
TSTMANSY
B1QOPEN
TSTENOK
B1QCLD
USELFAIL
B2QOPEN
B1SEL
B2QCLD
B2SEL
LN1QOPEN
LN1SEL
LN1QCLD
LN2SEL
LN2QOPEN
SYNPROGR
LN2QCLD
SYNFAIL
UB1OK
FRDIFSYN
UB1FF
FRDERIVA
UB2OK
UOKSC
UB2FF
UDIFFSC
ULN1OK
FRDIFFA
ULN1FF
PHDIFFA
ULN2OK
FRDIFFM
ULN2FF
PHDIFFM
STARTSYN
INADVCLS
TSTSYNCH
UDIFFME
TSTSC
FRDIFFME
TSTENERG
PHDIFFME
AENMODE
UBUS
MENMODE
ULINE
MODEAEN
MODEMEN
SESRSYN
U3PBB1*
SYNOK
U3PBB2*
AUTOSYOK
U3PLN1*
AUTOENOK
U3PLN2*
MANSYOK
BLOCK
MANENOK
BLKSYNCH
TSTSYNOK
BLKSC
TSTAUTSY
BLKENERG
TSTMANSY
B1QOPEN
TSTENOK
B1QCLD
USELFAIL
B2QOPEN
B1SEL
B2QCLD
B2SEL
LN1QOPEN
LN1SEL
LN1QCLD
LN2SEL
LN2QOPEN
SYNPROGR
LN2QCLD
SYNFAIL
UB1OK
FRDIFSYN
UB1FF
FRDERIVA
UB2OK
UOKSC
UB2FF
UDIFFSC
ULN1OK
FRDIFFA
ULN1FF
PHDIFFA
ULN2OK
FRDIFFM
ULN2FF
PHDIFFM
STARTSYN
INADVCLS
TSTSYNCH
UDIFFME
TSTSC
FRDIFFME
TSTENERG
PHDIFFME
AENMODE
UBUS
MENMODE
ULINE
MODEAEN
MODEMEN
Bağ CB
IEC11000257_1_en.vsd
IEC11000257 V1 TR
Şekil 135:
SESRSYN fonksiyon bloğunun 1 ½ kesici düzeninde hat 2 IED için
dahili gerilim seçimi ile bağlantısı
Bu örnekte her iki hat IED'sinde Bağ Devre kesici için SESRSYN
fonksiyonunun kullanımını gösterir. Bu, Otomatik tekrar kapama ve
manuel kapama düzenlemesine bağlı olup, genellikle gerekmeyebilir.
Çaprazlanmış olan hat gerilimleri ve bara gerilimleri dışında, bağlantılar her iki
IED'de de benzerdir. 1 ½ kesici düzenlemesinde iki hat IED, bara2 devre kesici ve
bağ devre kesici için gerilim seçimini düzenler. IED iki fonksiyon bloğunu
gerektirir: bara2 devre kesici için SESRSYN1 ve bağ devre kesici için SESRSYN2.
Bara1 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PBB2 'ye her iki fonksiyon bloğundan
bağlıdır ve bara2 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PBB1'e her iki fonksiyon
bloğunda bağlanır. Hat1 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PLN2'ye her iki
fonksiyon bloğundan bağlıdır ve hat2 gerilim trafosundan gelen gerilim U3PLN1'e
her iki fonksiyon bloğunda bağlanır. Ayırıcıların ve gerilim trafosu sigortalarının
çapraz konumları şekil 135 çiziminde gösterildiği gibi ayarlanmalıdır. Gerilimlerin
270
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
fiziksel analog bağlantıları ve IED bağlantısı ve SESRSYN fonksiyon blokları
PCM600'de dikkatli bir şekilde kontrol edilmelidir. Her iki IED'de, bağlantı ve
yapılandırmalar aşağıdaki kurallara uymalıdır: Normalde, aygıt konumu, hem açık
(b-tür) hem de kapalı (a-tür) konumlarını gösteren kontaklara bağlıdır.
Bara devre kesici:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
B1QOPEN/CLD = Bağ devre kesici ve ayırıcıların konumu
B2QOPEN/CLD = Bağ devre kesici ve ayırıcıların konumu
LN1QOPEN/CLD = Özel hat ayırıcı konumu
LN2QOPEN/CLD = Özel hat ayırıcı konumu
UB1OK/FF = Özel bara devre kesicisine bağlı bara gerilim trafosu sigortasının
denetimi
UB2OK/FF = Özel bara devre kesicisine bağlı bara gerilim trafosu sigortasının
denetimi
ULN1OK/FF = Özel hatta bağlı hat gerilim trafosu sigortasının denetimi
ULN2OK/FF = Özel hatta bağlı hat gerilim trafosu sigortasının denetimi
Ayar CBYapıla = 1 1/2 bara CB
Bağ devre kesici:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
B1QOPEN/CLD = Özel bara devre kesici ve ayırıcıların konumu
B2QOPEN/CLD = Bağ devre kesici ve ayırıcıların konumu
LN1QOPEN/CLD = Özel hat ayırıcı konumu
LN2QOPEN/CLD = Özel hat ayırıcı konumu
UB1OK/FF = Özel bara devre kesicisine bağlı bara gerilim trafosu sigortasının
denetimi
UB2OK/FF = Özel bara devre kesicisine bağlı bara gerilim trafosu sigortasının
denetimi
ULN1OK/FF = Özel hatta bağlı hat gerilim trafosu sigortasının denetimi
ULN2OK/FF = Özel hatta bağlı hat gerilim trafosu sigortasının denetimi
Ayar CBYapıla = Bağ CB
Üç SESRSYN fonksiyonunun aynı IED içerisinde sağlanması veya diğer başka
sebeplerle tercih edilmesi durumunda, sistem "aynalama" olmaksızın ayarlanabilir
ve CBYapıla ayarı şöyle yapılabilir. 1½ bara alt. CB bu ise ikinci bara devre kesici
için SESRSYN fonksiyonu üzerinde yapılır. Yukarıdaki standart böyledir. Çünkü
normalde aynı yapılandırma ve ayara sahip iki SESRSYN fonksiyonu her bir
bölme için sağlanır.
11.1.4
Ayarlama kuralları
Senkronizasyon, senkron kontrolü ve enerjilendirme kontrolü fonksiyonu
SESRSYN parametreleri yerel HMI (LHMI) veya PCM600 üzerinden ayarlanır.
Ayarlama kuralları SESRSYN fonksiyonunun LHMI ile ayarlanmasını
açıklamaktadır.
271
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Primer gerilim (UTemel) için ortak temel IED değeri Genel temel değer fonksiyonu
GBASVAL'da ayarlanır; bu ise şu dizinde yer alır Ana menü/Yapılandırma/Güç
sistemi/Genel temel değerler/X:GBASVAL/UBase. GBASVAL'in altı durumu
vardır ve bunlar birbirlerinden bağımsız olarak ayarlanabilir. SESRSYN
fonksiyonunun bara referans gerilimi (GblTemelSelBara) için bir ayarı ve hat
referans gerilimi için bir ayarı (GblTemelSelHat) vardır ve bunlar birbirinden
bağımsız olarak temel değerin referansı için kullanılan altı GBASVAL
fonksiyonundan birini seçmek için ayarlanabilir. Bunun anlamı bara ve hattın
referans geriliminin farklı değerlere ayarlanabilmesidir. SESRSYN fonksiyonu için
Ana menü/Ayarlar/Kontrol/SESRCYN(25,SYNC)/X:SESRSYN altında
bulunan ayarlar dört farklı ayar grubuna bölünür: Genel, Senkronlama, Senkron
kontrol ve Enerjilendirme kontrolü.
Genel ayarlar
Çalışma: Çalışma modu şöyle ayarlanabilir Açık veya Kapalı'den. Ayar Kapalı
olarak ayarlanması tüm fonksiyonu devre dışı bırakır.
GblTemelSelBara ve GblTemelSelHat
Bu yapılandırma ayarları altı GBASVAL fonksiyonundan birini seçmek için
kullanılır, bunlar daha sonra sırasıyla bara ve hat için temel değer referans gerilimi
olarak kullanılır.
SelFazBara1 ve SelFazBara2
Sırasıyla bara 1 ve 2 için gerilim fazının ölçüm seçimi için yapılandırma
parametreleri; bunlar tek faz (faz-nötr) veya iki faz (faz-faz) gerilim olabilir.
SelFazHat1 ve SelFazHat2
Sırasıyla hat 1 ve 2’nin gerilim fazı ölçüm seçimi için yapılandırma parametreleri;
bunlar tek faz (faz-nötr) veya iki faz (faz-faz) gerilim veya pozitif dizi olabilir.
CBYapıl
Bu yapılandırma ayarı, gerilim seçim türünü tanımlamak için kullanılır. Gerilim
seçim türü aşağıdaki şekilde seçilebilir:
•
•
•
•
•
gerilim seçimi yok
çift baralı tek devre kesici
kesicinin bara 1'e bağlandığı kesici ile birlikte 1 2/1 devre kesici düzenlemesi
kesicinin bara 1'e bağlandığı kesici ile birlikte 1 2/2 devre kesici düzenlemesi
kesicinin hat 1 ve 2'ye bağlandığı (bağ kesici) kesici ile birlikte 1 1/2 devre
kesici düzenlemesi
UOran
UOranı ifadesi şöyle tanımlanır UOranı = bara gerilimi/hat gerilimi. Bu ayar hat
gerilimini, bara gerilimine eşit olacak şekilde büyütür.
272
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
FazKayması
Bu ayar bir hat trafosunun meydana getirdiği, bara gerilimi ve hat gerilimi için iki
ölçüm noktası arasındaki faz kaymasını dengelemek için kullanılır. Ayar değeri
ölçülen hat faz açısına eklenir. Bara gerilimi referans gerilimidir.
Tek faz UL1 veya iki faz UL1L2 yoksa, FazKayması ve UOran
parametreleri diğer seçenekleri dengelemek için kullanılabilir.
Tablo 17:
Hat gerilimi
UL1
UL1L2
UL1
Gerilim ayar örnekleri
Bara gerilimi
Bara gerilimi ön
işleme
SESRSYN ayarı
UL1
UL1'i kanal 1'e
bağla
-
1
UL2
UL2'yi kanal 1'e
bağla
- 120º
1
UL3
UL3'ü kanal 1'e
bağla
+ 120º
1
UL1L2
UL1L2'yi kanal
1'e bağla
-
1
UL2L3
UL2L3'ü kanal
1'e bağla
- 120º
1
UL3L1
UL3L1'i kanal
1'e bağla
+ 120º
1
UL1L2
UL1L2'yi kanal
1'e bağla
- 30º
1,73
UL2L3
UL2L3'ü kanal
1'e bağla
- 90º
1,73
UL3L1
UL3L1'i kanal
1'e bağla
+150º
1,73
FazKayması
UOran
Senkronlama ayarları
ÇalışmaSenk
Ayar Kapalı olarak ayarlanması Senkronlama fonksiyonunu devre dışı bırakır.
Ayarın Açıkolduğu durumda fonksiyon çalışır durumda olur ve çıkış sinyali giriş
koşullarına bağlı olur.
FrekDifMin
FrekDifMin ayarı, sistemlerin asenkron olarak tanımlanabilmesi için gereken
minimum frekans farkıdır. Bundan daha düşük frekanslarda sistemlerin paralel
oldukları kabul edilir. FrekDifMin için tipik bir değer şöyledir: 10 mHz. Genel
olarak bu değer hem senkronizasyon hem de senkron kontrol fonksiyonlarının
olması halinde düşük olmalıdır. Çünkü, şebeke frekans farkıyla çalışması
durumunda senkronizasyon fonksiyonu tam olarak doğru anda kapatma yapacaktır.
273
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Not! Fonksiyonların manuel çalıştırma, otomatik tekrar kapama
veya her ikisi için kullanılmasına bağlı olarak FrekDifMin
parametresi FrekDifM ile aynı değere ve ilgili FrekDifA ise
SESRSYN için ayarlanmalıdır.
FrekDifMaks
FrekDifMaks ayarı, senkronizasyonun kabul edilebileceği maksimum kayma
frekansıdır. 1/FrekDifMaks, vektörün 360 derece hareket etmesi için gereken
zamanı gösterir; bu senkronoskopta bir tura karşılık gelir ve Darbe süresi olarak
adlandırılır. FrekDifMaks için tipik bir değer 200-250 mHz’dir, bu da darbe
sürelerini 4-5 saniyede verir. Normal olarak iki şebeke birbirinden bağımsız
nominal frekans tarafından regüle edilmektedir ve frekans farkı düşüktür, bu
nedenle yüksek değerlerden kaçınılmalıdır.
FrekDeğişimOranı
Frekans için maksimum izin verilen değişim oranı.
tKesici
tKesici değeri devre kesicinin kapama zamanı ile eşleşecek şekilde ayarlanmalıdır
ve ayrıca kapama devresine olası yardımcı röleleri de dahil etmelidir. IED’nin
yapılandırılmasında yavaş mantık bileşenlerinin kullanılmadığı kontrol edilmelidir,
çünkü bu bileşenler kapama zamanında büyük değişikliklere neden olabilir. Tipik
ayar 80-150 ms'dir, kesici kapama zamanına bağlı olarak.
tKapalıDarbe
Kesici kapatma darbe süresi ayarı.
tMaksSenk
tMaksSenk ayarı, bu süre içerisinde senkronizasyon fonksiyonu çalışmadığı
takdirde çalışmayı resetlemek içindir. Bu ayar, faz eşitliğine erişmenin maksimum
ne kadar süre alacağına karar verecek olan FrekDifMin ayarının yapılmasına izin
vermelidir. Ayarın 10 msn olması durumunda darbe süresi 100 saniyedir ve
böylece ayarın en az tMinSenk artı 100 saniye olması gerekir. Şebeke
frekanslarının limitlerin dışında olması bekleniyorsa, başlangıçtan buna bir pay
eklenmesi gerekir. Tipik ayar 600 saniyedir.
tMinSenk
tMinSenk parametresi, senkronizasyon kapama girişiminin verileceği minimum
süreyi sınırlamak için ayarlanır. Bir senkronlama koşulu yerine getirilse bile, bu
süre boyunca senkronlama başladığından beri senkronlama fonksiyonu kapatma
komutu vermez. Tipik ayar 200 ms.
Senkron kontrol ayarları
ÇalışmaSC
274
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
ÇalışmaSC ayarı Kapalısenkronkontrol fonksiyonunu devre dışı bırakır ve
AUTOSYOK, MANSYOK, TSTAUTSY ve TSTMANSY düşük olarak ayarlar.
Ayarın Açıkolduğu durumda fonksiyon çalışır durumda olur ve çıkış sinyali giriş
koşullarına bağlı olur.
UDiffSC
Hat ve bara arasındaki gerilim farkı ayarı (p.u. cinsinden) Ayar (p.u. cinsinden)
aşağıdaki şekilde tanımlanır (U-Bara/GblTemelSelBara) - (U-Hat/GblTemelSelHat).
FrekDifM ve FrekDifA
Frekans farkı düzeyi ayarları FrekDifM ve FrekDifA şebekedeki duruma göre
seçilmelidir. Kararlı koşullar altında düşük frekans ayarına gerek duyulur, bu
durumda FrekDifM ayarı kullanılır. Otomatik tekrar kapama için daha büyük
frekans farkı ayarı tercih edilir, bu durumda FrekDifA ayarı kullanılır. FrekDifM
için tipik bir değer şöyledir: 10 mHz ve FrekDifA için tipik bir değer şöyledir:
100-200 mHz.
FazDifM ve FazDifA
Faz açısı farkı düzey ayarları FazDifM ve FazDifA de şebekedeki duruma göre
seçilmelidir. Faz açısı ayarı, maksimum yük koşullarında kapamaya olanak
tanıyacak şekilde seçilmelidir. Ağır yüklü şebekelerde tipik bir maksimum değer
45 derece olabilir iken, çoğu şebekede maksimum çıkan açı 25 derecenin altındadır.
tSCM ve tSCA
Zamanlayıcı gecikme ayarları tSCM ve tSCA'nın amacı senkron kontrolü
koşullarının sabit olarak kalmasını sağlamak ve durumunun geçici girişim
nedeniyle olmadığından emin olmaktır. Koşullar belirtilen süre boyunca devam
etmezse, gecikme zamanlayıcısı resetlenir ve koşullar tekrar karşılandığında
prosedür yeniden başlatılır. Bu nedenle, senkron kontrolü durumu ayarlanan süre
boyunca sabit kaldıkça devre kesicinin kapama yapmasına izin verilmez. Kararlı
koşullarda daha uzun bir çalışma zamanı gecikme ayarına ihtiyaç vardır, bu
durumda tSCM ayarı kullanılır. Otomatik tekrar kapama sırasında, daha kısa
gecikme zamanı tercih edilir bu durumda tSCA ayarı kullanılır. tSCM için tipik bir
değer 1 saniyedir ve tSCA için tipik değer 0,1 saniyedir.
Enerjilendirme kontrol modu
OtoEnerj ve ManEnerj
Devre kesiciyi otomatik veya manuel kapatmak için iki farklı ayar kullanılabilir.
Her biri için ayarlar şöyledir:
275
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
•
•
•
•
Kapalı, enerjilendirme fonksiyonu devre dışıdır.
DLLB, Ölü Hat Canlı Bara, hat gerilimi GblBaseSelHat'tın %40'ının ön ayar
değeri altında ve bara gerilimi GblBaseSelBara'nın %80'inin ön ayar değeri
üstündedir.
DBLL, Ölü Bara Canlı Hat, bara gerilimi GblBaseSelBara'nın %40'ının ön
ayar değeri altında ve hat gerilimi GblBaseSelHat'tın %80'inin ön ayar değeri
üstündedir.
Her ikisinde de, enerjilendirme iki yönde yapılabilir, DLLB veya DBLL.
ManEnerjDBDL
Eğer parametre Açıkolarak ayarlanmışsa, hat gerilimi GblBaseSelHat'tın %40'ının
ön ayar değeri altında ve bara geriliminin GblBaseSelBara %40'ının ön ayar değeri
altında ise ve ayrıca ManEnerj şu şekilde ayarlanmışsa manuel kapatma etkindir
DLLB, DBLL veya Her iki.
tOtoEnerj ve tManEnerj
tOtoEnerj ve tManEnerj ayarlarının amacı ölü tarafın enerjisiz kaldığından ve
durumun geçici girişim nedeniyle olmadığından emin olmaktır. Koşullar belirtilen
süre boyunca devam etmezse, gecikme zamanlayıcısı resetlenir ve koşullar tekrar
karşılandığında prosedür yeniden başlatılır. Bu nedenle, enerjilendirme koşulu
ayarlanan süre boyunca sabit kaldıkça devre kesicinin kapama yapmasına izin
verilmez.
11.2
3-faz çalıştırma SMBRREC için otomatik tekrar
kapatıcı
11.2.1
Tanımlama
Fonksiyon Tanımı
3-faz çalıştırma için otomatik tekrar
kapatıcı
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
SMBRREC
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
79
O->I
SYMBOL-L V1 TR
11.2.2
Uygulama
Otomatik tekrar kapama, bir güç sisteminde geçici hat arızası sonrasında servisin
geri yüklenmesi için kullanılan çok yerleşik bir yöntemdir. Hat arızalarının büyük
çoğunluğu, doğal geçici özellikteki ark atlamalarıdır. Hat koruma ve hat kesiciler
çalıştığında ve hattı kapattığında, ark iyonsuzlaşır ve gerilime dayanabilme
kapasitesini değişken oranda bir miktar geri kazanır. Bu nedenle enerjisiz ölü bir
276
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
sürenin olması kaçınılmazdır. Hatta servisin tekrar başlaması, hat kesicilerinin
otomatik olarak yeniden kapanmasıyla devam edebilir. Seçilecek ölü zaman, arkın
iyonsuzlaşması ve başarılı şekilde tekrar kapanması için yeterince uzun olmalıdır.
Çalışma zamanı
Resetlenir
Çalışır
Arıza
Resetlenir
Hat
koruma
Çalışır
Arıza anı
Her hat kesici, otomatik tekrar kapama ekipmanı veya fonksiyonu için, hattın “ölü
zamanı”, otomatik tekrar kapama zamanı kullanılarak belirlenir. İki hat ucunda eş
zamanlı olarak açma ve tekrar kapama meydana geldiğinde, otomatik tekrar
kapama açma zamanı yaklaşık olarak hattın “ölü zamanı”na eşittir. Eğer açık
zaman ve ölü zaman farklıysa, hat her iki uçtaki kesiciler açılana kadar enerjili
olarak kalır.
Çalışma zamanı
Kapalı
Devre
kesici
Açık
Kapatma komutu
Kontak kapanır
Arıza süresi
Toparlanma süresi
Yen. kap.
komutu
SMBRREC açma zam. ayarla
Başlat
SMBRREC
Oto. Tekrar
kapama
fonksiyonu
Kesici için SMBRREC açma zamanı
Kesme zam.
SMBRREC
reset
Arıza süresi
Kapatma zam.
Söndürücüler
Ayrılacak kontaklar
Açma komutu
Kesme zam.
=IEC09000204=1=tr=Original.vsd
IEC09000204 V1 TR
Şekil 136:
Kalıcı bir arızada tek atım otomatik tekrar kapama
Üç fazlı otomatik tekrar kapama, senkronizasyon ve enerjilendirme kontrol
kullanılmadan ve yine ölü hat ve ölü bara kontrolü yapılmadan gerçekleşebilir.
Her bir hat kesici ve otomatik tekrar kapama ekipmanı için “otomatik tekrar
kapama açık kalma süresi” ifadesi kullanılabilir. Bu, Otomatik Tekrar kapatıcı için
ölü zaman ayarıdır. İki hat ucunda eş zamanlı olarak açma ve tekrar kapama
sırasında, otomatik tekrar kapama açma zamanı yaklaşık olarak hattın “ölü
zamanı”na eşittir. Aksi takdirde bu iki zaman farklılık gösterebilir, çünkü bir hat
ucunun diğer hat ucundan daha yavaş açılması, hattın her iki ucu açılana kadar ölü
olmayacağı anlamına gelir.
277
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Eğer arıza kalıcıysa, arızayı gidermek üzere yapılan tekrar kapama girişimi
sırasında hat koruma tekrar açar.
Her devre kesici (CB) için bir otomatik tekrar kapama fonksiyonu kullanılması
normal uygulamadır. Her hat ucunda bir devre kesici kullanıldığında, her hat ucu
için bir otomatik tekrar kapama fonksiyonu vardır. Eğer çifte hat korumada
otomatik tekrar kapama fonksiyonları eklenmişse, ki bunun anlamı her devre kesici
için iki otomatik kapama fonksiyonu demektir, tekrar kapama komutlarının
koordinasyon altında yapılmasına dikkat edilmelidir. 1 1/2 kesicili, çift kesicili ve
kare bara düzeninde, her hat ucunda iki devre kesici çalıştırılır. Her devre kesici
için bir otomatik tekrar kapama fonksiyonu önerilir. Böylesi düzenlenmiş iki devre
kesicinin sıralı olarak tekrar kapatılması, otomatik tekrar kapama fonksiyonu
içindeki öncelik devresi ile yapılabilir. Kalıcı arıza durumunda birinci devre
kesicinin tekrar kapamasının başarısız olması halinde ikinci devre kesicinin tekrar
kapaması iptal edilir ve sonucunda güç sistemi üzerindeki stres sınırlı kalır.
Kesicinin otomatik tekrar kapatıcıya bağlı olmasının bir diğer avantajı, kesicinin
dizisine uymadan kapanmasının, kesicinin otomatik tekrar kapama sırasına
hazırlanmasını vb. kontrol etmenin çok daha basitleşmesidir.
Otomatik tekrar kapama fonksiyonu üç faz otomatik yeniden kapamayı tek atımda
veya çok atımda yapar.
Güç iletim sistemlerinde, tek ve/veya üç faz, tek adım Otomatik Tekrar Kapama
yapılması çok sık kullanılan bir uygulamadır. Alt iletim ve Dağıtım sistemlerinde
açma ve otomatik tekrar kapama genellikle üç fazdır. Ancak, otomatik tekrar
kapamanın modu değişebilir. Tek atımlı ve çok atımlı kullanılabilir. Birinci atımda
kısa bir gecikme HSAR, veya daha uzun bir gecikme DAR olabilir. İkinci ve ondan
sonraki tekrar kapama atımları nispeten daha uzun olabilir. Çoklu atım
kullanıldığında, ölü zaman kesicinin görev döngüsü kapasitesiyle harmonize
olmalıdır.
Otomatik tekrar kapama genellikle hat koruma tarafından, özellikle de bu
korumanın anlık açılmasıyla başlatılır. Otomatik tekrar kapama fonksiyonu, kalıcı
arızaları tespit eden bazı korumalar çalışıyorsa önlenebilir (örneğin şönt reaktörü,
kablo veya bara gibi). Özel hattı dışında arızalar gösteren yedek koruma bölgeleri
de otomatik tekrar kapamayı bastırmak üzere bağlanabilir.
Bir arıza üzerine devre kesici kapatılırken ve hatta enerji verilirken (SOTF)
otomatik tekrar kapama teşebbüsünde bulunulmamalıdır; bunun istisnası, atım 2
vb.’nin SOTF’de başlatılacağı çoklu atımlardır. Benzer şekilde, arıza oluştuğunda
kapatılmayan, çok kesicili bir bara düzenlemesindeki bir devre kesici, Otomatik
Tekrar Kapama fonksiyonu çalıştırılarak kapatılmamalıdır. Otomatik Tekrar
Kapama sıklıkla, senkron kontrol ve ölü hat veya ölü bara kontrolünden alınan bir
serbest bırakma koşulu ile kombine edilir. Kalıcı arıza nedeniyle Otomatik Tekrar
Kapama turbo jeneratör grupları üzerindeki gerilimi sınırlamak için, senkron
kontrolü ile otomatik tekrar kapamayı, enerji santrallerine yakın hat terminallerinde
kombinasyon halinde düzenlenebilir ve enerjilendirme girişimini enerji
santralinden en uzak tarafta yapabilir ve enerjilendirme başarılı olursa senkron
kontrol yerel uçta yapabilir.
278
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
İletim koruma sistemleri genellikle alt bölümlere ayrılmıştır ve iki adet yedek
koruma IED’sine sahiptir. Bu tür sistemlerde genellikle otomatik tekrar kapama alt
sistemlerin yalnız bir tanesinde yapılır çünkü gerekli olan arızanın giderilmesidir.
Otomatik tekrar kapatıcının hizmet dışı olması nedeniyle kapama yapılmaması
önemli bir sorun olarak görülmez. Eğer aynı kesici üzerinde iki adet otomatik
tekrar kapatıcı varsa, uygulama dikkatle kontrol edilmelidir ve normal olarak bir
tanesi ana birim olmalı ve diğer otomatik tekrar kapatıcının çalışması durumunda
bunu bastırmak üzere bağlanmış olmalıdır. Bu bastırma örneğin çalışmakta olan 3
faz çalıştırma için Otomatik tekrar kapatıcı (SMBRREC) üzerinden yapılabilir.
Kalıcı bir arıza, hat koruma arızayı gidermek üzere tekrar kapandığında, tekrar
açılmasına neden olabilir.
Otomatik tekrar kapama fonksiyonu bir dizi parametrenin ayarlanmasına izin verir.
Örnekler:
•
•
11.2.2.1
otomatik tekrar kapama atımlarının sayısı
her atım için otomatik tekrar kapama açık kalma sayısı (ölü zaman)
Otomatik tekrar kapama çalıştırma KAPALI ve AÇIK
Otomatik tekrar kapama çalışması KAPALI ve AÇIK olarak ayar parametresi ve
harici kontrol ile ayarlanabilir. Parametre Çalışma= Kapalı, veya Açık fonksiyonu
KAPALI ve AÇIK olarak ayarlar. Çalışma=HariciKntrlolduğunda, KAPALI ve
AÇIK kontrolü giriş sinyal darbeleriyle yapılır, örneğin kontrol sisteminden veya
ikili girişten (ve diğer sistemlerden).
Fonksiyon ON olarak ayarlandığında ve çalışır durumdayken (devre kesici kapalı
ve devre kesici Hazır koşulları da yerine getirilmiştir), SETON çıkış aktifleşir
(yüksek). Fonksiyon tekrar kapama başlatma almaya hazırdır.
11.2.2.2
Otomatik tekrar kapama başlatma ve tekrar kapama döngüsü için
başlatma koşulları
Tekrar kapama döngüsü veya dizisi başlatmanın normal yolu, BAŞLAT girişine
sinyal uygulama yoluyla hat korumadan açarak başlatmaktır. Başlatma sinyalleri
Genel Açma sinyalleri olabilir veya yalnız Diferansiyel, Mesafe koruma Bölge 1 ve
Mesafe koruma Destekli trip koşulları olabilir. Bazı durumlarda, Yönlü
Topraklama arıza fonksiyonu Destekli açma, Otomatik Tekrar Kapama girişimine
bağlanabilir.
Başlangıcın kabul edilebilmesi ve yeni otomatik tekrar kapama döngüsünün
başlatılması için birkaç koşulun yerine gelmesi gereklidir. Bunlar tahsis edilmiş
girişlere bağlıdır. Bu girişler:
279
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
•
•
•
11.2.2.3
CBREADY, devre kesici tekrar kapama döngüsü için hazır, örneğin çalışma
tertibatı şarjlı.
CBPOS, hat arızası meydana geldiğinde ve başlatma uygulandığında CB’nin
kapalı olmasını sağlamak için.
INHIBIT sinyal girdisi yok, yani hiçbir kilitleme veya bastırma sinyali mevcut
değil. Başlatma kabul edildikten sonra, mandallanır ve dahili bir "Başlatıldı"
sinyali ayarlanır. "Önleme" sinyali gibi bazı olaylar tarafından kesilebilir.
Devre kesici açık bilgisiyle otomatik tekrar kapamayı başlatma
Bu fonksiyon kullanıcının otomatik tekrar kapatmayı koruma açma sinyalleri
yerine “Devre kesici açık” pozisyonundan başlatmasına olanak sunmaktadır Bu
başlatma modu ayar parametresi CBAçıkİleBaşla şöyle olduğunda seçilir.Açık. Bu
durumda tüm manuel tekrar kapamaların engellenmesi gerekir. Tipik olarak
CBYardContTürü=NormKapalı ayarı da yapılır ve CBPOS ve BAŞLAT girişlerine
bir NC tipi (normalde kapalı) devre kesici yardımcı kontak bağlanır. Sinyal “Devre
kesici kapalı”dan “Devre kesici açık”a değiştirildiğinde, bir otomatik tekrar
kapama başlatma darbesi yaratılır ve normal kontroller yapılarak fonksiyona
mandallanır. Ardından tekrar kapama dizisi normal olarak devam eder. Tekrar
kapamanın engellenmesi için manuel açma ve diğer fonksiyonlardan gelen
sinyallerin, ÖNLE girişine bağlanması gerekir.
11.2.2.4
Otomatik tekrar kapatıcının engellenmesi
Otomatik Tekrar Kapama girişimlerinin sadece kendi hattındaki geçici arızalarda
yapılması beklenir. Otomatik Tekrar Kapama aşağıdaki koşulların tümü için
engellenmelidir:
•
•
•
•
•
Gecikmeli Mesafe koruma bölgelerinden gelen açma
Artçı koruma fonksiyonlarından gelen açma
Kesici arıza fonksiyonundan gelen açma
Uzak uç Kesici arıza fonksiyonundan gelen araaçma
Bara koruma açması
Yukarıda benimsenen başlatma prensibine göre (Genel Açma veya yalnız Ani
açma), gecikmeli ve yedek bölgeler gerekmeyebilir. Ancak, yerel ve uzak kesici
arızası her zaman bağlı olmalıdır.
11.2.2.5
için otomatik tekrar kapama açma zamanının kontrolü
Üç faz otomatik tekrar kapama için açık kalma süreleri: t1 3Ph ile t5 3Ph arasıdır.
11.2.2.6
Uzun açma sinyali
Normal koşullar altında açma komutu arıza giderme nedeniyle hızlı olarak resetler.
Kullanıcı maksimum açma darbe süresi tAçma ayarını belirleyebilir. Uzun açma
sinyali tekrar kapama dizisini, ÖNLE sinyal girişi ile aynı şekilde kesintiye uğratır.
280
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
11.2.2.7
Maksimum tekrar kapama atımlarının sayısı
Bir otomatik tekrar kapama döngüsündeki maksimum tekrar kapama adımı sayısı
AtımSayısı parametresi seçilerek yapılır.
11.2.2.8
3-faz tekrar kapama, AtımNo ayarına göre bir ile beş adım arası.
Her türlü arızada, bir açma çalışması bir üç fazlı açma olarak yapılır. Yeniden
kapatma üç fazlıdır. Burada, otomatik tekrar kapama fonksiyonunun "Açık" ve
"Hazır" olduğu kabul edilmektedir. Kesici kapanır ve çalışma dişlisi hazırdır
(işletim enerjisi saklanır). BAŞLAT girişi alınır ve mühürlenir. READY çıkışı
resetlenir (hatalı olarak ayarlanır). ACTIVE çıkışı ayarlanır. 3 fazlı otomatik tekrar
kapama açma zamanı için zamanlayıcı başlatılır.
Otomatik tekrar kapama açık zaman zamanlayıcılarından herhangi biri
çalışmaktayken, INPROGR çıkışı aktifleştirilir. “Açık zaman” zamanlayıcısı
bittiğinde ilgili iç sinyal, diğer kontroller için ve devre kesiciye kapama komutu
vermesi için çıkış modülüne iletilir.
Bir devre kesici kapatma komutu verdiğinde bir toparlanma zamanlayıcısı tReclaim
başlatılır. Bu süre içerisinde açma olmazsa, otomatik tekrar kapama fonksiyonu
“Hazır” durumuna resetler ve ACTIVE sinyali resetlenir. Birinci tekrar kapama
atımı başarısız olduğunda, , seçilmesi durumunda 2. ila 5. tekrar kapatma bunu
takip eder.
11.2.2.9
Toparlanma zamanlayıcısını tekrar kapama
Toparlanma zamanlayıcısı tReclaim tekrar kapama komutunun verilmesinden
fonksiyonun resetlenmesine kadar geçen süreyi tanımlar. Bu süre içerisinde tekrar
bir açma oluşması halinde bu, birinci arızanın devamı olarak algılanabilir. Devre
kesici kapatma komutu verildiğinde toparlanma zamanlayıcısı başlatılır.
11.2.2.10
Geçici arıza
Tekrar kapama komutu verildikten sonra toparlanma zamanlayıcısı belirli bir süre
için çalışmaya devam eder. Bu süre içerisinde tekrar açma meydana gelmezse,
Otomatik Tekrar Kapama resetleyecektir. Devre kesici kapalı kalır ve çalışma
tertibatı tekrar şarj olur. CBPOS ve CBREADY giriş sinyalleri ayarlanacaktır
11.2.2.11
Kalıcı arıza ve tekrar kapama başarısız sinyali
Yeni bir açma oluşması ve yeni giriş sinyali BAŞLATMA veya TRSOTF
görüldüğünde, devre kesici kapatma komutu sonrasında BŞRSZ (başarısız
kapatma) çıkışı yüksek olarak ayarlanır. İlk atım için zamanlayıcı artık
başlatılamaz. Ayarlanmış olan tekrar kapatma atımı sayısına bağlı olarak, daha
sonraki atımlar gerçekleştirilebilir veya Tekrar kapama dizisi sonlandırılabilir.
Toparlanma zamanlayıcısının süresi dolduğunda Otomatik Tekrar Kapama
fonksiyonu resetlenir fakat devre kesici açık kalır. CBPOS girişi üzerinden “Devre
281
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
kesici kapalı” bilgisi eksiktir. Bu nedenle tekrar kapama fonksiyonu yeni bir tekrar
kapama döngüsüne hazır değildir.
Normal olarak UNSUCCL sinyali, son tekrar kapama atımı alındıktan sonra ve
otomatik tekrar kapama fonksiyonu engellendikten sonra görülür. Sinyal,
toparlanma süresinden sonra resetler. “Başarısız” sinyalinin verilmesi devre kesici
pozisyon girişine bağlı hale getirilebilir. Bu durumda UnsucClByCBChk
parametresi CBKontrol'e ayarlanmalı ve bir zamanlayıcı tUnsucCl da
ayarlanmalıdır. Eğer devre kesici kapatma komutuna tepki vermez ve kapanmaz
fakat açık kalırsa, UNSUCCL çıkışı tUnsucCl süresi sonunda yüksek olarak
ayarlanır. Başarısız çıkış, örneğin Çok Kesicili bir düzenlemede, ikinci kesicideki
otomatik tekrar kapatma fonksiyonunu iptal etmek için kullanılabilir. Ayrıca
operatör kilitlemeyi resetleyene kadar elle kapama için bir kilitleme oluşturabilir,
bunun için ayrılmış özel bölüme bakınız.
11.2.2.12
Kilitleme başlatma
Pek çok durumda, otomatik tekrar kapama girişimi başarısız olduğunda bir
kilitleme oluşturma zorunluluğu vardır. Bu işlem otomatik tekrar kapama
fonksiyonunun giriş ve çıkışlarına bağlı bir mantık üzerinden yapılır ve gerekli
olduğu durumunda İkili IO ile bağlanır. Bu mantığı uygulamanın pek çok yöntemi
vardır; manuel kapamanın IED içinde kilitleme tertibi olması, harici bir fiziki
kilitleme rölesinin bulunup bulunmadığı ve resetin bütünleşik olması veya iletişim
yoluyla yapılmış olması. Ayrıca, neyin kilitleme üreteceği konusunda da farklı
alternatifler vardır. Bazı soruların cevapları:
•
•
•
•
Yedek zaman gecikmeli açma kilitleme verir mi (normalde evet)
Arıza üzerine kapama yaparken kilitleme üretilir mi (çoğunlukla)
Otomatik tekrar kapama arızada KAPALI olduğunda, kilitleme üretilir mi
Kesici, otomatik tekrar kapama dizisi için yeterince çalıştırma gücüne sahip
olmadığında kilitleme üretilecek mi? (kapatma girişimi olmadığından
normalde hayır)
Şekil 137 ve 138, harici röle olarak bir kilitleme rölesi ile kapatma mantığının nasıl
tasarlanabileceği gösterilmiştir. Alternatif olarak senkronizasyon kontrolü
fonksiyonundan geçerek manuel kapama ile dahili olarak üretilen bir kilitleme
gösterilmektedir. Kilitleme mantığı örneği.
282
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
SMBRREC
BJ-TRIP
OR
ZCVPSOF-TRIP
INHIBIT
UNSUCCL
OR
Kilitleme
CCRBRF
RXMD1
11
TRBU
21
12
KAPAT KOMUTU
=IEC09000159=2=tr=Original.vsd
IEC09000159 V2 TR
Şekil 137:
BUAÇMA
ZCVPSOF-AÇMA
Harici bir kilitleme rölesi ile düzenlenmiş bir kilitleme.
SMBRREC
VEYA
ÖNLEM
E
BSRSZ
SMPPTRC
VE
YA
CLLÇIKIS
CCRBRF
TRBU
YAZILIM VEYA
IO RESET
MAN KAPAT
SMBRREC KAPAT
RESET KILITLEME RSTLÇIKIS
VE
YA
SESRSYN
OTO.
DURDURMA
MAN ENOK
VE
KAPAT KOMUTU
VE
YA
=IEC08000246=2=tr=Ori
ginal.vsd
IEC08000246 V2 TR
Şekil 138:
11.2.2.13
IED içerisinden geçen manuel kapama dahili mantığı ile
düzenlenmiş kilitleme
Tekrar kapama dizisinin otomatik olarak sürdürülmesi
Koruma fonksiyonlarından başlatma sinyalleri alınmasa bile, bununla birlikte
kesici halen kapalı değilse, SMBRREC fonksiyonu aşağıdaki tekrar kapama
adımlarını uygulayacak şekilde programlanabilir (eğer birden fazla adım
seçildiyse). Bu ise şu ayar parametresi ile yapılır OtoKont = Açık ve tAutoContWait
ve fonksiyonun yeni bir başlatma olmadan devam etmesi için gereken gecikme.
283
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
11.2.2.14
1MRK 506 329-UTR -
Isıl aşırı yük koruma otomatik tekrar kapama fonksiyonunun
bekletilmesi
THOLHOLD girişi (ısıl aşırı yük koruma tekrar kapamayı bekletiyor)
aktifleştirilirse, tekrar kapama fonksiyonunu beklemede tutar. Bu nedenle devre
kesiciye Otomatik Tekrar Kapama ve tekrar kapama komutu arasında önemli bir
gecikme bulunabilir. Zamanı ve ÖNLE girişine bastırma gönderen harici bir
mantık kullanılabilir. Bu giriş ayrıca Otomatik Tekrar Kapamayı daha uzun veya
daha kısa bir süre beklemede tutabilir.
11.2.3
Ayarlama kuralları
11.2.3.1
Yapılandırma
Sinyalleri yapılandırmak için PCM600 yapılandırma aracını kullanın.
Otomatik tekrar kapatıcı fonksiyon parametreleri yerel HMI veya Parametre Ayar
Aracı (PST) ile ayarlanır. Parametre Ayar Aracı PCM600 içindedir.
Giriş sinyalleri için öneriler
Varsayılan fabrika ayarlarının şekil 139.
ON ve OFF
Bu girişler, dış kontrol için ikili girişlere veya iletişim arayüz bloğuna bağlanabilir.
START
3 faz çalıştırma için otomatik tekrar kapayıcı (SMBRREC) fonksiyonunu başlatan
açma çıkış koruma fonksiyonuna bağlanmalıdır. Ayrıca, dış bir kontaktan
başlatılmak üzere ikili bir girişe de bağlanabilir. Başlatma kaynaklarının birleşimi
için mantıksal bir OR-geçidi kullanılabilir.
Eğer CBAçıkİkenBaşlat kullanılırsa, devre kesici Açık koşulu
START girişine de bağlanmalıdır.
INHIBIT
Bu girişe tekrar kapama döngüsünü kesintiye uğratan veya başlatmanın kabulünü
engelleyen sinyaller bağlanır. Bu tür sinyaller şönt reaktörüne bağlı bir hat
korumadan, transfer açma alımından, artçı koruma fonksiyonlarından, bara koruma
açmasından veya kesici arıza korumasından gelebilir. Devre kesici açık pozisyonu
SMBRRECbaşlatmak üzere ayarlandığında, manuel açıklık da buraya
bağlanmalıdır. Önleme genellikle IO aracılığıyla dış IED’lerden ve iç
fonksiyonlardan gelen sinyallerin kombinasyonudur. Bu kombinasyon için VEYA
geçidi kullanılır.
284
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
CBPOS ve CBREADY
Bunlar CB’den bilgi toplamak için ikili girişlere bağlanmalıdır. Eğer
CBYardKontTürü parametresi aşağıdaki gibi ayarlanır ise CBPOS girişi devre
kesici kapalı olarak yorumlanır NormAçık, bu varsayılan ayardır. CBYardKontTürü
ayarı NormKapalı yapılır ise, kesicideki üç çalıştırma tertibatında (tek kutupla
çalıştırılan kesiciler) bağlantı “Tüm kutuplar kapalı" (NO kontaklarının seri
bağlantısı) veya “En az bir kutup açık" (NC kontakların paralel bağlantısı) şeklinde
olmalıdır. “CB Ready” sinyali, Kapalı-Açık (CO), veya Açık-Kapalı-Açık (OCO)
olduğunda CB’nin tekrar kapamaya hazır olduğunu belirten sinyaldir. Eğer alınan
sinyal “CB şarjlı değil" veya “hazır değil" ise, CBREADY girişinin önüne bir
evirici yerleştirilebilir.
SYNC
Gerekli durumlarda iç senkron kontrol fonksiyonuna bağlanır. Ayrıca, dış bir
cihazdan senkronizasyon için ikili bir girişe de bağlanabilir. Eğer ne dış ne de iç bir
senkronizasyon veya enerjilendirme kontrolü gerekmiyorsa, kalıcı olarak yüksek
bir kaynağa bağlanabilir, TRUE. Üç faz atımları 1–5'in devam edebilmesi için
sinyal gerekir. .
TRSOTF
Bu “Arızaya Geçerek Açma" sinyalidir. Eğer çok atımlı Otomatik Tekrar Kapama
girişimleri kullanılıyorsa, bu genellikle hat korumanın “arızaya geç" çıkışına
bağlıdır. Giriş 2-5 atımlarını başlatır. Tek atımlık uygulamalar için, giriş FALSE
olarak ayarlanır.
THOLHOLD
“Termik aşırı yük koruma tekrar kapamayı bekletiyor" sinyali. Normalde FALSE
olarak ayarlıdır. Bu sadece ısıl içerik kabul edilebilir seviyeye, örneğin %70’e
indiğinde resetleyen bir ısıl aşırı yük koruma açma sinyaline bağlanabilir. Sinyal
yüksek olduğu sürece, ki bu hat sıcak demektir, Otomatik Tekrar Kapama
bekletilir. Sinyal resetlendiğinde tekrar kapama döngüsü devam eder. Bunun
önemli bir miktarda gecikmesi olduğuna dikkat ediniz. Bazı nedenlerden dolayı
Otomatik Tekrar Kapama adımı durdurulur ise giriş, başka amaçlar için de
kullanılabilir.
WAIT
Sıralı tekrar kapama sırasında “düşük öncelikli ünite" tekrar kapamasını durdurmak
için kullanılır. Aşağıdaki “Çok kesicili düzenleme önerileri”ne bakınız. Bu sinyal,
çok kesicili düzenlemelerde, ikinci kesici üzerindeki Otomatik Tekrar Kapamanın
WFMASTER çıkışından aktifleştirilir.
BLKON
3 faz çalıştırma için otomatik tekrar kapayıcı (SMBRREC) fonksiyonunun
engellenmesi için kullanılır, örneğin belirli servis koşulları ortaya çıktığında. Giriş
normalde FALSE olarak ayarlıdır. Kullanıldığında, engelleme BLOCKOFF ile
resetlenmelidir.
285
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
BLOCKOFF
BşrszKptİleEngel ayarı aşağıdaki şekilde yapılır ise başarısız bir Otomatik Tekrar
Kapama girişimi veya BLKON girişinin aktifleştirilmesi nedeniyle Engellenen
SMBRREC fonksiyonunun Engelini Kaldırmak için kullanılır Açık. Giriş normalde
FALSE olarak ayarlıdır.
RESET
Koşulu başlatmak üzere SMBRREC resetlenmek için kullanılır. Olası Isıl aşırı yük
Tutma vb. resetlenir. Pozisyonlar, Açık-Kapalı ayarları ayarlanan sürelerde
başlatılır ve kontrol edilir. Giriş normalde FALSE olarak ayarlıdır.
Çıkış sinyalleri için öneriler
Örnekler için lütfen şekil 139.
SETON
3-faz çalıştırma için Otomatik Tekrar Kapatıcı fonksiyonunun (SMBRREC) açık
olduğunu ve çalıştığını belirtir.
BLOCKED
SMRREC fonksiyonunun geçici veya kalıcı olarak engellendiğini belirtir.
ACTIVE
SMBRREC ’un başlangıçtan Toparlanma süresi sonuna kadar aktif olduğunu belirtir.
INPROGR
Dizinin başlangıçtan tekrar kapama komutuna kadar sürmekte olduğunu belirtir.
UNSUCCL
Başarısı tekrar kapamayı belirtir.
CLOSECB
Devre kesici kapama komutu için ikili çıkışa bağlayın.
READY
SMBRREC fonksiyonunun yeni ve komple bir tekrar kapama dizisine hazır
olduğunu belirtir. Bir hat korumanın bölge uzantısına bağlanabilir, bu eğer bölge
uzantısının menziline otomatik tekrar kapama gerekmeden önce erişilirse yapılır.
3PT1,-3PT2,-3PT3,-3PT4 ve -3PT5
Üç faz otomatik tekrar kapama atımları 1-5’in devam etmekte olduğunu belirtir. Bu
sinyaller devam eden sürecin göstergesi olarak veya kendi mantığı için kullanılabilir.
WFMASTER
Ana Birimden bekleme, sıralı tekrar kapama sırasında düşük öncelikli ünitelerin
tekrar kapamasını durdurmak için yüksek öncelikli ünitelerde kullanılır.
286
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Diğer çıkışlar
İhtiyaca göre diğer çıkışlar, gösterge, kesinti kayıt amaçlar için kullanılabilir.
BIO
BIO
INPUT
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
SMBRREC
ON
OFF
F BLKON
T
BLOCKOFF
INHIBIT
BLOCKED
SETON
INPROGR
ACTIVE
UNSUCCL
SUCCL
CBREADY
CBPOS
CLOSECB
F
PROTECTION
xxxx-TRIP
OUTPUT
RESET
READY
START
>1
ZCVPSOF-TRIP
ZQMPDIS--TRIP >1
3PT1
3PT2
3PT3
3PT4
3PT5
TRSOTF
F
SESRSYN-AUTOOK
F
F
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
THOLHOLD
SYNC
WAIT
RSTCOUNT
WFMASTER
IEC08000074_2_en.vsd
IEC08000074 V2 TR
Şekil 139:
11.2.3.2
Üç fazlı tekrar kapama fonksiyonunda I/O sinyal bağlantılarına örnek
Otomatik tekrar kapatıcı parametre ayarları
Çalışma
3 faz çalıştırma için Otomatik tekrar kapatıcı (SMBRREC) işleyişi aşağıdaki
şekilde ayarlanabilir: Açık ve Kapalı. Harici kontrol ayarı aşağıdaki şekilde
düzenleme yapmayı sağlar Açık veya Kapalı bu ise IO veya iletişim portu ile harici
bir anahtar kullanılarak yapılır.
AtımSayısı, Tekrar kapama atımlarının sayısı
Alt istasyonda, 1 atım çoğunlukla kullanılır. Çoğu durumda tek bir tekrar kapama
adımı yeterlidir çünkü ark arızalarının büyük çoğunluğu birinci tekrar kapama
atımından sonra kesilir. Güç sistemlerinde, çok daha farklı arıza türleri başka diğer
nedenlerden, örneğin rüzgardan meydana gelebilir ve daha yüksek sayıda tekrar
kapama girişimi (atımı) gerektirebilir.
287
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Otomatik tekrar kapama açık zaman, ölü zaman
Üç faz atım 1 gecikme: Üç fazlı Yüksek Hızlı Otomatik Tekrar Kapama (HSAR)
için, genel bir açılma süresi 400ms'dir. Nem, tuz, kirlilik gibi farklı yerel olgular
gerekli ölü zamanı etkileyebilir. Bazı kullanıcılar Gecikmeli Otomatik Tekrar
Kapama'yı (DAR) 10sn. veya daha uzun gecikmelerle kullanmaktadır. Tekrar
kapama atımı 2 ve muhtemelen bunu takip eden atımlar genellikle 30sn. veya daha
fazla ayarlanır. Devre kesici görev döngüsünün, seçilen ayarı yönetebileceği
kontrol edilmelidir. Ayar bazı durumlarda ülkelerin yasal düzenlemeleri tarafından
sınırlandırılabilir. Çoklu atımlarda, atım 2-5 ayarları, devre kesici görev döngüsü
süresinden daha uzun olmalıdır.
tSenk, Senkronizasyon kontrolğ için maksimum bekleme süresi
Zaman penceresi, çalışma zamanı ile ve senkronizasyon kontrol fonksiyonunun
diğer ayarları ile koordineli olmalıdır. Hat arızası sonrasında tekrar kapama
yapılırken, güç dalgalanması olasılığına da dikkat edilmelidir. Çok kısa süre
başarılı tekrar kapama olasılığını engelleyebilir.
Tipik ayar 2,0 s olabilir. Senkronizasyonun otomatik tekrar kapatıcı ile birlikte
kullanıldığı durumlarda, sürenin minimum frekans farkında kullanılmasını
sağlamak için 100-600s olarak ayarlanması gerekir.
tAçma, Uzun açma darbesi
Arıza giderildiğinde açma komutu ve otomatik tekrar kapama başlat sinyali
genellikle hızla resetlenir. Uzun süreli açma komutu devre kesicinin arızayı
giderememesiyle bağlantılı olabilir. Devre kesici tekrar kapatıldığında mevcut
açma sinyali varsa yeni bir açmaya neden olabilir. Otomatik tekrar kapama açık
zamanından daha uzun bir ayarda, bu özellik tekrar kapamayı etkilemez. Tipik bir
tAçma ayarı otomatik tekrar kapama açık süresinin kapatmak olabilir.
tÖnle, resetleme gecikmesini önler
Fonksiyonun güvenilir şekilde kesilmesi ve geçici olarak engellenmesi için tipik bir
ayar tÖnle= 5,0 saniyedir. tengelle aktifleştirildikten sonraki bu süre boyunca
fonksiyon engellenir.
tToparlanma, Toparlanma zamanı
Toparlanma zamanı, fonksiyonun orijinal durumuna geri resetleneceği zamanı
ayarlar. Bunun sonrasındaki hat arızası ve açma, yeni bir tekrar kapama döngüsünü
başlatacak bağımsız bir yeni durum olarak kabul edilir. Nominal devre kesici görev
döngü süresi olarak örneğin O-0,3sn CO- 3 dk. – CO alınabilir. Ancak, 3 dakika
(180 sn.) toparlanma süresi genellikle kritik değildir, çünkü arıza seviyeleri
çoğunlukla anma değerinden düşüktür ve kısa bir süre içerisinde yeni bir arıza
meydana gelme ihtimali ihmal edilebilir düzeydedir. Tipik bir zaman, arıza
düzeyine ve kesici görev döngüsüne bağlı olarak tToparlanmaReset = 60 veya 180
sn olabilir.
288
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
CBAçıkİkenBaşlat
Normal ayar şu şekilde olur Kapalı. Fonksiyon koruma açma sinyalleri ile
başlatıldığında kullanılır.
CBTakip
Normal ayar şudur CB'yi Takip Et = Kapalı. Ayar Açık olarak uzun gecikme süreli
tekrar kapama için kullanılabilir. Bunun amacı devre kesicinin “otomatik tekrar
kapama açık zamanı” sırasında, otomatik tekrar kapama fonksiyonu devre kesici
kapama komutunu vermeden önce, manuel olarak kapatılması durumunu
karşılamak içindir.
tCBKapalıMin
Tipik ayar 5,0 saniyedir. Eğer devre kesici en az bu minimum süre boyunca
kapatılmadıysa, tekrar kapama başlatma kabul edilmez.
CBYardKonTürü, CB yardımcı kontak türü
Kullanılan devre kesici yardımcı kontak ile uyuşmalıdır. A NormAçık kontağı
devre kesici kapalı konumdayken bir pozitif sinyal üretmek için önerilir.
CBHazırTürü, Devre kesici hazır sinyali türü
Bu seçim, devre kesici çalıştırma tertibatından alınabilecek performans ile
bağlantılıdır. Ayar OCO (Devre kesici bir Açık – Kapalı – Açık döngüsüne hazır)
olarak yapılmışsa, koşul yalnız tekrar kapama döngüsünün başlangıcında kontrol
edilir. Sinyal açmadan sonra kaybolur, ancak devre kesici C-O dizisini uygulamaya
devam edebilir. Seçim CO için (Devre kesici bir Açık – Kapalı döngüsüne hazır)
koşul, ayarlı olan otomatik tekrar kapama ölü zaman sonrasında da kontrol edilir.
Bu seçimin aldığı değer, öncelikle çok adımlı tekrar kapamalarda, devre kesicinin
adım 2 ve sonraki adımlarda C-O dizisine hazır olmasını sağlamak içindir. Tek
vurumlu tekrar kapama sırasında, OCO seçimi kullanılabilir. Kesici, görev
döngüsüne bağlı olarak, ilk açma sonrasında CO çalışması için birikmiş enerjiye
sahip olacaktır. (IEC 56 görev döngüsü O-0.3sn CO-3dkCO'dur).
tDarbe, Kesici kapatma komutu darbe süresi
Darbe, devre kesicinin güvenilir şekilde çalıştırılabilmesi için yeterince uzun
olmalıdır. Tipik bir ayar tDarbe=200 ms olabilir. Daha uzun bir darbe ayarı test
sırasında dinamik göstergeye olanak tanır, örneğin PCM600 Uygulama
Yapılandırma Aracı’nın (ACT) “Hata Ayıklama” modundayken.
BşrszClİleEngelle
Başarısız bir otomatik tekrar kapama girişiminin, Otomatik Tekrar Kapamayı
engelle olarak ayarlanıp ayarlanmayacağını belirtir. Kullanılıyorsa, giriş BLKOFF
başarısız bir Tekrar Kapama girişiminden sonra fonksiyonun engelini kaldıracak
şekilde yapılandırılmalıdır. Normal ayar Kapalı.
289
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
CBKontrolüneGöreBşrszKpt, Devre kesici kontrolüne göre başarısız
kapatma
Normal ayar CBKontrolüYok olur. “Otomatik tekrar kapama başarısız” olayı, son
tekrar kapama atımının ardından gelen toparlanma zamanı içerisindeki yeni bir
açma ile verilir. Devre kesicinin CBKAPAT kapama komutuna karşılık vermemesi
durumunda UNSUCCL (Başarısız kapama) sinyali alınmak istenirse
CBKontrolüneGöreBşrszKpt= Devre Kesici Kontrol olarak ayarlanabilir ve
tBşrszKpt örneğin 1,0 s olarak ayarlanır.
Öncelik ve zaman tAnaBirimiBekle
Tek devre kesici uygulamalarında Öncelik şöyle ayarlanır. Yok. Sıralı tekrar
kapamada, (baranın yanındaki) ilk devre kesici fonksiyonu şöyle ayarlanır Öncelik
= Yüksek ve ikinci devre kesici Öncelik = Düşük. İkinci devre kesici maksimum
bekleme zamanı, tAnaBirimiBekle, “otomatik tekrar kapama açma zamanı”ndan
daha uzun ayarlanır ve birinci devre kesicide senkron kontrolü için pay bırakılır.
Buradaki tipik ayar tAnaBirimiBekle=2sn olarak enerjilendirme tarafında yapılır ve
belki de senkron kontrolü, senkronlama tarafında 15 veya 300 saniye olarak yapılır.
OtoKont ve tOtoContBekl, Devre kesicinin ayar zamanında kapalı
olmaması halinde sonraki atım için otomatik devam
Normal ayar şöyle olur OtoKont = Kapalı. tOtoContBekleme değeri, OtoKont
aşağıdaki şekilde ayarlandığında SMBRREC tarafından kesicinin açık olup
olmadığını görmek için beklediği süredir. Açık. Normal olarak bu ayar
tOtoContBekleme= 2 sn olabilir.
11.3
1/3-faz çalıştırma STBRREC için otomatik tekrar
kapatıcı
11.3.1
Tanımlama
Fonksiyon Tanımı
1/3-faz çalıştırma için otomatik tekrar
kapatıcı
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
STBRREC
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
79
O->I
SYMBOL-L V1 TR
11.3.2
Uygulama
Otomatik tekrar kapama, bir güç sisteminde geçici hat arızası sonrasında servisin
restore edilmesi için kullanılan çok yerleşik bir yöntemdir. Hat arızalarının büyük
çoğunluğu, doğal geçici özellikteki ark atlamalarıdır. Hat koruma ve hat kesiciler
çalıştığında ve hattı kapattığında, ark iyonsuzlaşır ve gerilime dayanabilme
kapasitesini değişken oranda bir miktar geri kazanır. Bu nedenle enerjisiz ölü bir
290
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
sürenin olması kaçınılmazdır. Hatta servisin tekrar başlaması, hat kesicilerinin
otomatik olarak yeniden kapanmasıyla devam edebilir. Seçilecek ölü zaman, arkın
iyonsuzlaşması ve başarılı şekilde tekrar kapanması için yeterince uzun olmalıdır.
Resets
Resetlenir
Operates
Fault
Arıza
Resets
Resetlenir
Çalışma
Operate
zamanıtime
Operates
Çalışır
LineHat
protection
koruma
Arıza anıof fault
Instant
Her hat kesici, otomatik tekrar kapama ekipmanı veya fonksiyonu için, hattın “ölü
zamanı”, otomatik tekrar kapama zamanı kullanılarak belirlenir. İki hat ucunda eş
zamanlı olarak açma ve tekrar kapama meydana geldiğinde, otomatik tekrar
kapama açma zamanı yaklaşık olarak hattın “ölü zamanı”na eşittir. Eğer açık
zaman ve ölü zaman farklıysa, hat her iki uçtaki kesiciler açılana kadar enerjili
olarak kalır.
Çalışmatime
Operate
zamanı
Kapalı
Closed
Devre
Circuit
kesici
breaker
Açık
Open
Break
süresitime
Contact
Kontaklarclosed
kapalı
Kapatcommand
komutu
Close
Kesici için STBRREC
süresi
STBRREC
open timeaçma
for breaker
STBRREC
açma zam.
Set STBRREC
openayarla
time
Fault
Arızaduration
süresi
Top. süresi
Reclaim
time
Reclosing
Yen.
kap.
komutu
command
Start
Başlat
STBRREC
STBRREC
Oto. tekrar
Auto-reclosing
kap.
fonk.
function
AreSöndürücüler
extinguishers
Kontaklar
ayrı
Contacts
separated
Trip
command
Açma
komutu
Fault
Arızaduration
süresi
Kesme
Kapatma
Closing
süresi time
STBRREC
reset
Kesme
Break
süresitime
IEC10000223_1_en.vsd
IEC10000223 V1 TR
Şekil 140:
Kalıcı bir arızada tek atım otomatik tekrar kapama
Tek-faz açma ve tek-faz otomatik tekrar kapama, güç sistem çalıştırmada tek-faz
bir hat arızasının etkisini sınırlamanın bir yoludur. Özellikle yüksek gerilimlerde,
arızaların büyük çoğunluğu (yaklaşık %90'ı) tek faz türüdür. Sınırlı örgü veya
paralel yönlendirmeye sahip güç sistemlerinde sistem kararlılığını sağlamak için,
tek fazlı otomatik tekrar kapama önemli bir husustur. Tek fazlı ölü zaman boyunca,
sistem iki sağlıklı faz üzerinde yine de yükü iletme kapasitesine sahip olup, sistem
hala senkronize bir durumdadır. Her bir faz kesicinin bağımsız olarak hareket
etmesini gerektirir. Bu ise, daha yüksek iletim gerilimleri için geçerli bir durumdur.
Bir miktar daha uzun ölü zaman, yüksek hıza sahip üç fazlı tekrar kapama ile
karşılaştırıldığında tek fazlı tekrar kapama için gerekir. Bu ise, açılmamış fazlarda
gerilim ve akımdan gelen arıza arkı üzerindeki etkiden kaynaklanır.
291
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Güç sisteminin kullanılabilirliğini maksimum düzeye getirmek için, tek faz arızalar
boyunca tek kutuplu açma ve otomatik tekrar kapamayı ve çok fazlı arızalarda üç
kutuplu açma ve otomatik tekrar kapamayı seçmek mümkündür. Üç fazlı otomatik
tekrar kapama, senkronizasyon kontrolü ve enerjilendirme kontrol kullanılmadan
ve yine ölü hat ve ölü bara kontrolü yapılmadan gerçekleşebilir.
Tek kutuplu açıklık süresi boyunca, sıfır dizi akımı akışı ile sonuçlanan sistemde
eşit bir "seri" arıza vardır. Bu yüzden, rezidüel akım korumalarını (toprak arıza
koruma) tek kutuplu açma ve otomatik tekrar kapama fonksiyonu ile koordine
etmek gerekli olacaktır. Devre kesicilerin tek kutuplu çalıştırma cihazları ile
birlikte sağlanması durumunda ortaya çıkan "kutup uyuşmazlığı"na da (kutup
uyuşmazlığı) dikkat edilmesi gerekir. Bu kesiciler kutup uyuşmazlığı korumasını
gerektirir. Normal bir uyuşmazlık ortaya çıktığında, tek kutuplu otomatik tekrar
kapatıcı ile koordine edilmeli ve ölü zaman boyunca engellenmelidir. Alternatif
olarak, bunlar ayarlanmış tek faz ölü zamanından daha uzun bir açma zamanını
kullanmalıdır.
Her bir hat kesici ve otomatik tekrar kapama ekipmanı için “otomatik tekrar
kapama açık kalma süresi” ifadesi kullanılır. Bu, Otomatik Tekrar kapayıcı için ölü
zaman ayarıdır. İki hat ucunda eş zamanlı olarak açma ve tekrar kapama sırasında,
otomatik tekrar kapama açma zamanı yaklaşık olarak hattın “ölü zamanı”na eşittir.
Aksi takdirde bu iki zaman farklılık gösterebilir, çünkü bir hat ucunun diğer hat
ucundan daha yavaş açılması, hattın her iki ucu açılana kadar ölü olmayacağı
anlamına gelir.
Eğer arıza kalıcıysa, arızayı gidermek üzere yapılan tekrar kapama girişimi
sırasında hat koruma tekrar açar.
Her devre kesici (CB) için bir otomatik tekrar kapama fonksiyonu kullanılması
normal uygulamadır. Her hat ucunda bir devre kesici kullanıldığında, her hat ucu
için bir otomatik tekrar kapama fonksiyonu vardır. Eğer çifte hat korumada
otomatik tekrar kapama fonksiyonları eklenmişse, ki bunun anlamı her devre kesici
için iki otomatik kapama fonksiyonu demektir, tekrar kapama komutlarının
koordinasyon altında yapılmasına dikkat edilmelidir. 1 1/2 kesicili, çift kesicili ve
kare bara düzeninde, her hat ucunda iki devre kesici çalıştırılır. Her devre kesici
için bir otomatik tekrar kapama fonksiyonu önerilir. Böylesi düzenlenmiş iki devre
kesicinin sıralı olarak tekrar kapatılması, otomatik tekrar kapama fonksiyonu
içindeki öncelik devresi ile yapılabilir. Kalıcı arıza durumunda birinci devre
kesicinin tekrar kapamasının başarısız olması halinde ikinci devre kesicinin tekrar
kapaması iptal edilir ve sonucunda güç sistemi üzerindeki stres sınırlı kalır.
Kesicinin otomatik tekrar kapatıcıya bağlı olmasının bir diğer avantajı, kesicinin
diziden önce kapanmasını, kesicinin otomatik tekrar kapama sırasına
hazırlanmasını vb. kontrol etmenin çok daha basitleşmesidir.
Otomatik tekrar kapama fonksiyonu, çeşitli tek atımlıdan çok atımlı tekrar kapama
programlarına kadar, tek faz ve/veya üç faz otomatik tekrar kapama
gerçekleştirmek için seçilebilir.
Güç iletim sistemlerinde, tek ve/veya üç faz, tek atım Otomatik Tekrar Kapama
yapılması çok sık kullanılan bir uygulamadır. Alt iletim ve Dağıtım sistemlerinde
292
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
açma ve otomatik tekrar kapama genellikle üç fazdır. Ancak, otomatik tekrar
kapamanın modu değişebilir. Tek atımlı ve çok atımlı kullanılabilir. Birinci atımda
kısa bir gecikme HSAR, veya daha uzun bir gecikme DAR olabilir. İkinci ve ondan
sonraki tekrar kapama atımları nispeten daha uzun olabilir. Çoklu atım
kullanıldığında, ölü zaman kesicinin görev döngüsü kapasitesiyle harmonize
olmalıdır.
Otomatik tekrar kapama genellikle hat koruma tarafından, özellikle de bu
korumanın anlık açılmasıyla başlatılır. Otomatik tekrar kapama fonksiyonu, kalıcı
arızaları tespit eden bazı korumalar çalışıyorsa önlenebilir (engellenebilir); örneğin
şönt reaktörü, kablo veya bara çalıyor ise. Özel hattı dışında arızalar gösteren
yedek koruma bölgeleri de otomatik tekrar kapamayı bastırmak üzere bağlanabilir.
Bir arıza üzerine devre kesici kapatılırken ve hatta enerji verilirken (SOTF)
otomatik tekrar kapama teşebbüsünde bulunulmamalıdır; bunun istisnası, atım 2
vb.’nin SOTF’de başlatılacağı çoklu atımlardır Benzer şekilde, arıza oluştuğunda
kapatılmayan, çok kesicili bir bara düzenlemesindeki bir devre kesici, Otomatik
Tekrar Kapama fonksiyonu çalıştırılarak kapatılmamalıdır. Otomatik Tekrar
Kapama sıklıkla, senkronizasyonkontrolü ve ölü hat veya ölü bara kontrolünden
alınan bir serbest bırakma koşulu ile kombine edilir. Kalıcı arıza nedeniyle
Otomatik Tekrar Kapama turbo jeneratör grupları üzerindeki gerilimi sınırlamak
için, senkron kontrolü ile otomatik tekrar kapamayı, enerji santrallerine yakın hat
terminallerinde kombinasyon halinde düzenlenebilir ve enerjilendirme girişimini
enerji santralinden en uzak tarafta yapabilir ve enerjilendirme başarılı olursa
senkron kontrol yerel uçta yapabilir.
İletim koruma sistemleri genellikle alt bölümlere ayrılmıştır ve iki adet yedek
koruma IED’sine sahiptir. Bu tür sistemlerde genellikle otomatik tekrar kapama alt
sistemlerin yalnız bir tanesinde yapılır çünkü gerekli olan arızanın giderilmesidir.
Otomatik tekrar kapatıcının hizmet dışı olması nedeniyle kapama yapılmaması
önemli bir sorun olarak görülmez. Eğer aynı kesici üzerinde iki adet otomatik
tekrar kapatıcı varsa, uygulama dikkatle kontrol edilmelidir ve normal olarak bir
tanesi ana birim olmalı ve diğer otomatik tekrar kapatıcının çalışması durumunda
bunu bastırmak üzere bağlanmış olmalıdır. Bu önleme, örneğin çalışmakta olan
STBRREC (79) üzerinden yapılabilir.
Tek ve/veya üç faz otomatik tekrar kapama dikkate alındığında, açmanın her
halükarda üç faz olacağı çeşitli durumlar vardır. Bazı uygulama örnekleri şunlardır:
Tek ve/veya üç faz otomatik tekrar kapama dikkate alındığında, açmanın her
halükarda üç faz olacağı çeşitli durumlar vardır. Bazı uygulama örnekleri şunlardır:
•
•
•
•
Ölü zaman boyunca arıza diğer faza sıçradığında, gelişen arıza. Diğer iki faz,
açılmalı ve bir üç fazlı ölü zaman ve otomatik tekrar kapatma başlatılmalıdır
Kalıcı arıza
Üç faz ölü zaman boyunca arıza
Otomatik tekrar kapama servis dışı veya devre kesici bir otomatik tekrar
kapama için hazır değil
293
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Üç fazlı açmayı hazırla ise, daha sonra açmayı üç faz olarak değiştirmek için
kullanılır. Bu sinyal otomatik tekrar kapayıcı ile oluşturulmalı ve ayrıca açma
fonksiyon bloğuna bağlı olmalı ve ayrıca ortak bir otomatik tekrar kapatıcı iki alt
sistem için sağlandığında IO ile IED dışında da bağlanmalıdır. Alternatif bir 1 Faz
açma için hazırla da sağlanır ve otomatik tekrar kapama diğer başka bir alt sistem
ile paylaşıldığında bir alternatif olarak kullanılabilir. Bu ise arızasız bir bağlantı
sağlar. Böylece, otomatik tekrar kapamada IED içerisindeki bir arıza diğer alt
sistemlerin bir üç fazlı açma başlatacağı anlamına gelir.
Kalıcı bir arıza, hat koruma arızayı gidermek üzere tekrar kapandığında, tekrar
açılmasına neden olabilir.
Otomatik tekrar kapama fonksiyonu bir dizi parametrenin ayarlanmasına izin verir.
Örnekler:
•
•
•
11.3.2.1
otomatik tekrar kapama atımlarının sayısı
otomatik tekrar kapama programı
her atım için otomatik tekrar kapama açık kalma zamanı (ölü zaman).
Otomatik tekrar kapama çalıştırma Kapalı ve Açık
Otomatik tekrar kapamanın çalıştırılması KAPALI ve AÇIK parametrelerinin
ayarlanmasıyla ve dış kontrol ile yapılır. Parametre Çalışma = Kapalı, veya Açık
fonksiyonu OFF ve ON olarak ayarlar. Ayarda Çalışma=DışCtrl= Kapalı ve Açık
kontrol giriş sinyal darbeleri ile yapılır, örneğin kontrol sistemi veya ikili girişten
(ve diğer sistemlerden).
Fonksiyon şu şekilde ayarlandığında Açık ve çalışır durumda (Akım kesici kapalı
ve Akım kesici Hazır gibi diğer koşullar yerine getirildiğinde), fonksiyon bir
yeniden kapamayı başlatmaya hazır olduğunda SETON çıkışı aktifleştirilir (yüksek).
11.3.2.2
Tekrar kapama çevriminin başlaması için otomatik tekrar kapama ve
koşulları başlat
Tekrar kapama döngüsü veya dizisi başlatmanın normal yolu, HIZLAN girişine
sinyal uygulama yoluyla hat korumadan açarak başlatmaktır. Başlatma sinyalleri
Genel Açma sinyalleri olabilir veya yalnız Diferansiyel, Mesafe koruma Bölge 1 ve
Mesafe koruma Destekli trip koşulları olabilir. Bazı durumlarda, Yönlü
Topraklama arıza fonksiyonu Destekli açma, Otomatik Tekrar Kapama girişimine
bağlanabilir.
Başlatmanın kabul edilebilmesi ve yeni otomatik tekrar kapama döngüsünün
başlatılması için birkaç koşulun yerine gelmesi gereklidir. Bunlar tahsis edilmiş
girişlere bağlıdır. Bu girişler:
294
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
•
•
•
11.3.2.3
CBREADY, CB tekrar kapama döngüsü için hazır, örneğin çalışma tertibatı şarjlı
CBPOS, hat arızası meydana geldiğinde ve başlatma uygulandığında CB’nin
kapalı olmasını sağlamak için.
ENGELLE sinyal girdisi yok, yani hiçbir kilitleme veya bastırma sinyali
mevcut değil. Başlatma kabul edildikten sonra, mandallanır ve dahili bir
Started sinyali ayarlanır. Inhibit sinyali gibi bazı olaylar tarafından kesilebilir.
Devre kesici açma bilgisinden otomatik tekrar kapamayı başlat
Bu fonksiyon kullanıcının otomatik tekrar kapatmayı koruma açma sinyalleri
yerine “Devre kesici açık” pozisyonundan başlatmasına olanak sunmaktadır Bu
başlatma modu ayar parametresi CBAçıkİleBaşla şöyle olduğunda seçilir.Açık. Bu
durumda tüm manuel tekrar kapamaların engellenmesi gerekir. Tipik olarak
CBAuxContType=NormaldeKapalı ayarı da yapılır ve CBPOS ve BAŞLATMA
girişlerine bir NC tipi (normalde kapalı devre kesici yedek kontak bağlanır. Sinyal
“Devre kesici kapalı”dan “Devre kesici açık”a değiştirildiğinde, bir otomatik tekrar
kapama başlatma darbesi yaratılır ve normal kontroller yapılarak fonksiyona
mandallanır. Ardından tekrar kapama dizisi normal olarak devam eder. Tekrar
kapamanın engellenmesi için manuel açma ve diğer fonksiyonlardan gelen
sinyallerin, INHIBIT girişine bağlanması gerekir.
11.3.2.4
Otomatik tekrar kapatıcının engellenmesi
Otomatik Tekrar Kapama girişimlerinin sadece kendi hattındaki geçici arızalarda
yapılması beklenir. Otomatik Tekrar Kapama aşağıdaki koşulların tümü için
engellenmelidir:
•
•
•
•
•
Gecikmeli Mesafe koruma bölgelerinden gelen açma
Artçı koruma fonksiyonlarından gelen açma
Kesici arıza fonksiyonundan gelen açma
Uzak uç Kesici arıza fonksiyonundan gelen araaçma
Bara koruma açması
Yukarıda benimsenen başlatma prensibine göre (Genel Açma veya yalnız Ani
açma), gecikmeli ve yedek bölgeler gerekmeyebilir. Ancak, yerel ve uzak kesici
arızası her zaman bağlı olmalıdır.
11.3.2.5
Atım 1 için otomatik tekrar kapama açma zamanının kontrolü
Dört adede kadar farklı zaman ayarı birinci atım için ve bir uzatma süresi
kullanılabilir. Tek, iki ve üç faz otomatik tekrar kapama açma zamanı için ayrı
ayarlar vardır, t1 1Ph, t1 3Ph. Herhangi bir özel giriş sinyali girilmemiş ve tek faz
tekrar kapama ile birlikte otomatik tekrar kapama seçilmiş ise otomatik tekrar
kapama açma zamanı t1 1Ph kullanılacaktır. Başlatma ile TR3P sinyal girişi etkin
hale getirildiğinde, üç faz tekrar kapama için otomatik tekrar kapama açma zamanı
kullanılır.
295
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Bir otomatik tekrar kapama açma zamanı uzatma gecikmesi tUzatılmış t1 normal
atım 1 gecikmesine eklenebilir. Müsaadeli hat koruma koruması için iletişim kanalı
kaybolursa kullanıma geçmesi planlanmaktadır. Böyle bir durumda, hattın her iki
ucunda arıza gidermede ciddi bir zaman farklılığı olabilir. Daha uzun bir "otomatik
tekrar kapama açma zamanı" kullanışlı olabilir. Uzatma zamanı şu ayar parametresi
ile kontrol edilir, Uzatılmış t1 = Açık ve PLCLOST girişi.
11.3.2.6
Uzun açma sinyali
Normal koşullar altında açma komutu arıza giderme nedeniyle hızlı olarak resetler.
Kullanıcı, maksimum açma darbe süresi tAçma ayarını belirleyebilir. Açma
sinyalleri uzun olduğunda otomatik tekrar kapama tUzatılmış t1 tarafından uzatılır.
Eğer şu şekilde ise Uzatılmış t1 = Kapalı, uzun bir açma sinyali tekrar kapama
dizisini, ÖNLE girişine gelen bir sinyal ile aynı şekilde kesintiye uğratır.
11.3.2.7
Tekrar kapama programları
Bir otomatik tekrar kapama döngüsündeki maksimum tekrar kapama atım sayısı
AtımSayısı parametresi seçilerek yapılır. İlk tekrar kapama atımında kullanılan
tekrar kapama türü İlkAtım parametresi ile ayarlanır. İlk alternatif üç fazlı tekrar
kapamadır. Diğer alternatifler çeşitli tek faz veya çift faz tekrar kapamayı içerir.
Genellikle, herhangi bir iki faz açma düzenlenmez ve herhangi bir iki faz tekrar
kapama olmaz.
Bu karar ayrıca, 3Ph,1/3Phayarının seçildiği açma fonksiyon bloğunda (TR) da
verilir.
11.3.2.8
İlkAtım=3ph (tek 3 faz atımı için normal ayar)
3 faz tekrar kapama, AtımSayısı ayarına göre bir ila beş atım arası. Üç fazlı açma
PREP3P çıkışı her zaman için (yüksek) ayarlanır. Her türlü arızada, bir açma
çalışması bir üç fazlı açma olarak yapılır. Yeniden kapatma, aşağıda açıklanan
1/3ph modundaki gibi bir üç fazlı Yeniden Kapatma gibidir. Tüm sinyaller,
engellemeler, önlemeler, zamanlayıcılar, gereksinimler v.s. İlkAtım=1/3ph için
aynıdır .
11.3.2.9
3 faz tekrar kapama, NoOfShots ayarına göre bir ila beş atım arası
Seçilmesi durumunda, 1-faz veya 3-faz ilk atımdan sonra 3-faz tekrar kapama
atımları gelir. Burada, otomatik tekrar kapama fonksiyonunun "Açık" ve "Hazır"
olduğu kabul edilmektedir. Kesici kapanır ve çalışma dişlisi hazırdır (işletim
enerjisi saklanır). BAŞLATMA girişi alınır ve mühürlenir. HAZIR çıkışı resetlenir
(hatalı olarak ayarlanır). AKTİF çıkışı ayarlanır.
296
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
•
•
TR3P düşük ise (1-faz açma): 1 faz tekrar kapama açma zamanı için
zamanlayıcı başlatılır ve 1PT1 çıkışı (1 faz yeniden kapatma devam
ediyorken) aktif hale getirilir. 1 faz açma aralığı boyunca, kutup uyumsuzluk
açmasını ve topraklama arıza korumasını bastırmak için kullanılabilir. •
TR3P yüksekse (3-faz açma): 3 faz otomatik tekrar kapama açma zamanı, t1
3Ph veya t1 3PhHS başlatılır ve 3PT1 çıkışı (3 fazlı otomatik tekrar kapama
adımı 1 devam ediyorken) ayarlanır.
Otomatik tekrar kapama açık zaman zamanlayıcılarından herhangi biri
çalışmaktayken, INPROGR çıkışı aktifleştirilir. “Açık zaman” zamanlayıcısı
bittiğinde ilgili iç sinyal, diğer kontroller için ve devre kesiciye kapama komutu
vermesi için çıkış modülüne iletilir.
CB kapatma komutu düzenlendiğinde, çıkış hazırlık 3 faz açma ayarlanır. Bir CB
kapatma komutu verdiğinde bir toparlanma zamanlayıcısı tReclaim başlatılır. Bu
süre içerisinde açma olmazsa, otomatik tekrar kapama fonksiyonu “Hazır”
durumuna resetler ve AKTİF sinyali resetlenir. Birinci tekrar kapama adımı
başarısız olduğunda, 3 fazlı bir açma başlatılır ve 3 fazlı bir tekrar kapama,
seçilmesi durumunda bunu takip eder.
11.3.2.10
İlkAtım=1ph ilk atımda 1-faz tekrar kapama
1 fazlı tekrar kapama girişimi, seçilmesi durumunda 3 fazlı tekrar kapama ile takip
edebilir. Birinci açma 3 fazlı bir açma ise, otomatik tekrar kapama engellenir. 1
fazlı açma olması durumunda çalışma, yukarıda tarif edilen örnek program modu
1/3ph'taki gibidir. Birinci tekrar kapama adımı başarısız olduğunda, 3 fazlı bir
açma başlatılır ve 3 fazlı bir tekrar kapama, seçilmesi durumunda bunu takip eder.
Maksimum dört adede kadar atım yapılabilir (AtımSayısı parametresine göre). 3 faz
açma durumunda (TR2P düşük ve TR3P yüksek) otomatik tekrar kapama
engellenir ve hiçbir tekrar kapama gerçekleşmez.
11.3.2.11
İlkAtım=1ph + 1*3ph Birinci atımda 1-fazlı veya 3-fazlı tekrar kapama
1 faz açmada, çalışma işlemi yukarıda tarif edildiği gibidir. Birinci tekrar kapama
atımı başarısız olduğunda, 3 faz bir açma başlatılır ve seçilmesi durumunda 3 faz
bir tekrar kapama bunu takip eder. 3-fazlı açmada, çalışma yukarıda tarif edildiği
gibidir. Bununla birlikte, birinci tekrar kapama adımı başarısız olduğunda, 3-fazlı
bir açma komutu düzenlenir ve otomatik tekrar kapama bloke edilir. Herhangi bir
atım gerçekleşmez! 1*3ph, "3 fazlı tekrar kapamada sadece bir atım” olarak
anlaşılmalıdır.
11.3.2.12
İlkAtım=1ph + 1*2/3ph Birinci atımda 1 faz, 2 faz veya 3 faz tekrar
kapama
297
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
1 faz açmada, çalışma işlemi yukarıda tarif edildiği gibidir. Birinci tekrar kapama
atımı başarısız olduğunda, 3 faz bir açma başlatılır ve seçilmesi durumunda 3 faz
bir tekrar kapama bunu takip eder. 3 faz açmada, çalışma yukarıdakine benzerdir.
Bununla birlikte, birinci tekrar kapama atımı başarısız olduğunda, 3 faz bir açma
başlatılır ve otomatik tekrar kapama engellenir. Herhangi bir atım gerçekleşmez!
“1*3ph”,"3 fazlı tekrar kapamada sadece bir atım” olarak anlaşılmalıdır.
Belirlenen sayıda tekrar kapama atımı yapıldıktan sonra, ayarlanmış "toparlanma
süresi" sırasında, yeni bir tekrar kapama döngüsünün başlatılması engellenir.
11.3.2.13
Gelişen arıza
Gelişen bir arıza tek faz açmaya götüren tek bir faz olarak başlar ve daha sonra
arıza başka bir faz'a yayılır. İkinci arıza ise daha sonra üç faz açma ile giderilir.
Otomatik Tekrar Kapama fonksiyonu ise, herhangi bir üç fazlı sinyal (TR3P)
olmaksızın ilk olarak bir açma ve başlatma (BAŞLATMA) sinyali alır. Otomatik
Tekrar Kapama fonksiyonu, programlanması durumunda tek bir faz yeniden
kapatmayı başlatır. Gelişen arıza gidermede, yeni bir BAŞLATMA sinyali ve üç
faz açma bilgisi TR3P olacaktır. Tek faz tekrar kapama dizisi daha sonra duracak
ve zamanlayıcı t1 3Ph yerine üç faz için tekrar kapama sıfırdan başlayacaktır.
Alternatif tekrar kapama modu olarak seçildiğinde, dizi üç faz tekrar kapama dizisi
olarak devam edecektir.
Tek faz olabilecek ikinci arıza üç faz olarak açılır çünkü IED'deki açma modülünün
(TR) gelişen arıza zamanlayıcısı vardır. Bu da ikinci arızanın her zaman üç faz
olarak açılmasını sağlar. Rölelerin bu fonksiyonu içermediği diğer röle türleri için,
PREP3PH çıkışı üç faz açma için diğer alt sistemi hazırlamak üzere kullanılır.
Gelişen arıza durumları için bu sinyal ilk açma resetlendikten sonra kısa bir sürede
aktifleştirilir ve böylece yeni açmaların üç faz olması sağlanır.
11.3.2.14
Toparlanma zamanlayıcısını tekrar kapama
Toparlanma zamanlayıcısı tReclaim tekrar kapama komutunun verilmesinden
fonksiyonun resetlenmesine kadar geçen süreyi tanımlar. Bu süre içerisinde tekrar
bir açma oluşması halinde bu, birinci arızanın devamı olarak algılanabilir. Devre
kesici kapatma komutu verildiğinde toparlanma zamanlayıcısı başlatılır.
11.3.2.15
Geçici arıza
Tekrar kapama komutu verildikten sonra toparlanma zamanlayıcısı belirli bir süre
için çalışmaya devam eder. Bu süre içerisinde tekrar açma meydana gelmezse,
tToparlanma, Otomatik Tekrar Kapama resetleyecektir. Devre kesici kapalı kalır
ve çalışma tertibatı tekrar şarj olur. CBPOS ve CBREADY giriş sinyalleri
ayarlanacaktır
298
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
11.3.2.16
Kalıcı arıza ve tekrar kapama başarısız sinyali
Yeni bir açma oluşması ve yeni giriş sinyali BAŞLATMA veya TRSOTF
görüldüğünde, devre kesici kapatma komutu sonrasında UNSUCCL (başarısız
kapatma) çıkışı yüksek olarak ayarlanır. İlk atım için zamanlayıcı artık
başlatılamaz. Ayarlanmış olan tekrar kapatma atımı sayısına bağlı olarak, daha
sonraki atımlar gerçekleştirilebilir veya Tekrar kapama dizisi sonlandırılabilir.
Toparlanma zamanlayıcısının süresi dolduğunda Otomatik Tekrar Kapama
fonksiyonu resetlenir fakat devre kesici açık kalır. CBPOS girişi üzerinden “Devre
kesici kapalı” bilgisi eksiktir. Bu nedenle tekrar kapama fonksiyonu yeni bir tekrar
kapama döngüsüne hazır değildir.
Normal olarak UNSUCCL sinyali, son tekrar kapama atımı alındıktan sonra ve
otomatik tekrar kapama fonksiyonu engellendikten sonra görülür. Sinyal,
toparlanma toparlanma süresinden sonra resetler. “Başarısız” sinyalinin verilmesi
devre kesici pozisyon girişine bağlı hale getirilebilir. UnsucClByCBChk
parametresi sonrasında şöyle ayarlanmalıdır Devre Kesici Kontrol, ve bir
zamanlayıcı tUnsucCl de ayarlanmalıdır. Eğer devre kesici kapatma komutuna
tepki vermez ve kapanmaz fakat açık kalırsa, UNSUCCL çıkışı tUnsucCl süresi
sonunda yüksek olarak ayarlanır. Başarısız çıkış, örneğin Çok Kesicili bir
düzenlemede, ikinci kesicideki otomatik tekrar kapatma fonksiyonunu iptal etmek
için kullanılabilir. Ayrıca operatör kilitlemeyi resetleyene kadar elle kapama için
bir kilitleme oluşturabilir, bunun için ayrılmış özel bölüme bakınız.
11.3.2.17
Kilitleme başlatma
Pek çok durumda, Otomatik Tekrar Kapama girişimi başarısız olduğunda bir
Kilitleme üretme zorunluluğu vardır. Bu işlem otomatik tekrar kapama
fonksiyonunun giriş ve çıkışlarına bağlı bir mantık üzerinden yapılır ve gerekli
olduğu gibi İkili IO'ya bağlanır. Bu mantığı uygulamanın pek çok yöntemi vardır;
manuel kapamanın IED içinde kilitleme tertibi olması, harici bir fiziki kilitleme
rölesinin bulunup bulunmadığı ve resetin bütünleşik olması veya iletişim yoluyla
yapılmış olması.
Ayrıca, neyin kilitleme üreteceği konusunda da farklı alternatifler vardır. Bazı
örnek soruların cevapları:
•
•
•
•
Yedek zaman gecikmeli açma kilitleme verir mi (normalde evet)
Arıza üzerine kapama yaparken kilitleme üretilir mi (çoğunlukla)
Otomatik tekrar kapama arıza KAPALI olduğunda Kilitleme üretilir mi
Kesici, Otomatik Tekrar Kapama dizisi için yeterince çalıştırma gücüne sahip
olmadığında Kilitleme üretilecek mi? (kapatma girişimi olmadığından
normalde hayır)
Şekil 141 ve şekil 142 çizimlerinde, Senkronizasyon kontrol fonksiyonundan geçen
manuel kapatmaya sahip, alternatif olarak içten oluşturulan Kilitlemeli bir dış röle
olarak Kilitleme röleli bir kapatma Kilitleme mantığının nasıl tasarlanabileceği
gösterilmiştir. Harici bir kilitleme rölesi ile düzenlenmiş bir kilitleme.
299
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
STBRREC
BJ-TRIP
ZCVPSOF-TRIP
OR
INHIBIT
UNSUCCL
SMBO
OR
Kilitleme
RXMD1
11
CCRBRF
TRBU
21
12
MAIN ZAK CLOSE
KAPAT KOMUTU
=IEC10000264=1=tr=Original.vsd
IEC10000264 V1 TR
Şekil 141:
Harici bir Kilitleme rölesi ile düzenlenmiş bir Kilitleme
STBRREC
BU-TRIP
ZCVPSOF-TRIP
OR
INHIBIT
UNSUCCL
STPPTRC
OR
SETLKOUT
CLLKOUT
CSPBRF
TRBU
SOFTWARE
OR IO RESET
RESET LOCK-OUT
RSTLOUT
MAN CLOSE
STBRREC CLOSE
OR
AND
SESRSYN
AUTO STOP
MAN ENOK
KAPAT KOMUTU
OR
=IEC10000265=1=tr=Original.vsd
IEC10000265 V1 TR
Şekil 142:
11.3.2.18
IED içerisinden geçen manuel kapama dahili mantığı ile
düzenlenmiş kilitleme
Tekrar kapama dizisinin otomatik olarak sürdürülmesi
Koruma fonksiyonlarından başlatma sinyalleri alınmadıysa bile, ancak kesici halen
kapalı değilse, otomatik tekrar kapama fonksiyonu aşağıdaki tekrar kapama
atımlarını uygulayacak şekilde programlanabilir (eğer seçildiyse). Bu, şu ayar
parametreleri ile yapılır, OtoKont =Açık ve fonksiyonun yeni bir başlatma olmadan
devam etmesi için gereken gecikmeye tOtoKontBekle.
300
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
11.3.2.19
Isıl aşırı yük koruma otomatik tekrar kapama fonksiyonunun
bekletilmesi
THOLHOLD girişi (ısıl aşırı yük koruma tekrar kapamayı bekletiyor)
aktifleştirilirse, tekrar kapama fonksiyonunu beklemede tutar. Bu nedenle devre
kesiciye Otomatik Tekrar Kapama ve tekrar kapama komutu arasında önemli bir
gecikme bulunabilir. Zamanı ve ÖNLEME girişine bastırma gönderen harici bir
mantık kullanılabilir. Bu giriş ayrıca Otomatik Tekrar Kapamayı daha uzun veya
daha kısa bir süre beklemede tutabilir.
11.3.3
Ayarlama kuralları
11.3.3.1
Yapılandırma
Sinyalleri yapılandırmak için PCM600 yapılandırma aracını kullanın.
1/3-faz çalıştırması için otomatik tekrar kapatıcı fonksiyon parametreleri yerel
HMI veya Parametre Ayar Aracı (PST) ile ayarlanır. Parametre Ayar Aracı
PCM600 içindedir.
11.3.3.2
Giriş sinyalleri için öneriler
Lütfen 143 şeklinde verilen örneğe bakınız. Bu şekil çıkış sinyalleri için de geçerlidir.
301
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
BIO
BIO
INPUT
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
STBRREC
ON
OFF
F BLKON
T
BLOCKOFF
INHIBIT
CBREADY
CBPOS
BLOCKED
SETON
INPROGR
ACTIVE
UNSUCCL
SUCCL
CLOSECB
F
PROTECTION
xxxx-TRIP
OUTPUT
RESET
START
>1
ZCVPSOF-TRIP
ZQDPDIS or ZMOPDIS--TRIP >1
TRSOTF
F
SESRSYN-AUTOOK
F
F
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
xx
THOLHOLD
READY
1PT1
3PT1
3PT2
3PT3
3PT4
3PT5
SYNC
WAIT
RSTCOUNT
WFMASTER
=IEC10000253=1=tr=Original.vsd
IEC10000253 V1 TR
Şekil 143:
Bağlantı diyagramı, Üç fazlı tekrar kapama fonksiyonunda G/Ç
sinyal bağlantılarına örnekler
ON ve OFF
Bu girişler, dış kontrol için ikili girişlere veya iletişim arayüz bloğuna bağlanabilir.
BAŞLATMA
Bu, otomatik tekrar kapama fonksiyonunu başlatan açma çıkış koruma
fonksiyonuna bağlanmalıdır. Ayrıca, dış bir kontaktan başlatılmak üzere ikili bir
girişe de bağlanabilir. Başlatma kaynaklarının birleşimi için mantıksal bir VEYAgeçidi kullanılabilir.
StartByCBOpen kullanılırsa, CB Açık koşulu BAŞLATMA girişine
de bağlanmalıdır.
INHIBIT
Tekrar kapama çevrimini yorumlayacak veya başlatmanın kabul edilmesini
önleyecek sinyaller bu girişe bağlanır. Bu tür sinyaller şönt reaktörüne bağlı bir hat
korumadan, transfer açma almasından, artçı koruma fonksiyonlarından, bara
koruma açmasından veya kesici arıza korumasından gelebilir. CB açık pozisyonu
302
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Otomatik Tekrar Kapamayı başlatmak üzere ayarlandığında, manüel açıklık da
buraya bağlanmalıdır. Önleme genellikle IO aracılığıyla dış IED’lerden ve iç
fonksiyonlardan gelen sinyallerin kombinasyonudur. Bu kombinasyon için VEYA
geçidi kullanılır.
CBPOS ve CBREADY
Bunlar CB’den bilgi toplamak için ikili girişlere bağlanmalıdır. Eğer
CBAuxContType parametresi aşağıdaki gibi ayarlanır ise CBPOS girişi CB Kapalı
olarak yorumlanır NormAçık, bu varsayılan ayardır. CBAuxContTyp ayarı aşağıdaki
gibi yapılır ise, kesicideki üç çalıştırma tertibatında (tek kutupla çalıştırılan
kesiciler) bağlantı “Tüm kutuplar kapalı" (NO kontaklarının seri bağlantısı) veya
“En az bir kutup açık" (NC kontakların paralel bağlantısı) şeklinde olmalıdır
NormKapalı. “CB hazır" sinyali, Kapalı-Açık (CO), veya Açık-Kapalı-Açık (OCO)
olduğunda CB’nin tekrar kapamaya hazır olduğunu belirten sinyaldir. Eğer alınan
sinyal “CB şarjlı değil veya “hazır değil" ise, CBREADY girişinin önüne bir evirici
yerleştirilebilir.
SYNC
Gerekli durumlarda iç senkron kontrol fonksiyonuna bağlanır. Ayrıca,dış bir
cihazdan senkronizasyon için ikili bir girişe de bağlanabilir. Eğer ne dış ne de iç bir
senkronizasyon veya enerjilendirme kontrolü gerekmiyorsa, kalıcı olarak yüksek
bir kaynağa bağlanabilir, DOĞRU. Üç faz atımları 1–5'in devam edebilmesi için
sinyal gerekir. .
TRSOTF
Bu “Arızaya Geçerek Açma" sinyalidir. Eğer çok adımlı Otomatik Tekrar Kapama
girişimleri kullanılıyorsa, bu genellikle hat korumanın “arızaya geç" çıkışına
bağlıdır. Giriş 2-5 atımlarını başlatır. Tek atımlık uygulamalar için, giriş YANLIŞ
olarak ayarlanır.
THOLHOLD
“Termik aşırı yük koruma tekrar kapamayı bekletiyor" sinyali. Normalde YANLIŞ
olarak ayarlıdır. Bu sadece termik içerik kabul edilebilir seviyeye, örneğin %70’e
indiğinde resetleyen bir ısıl aşırı yük koruma açma sinyaline bağlanabilir. Sinyal
yüksek olduğu sürece, ki bu hat sıcak demektir, Otomatik Tekrar Kapama
bekletilir. Sinyal resetlendiğinde tekrar kapama döngüsü devam eder. Bunun
önemli bir miktarda gecikmesi olduğuna dikkat ediniz. Bazı nedenlerden dolayı
Otomatik Tekrar Kapama adımı durdurulur ise giriş, başka amaçlar için de
kullanılabilir.
WAIT
Sıralı tekrar kapama sırasında “düşük öncelikli ünite" tekrar kapamasını durdurmak
için kullanılır. Aşağıdaki “Çok kesicili düzenleme önerileri”ne bakınız. Bu sinyal,
çok kesicili düzenlemelerde, ikinci kesici üzerindeki Otomatik Tekrar Kapamanın
WFMASTER çıkışından aktifleştirilir.
303
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
BLKON
Otomatik tekrar kapama fonksiyonunun engellenmesi için kullanılır, örneğin belirli
servis koşulları ortaya çıktığında. Giriş normalde YANLIŞ olarak ayarlıdır.
Kullanıldığında, engelleme ENGELLEMEKAPALI ile resetlenmelidir.
BLOCKOFF
BlockByUnsucCl ayarı şu şekilde yapılır ise başarısız bir Otomatik Tekrar Kapama
girişimi veya BLKON girişinin aktifleştirilmesi nedeniyle ENGELLENEN
Otomatik Tekrar Kapama fonksiyonunun Engelini Kaldırmak için kullanılır Açık.
Giriş normalde YANLIŞ olarak ayarlıdır.
RESET
Koşulu başlatmak için Otomatik Tekrar Kapamayı Resetlemekte kullanılır. Olası
ısıl aşırı yük Tutma vb. resetlenir. Konumlar, ayarlar Açık-Kapalı ve benzeri
ayarlama süreleriyle birlikte başlatılıp kontrol edilecektir. Giriş normalde YANLIŞ
olarak ayarlıdır.
Çıkış sinyalleri için öneriler
SETON
Otomatik tekrar kapama fonksiyonunun AÇIK olduğunu ve çalışır durumda
olduğunu belirtir.
BLOCKED
Otomatik tekrar kapama fonksiyonunun geçici veya kalıcı olarak engellendiğini
belirtir.
ACTIVE
SMBRREC ’un başlangıçtan topralama zamanının sonuna kadar aktif olduğunu
belirtir.
INPROGR
Dizinin başlangıçtan tekrar kapama komutuna kadar sürmekte olduğunu belirtir.
UNSUCCL
Başarısı tekrar kapamayı belirtir.
CLOSECB
Devre kesici kapama komutu için ikili çıkışa bağlayın.
READY
Otomatik tekrar kapama fonksiyonunun, yeni ve komple bir tekrar kapama dizisine
hazır olduğunu belirtir. Bir hat korumanın bölge uzantısına bağlanabilir, bu eğer
bölge uzantısının menziline otomatik tekrar kapama gerekmeden önce erişilirse
yapılır.
304
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
1PT1
1-fazlı otomatik tekrar kapamanın devam ettiğini gösterir. 1-fazlı açık aralık
boyunca, bir topraklama arızasını ve/veya kutup uyuşmazlığı fonksiyonunu geçici
olarak engellemek için kullanılır
3PT1, 3PT2, 3PT3, 3PT4 ve 3PT5
Üç faz otomatik tekrar kapama atımları 1–5’in devam etmekte olduğunu belirtir.
Bu sinyaller devam eden sürecin göstergesi olarak veya kendi mantığı için
kullanılabilir.
PREP3P
Üç faz açma hazırlama, gelen bir açmayı genellikle üç-faz açma olacak şekilde
zorlaması için açma engellemeye bağlanır. Eğer fonksiyon tek- veya iki-faz tekrar
kapama yapamaz ise açma üç-faz olmalıdır.
WFMASTER
Ana Birimden bekleme, sıralı tekrar kapama sırasında düşük öncelikli ünitelerin
tekrar kapamasını durdurmak için yüksek öncelikli ünitelerde kullanılır.
Diğer çıkışlar
Gösterge, kesinti kayıt ve bu gibi amaçlar için diğer çıkışlar bağlanabilir.
11.3.3.3
STBRREC - Otomatik tekrar kapatıcı parametre ayarları
Otomatik tekrar kapatıcı parametre ayarları
Çalışma
1/3 faz çalıştırma için Otomatik tekrar kapatıcı (STBRREC, 79) işleyişi aşağıdaki
şekilde ayarlanabilir: Açık ve Kapalı. Ayarlar bunun açılmasını mümkün kılar Açık
veya Kapalı bu ise IO veya iletişim portu ile harici bir anahtar kullanılarak yapılır.
AtımSayısı, Tekrar kapama atımlarının sayısı
Güçte en sık aktarım 1 atımı kullanılır. Çoğu durumda tek bir tekrar kapama adımı
yeterlidir çünkü ark arızalarının büyük çoğunluğu birinci tekrar kapama atımından
sonra kesilir. Güç sistemlerinde, çok daha farklı arıza türleri başka diğer
nedenlerden, örneğin rüzgardan meydana gelebilir ve daha yüksek sayıda tekrar
kapama girişimi (atımı) gerektirebilir.
Birinci atım ve tekrar kapama programı
Tekrar kapama programlarının seçiminde altı farklı olasılık vardır. Farklı arıza
türleri için kullanılan tekrar kapama türü, güç sistem yapılandırmasına, kullanıcı
uygulamalarına ve tercihlerine bağlıdır. Devre kesiciler sadece üç-faz çalışmasına
sahip olduğunda üç-faz tekrar kapama seçilmelidir. Bu genellikle alt iletim ve
dağıtım hatları olduğunda geçerlidir. Her tür arıza için üç faz açma ve tekrar
kapama, tümüyle örgülü güç sistemlerinde de geniş ölçekte kabul edilmektedir. Az
305
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
miktarda paralel devreye sahip iletim sistemlerinde, tek fazlı arıza için tek fazlı
tekrar kapama, servis ve sistem kararlılığını muhafaza etmek için cazip bir
alternatiftir.
Otomatik tekrar kapama açık zaman, ölü zaman
Üç faz atım 1 gecikme: Üç faz Yüksek Hızlı Otomatik Tekrar Kapama (HSAR)
için, genel bir açılma süresi 400 msn'dir. Nem, tuz, kirlilik gibi farklı yerel olgular
gerekli ölü zamanı etkileyebilir. Bazı kullanıcılar Gecikmeli Otomatik Tekrar
Kapama'yı (DAR) 10 sn. veya daha uzun gecikmelerle kullanmaktadır. Tekrar
kapama atımı 2 ve muhtemelen bunu takip eden atımlar genellikle 30 sn'ye veya
daha fazla süreye ayarlanır. Devre kesici görev döngüsünün, seçilen ayarı
yönetebileceği kontrol edilmelidir. Ayar bazı durumlarda ülkelerin yasal
düzenlemeleri tarafından sınırlandırılabilir. Çoklu atımlarda, atım 2-5 ayarları,
devre kesici görev döngüsü süresinden daha uzun olmalıdır.
Uzatılmış t1 ve tUzatılmış t1
Atım 1 için uzatılmış otomatik tekrar kapama açma zamanı.
Müsaadeli (katı olmayan) bir hat koruma planında bulunan iletişim bağlantısı (örn.
kuranportör (PLC) bağlantısı) her zaman kullanılabilir olmayabilir. Kaybolması
durumunda, hattın bir ucunda gecikmiş bir açma ile sonuçlanabilir. PLCLOST
girişinin ve ayar parametrelerinin kullanımı ile, böyle bir durumda otomatik tekrar
kapama açma zamanını uzatma olasılığı vardır. Böyle bir durumda tipik ayar şöyle
olacaktır: Uzatılmış t1 = Açık ve tUzatılmış t1 = 0,5 sn.
tAçma, Uzun açma darbesi
Arıza giderildiğinde açma komutu ve otomatik tekrar kapama başlat sinyali
genellikle hızla resetlenir. Uzun süreli açma komutu devre kesicinin arızayı
giderememesiyle bağlantılı olabilir. Devre kesici tekrar kapatıldığında mevcut
açma sinyali varsa yeni bir açmaya neden olabilir. Ayar Uzatılmış t1 = Kapalı veya
Açık açma/başlatma darbesi (tAçma ayar zamanından daha uzun) ya tekrar
kapamayı engelleyecektir ya da otomatik tekrar kapama açma zamanını
uzatacaktır. Otomatik tekrar kapama açık zamanından daha uzun bir ayarda, bu
özellik tekrar kapamayı etkilemez. Tipik bir tAçma ayarı otomatik tekrar kapama
açık süresinin kapatmak olabilir.
tÖnle, resetleme gecikmesini önler
Fonksiyonun güvenilir şekilde kesilmesi ve geçici olarak engellenmesi için tipik bir
ayar tÖnle= 5,0 saniyedir. tÖnle aktifleştirildikten sonraki bu süre boyunca
fonksiyon engellenir.
tToparlanma, Toparlanma
Toparlanma zamanı, fonksiyonun orijinal durumuna geri resetleneceği zamanı
ayarlar. Bunun sonrasındaki hat arızası ve açma, yeni bir tekrar kapama döngüsü
çevrimli bağımsız bir yeni durum olarak kabul edilir. Nominal devre kesici görev
döngü süresi olarak örneğin O-0.3sn. CO- 3 dk. – CO alınabilir. Ancak, 3 dakika
(180 sn.) toparlanma süresi genellikle kritik değildir, çünkü arıza seviyeleri
306
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
çoğunlukla anma değerinden düşüktür ve kısa bir süre içerisinde yeni bir arıza
meydana gelme ihtimali ihmal edilebilir düzeydedir. Arıza seviyesine ve kesici
görev döngüsüne bağlı olarak tipik bir süre, tToparlanma = 60 veya 180 sn olabilir.
CBAçıkİkenBaşlat
Normal ayar şu şekilde olur Kapalı. Fonksiyon koruma açma sinyalleri ile
başlatıldığında kullanılır CB'yi Takip Et = Kapalı. CB'yi Takip Et = Açık.
CB'yi Takip et
Normal ayar şudur CB'yi Takip Et = Kapalı. Ayar Açık olarak uzun gecikme süreli
tekrar kapama için kullanılabilir. Bunun amacı devre kesicinin “otomatik tekrar
kapama açık zamanı” sırasında, otomatik tekrar kapama fonksiyonu devre kesici
kapama komutunu vermeden önce, manuel olarak kapatılması durumunu
karşılamak içindir.
tCBKapalıMin
Tipik ayar 5,0 saniyedir. Eğer devre kesici en az bu minimum süre boyunca
kapatılmadıysa, tekrar kapama başlatma kabul edilmez.
CBYardKonTürü, CB yardımcı kontak türü
Kullanılan devre kesici yardımcı kontak ile uyuşmalıdır. A NormAçık kontağı
devre kesici kapalı konumdayken bir pozitif sinyal üretmek için önerilir.
CBHazırTürü, Devre kesici hazır sinyali türü
Bu seçim, devre kesici çalıştırma tertibatından alınabilecek performans ile
bağlantılıdır. Ayar OCO (Devre kesici bir Açık – Kapalı – Açık döngüsüne hazır)
olarak yapılmışsa, koşul yalnız tekrar kapama döngüsünün başlangıcında kontrol
edilir. Sinyal açmadan sonra kaybolur, ancak devre kesici C-O dizisini uygulamaya
devam edebilir. Seçim CO için (Devre kesici bir Açık – Kapalı döngüsüne hazır)
koşul, ayarlı olan otomatik tekrar kapama ölü zaman sonrasında da kontrol edilir.
Bu seçimin aldığı değer, öncelikle çok adımlı tekrar kapamalarda, devre kesicinin
adım 2 ve sonraki adımlarda C-O dizisine hazır olmasını sağlamak içindir. Tek
vurumlu tekrar kapama sırasında, OCO seçimi kullanılabilir. Kesici, görev
döngüsüne bağlı olarak, ilk açma sonrasında CO çalışması için birikmiş enerjiye
sahip olacaktır. (IEC 56 görev döngüsü O-0.3snCO-3dkCO).
tDarbe, Kesici kapatma komutu darbe süresi
Darbe, devre kesicinin güvenilir şekilde çalıştırılabilmesi için yeterince uzun
olmalıdır. Tipik bir ayar tDarbe=200 msn şeklinde olabilir. Daha uzun bir darbe
ayarı test sırasında dinamik göstergeye olanak tanır, örneğin PCM600 Uygulama
Yapılandırma Aracı’nın (ACT) “hata ayıklama” modundayken.
BşrszClİleEngelle
Başarısız bir Otomatik Tekrar Kapama girişiminin, Otomatik Tekrar Kapamayı
Engellenmiş olarak ayarlayıp ayarlayamayacağını belirtir. Eğer kullanılıyorsa,
307
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
BLKOFF girişleri başarısız bir Tekrar Kapama girişiminden sonra fonksiyonun
bloğunu kaldıracak şekilde yapılandırılmalıdır. Normal ayar Kapalı.
UnsucClByCBKontrol, Devre kesici kontrolü ile başarısız kapama
Normal ayar CBKontrolüYok olur. “Otomatik tekrar kapama başarısız” olay
hakkında karar, en son tekrar kapama atımının ardından gelen toparlanma zamanı
içerisindeki yeni bir açma ile verilir. Devre kesicinin KAPALICB kapama
komutuna karşılık vermemesi durumunda UNSUCCL (Başarısız kapama) sinyali
almak istenir ise UnsucClByCBkontrol şöyle ayarlanabilir = Devre kesici kontrol
ve tUnsucCl'yi örnek olarak şöyle ayarlayın 1,0 sn.
Öncelik ve zaman tAnaBirimiBekle
Tek devre kesici uygulamalarında Öncelik = Hiçbiri olarak ayarlanır. Sıralı tekrar
kapamada birinci, yani bara yakınındaki devre kesicinin fonksiyonu, Öncelik =
Yüksek olarak ayarlanır ve ikinci devre kesici öncelik = düşük olarak ayarlanır.
İkinci devre kesicinin maksimum bekleme zamanı tWaitForMaster, “otomatik
tekrar kapama açma zamanı”ndan daha uzun ayarlanır ve birinci devre kesicideki
senkron kontrol için pay bırakılır. tWaitForMaster için tipik ayar =2sn.
OtoKont ve tOtoContBekl, Devre kesicinin ayar zamanında kapalı
olmaması halinde sonraki atım için otomatik devam
Normal ayar AutoCont = Kapalı. tAutoContWait değeri, SMBRREC 'un kesicinin
açık olup olmadığını görmek için beklediği süredir; bu da AutoContaşağıdaki
şekilde ayarlandığında olur Açık. Normal olarak, bu ayar tAutoContWait =2 sn.
11.4
Aygıt kontrolü
11.4.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
11.4.2
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
Fider bölmesi kontrolü
QCBAY
-
-
Yerel uzak
LOCREM
-
-
Yerel uzak kontrolü
LOCREMCTRL
-
-
Uygulama
Aygıt kontrolü bir bölme içindeki devre kesicilerin, ayırıcıların ve topraklama
şalterlerinin kontrolünü ve denetimini gerçekleştiren bir fonksiyondur.
Fonksiyonun çalışmasına; kilitlenme, senkron kontrolü, operatör yeri seçimi ve
harici ve dahili engellemeler gibi diğer fonksiyonların koşullarının
değerlendirilmesine göre izin verilir veya verilmez.
308
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Tüm aygıt kontrol fonksiyonu bu üründe yer almaz ve aşağıdaki
bilgi operatör yerinin seçimi için QCBAY, LOCREM ve
LOCREMCTRL kullanımı için prensibin anlaşılması için dahil edilir.
Şekil 144, aygıt kontrolü fonksiyonunun komut aldığı yerlerin genel görünümünü
göstermektedir. Bir aygıta, Kontrol Merkezi'nden (CC), trafo merkezi HMI'ından
veya IED ön taraftaki yerel HMI'dan komut gönderilebilir.
cc
Istasyon HMI
GW
Yerel
HMI
Trafo
merkezi
barasi
Yerel
HMI
Yerel
HMI
IED
Aygit
Kontrolü
IED
Aygit
Kontrolü
IED
Aygit
Kontrolü
I/O
I/O
I/O
kesici ayirici topraklama salteri
=IEC08000227=1
=tr=Original.vsd
IEC08000227 V1 TR
Şekil 144:
Aygıt kontrolü fonksiyonlarının genel görünümü
Aygıt kontrolü fonksiyonundaki özellikler:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Birincil aygıtların çalıştırılması
Yüksek güvenlik sağlamak için Seç-Çalıştır prensibi
Eş zamanlı çalışmayı önlemek için seçme fonksiyonu
Operatör yerinin seçimi ve denetimi
Komut denetimi
Çalışma engelleme/engel açma
Konum göstergelerinin güncellemesini engelleme/engel açma
Konum göstergelerinin yerini değiştirme
Kilitlenme fonksiyonlarının geçersiz kılınması
Senkron kontrolü
İşlem sayacı
Orta konumun bastırılması
309
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Aygıt kontrolü fonksiyonu aşağıdaki şekilde tanımlanmış bir dizi fonksiyon bloğu
aracılığıyla gerçekleşir:
•
•
•
•
•
•
•
•
Şalter kontrol birimi SCSWI
Devre kesici SXCBR
Devre şalteri SXSWI
Konum değerlendirmesi POS_EVAL
Seçim serbest bırakma SELGGIO
Bölme kontrolü QCBAY
Yerel uzak LOCREM
Yerel uzak kontrolü LOCREMCTRL
SCSWI, SXCBR, QCBAY ve SXSWI parametreleri IEC 61850'ye göre mantık
düğümleridir. Bu fonksiyon blokları arasındaki sinyal akışı şekil 145 çiziminde
görülmektedir. Şekil 145 çiziminde Mantıksal düğüm kilitlenme (SCILO)
kilitlenme için mantıksal düğümdür.
Kontrol işlemi yerel IED HMI üzerinden gerçekleştirilebilir. Eğer yönetici
kullanıcıları UMT aracı ile tanımladıysa bu durumda yerel/uzak şalteri yetki
kontrolü altındadır. Öyle değilse, varsayılan (fabrika çıkışı) kullanıcı, oturum
açmadan yerel IED HMI üzerinden kontrol işlemleri yapabilecek olan
SuperUser'dır. Yerel/uzak şalterinin varsayılan konumu uzaktır.
310
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
IEC 61850
QCBAY
-QB1
SCSWI
SXCBR
-QA1
SCILO
SCSWI
-QB9
SXSWI
SCILO
IEC09000338-1-en.vsd
IEC09000338 V1 EN
Şekil 145:
Aygıt kontrolü fonksiyon blokları arasındaki sinyal akışı
IEC 61850 iletişiminin her zaman için ikili girişler üzerinde
önceliği vardır (örn. ikili girişler üzerindeki engelleme komutu IEC
61850 üzerindeki komutları önlemeyecektir.
Bölme kontrolü (QCBAY)
Bölme kontrolü (QCBAY) bölme için operatör yeri seçimini yönetmek için
kullanılır. Fonksiyon, ya Uzak'tan (örneğin, kontrol merkezinden veya trafo
merkezi HMI'dan) veya Yerel'den (IED'deki yerel HMI'dan) ya da hepsinden
(Yerel'den veya Uzak'tan) olmak üzere iki farklı konumdan çalıştırmaya izin verir.
Yerel/Uzak şalter konumu Kapalı'ya da ayarlanabilir, böylece hiç bir operatör yeri
seçilmemiş olur, yani ne yerelden ne de uzaktan çalıştırma gerçekleşmez.
QCBAY ayrıca bir bölme içerisindeki farklı aygıtlara dağıtılabilecek engelleme
fonksiyonları sağlar. Bunlar iki farklı engelleme alternatifidir:
•
•
Konumların güncellemesini engelleme
Komutları engelleme
311
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
Fonksiyonun IEC 61850 standardında tanımlanmış karşılık gelen bir işlevselliği
yoktur, bu ise bu fonksiyonun satıcıya özgü bir mantık düğümü olarak eklendiğini
gösterir.
11.4.3
Modüller arası
Aygıt kontrol fonksiyonuna sahip tipik bir bölme aşağıda açıklanan mantık
düğümlerinin veya fonksiyonlarının bir bileşiminden oluşur:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Şalter kontrolörü (SCSWI) tüm çalışmaları bir aygıt için başlatır,
anahtarlamayı gerçekleştirir ve belli bir düzeyde aygıt sürücüsü için arayüz
görevi yapar. Konumun kontrolünün yanı konum yönetimini de içerir.
Devre kesici (SXCBR) aygıt kontrol fonksiyonunun devre kesicisinin
arayüzüdür.
Devre şalteri (SXSWI) aygıt kontrolü fonksiyonu için ayırıcının veya
topraklama şalterinin süreç arayüzüdür.
Bölme kontrolü (QCBAY), operatör yeri seçimi ve tüm bölme kilitlemesi gibi
aygıtların bara düzeyindeki fonksiyonlarını gerçekleştirir.
Bu fonksiyon (SELGGIO) baranın ayrılması ile ilgilidir.
Dört kademe aşırı akım koruma (OC4PTOC) kesiciyi açar.
Koruma açma mantığı (SMPPTRC) bir veya daha fazla koruma
fonksiyonunun "açma" çıkışlarını SXCBR'ye aktarılmak üzere ortak bir
"açma" işlemine bağlar.
Otomatik tekrar kapatıcı (SMBRREC) açılmış bir kesiciyi birtakım
yapılandırılabilir koşullara göre otomatik olarak kapatma olanaklarına sahiptir.
Kilitlenme mantık düğümü (SCILO), SCSWI'ya şalt sahası topolojisine bağlı
olarak çalışmaya izin verilip verilmediğine dair bilgi sağlar. Kilitlenme
koşulları ayrı mantıkla değerlendirilir ve SCILO'ya bağlanır.
Senkron kontrolü, enerjilendirme kontrolü ve senkronlama (SESRSYN), ön
tanımlı anahtarlama koşullarına (senkron) sahip bir açık kesicinin her iki
tarafından gelen gerilim fazörü farkını hesaplar ve karşılaştırır. Ayrıca bir
tarafın ölü (enerjilendirme kontrol) olması durumu da söz konusudur.
Genel Otomatik Süreç Kontrolü (GAPC) mantık düğümü, operatör ile sistem
arasındaki etkileşimi azaltan otomatik bir fonksiyondur. Tek komut ile
operatör, bir süreç nesnesinin (örneğin bir hattın) olası baralardan birine
bağlanmasıyla sonuçlanacak bir dizi başlatabilir.
Bu fonksiyonlar arasındaki etkileşimin genel görünümü aşağıdaki şekil 146
örneğinde gösterilmektedir.
312
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
OC4PTOC
SMPPTRC
(Aşırı akım)
(Açma mantığı)
SESRSYN
(Senkron kontrol)
Açma
QCBAY
(Bölme
kontrolü)
Operatör yeri
seçimi
Seçili
Ayrılmış
SELGGIO
(Ayırma)
SCSWI
(Anahtarlama
kontrolü)
SXCBR
(Devre kesici)
Seçili
Kapat CB
Etk.
aç
SMBRREC
(Otomatik
tekrar
kapatıcı)
Aç kmt
Kapat kmt
Etk.
kapat
SMBRREC Başlat
Senkron kontrol
Tmm
Konum
I/O
Diğer
bölmelerd
en konum
SCILO
(Kilitleme tertibi)
Kilitleme
fonks.
bloğu
(LN değil)
Açma röl.
Kapatma röl.
Açma röl.
Kapatma röl.
Konum
SCILO
(Kilitleme tertibi)
Açmayı Kapatmayı
etkinl.
etkinl.
Ayrılmış
Aç kmt
SCSWI
(Anahtarlama
kontrolü)
Kapat kmt
SXSWI
(Ayırıcı)
Konum
I/O
IEC09000207_1_en.vsd
IEC09000207 V1 TR
Şekil 146:
11.4.4
Tipik bir bölmede fonksiyonlar arası etkileşimlerin örnek genel
görünümü
Ayarlama kuralları
Aygıt kontrolü fonksiyonunun ayar parametreleri yerel HMI veya PCM600
üzerinden yapılır.
313
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
11.4.4.1
1MRK 506 329-UTR -
Bölme kontrolü (QCBAY)
TümPSTOGeçerli parametresi Öncelik yokolarak ayarlandığında, yerel ve uzak
birimden gelen tüm düzenleyiciler herhangi bir öncelik olmadan kabul edilir.
11.5
Fonksiyon seçimi ve LHMI sunumu için mantık
rotasyon anahtarı SLGGIO
11.5.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Fonksiyon seçimi ve LHMI sunumu için
mantık rotasyon anahtarı
11.5.2
IEC 61850
tanımlama
SLGGIO
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Fonksiyon seçimi için mantık rotasyon anahtarı ve LHMI sunum fonksiyonu
(SLGGIO) (veya ayrıca bilindiği üzere seçici anahtar fonksiyon bloğu) kullanılarak
donanım çoklu konum seçici anahtarı tarafından verilene benzer şekilde seçici
anahtar işlevselliği elde edilir. Donanım seçici anahtarları, farklı fonksiyonları
önceden ayarlanmış değerlere göre çalıştırmak için hizmet kuruluşları tarafından
yaygın şekilde kullanılır. Ancak, donanım anahtarları bakım gerektirmesi, sistem
güvenilirliğini azaltması ve çok sayıda satın alma gerektirmesinden dolayı bazı
sorunlar yaratabilmektedir. Sanal seçici anahtarları tüm bu sorunları ortadan kaldırır.
SLGGIO fonksiyon bloğunun iki çalışma girişi (YUKARI ve AŞAĞI), bir
engelleme girişi (ENGELLE) ve bir operatör konum girişi (PSTO) vardır.
SLGGIO fonksiyonu, IED ikili girişlerle yerel HMI’den aktifleştirilebileceği gibi
harici kaynaklardan da (anahtarlar) aktifleştirilebilir. Ayrıca uzaktan da işletilebilir
(örn. trafodaki bilgisayardan). SWPOSN bir tam sayı değer çıkışıdır ve gerçek
çıkış sayısını verir. Anahtar üzerindeki konumlar ayarlardan belirlenebileceği için
(bakınız aşağıdaki bilgi), ayarlar ile yapılandırma ayarları arasında koordinasyon
sırasında dikkatli olunması gerekir (örneğin, konum sayısı ayarlarda x olarak
yapılırsa, yapılandırmadaki bloktan sadece ilk x adet çıkış kullanılabilir olacaktır).
Ayrıca (YUKARI veya AŞAĞI) darbelerinin frekansları şu ayardan düşük
olmalıdır. tDarbe.
Yerel HMI'dan çalışma seçim veya gösterge düğmeleri ile yapılır (32 konum).
Tipik uygulamalar şunlardır: Çalışma modlarının seçimi örn. Otomatik tekrar
kapama, Enerjilendirme kontrolü, Toprak arıza koruması (IN,UN). Çıkış tam
sayısı, yapılandırmada kullanmak için konumu boolean olarak verecek Tam Sayı
İkili fonksiyon bloğuna bağlanabilir.
314
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
11.5.3
Ayarlama kuralları
Fonksiyon seçimi için mantık rotasyon anahtarı ve LHMI sunumu (SLGGIO) için
aşağıdaki ayarlar kullanılabilir:
Çalışma: Fonksiyonun çalışmasını ayarlar Açık veya Kapalı.
NrPoz: Anahtardaki konum adedini ayarlar (maks. 32) Bu ayar, son konumdan ilk
konuma değiştirildiğinde anahtarın davranışını etkiler.
ÇıkışTürü: Sürekli veya Darbeli.
tDarbe: Darbeli çıkış olması durumunda, darbenin uzunluğunu (saniye cinsinden)
verir.
tGecikme: YUKARI ve AŞAĞI aktivasyon sinyali pozitif ön ve çıkış aktivasyonu
arasındaki gecikme zamanı.
UçNoktadaDur: Uç konumlarda anahtarın davranışını ayarlar; eğer Devre
Dışıolarak ayarlanmışsa, ilk konumda YUKARI'ya basıldığında, anahtar son
konuma gider, son konumda AŞAĞI'ya basıldığında, anahtar ilk konuma gider,
Etkinolarak ayarlandığında, atlamaya izin verilmez.
11.6
Selektör mini anahtar VSGGIO
11.6.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Selektör mini anahtar
11.6.2
IEC 61850
tanımlama
VSGGIO
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Selektör mini anahtar (VSGGIO) fonksiyonu, PCM600 yapılandırma aracında,
farklı uygulamalar için kullanılan genel amaçlı bir anahtardır. VSGGIO, hem harici
bir anahtar konumu almak için (IPOS1 ve IPOS2 girişleri üzerinden) ve bunu tek
hat şema simgeleri ile temsil etmek için (POS1 ve POS2 çıkışları üzerinden
yapılandırmada kullanmak üzere), hem de, bir komut fonksiyonu (PSTO girişi
tarafından kontrol edilen), olarak CMDPOS12 ve CMDPOS21 çıkışlarından
anahtarlama komutları vermek için kullanılır.
KONUM çıkışı bir tam sayı çıkıştır ve gerçek konumu 0 – 3 arası bir tam sayı
olarak göstermek üzere kullanılır.
VSGGIO’nun Otomatik tekrar kapatıcıyı HMI üzerindeki bir düğme ile açmak
veya kapatmak üzere yapılandırıldığı bir örnek olarak şekil 147 örneğinde
315
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
gösterilmiştir. Yerel HMI üzerindeki I ve O düğmeleri devre kesicinin açma–
kapama işlemleri için kullanılır.
INVERTER
OUT
INPUT
VSGGIO
INTONE
OFF
ON
PSTO
IPOS1
IPOS2
NAM_POS1
NAM_POS2
CMDPOS12
CMDPOS21
ON
OFF
SMBRREC
SETON
=IEC07000112=2=tr=Original.vsd
IEC07000112 V2 TR
Şekil 147:
11.6.3
Otomatik tekrar kapatıcının yerel HMI’dan Seçici mini anahtarıyla
kontrol edilmesi
Ayarlama kuralları
Selektör mini anahtar (VSGGIO) fonksiyonu darbeli veya sürekli komutlar
verebilir (Mod parametresi ayarlanarak). Darbeli komutlar üretildiğinde, darbenin
uzunluğu tDarbe parametresi ayarlanarak belirlenebilir. Ayrıca, tek hat şema
(SLD) üzerinde erişilebilir olması nedeniyle, bu fonksiyon bloğunun iki kontrol
modu vardır (aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: CtlModel): Dir Norm ve SBO Enh.
11.7
IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları DPGGIO
11.7.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850 genel iletişim I/O
fonksiyonları
11.7.2
IEC 61850
tanımlama
DPGGIO
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
IEC61850 genel iletişim G/Ç fonksiyonları (DPGGIO) fonksiyon bloku, trafo
merkezindeki diğer sistem veya ekipmanlara üç mantıksal çıkış göndermek için
kullanılır. Bu üç giriş OPEN, CLOSE ve VALID (açık, kapalı ve geçerli)
çıkışlarıdır. Bu fonksiyon bloğu, tüm trafo mantığı içerisinde kilitlenmede ve
ayırmada konum gösterge bloğu olarak kullanılma amacını taşır.
316
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
11.7.3
Ayarlama kuralları
Fonksiyonun yerel HMI'da veya PCM600'de mevcut herhangi bir parametresi yoktur.
11.8
Tek nokta genel kontrolü 8 sinyal SPC8GGIO
11.8.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850
tanımlama
8 sinyalin tek nokta genel kontrolü
11.8.2
SPC8GGIO
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
8 sinyal tek nokta genel kontrolü (SPC8GGIO) fonksiyon bloğu, 8 tek nokta
komutun bir araya gelmesinden oluşmaktadır. Tasarlanma amacı REMOTE
(SCADA) komutlarını, mantık yapısındaki komut alma kapasitesi olmayan
karmaşık fonksiyon bloklarına gerek duymayan (örneğin SCSWI) bölümlerine
getirmektir. Bu şekilde, basit komutlar doğrudan IED çıkışlarına teyit almadan
gönderilebilir. Komutun sonucunun teyidi (durumu), ikili girişler ve SPGGIO
fonksiyon blokları gibi başka şekillerde yapılmalıdır.
PSTO tüm kontrol fonksiyonları için evrensel operatör yer
seçicidir. PSTO operatör konumlarını LOCAL veya ALL olarak
yapılandırılabilir olsa da, SPC8GGIO fonksiyon bloğu ile
kullanılabilecek tek fonksiyonel konum REMOTE’dur
11.8.3
Ayarlama kuralları
Tek nokta genel kontrolü 8 sinyali (SPC8GGIO) fonksiyonu için parametreler yerel
HMI veya PCM600 üzerinden yapılır.
Çalışma: fonksiyonun çalışmasını şöyle yapar Açık/Kapalı.
Her komut çıkışı için iki ayar vardır (toplamda 8):
Mandallıx: x çıkışı için komut sinyalinin aşağıdaki durumlarına karar verir
Mandallanmış (sürekli) veya Darbeli.
tPulsex: eğer Latchedx aşağıdaki şekilde ayarlanmışsa Darbeli, ardından tPulsex
darbe uzunluğunu ayarlar (saniye cinsinden).
317
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 11
Kontrol
1MRK 506 329-UTR -
11.9
Otomasyon bitleri AUTOBITS
11.9.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
OtomasyonBitleri, DNP3.0 için komut
fonksiyonu
11.9.2
IEC 61850
tanımlama
AUTOBITS
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
AUTOBITS fonksiyon bloğu (veya otomasyon bitleri fonksiyon bloğu) PCM600
içinde, DNP3 protokolü üzerinden gelen yapılandırma komutlarına girebilmek için
kullanılır.AUTOBITS fonksiyon bloğunun 32 ayrı çıkışı vardır ve bunların her biri
DNP3’te bir İkili Çıkış noktası olarak eşleştirilebilir. Çıkış, DNP3'te "Nesne 12"
olarak çalıştırılabilir. Bu nesne, kontrol kodu, sayaç, açma zamanı ve kapatma
zamanı için parametreler içerir. AUTOBITS çıkış noktasını çalıştırmak için, mandalaçık, mandal-kapalı, darbe-açık, darbe-kapalı, Açma veya Kapama kontrol
kodlarını gönderin. Geri kalan parametreler gerektiği şekilde kabul edilecektir.
Örneğin, darbe Açık, açma zamanı=100, kapatma zamanı=300, sayım=5
parametreleri 300 ms aralıkla 5 pozitif 100 ms darbe verir.
DNP3 protokolünün ayrıntılı bir açıklaması için iletişim protokolü kılavuzuna bakın
11.9.3
Ayarlama kuralları
AUTOBITS fonksiyon bloğunun bir ayarı vardır (Çalışma: Açık/Kapalı), bu da
fonksiyonu etkin veya etkisiz kılar. Bu adlar PCM600'de DNP iletişim
yapılandırma aracında görülür.
318
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 12
Düzen iletişimi
12.1
Delta temelli engelleme düzen sinyal vericili düzen
iletişim mantığı ZCPSCH
12.1.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Delta temelli engelleme düzen sinyal
vericili düzen iletişim mantığı
12.1.2
IEC 61850
tanımlama
ZCPSCH
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
85
Uygulama
Hattın ani 1. bölgesi tarafından kapsanmayan kısmında meydana gelen bir arızada
hızlı arıza giderimi için, kademeli mesafe koruma fonksiyonu, iletişim kanallarını
kullanan bir mantık ile desteklenebilir.
Her iki yönde, bir açık/kapalı sinyali iletebilecek bir iletişim kanalı gereklidir. Bu
fonksiyonun performansı ve güvenliği doğrudan iletişim kanalının hızına ve hatalı
veya kayıp sinyallere karşı güvenlik kurulmasına bağlıdır. Bu nedenle, bu amaca
yönelik özel kanallar kullanılır. İletişim için kuranportör sistemi kullanıldığında,
primer arızanın neden olduğu iletişim bozulmasına karşı bu özel kanalların
kullanılması özellikle tavsiye edilir.
İletişim hızı veya minimum zaman gecikmesi her zaman çok önemlidir, çünkü
iletişim kullanmanın amacı düzenin açma hızını artırmaktır.
Hatalı açmaya neden olabilecek hatalı sinyallerden kaçınmak için, iletişim
kanalının güvenliğine özel dikkat gösterilmesi gerekir. Aynı zamanda, iletişim
kanalının güç sistemi arızaları sırasında doğru sinyalleri gönderdiğinden emin
olabilmek için güvenilir olması gerekir. Çünkü bu sırada koruma düzenlerinin
görevlerini kusursuz olarak yerine getirmeleri gereklidir.
Mantık şu iletişim düzenlerini destekler: engelleme düzeni (engelleme ve delta
engelleme), müsaadeli düzenler (aşırı menzil ve düşük menzil), engel kaldırma
düzeni ve doğrudan araaçma.
Müsaadeli düzen doğal olarak daha hızlıdır ve engelleme düzenine göre hatalı
açmadan daha iyi güvenliği vardır. Diğer taraftan, müsaadeli düzen hızlı açma için
bir CR sisteminin alınmasına bağlıdır, yani güvenilirliği engelleme düzeninden
daha düşüktür.
319
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
12.1.2.1
1MRK 506 329-UTR -
Kilitleme düzenleri
Bir kilitleme düzeninde alıcı sinyal, arıza konumunun koruma hattının dışında bara
veya komşu hatlarda olduğunu belirten bilgileri taşır.
Kilitleme düzenindeki CS sinyali, geri empedans bölge elemanıyla veya
SchemeType ayarına dayalı arıza başlangıç tespit mantığıyla başlatılabilir.
Engelleme düzeni
Bir engelleme düzeninde geriye bakan bölge, aşırı menzil bölgesini engellemek
için uzak uca engelleme sinyali göndermek amacıyla kullanılır.
Engelleme sinyali, korumalı hattın sağlıklı olduğu koşullarda düzen tarafından
gönderildiğinden, hattın kendisini iletişim ortamı (PLC) olarak kullanmak sık
karşılaşılan uygulamadır. Düzen her uzunluktaki hatta kullanılabilir.
Engelleme düzeni oldukça güvenilirdir çünkü iletişim kanalı hizmet dışıysa,
korumalı hat üzerinde herhangi bir yerdeki arıza için çalışmaya devam eder. Diğer
taraftan, müsaadeli düzenlerden daha az güvenlidir çünkü, eğer iletişim kanalı
hizmet dışıysa, açma fonksiyonunun menzili içerisindeki harici arızalar için
açılacaktır.
Hızın veya güvenilirliğin yetersiz olması harici arızalarda ani açmaya neden
olabilir. Yetersiz güvenlik dahili arızalarda açmayı geciktirebilir.
Gönderme sinyalinin, iletişim düzeninde kullanılan bölge açılmadan önce
gelmesini garantilemek için, açma zaman gecikmesi tKoord geçtikten sonra
bırakılır.tKoord ayarı, kanalın maksimum iletim zamanından daha uzun olarak
ayarlanmalıdır. En az 10 msn'lik güvenlik payı dikkate alınmalıdır.
Gönderme sinyalini uzatmak için tGönderMin zamanlayıcısının sıfır olarak
ayarlanması önerilir.
320
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
Z revA
A
B
ORB
Z revA
CSA
TRIPB = ORB+ tCoord+ CR
IEC09000015_2_en.vsd
IEC09000015 V2 TR
Şekil 148:
Engelleme düzeninin prensibi
OR:
Aşırı menzil
CR:
İletişim sinyali alındı
CS:
İletişim sinyali gönderildi
Z revA: Geri bölge
Delta engelleme düzeni
Delta engelleme düzeninde delta temelli gerilim ve akım miktarlarını kullanan bir
arıza başlangıcı, bir aşırı menzil bölgesini engellemek için uzağa bir blok sinyali
gönderecektir.
Delta temelli başlatma çok hızlıdır ve trafo kanalı hızlı ise uzak mesafe elemanının
çalışmasını geciktirmeye bir neden yoktur. Eğer arıza ileri yönlü ise gönderme, bir
ileri yönlü mesafe (veya yönlü akım veya yönlü topraklama arızası) elemanı
tarafından önlenir.
Engelleme sinyali, korumalı hattın sağlıklı olduğu koşullarda düzen tarafından
gönderildiğinden, hattın kendisini iletişim ortamı (PLC) olarak kullanmak sık
karşılaşılan uygulamadır. Düzen her uzunluktaki hatta kullanılabilir.
Engelleme düzeni oldukça güvenilirdir çünkü iletişim kanalı hizmet dışıysa,
korumalı hat üzerinde herhangi bir yerdeki arıza için çalışmaya devam eder. Diğer
taraftan müsaadeli düzenlerden daha az güvenlidir çünkü, eğer iletişim kanalı
hizmet dışı ise açma fonksiyonunun menzili içerisindeki dış arızalar için açma
verecektir.
Hızın veya güvenilirliğin yetersiz olması harici arızalarda ani açmaya neden
olabilir. Yetersiz güvenlik dahili arızalarda açmayı geciktirebilir.
Engelleme sinyali, çok hızlı delta temelli tespit tarafından başlatıldığından dolayı
zaman gecikmesi tKoord sıfır saniyelere ayarlanabilir, aktarım kanalının yavaş
olduğu durumlar hariç.
321
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
Gönderme sinyalini uzatmak için tGönderMin zamanlayıcısının sıfır olarak
ayarlamak önerilir.
DeltaBasedDetection (deltaA)
A
B
ORB
deltaA
CS
TRIPB = ORB+ tCoord+ CR
IEC11000252-1-en.vsd
IEC11000252 V1 TR
Şekil 149:
Delta engelleme düzeni için prensip
OR:
Aşırı menzil
CR:
İletişim sinyali alındı
CS:
İletişim sinyali gönderildi
deltaA: İleri arızalar için önlenen A tarafındaki delta temelli arıza başlangıç tespiti
12.1.2.2
Müsaadeli düzenler
Müsaadeli düzenlerde açma müsaadesi yerel uçtan uzak uçlara gönderilir, yani
yerel uçtaki koruma, korunan nesne üzerinde bir arıza tespit etmiş demektir. Alınan
sinyaller aşırı menzil bölgesi ile birleştirilir ve eğer alınan sinyal, seçilen bölgenin
ileri yönde bir arıza tespit ettiği anda mevcutsa, ani açma verir.
Her iki uç da diğer uçları açmak için bir müsaade (veya komut) sinyali gönderir ve
telekoruma ekipmanının iletim yaparken bu sinyali alabilmesi gerekir.
Müsaadeli düzenlerin genel bir koşulu hızlı ve güvenli olmalarıdır.
Sinyal(ler)in düşük menzil veya aşırı menzil bölgesi tarafından gönderilmesine
bağlı olarak, Müsaadeli düşük menzil veya Müsaadeli aşırı menzil düzeni olarak
ayrılır.
Müsaadeli düşük menzil düzeni
Müsaadeli düşük menzil düzeni, genel olarak mesafe koruma ölçümünün bu
uygulamalarda dahili ve harici arızalar arasında ayrım yapmasının zorlukları
nedeniyle, kısa mesafe hatlar üzerinde kullanılmak için uygun değildir.
Uzak ve yakın uçlardaki düşük menzil bölgelerinin menzilleri örtüşerek, arızaların
tespit edilmeyeceği koruma bölgeleri arasında boşluk bulunmasını önlemelidir.
Eğer düşük menzil bölgesi istenilen duyarlılığı karşılayamazsa, uzak uçtan arıza
besleme nedeniyle, kilitleme ve aşırı menzil düzeni dikkate alınmalıdır.
322
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
Alınan sinyal (CR), aşırı menzil bölgesi ani açma nedeniyle aktif olmaya devam
ettiğinde de alınmalıdır. Bazı durumlarda, arıza akımı dağıtımı nedeniyle, aşırı
menzil bölgesi sadece arızaya en yakın terminaldeki arıza giderildikten sonra
çalışabilir. Açma bölgesinin bağımsız olması durumunda belirli bir risk mevcuttur,
gönderme sinyalini (CS) veren bölge menzil aşımı bölgesi uzak terminalde
çalışmadan önce resetleme yapabilir. Alım sinyali (CR) için yeterli süreyi
sağlamak amacıyla, gönderim sinyali (CS), tGönderMin resetleme zamanlayıcısı
tarafından uzatılabilir. Önerilen tGönderMin ayarı 100 ms’dir.
Alınan iletişim sinyali menzil aşımı bölgesinin çıktısı ile birleştirileceğinden, hatalı
bir sinyalin yanlış açmaya neden olma ihtimali azdır. Bu nedenle zamanlayıcıyı
tKoord sıfır olarak ayarlayın.
İletişim kanalının başarısız olması seçiciliği etkilemez, ancak belirli arıza yerleri
için uçlardan birinde açmayı geciktirir.
ORA
URA
CSA
A
B
URB
CSB
ORB
AÇMA: UR, OR+CR
=IEC09000013=1=tr=Or
iginal.vsd
IEC09000013 V1 TR
Şekil 150:
UR:
Müsaadeli düşük menzil düzeni prensibi
Düşük menzil
OR: Aşırı menzil
CR:
İletişim sinyali alındı
CS:
İletişim sinyali gönderildi
Müsaadeli menzil aşımı düzeni
Müsaadeli aşırı menzil düzeninde gönderme sinyalini veren bir aşırı menzil bölgesi
bulunur. Alınan sinyal uzak uçta, aşırı menzil bölgelerinin aktifleştirilmesiyle,
korunan nesneye ani açma verir. Telekoruma düzeninde kullanılan aşırı menzil
bölgesi, alınan sinyal gelir gelmez aktifleştirilmelidir. Düzen her uzunluktaki hatta
kullanılabilir.
Müsaadeli aşırı menzil düzenlerinde, iletişim kanalı her iki uçta hızlı açma
alınmasında önemli rol oynar. İletişim kanalının bozulması seçiciliği etkiler ve
korunan devre üzerinde herhangi bir yerdeki arızalarda en azından bir uçta açmayı
geciktirir.
323
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
Müsaadeli aşırı menzil düzeninde telekoruma çalıştırma, hızlı ve güvenli çalışma
gereksiniminin yanı sıra güvenilirliği de dikkate almalıdır. Yetersiz güvenlik harici
arızalarda istenmeyen açmalara neden olabilir. Hız ve güvenilirliğin yetersiz
olması, dahili arızalarda gecikmeli açmaya ve hatta istenmeyen şekilde çalışmaya
neden olabilir.
Müsaadeli aşırı menzil düzeninde, gönderme sinyali (CS) hem bağımsız tripleme
aşırı menzil bölgesinden hem de düşük menzil bölgesinden paralel olarak
gönderilebilir. Aşırı menzil bölgesi CS sinyali uzatılmamalıdır, bölge 1 CS sinyali
uzatılabilir.
Sinyal alındığında açmayı geciktirmeye gerek yoktur, bu nedenle tKoord
zamanlayıcısını sıfır olarak ayarlayın.
ORA
A
B
ORB
ORA
CSA
TRIPB = ORB+ CRB , ORB+ T2
IEC09000014-1-en.vsd
IEC09000014 V1 TR
Şekil 151:
Müsaadeli aşırı menzil düzeni prensibi
OR: Aşırı menzil
CR:
İletişim sinyali alındı
CS:
İletişim sinyali gönderildi
T2:
Zamanlayıcı kademe 2
Kilit açma düzeni
Arıza tarafından üretilen gürültüden olumsuz şekilde etkilenen metalik iletişim
yolları, korumalı hatta arıza sırasında sinyal gönderilmesine dayanan geleneksel
müsaadeli düzenler için uygun olmayabilir. Kuranportör kullanıldığında, iletişim
sinyali arıza tarafından zayıflatılabilir ve özellikle arıza hat ucuna yakın olduğunda
iletişim kanalı etkisiz hale gelebilir.
Müsaadeli düzenlerin daha az güvenilir olma sorununun üstesinden gelmek için,
kilit açma fonksiyonu kullanılabilir. Bu fonksiyonu daha eski ve daha az güvenilir
olan, sinyalin primer arıza ile gönderilmesini gerektiren kuranportör (PLC)
iletişiminde kullanın. Kilit açma fonksiyonu bir koruma sinyali CRG kullanır ve bu
sinyal hiçbir CR sinyali alınmamış olsa dahi mevcut olmalıdır. Güvenlik süresinde
CRG sinyalinin yokluğunda CR sinyali kullanılır. Bu da ayrıca, hat arızası sinyal
324
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
iletişimini kilitlediğinde, müsaadeli düzen olarak çalışır. tGüvenlik değerini 35 ms
olarak ayarlayın.
12.1.2.3
Araaçma düzeni
Bazı güç sistemi uygulamalarında, uzak uçtaki kesicinin yerel korumalardan derhal
açılması gerekebilir. Bu durum örneğin, kesici arıza koruma işlemi sonrasında
trafoların veya reaktörlerin sisteme devre kesiciler veya uzaktan açma olmadan
bağlanması durumunda geçerlidir.
Araaçma düzeninde gönderme sinyali bir düşük menzil bölgesi tarafından veya
harici bir koruma (trafo veya reaktör koruma) tarafından başlatılır. Uzak uçta,
alınan sinyaller başka koruma kriteri olmadan açılır. Ani sinyal gönderimi
nedeniyle istenmeyen açma riskini sınırlamak için zamanlayıcı tKoord, iletişim
kanalının türüne göre 10-30 ms olarak ayarlanmalıdır.
12.1.3
Ayarlama kuralları
İletişim düzeni mantık fonksiyonunun parametreleri yerel HMI veya PCM600 ile
ayarlanır.
CS gönderme ve iletişim düzeni açma için kullanılan bölgeleri, ACT yapılandırma
aracı kullanarak yapılandırın.
tCoordzamanlayıcısının tavsiye edilen ayarları, IEC 60834-1'e göre analog kanallar
için tavsiye edilen en büyük iletim zamanı baz alınarak belirlenmiştir. Telekoruma
ekipmanının optimum ayarlara sahip olması için, teklif edilen ayarların mevcut
performansa göre düzenlenmesi tavsiye edilir.
12.1.3.1
Engelleme düzeni
Çalışma'yı şöyle
ayarlayın
= Açık
DüzenTürü'nü şöyle
ayarlayın
= Engelleme
tKoord'u şöyle
ayarlayın
25 ms (10 ms + maksimum iletim süresi)
tGönderMin'i şöyle
ayarlayın
=0s
EngelKaldırma'yı
şöyle ayarlayın
= Kapalı
(Şöyle ayarlayın: YenidenBaşlatmaYok eğer Engelleme kaldırma düzeni
koruma kaybı için alarm olmadan kullanılacak ise.
Şöyle ayarlayın: Yenidenbaşlat eğer Engelleme kaldırma düzeni koruma kaybı
için alarm olmadan kullanılacak ise)
tGüvenlik'i şöyle
ayarlayın
= 0,035 s
325
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
12.1.3.2
12.1.3.3
12.1.3.4
1MRK 506 329-UTR -
Delta engelleme düzeni
Çalışma'yı şöyle
ayarlayın
= Açık
DüzenTürü'nü şöyle
ayarlayın
= DeltaEngelleme
tKoord'u şöyle
ayarlayın
=0s
tGönderMin'i şöyle
ayarlayın
=0s
EngelKaldırma'yı
şöyle ayarlayın
= Kapalı
(Şöyle ayarlayın: YenidenBaşlatmaYok eğer Engelleme kaldırma düzeni
koruma kaybı için alarm olmadan kullanılacak ise.
Şöyle ayarlayın: Yenidenbaşlat eğer Engelleme kaldırma düzeni koruma kaybı
için alarm olmadan kullanılacak ise)
tGüvenlik'i şöyle
ayarlayın
= 0,035 s
DeltaI'yı şöyle
ayarlayın
% 10 IB
DeltaU'yi şöyle
ayarlayın
= % 5 UB
Delta3I0'ı şöyle
ayarlayın
% 10 IB
Delta3U0'ı şöyle
ayarlayın
= % 5 UB
Müsaadeli düşük menzil düzeni
Çalışma'yı şöyle
ayarlayın
= Açık
DüzenTürü'nü şöyle
ayarlayın
= Müsaadeli UR
tKoord'u şöyle
ayarlayın
= 0 ms
tGönderMin'i şöyle
ayarlayın
= 0,1 s
EngelKaldırma'yı
şöyle ayarlayın
= Kapalı
tGüvenlik'i şöyle
ayarlayın
= 0,035 s
Müsaadeli menzil aşımı düzeni
Çalışma'yı şöyle
ayarlayın
= Açık
Düzen türü'nü şöyle
ayarlayın
= Müsaadeli OR
tKoord'u şöyle
ayarlayın
= 0 ms
Tablonun devamı sonraki sayfada
326
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
12.1.3.5
12.1.3.6
tGönderMin'i şöyle
ayarlayın
= 0,1 s (paralel hat uygulamalarda 0 s)
EngelKaldırma'yı
şöyle ayarlayın
= Kapalı
tGüvenlik'i şöyle
ayarlayın
= 0,035 s
Kilit açma düzeni
EngelKaldırma'yı
şöyle ayarlayın
= YenidenBaşlat
(Koruma sinyal kaybı hem açma hem alarm verir
Yalnızca açma gerekiyorsa YenidenBaşlatYok'u seçin)
tGüvenlik'i şöyle
ayarlayın
= 0,035 s
Araaçma düzeni
Çalışma'yı şöyle
ayarlayın
= Açık
DüzenTürü'nü şöyle
ayarlayın
= = Araaçma
tKoord'u şöyle
ayarlayın
50 ms (10 ms + maksimum iletim süresi)
tGönderMin'i şöyle
ayarlayın
= 0,1 s (paralel hat uygulamalarda 0 s)
EngelKaldırma'yı
şöyle ayarlayın
= Kapalı
tGüvenlik'i şöyle
ayarlayın
= 0,015 s
12.2
Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI
mantığı, 3-faz ZCRWPSCH
12.2.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Mesafe koruma için akım geri
döndürme ve WEI mantığı, 3-faz
IEC 61850
tanımlama
ZCRWPSCH
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
85
327
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
12.2.2
Uygulama
12.2.2.1
Akım terslenmesi mantığı
Paralel hatlar her iki terminalde ortak baralara bağlıysa, aşırı menzil müsaadeli
iletişim düzenleri, akım terslenmesi nedeniyle seçici olamadan açılabilir.
İstenmeyen açılmalar, diğer hattaki arıza giderildiğinde sağlıklı hattı etkiler.
Güvenlik eksikliği iki bara arasındaki bağlantının kaybıyla sonuçlanır.
Bu tür aksamalardan kaçınmak için bir arıza akımı terslenmesi mantığı (geçici
kilitleme mantığı) kullanılabilir.
Meydana gelebilecek istenmeyen işletimler şekil 152 ve 153 çizimlerinde
açıklanmıştır. İlk başta A tarafındaki koruma A:2 ileri yönde bir arızayı tespit eder
ve geri yönde arıza ölçmekte olan uzak uçtaki koruma B:2’ye iletişim sinyal gönderir.
IEC99000043 V1 TR
Şekil 152:
Tüm kesiciler kapalıyken B tarafına yakın bir arızada akım dağılımı
Kesici B:1 arızayı gidermek üzere açıldığında, B:2 içerisinden geçen arıza akımı
ters döner. Eğer iletişim sinyalinin resetlemesi, Telekorumada kullanılan mesafe
koruma fonksiyonunun ileri yönde anahtarlanması ile aynı zamanda
gerçekleşmediyse, B tarafında B:2 kesicisi istenmeyen şekilde çalışır.
IEC99000044 V1 TR
Şekil 153:
Kesici B:1 açıldıktan sonra B tarafına yakın bir arızada akım dağılımı
Bunu gerçekleştirmek için B:2'den gelen gönderme sinyali, geri bölge IRVL
resetleninceye ve tDelayRev geçinceye kadar bekletilir. Bunu başarabilmek için,
mesafe korumadaki geri bölge, IRV girişine bağlanır ve IRVL çıkışı, iletişim
fonksiyon bloğu ZCPSCH üzerinde bulunan BLKCS girişine bağlanır.
328
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
Fonksiyon IRVBLK girişini veya genel ENGELLE girişini aktifleştirerek
kilitlenebilir.
12.2.2.2
Zayıf uç iç besleme mantığı
Müsaadeli iletişim düzenleri temel olarak ancak uzak IED'de koruma arıza tespit
edebildiğinde çalışabilir. Tespit için minimum bir arıza akımı gereklidir ve bu
normalde Ir’in %20'sinden daha fazladır. Arıza akımı, bir açık kesici veya kaynakta
düşük kısa devre gücü nedeniyle çok alçak olabilir. Bu koşulların üstesinden
gelmek için zayıf uç iç besleme (WEI) eko mantığı kullanılır. Ayrıca ilk başta arıza
akımı, arıza akımı dağılımı nedeniyle çok alçak olabilir. Burada, güçlü
terminaldeki kesici açıldığında ve sıralı bir açma elde edildiğinde, arıza akımı artar.
Bu da arızanın bağımsız açma bölgesi 1 tarafından tespitini gerektirir. Açıklandığı
şekilde sıralı açmayı önlemek için ve bölge 1 kullanılamazken, zayıf uç iç besleme
açma mantığı kullanılır.
WEI fonksiyonu alınan sinyali, zayıf uçta farklı arıza tespit öğeleri tarafından
hiçbir arızanın tespit edilmemiş olması koşuluyla geri gönderir (eko yapar) (ileri ve
geri yönde mesafe koruma).
WEI fonksiyonu, zayıf yandaki kesiciyi de açabilir. Açma, bir eko fonksiyonu
sırasında bir veya daha fazla faz geriliminin alçak olması durumunda gerçekleşir.
Kilitlemeyle birlikte telekoruma düzeninin bazı kısıtlamaları geçerli olur:
•
•
Kilitleme düzeniyle fonksiyonun sadece açma kısmı kullanılabilir. Uzak hat
IED’sine eko sinyali göndermek için eko fonksiyonu kullanılamaz. Eko sinyali
uzak hat ucundaki mesafe korumanın çalışmasını kilitler ve bu şekilde tüm
koruma düzeninin doğru çalışmasını engeller.
Uzak uçtan bir açma veya hızlandırılmış açma verildiğinde, bunun için ayrı bir
doğrudan araaçma kanalı ayrılmalıdır. CRL girişine bağlı araaçma sinyali
kullanmaktan kaçının.
Her iki hat ucunda da WEI fonksiyonunu kullanmaktan kaçının. Yalnız zayıf uçta
etkinleştirilir.
12.2.3
Ayarlama kuralları
Akım terslenmesi ve zayıf uç besleme mantığı (WEI) parametreleri yerel HMI
üzerinden veya PCM600 üzerinden yapılır.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
12.2.3.1
Akım terslenmesi mantığı
AkımRev parametresini Açık olarak ayarlayarak fonksiyonu etkinleştirin.
329
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
tDelayRev zamanlayıcısını, taşıyıcı alım sinyaline 30 ms ekleyerek veren iletişim
ekipmanı için maksimum resetleme zamanında ayarlayın. Minimum 40 msn
tavsiye edilir, genellikle bu değer 60 msn’dir.
Uzun bir tDelayRev ayarı istenmeyen açmalara karşı güvenliği artırır, ancak bir
hatta çıkan arızanın diğerini de dahil etmesi durumunda arıza gidermeyi geciktirir.
Bu arıza türünün olasılığı düşüktür. Bu nedenle tDelayRev değerini iyi bir pay
bırakarak ayarlayın.
Yakalama gecikme tPickUpRev değerini kesici çalışma süresi <%80 olarak, ancak
minimum 20 ms olarak ayarlayın.
12.2.3.2
Zayıf uç iç besleme mantığı
Zayıf uç besleme fonksiyonunu yalnız eko fonksiyonuyla ayarlamak için WEI
değerini Eko olarak belirleyin.
Açma ile eko almak için WEI değerini Eko&Açma olarak ayarlayın.
tPickUpWEI parametresini 10 ms olarak ayarlayın, ani taşıyıcı sinyallerinin WEI’yi
etkinleştirmesi ve istenmeyen iletişime neden olmasından sakınmak için kısa bir
gecikme tavsiye edilir.
Gerilim kriteri UPP< ve UPN< zayıf uç açma değerlerini sistem temel gerilimi
UBase'in %70’i olarak ayarlayın. Ayar, sistemin minimum çalışma geriliminin
altında fakat korumalı hatta arıza için oluşan geriliminin üzerinde olmalıdır. Fazfaz öğelerin, fazdan toprağa arızalarda çalışmayacağı teyit edilmelidir.
12.3
Mesafe koruma için akım geri döndürme ve WEI
mantığı, faz ayrımlı ZCWSPSCH
12.3.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Mesafe koruma için akım geri
döndürme ve WEI mantığı faz ayrımlı
12.3.2
Uygulama
12.3.2.1
Akım terslenmesi mantığı
IEC 61850
tanımlama
ZCWSPSCH
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
85
Paralel hatlar her iki terminalde ortak baralara bağlıysa, aşırı menzil müsaadeli
iletişim düzenleri, akım terslenmesi nedeniyle seçici olamadan açılabilir.
İstenmeyen açılmalar, diğer hattaki arıza giderildiğinde sağlıklı hattı etkiler.
Güvenlik eksikliği iki bara arasındaki bağlantının kaybıyla sonuçlanır.
330
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
Bu tür aksamalardan kaçınmak için bir arıza akımı geri döndürme mantığı (geçici
kilitleme mantığı) kullanılabilir.
Meydana gelebilecek istenmeyen çalışmalar şekil 154 ve 155 çizimlerinde
açıklanmıştır. İlk başta A tarafındaki koruma A:2 ileri yönde bir arızayı tespit eder
ve geri yönde arıza ölçmekte olan uzak uçtaki koruma B:2’ye iletişim sinyal gönderir.
IEC99000043 V1 TR
Şekil 154:
Tüm kesiciler kapalıyken B tarafına yakın bir arızada akım dağılımı
B kesicisi şu durumlarda olduğunda: 1 arıza giderme için açıldığında, B boyunca
arıza akımı: 2 fider bölmesi evrilir. Eğer iletişim sinyalinin resetlemesi,
Telekorumada kullanılan mesafe koruma fonksiyonunun ileri yönde
anahtarlanması ile aynı zamanda gerçekleşmediyse, B tarafında B:2 kesicisi
istenmeyen şekilde çalışır.
IEC99000044 V1 TR
Şekil 155:
Kesici B açıldıktan sonra B tarafına yakın bir arızada akım
dağılımı: 1 açıldı
B'den gelen CS sinyalini tutmak için: Ters bölge IRVL resetleyene ve tGecikRev
zamanı geçene kadar 2 geri tutulur. Bunu başarabilmek için mesafe korumadaki
geri bölge, IRV girişine bağlanır ve IRVL çıkışı, iletişim fonksiyon bloku
ZCPSCH üzerinde bulunan BLKCS girişine bağlanır. Fonksiyon, IRVBLK girişi
veya genel ENGELLEME girişi aktifleştirilerek engellenebilir.
12.3.2.2
Zayıf uç iç besleme mantığı
Müsaadeli iletişim düzenleri temel olarak ancak uzak terminaldeki koruma arıza
tespit edebildiğinde çalışabilir. Tespit için minimum bir arıza akımı gereklidir ve
bu normalde Ir’in %20'sinden daha fazladır. Arıza akımı, bir açık kesici veya
331
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
kaynakta düşük kısa devre gücü nedeniyle çok alçak olabilir. Bu koşulların
üstesinden gelmek için zayıf uç iç besleme (WEI) eko mantığı kullanılır. Ayrıca ilk
başta arıza akımı, arıza akımı dağılımı nedeniyle çok alçak olabilir. Burada, güçlü
terminaldeki kesici açıldığında ve sıralı bir açma elde edildiğinde, arıza akımı artar.
Bu da arızanın bağımsız açma bölgesi 1 tarafından tespitini gerektirir.
Açıklandığı şekilde sıralı açmayı önlemek için ve bölge 1 kullanılamazken, zayıf
uç iç besleme açma mantığı kullanılır. WEI fonksiyonu alınan sinyali, zayıf uçta
farklı arıza tespit öğeleri tarafından hiçbir arızanın tespit edilmemiş olması
koşuluyla geri gönderir (eko yapar) (ileri ve geri yönde mesafe koruma).
WEI fonksiyonu, zayıf yandaki kesiciyi de açabilir. Açma, bir eko fonksiyonu
sırasında bir veya daha fazla faz geriliminin alçak olması durumunda gerçekleşir.
Kilitlemeyle birlikte telekoruma düzeninin bazı kısıtlamaları geçerli olur:
•
•
Kilitleme düzeniyle fonksiyonun sadece açma kısmı kullanılabilir. Uzak hat
IED’sine eko sinyali göndermek için eko fonksiyonu kullanılamaz. Eko sinyali
uzak hat ucundaki mesafe korumanın çalışmasını kilitler ve bu şekilde tüm
koruma düzeninin doğru çalışmasını engeller.
Uzak uçtan bir açma veya hızlandırılmış açma verildiğinde, bunun için ayrı bir
doğrudan araaçma kanalı ayrılmalıdır. CRL girişine bağlı araaçma sinyali
kullanmaktan kaçının.
Her iki hat ucunda da WEI fonksiyonunu kullanmaktan kaçının. Fonksiyon yalnız
zayıf uçta etkinleştirilmelidir.
12.3.3
Ayarlama kuralları
Akım geri döndürme mantığı ve zayıf uç iç besleme mantığı (WEI) parametreleri
yerel HMI üzerinden veya Koruma ve Kontrol yöneticisi PCM600 üzerinden
yapılır. Primer akımın (ayarIBase), primer geriliminin (ayar UBase) ve primer
gücün (ayar SBase) ortak temel IED değerleri, ayarlar fonksiyonu GBASVAL için
Genel temel değerler içinde ayarlanır. Temel değerlerin referansı için bir
GBASVAL fonksiyonu seçmek üzere GlobalBaseSel ayarı kullanılır.
12.3.3.1
Akım terslenmesi mantığı
CurrRev: CurrRev'i şöyle ayarlayın Açık Akım terslenmesi mantığını çalıştırmak için.
tDelayRev: tDelayRev zamanlayıcısını, taşıyıcı alım sinyaline 30 msn ekleyerek
veren iletişim ekipmanı için maksimum resetleme zamanında ayarlayın. Minimum
40 msn tavsiye edilir, genellikle bu değer 60 msn’dir.
Uzun bir tDelayRev ayarı istenmeyen açmalara karşı güvenliği artırır, ancak bir
hatta çıkan arızanın diğerini de dahil etmesi durumunda arıza gidermeyi geciktirir.
Bu arıza türünün olasılığı düşüktür. Bu nedenle tDelayRev değerini iyi bir pay
bırakarak ayarlayın.
332
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
tPickUpRev: Hızlanma gecikmesi tPickUpRev'i şöyle ayarlayın <%80 kesici
çalışma zamanı, ancak 20 msn'lik bir minimumla.
12.3.3.2
Zayıf uç iç besleme mantığı
WEI: WEI'ı şöyle ayarlayın Eko, zayıf uç iç besleme fonksiyonunu yalnız eko
fonksiyonuyla ayarlamak için. Açma ayarı WEI ile ekoyu aktifleştirmek için Eko ve
Açma.
tPickUpWEI: tPickUpWEI = 10 msn olarak ayarlayın, ani taşıyıcı sinyallerinin
WEI’yi aktifleştirmesi ve istenmeyen sinyallere neden olmasından sakınmak için
kısa bir gecikme tavsiye edilir.
UPP< ve UPN<: Gerilim kriteri UPP< ve UPN<'i zayıf uç açma için şu değere
ayarlayın 70% sistem temel gerilimi UBase. Ayar, sistemin minimum çalışma
geriliminin altında fakat korumalı hatta arıza için oluşan geriliminin üzerinde
olmalıdır. Faz-faz elemanlarının, faz-topraklama arızalarında çalışmayacağı teyit
edilmelidir.
12.4
Yerel ivme mantığı ZCLCPLAL
12.4.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Yerel hızlandırma mantığı
12.4.2
IEC 61850
tanımlama
ZCLCPLAL
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Yerel hızlandırma mantığı (ZCLCPLAL), (iletişim kanalı yokluğundan) geleneksel
telekoruma düzeninin bulunmadığı, ancak kullanıcının tüm hat üzerinde hızlı arıza
giderimi talep ettiği uygulamalarda kullanılır.
Bu mantık belirli koşullarda hızlı arıza giderimine olanak tanır. Ancak, doğal
olarak bir telekoruma düzeninin tam olarak yerini tutmaz.
Mantık otomatik tekrar kapatıcı (bölge uzantısı) veya yük akımı kaybı (yük
hızlanması kaybı) ile kontrol edilir.
Yük hızlanma kaybı, farklı akım kriterleri kontrol edildikten sonra seçili menzil
aşımı müsaadelerinin anında çalışmasına izin verir. Üç fazlı arızalar için çalışamaz.
12.4.3
Ayarlama kuralları
Yerel hızlandırma mantık fonksiyonlarının parametreleri yerel HMI veya PCM600
üzerinden yapılır.
333
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Seçilen aşırı menzil bölgesinden gelen ilk açma ani ve otomatik tekrar kapama
sonrasında koşulsuz açma ise normal zaman gecikmeli açma olduğunda,
BölgeGenişletme parametresini olarak ayarlayın.
Hızlanma sağlıklı faz(lar)da yük kaybı tarafından kontrol edildiğindfe YükKaybı
değerini AçıkEtkin olarak ayarlayın.
YükAkımı değeri, diğer fazların bir veya ikisi arızalı olduğunda ve uzak uçta kesici
açıldığında, sağlıklı fazdan akacak akımın altında olacak şekilde ayarlanmalıdır (üç
faz). Ayarların denklem 177 örneğine göre hesaplayın.
LoadCurr =
0.5 × ILoad min
IBase
EQUATION1320 V1 EN
(Denklem 177)
burada:
IYükmin normal çalışma koşullarında hat üzerindeki minimum yük akımıdır.
Zamanlayıcı tYükAçık, yük kaybı fonksiyonunun güvenliğini artırmak için
kullanılır; örneğin hattın güç trafosu enerjilendirilirken geçici ani akım nedeniyle
serbest kalmasından sakınmak için. Yük kaybı fonksiyonu, zamanlayıcı tYükAçık
zamanı geçtikten ve aynı zamanda her üç fazdaki yük akımı YükAkı ayarının
üzerinde olduğunda serbest kalır. Normal hızlanma uygulamalarında serbest
bırakmayı geciktirmeye gerek yoktur, bu nedenle tYükAçık ayarını sıfır olarak yapın.
Atlama zamanlayıcısı tYükKapalı, yük kaybı akım salma koşulları için pencere
belirlemekte kullanılır. Zamanlayıcı varsayılan değer olarak 300ms’ye
ayarlanmıştır ve bu değerin akım salma için güvenli olduğu sonucuna varılmıştır.
Minimum akım detektörü, MinAkı, uzak uçtaki kesici açıldığında, arızasız hatta
akabilecek asimetrik akımdan daha yüksek olarak ayarlanmalıdır (üç faz). Aynı
zamanda bu hattın normal çalışma sırasında maruz kalabileceği minimum yük akım
transferinin altında ayarlanmalıdır. Varsayılan olarak, MinAkıIBase'in %5'i olarak
ayarlanır.
Hızlanma zamanlayıcısı tDüşükAkı, fonksiyonun serbest bırakılması için gerekli
minimum akım değerinin yakalanması için pencereyi belirler. Zamanlayıcının
varsayılan ayarı 200 ms’dir ve fonksiyonun istenmeyen şekilde işlev görmesinden
kaçınmak için yeterli olduğu sonucuna varılmıştır (istenmeyen trip).
334
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
12.5
ECPSCH rezidüel aşırı akım koruma için iletişim
düzeni mantığı
12.5.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Rezidüel aşırı akım koruma için iletişim
düzeni mantığı
12.5.2
IEC 61850
tanımlama
ECPSCH
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
85
Uygulama
Hattın, rezidüel aşırı akım korumanın anlık kademesi tarafından kapsanmayan
kısmında meydana gelen bir toprak arızasında hızlı arıza giderimi için, yönlü
rezidüel aşırı akım koruma fonksiyonu, iletişim kanallarını kullanan bir mantık ile
desteklenir.
Her iki yönde, bir açık/kapalı sinyali iletebilecek bir iletişim kanalı kullanılır. Bu
fonksiyonun performans ve güvenliği doğrudan iletişim kanalının hızına ve hatalı
veya kayıp sinyallere karşı güvenlik kurulmasına bağlıdır.
Yönlü düzende, arızalı akımın yön bilgisi diğer hat ucuna iletilmelidir.
Müsaadeli düzenlerde yön karşılaştırma ile, kısa bir koruma çalışma süresi elde
edilebilir, buna kanal iletim süresi de dahildir. Bu kısa çalışma süresi, arıza
giderildikten sonra otomatik tekrar kapama fonksiyonunu hızla çalıştırır.
İletişim mantığı modülü engellemeye izin verdiği gibi, müsaadeli düşük/aşırı
menzil düzenlerine de izin verir. Bu mantık ayrıca, rezidüel aşırı akım koruma için
Akım terslenmesi ve zayıf uç besleme mantığı ayarlarının hesaplanması
(ECRWPSCH) fonksiyonundaki zayıf uç besleme ve akım geri döndürme ek
mantığı tarafından da desteklenebilir.
Arıza tarafından üretilen gürültüden olumsuz şekilde etkilenen metalik iletişim
yolları, korumalı hatta arıza sırasında sinyal gönderilmesine dayanan geleneksel
müsaadeli düzenler için uygun olmayabilir. Kuranportör kullanıldığında, iletişim
sinyali arıza tarafından zayıflatılabilir ve özellikle arıza hat ucuna yakın olduğunda
iletişim kanalı etkisiz hale gelebilir.
Müsaadeli düzenlerin daha az güvenilir olma sorununun üstesinden gelmek için,
kilit açma fonksiyonu kullanılabilir. Bu fonksiyonu daha eski ve daha az güvenilir
olan, sinyalin primer arıza içinde gönderilmesini gerektiren kuranportör (PLC)
iletişiminde kullanın. Kilit açma fonksiyonu koruma sinyali CRG'yi kullanır ve bu
sinyal hiçbir CR sinyali alınmamış olsa dahi mevcut olmalıdır. Güvenlik süresinde
CRG sinyalinin yokluğunda CR sinyali kullanılır. Bu da ayrıca, hat arızası sinyal
iletişimini kilitlediğinde, müsaadeli düzen olarak çalışır. tGüvenlik değerini 35 ms
olarak ayarlayın.
335
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
12.5.3
1MRK 506 329-UTR -
Ayarlama kuralları
Rezidüel aşırı akım koruma fonksiyonu düzen iletişim mantığı için parametreler
yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır.
Rezidüel aşırı akım koruma fonksiyonu için aşağıdaki ayarlar düzen iletişim
mantığı için yapılabilir:
Çalışma: Kapalı veya Açık.
DüzenTürü: Bu parametre aşağıdaki şekilde ayarlanabilir: Kapalı , = Araaçma,
Müsaadeli UR, Müsaadeli OR veya Engelleme.
tKoord: ECPSCH fonksiyonundan açma için gecikme zamanı. Müsaadeli düşük/
aşırı menzil düzenleri için, bu zamanlayıcı güvenlik payı olması için iletişim
kanalının en az 20 ms artı maksimum resetleme zamanı olarak ayarlanmalıdır.
Engelleme düzenleri için bu ayarlar en az: maksimum sinyal iletim süresi +10 ms
olmalıdır.
tKoord: ECPSCH fonksiyonundan açma için gecikme zamanı. Müsaadeli düşük/
aşırı menzil düzenleri için bu zamanlayıcı 0'a ayarlanabilir. Engelleme düzenleri
için bu ayarlar en az: maksimum sinyal iletim süresi +10 ms olmalıdır.
Engelaç: Seç Kapalı eğer engel kaldırma düzeni koruma kaybı için alarm olmadan
kullanılacak ise. Şöyle ayarlayın: Yenidenbaşlat eğer engel kaldırma düzeni
koruma kaybı için alarm ile kullanılacak ise.
12.6
Rezidüel aşırı akım koruma için akım terslenmesi
ve zayıf uç besleme mantığı ECRWPSCH
12.6.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Rezidüel aşırı akım için akım geri
döndürme ve zayıf uç iç besleme için
mantığı
IEC 61850
tanımlama
ECRWPSCH
12.6.2
Uygulama
12.6.2.1
Arıza akımı terslenme mantığı
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
85
Şekil 156 ve şekil 157, arıza akım geri terslenmesi ile sonuçlanabilecek tipik bir
sistem durumunu göstermektedir.
Eğer akım terslenmesi mantığı, B:2’deki IED’de müsaadeli aşırı menzil düzenini
kilitlemezse, L2 hattında seçici olmayan açılmaya neden olabilir.
336
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
IEC99000043 V1 TR
Şekil 156:
Başlangıç durumu
IEC99000044 V1 TR
Şekil 157:
B:1’deki kesici açıldıktan sonraki akım dağıtımı
Paralel hattaki kesici çalıştığında, arızasız hattaki arıza akımı geri döndürülür. B:
2’deki IED artık ileri yöndeki arızayı tanır. Alınan sinyalin geri kalanıyla birlikte B:
2’de kesiciyi açar. Bunun olmamasını sağlamak için, müsaadeli aşırı menzil
fonksiyonunun IRVL tarafından, alınan sinyal resetlenene kadar engellenmesi
gerekir.
İleri yöndeki öğenin başlangıçta etkinleştirildiği uzak uçtaki IED, B:2’den
gönderme sinyali başlatılmadan resetlemelidir. Çıkış sinyali IRVL’nin gecikmeli
resetlemesi, B:2 IED’sinden gönderme sinyalinin, ileri yöndeki öğenin IED A:2’de
resetlenene kadar bekletilmesini de garantiler.
12.6.2.2
Zayıf uç iç besleme mantığı
Şekil 158, eksik çalışmayla sonuçlanabilecek tipik bir sistem durumunu
göstermektedir. Düğüm B’de arıza akımı olmadığına dikkat edin. Bu da B’deki
IED’nin arızayı tespit edememesine ve B’deki kesiciyi açmamasına neden olur. Bu
durumun üstesinden gelmek için müsaadeli aşırı menzil düzeni için seçilebilir bir
zayıf uç iç besleme mantığı sunulmuştur.
337
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
IEC99000054 V1 TR
Şekil 158:
12.6.3
Başlangıç durumu
Ayarlama kuralları
Rezidüel aşırı akım koruma fonksiyonu için akım terslenmesi ve zayıf uç besleme
mantığı parametreleri yerel HMI veya PCM600 üzerinden yapılır.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
12.6.3.1
Akım terslenmesi
Akım terslenmesi fonksiyonu CurrRev parametresi AçıkEtkin veya
KapalıDevreDışı yapılarak açılır veya kapatılabilir. tPickUpRev ve tDelayRev
zamanlayıcıları için zaman gecikmesi ayarlanır.
tPickUpRev, kesici açma süresinden daha kısa (<%80) seçilir, ancak minimum 20
ms olmalıdır.
tDelayRev minimum olarak, koruma resetleme süresi ve iletişim resetleme
süresinin toplamı kadar seçilir. Minimum tDelayRev ayarı olarak 40 ms tavsiye edilir.
Yönlü rezidüel aşırı akım koruma (EF4PTOC) resetleme zamanı tipik olarak 25
ms’dir. Eğer uzak hat ucunda farklı rezidüel aşırı akım koruma kullanıldıysa,
bunun resetleme süresi kullanılmalıdır.
Çoğu iletişim ortamları için sinyal yayılma süresi 3 – 10 ms/km aralığındadır.
İletişim şebekelerinde, çoğullayıcı ve tekrarlayıcılar için küçük miktarda ek
gecikme zamanları ilave edilir. Bu gecikmeler her işlem başına 1 ms’nin altındadır.
Toplam yayılma süresinin genellikle 5 ms’den az olduğu belirtilir.
Sinyal geldiğinde veya sonlandığında bir karar süresi eklenecektir. Karar süresi
iletişim ile kullanılan koruma arasındaki arayüze yüksek derecede bağımlıdır. Çoğu
durumda harici arayüz (telekoruma ekipmanı) kullanılır. Bu ekipman bir karar verir
ve koruma cihazına ikili sinyal verir. Analog telekoruma ekipmanı olması
durumunda tipik karar süresi 10 – 30 ms arasındadır. Dijital telekoruma ekipmanı
için bu süre 2 – 10 ms arasındadır.
Eğer telekoruma ekipmanı koruma IED’sinin içine entegre durumdaysa, karar
süresi bir miktar azalabilir.
Aşağıda akım terslenmesi sinyallemesinin temel zaman sıralaması gösterilmektedir.
338
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 12
Düzen iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
Koruma
Fonksiyonu
Tele-Koruma
Cihazi
Tele-iletisim
Sistemi
Tele-Koruma
Cihazi
Koruma
fonksiyonundan CS,
çalistirma ve
resetleme zamani
Iletisim sistemine
CS baslatma,
çalistirma ve
resetleme zamani
CS yayilma, yayilma
CR seçimi ve karari,
çalisma ve
resetleme zamani
Koruma
resetleme
gönderme
Ariza
ortaya
çikar
Koruma
Fonksiyonu
Koruma
fonksiyonuna CS,
çalistirma ve
resetleme zamani
CR alim
düsüsü
Kor.
Telekor.
Iletisim düsüsünde
fonk'a
Koruma
Ariza akimi
dnk.'ne CR
CS
CS baslatma
CR
hizlanma
terslenmesi
Kor.
fonk.
düs. CR
Zaman
tGecikme minimum ayari
=IEC05000536=1=tr=
Original.vsd
IEC05000536 V1 TR
Şekil 159:
12.6.3.2
Akım terslenmesinde sinyalleme zaman sıralaması
Zayıf uç iç besleme
Zayıf uç iç besleme WEI parametresi Kapalı, Eko veya Eko & Açma olarak
ayarlanabilir. WEI parametresi Eko & Açma olarak ayarlandığında bu 3U0> olarak
yapılır.
Uzak hat ucunda bir arıza için sıfır sekans gerilim ve uygun arıza direnci hesaplanır.
Zayıf uç iç besleme mantığından istenmeyen bir açmanın önlenmesi için (ani
sinyallerin gelmesi durumunda), açık üçgen gerilim düzeyi tespiti (3U0) çalışma
değerini, normal servis koşullarında oluşabilecek maksimum şebeke yanlış frekans
rezidüel gerilimden yüksek olarak ayarlayın. Tavsiye edilen minimum ayar, normal
servis koşullarında yanlış sıfır sekans gerilimin iki mislidir.
339
Uygulama Kılavuzu
340
Bölüm 13
Mantık
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 13
Mantık
13.1
Açma mantığı, ortak 3-faz çıkışı SMPPTRC
13.1.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Açma mantığı, ortak 3-faz çıkışı
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
SMPPTRC
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
94
I->O
SYMBOL-K V1 TR
13.1.2
Uygulama
Farklı koruma fonksiyonlarından gelen tüm açma sinyalleri açma mantığı içinden
yönlendirilir. En basit alternatifte, mantık sadece AÇMA sinyalini bağlar ve
yeterince uzun olmasını sağlar.
Açma mantığı ortak 3-faz çıkışı (SMPPTRC) sadece üç faz açma sunar. Tüm
arızalar için üç faz açma, basit bir çözüm sunar ve iyi gözlü iletim sistemlerinde ve
alt iletim sistemlerinde genellikle yeterlidir.
Eğer nesne sisteme birden fazla kesiciyle bağlıysa, her kesici için bir SMPPTRC
fonksiyon bloğu kullanılmalıdır.
Açma sonrasında bir devre kesicinin kapanmasını engellemek için fonksiyon devre
kesicinin kapanmasını engelleyebilir (açma kilitleme).
13.1.2.1
Üç faz açma
üç faz açma ile birlikte basit uygulamaaçma mantığı ortak 3-faz çıkışı SMPPTRC
fonksiyon bloğunun parçasını kullanır. Koruma fonksiyon bloklarından gelen
girişleri TRIN girişine bağlayın. Gerekmesi durumunda (normalde böyledir) açma
matris mantığı TMAGGIO kullanarak bu giriş için farklı fonksiyon çıkışlarını
birleştirin. TRIP çıkışını gerekli ikili çıkışlara bağlayın.
Tipik bir bağlantı aşağıda şekil 160 çiziminde gösterilmiştir.
341
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 13
Mantık
1MRK 506 329-UTR -
IEC11000054-1-en.vsd
IEC11000054 V1 EN
Şekil 160:
13.1.2.2
Açma mantığı 3-faz çıkışı SMPPTRC fonksiyonu basit üç faz açma
uygulaması için kullanılır
Kilitleme
Bu fonksiyon bloğu kilitleme başlatma özelliklerine sahiptir. Kilitleme sadece,
CLLKOUT blok kapama çıkışını etkinleştirmek veya blok kapama çıkışını
başlatmak ve açma sinyalini devam ettirmek için kullanılır.
Primer arıza kontrol edildikten sonra kilitleme reset girişi RSTLKOUT
etkinleştirilerek veya HMI ile kilitleme manuel olarak resetlenebilir.
Açmayı başlatmadan Kilitleme başlatmak için dış koşullar gerekiyorsa, bu
SETLKOUT girişi aktifleştirilerek yapılır. Ayar OtomKilit = Kapalı şeklinde
ayarlandığında, dahili açmanın kilitlemeyi aktifleştirmeyeceği, yalnız SETLKOUT
girişinin başlatılmasının kilitlemeyle sonuçlanacağı anlamına gelir. Normal olarak
bu durum arızaların geçici olduğu geçici hat koruma için geçerlidir. Böyle
durumlarda başarısız otomatik tekrar kapama ve yedek bölge tripleme, Kilitleme
başlatmak üzere birleştirilerek SETLKOUT girişi aktifleştirilebilir.
13.1.2.3
Fonksiyon bloğunun engellenmesi
Engelleme dahili olarak mantık veya operatör tarafından iletişim kanalı
kullanılarak başlatılabilir. Açma mantığı (SMPPTRC) fonksiyonunun tamamen
engellenmesi, ENGELLE girişinin aktifleştirilmesiyle yapılır ve iç arızalar
durumunda SMPPTRC çıkışını engellemek için kullanılabilir.
13.1.3
Ayarlama kuralları
Açma mantığı ortak 3-faz çıkışı SMPPTRC için bu parametreler yerel HMI veya
Koruma ve Kontrol Yöneticisi (PCM600) üzerinden yapılır.
Aşağıdaki açma parametreleri açmayı düzenlemek üzere ayarlanabilir.
342
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 13
Mantık
1MRK 506 329-UTR -
Çalışma: Çalışma modunu ayarlar. Kapalıfonksiyonunu kapatır. Normal seçim
Açık.
AçmaKilitleme: Kilitleme düzenini ayarlar. Kapalı sadece kilitleme çıkışını
aktifleştirir. Açık kilitleme çıkışını aktifleştirir ve AÇMA çıkışını mandallar. Normal
seçim Kapalı.
OtomKilit: Kilitleme düzenini ayarlar. Kapalı sadece SETLKOUT girişi üzerinden
kilitlemeyi aktifleştirir. Açık ek olarak açma fonksiyonu ile aktifleştirmeye izin
verir. Normal seçim Kapalı.
tAçmaMin: Açma darbesinin gerekli minimum süresini ayarlar. Kesicinin doğru bir
şekilde açıldığının temin edilmesi için ayarlanmalıdır. Normal ayar 0,150sn'dir.
13.2
Açma mantığı faz ayrımlı çıkış SPTPTRC
13.2.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Açma mantığı faz
ayrımlı çıkış
IEC 61850 tanımlama
IEC 60617 tanımlama
SPTPTRC
ANSI/IEEE C37.2 cihaz
no
94
I->O
SYMBOL-K V1 TR
13.2.2
Uygulama
Farklı koruma fonksiyonlarından gelen tüm açma sinyalleri açma mantığı içinden
yönlendirilir. En basit alternatifinde mantık sadece AÇMA sinyalini bağlar ve
yeterince uzun olmasını sağlar.
IED içerisindeki koruma, kontrol ve izleme için açma mantığı faz ayrımlı çıkışı
(SPTPTRC) üç faz açma sunar:
•
•
Tüm arıza türleri için üç-faz açma (üç faz çalışma modu)
Tek-faz arızalar için tek-faz açma ve çoklu faz ve gelişen arızalar (1ph/3ph
çalışma modu) için üç-faz açma. Mantık ayrıca, işletim koruma fonksiyonları
içerinde faz seçimi gerçekleştirilemediğinde veya harici koşullar üç faz açma
gerektirdiğinde, üç faz açma komutu da verir.
Tüm arızalar için üç-faz açma, basit bir çözüm sunar ve iyi örgülü iletim
sistemlerinde ve Yüksek Gerilim (YG) sistemlerinde genellikle yeterlidir. Birçok
arıza, özellikle yüksek gerilim düzeylerinde tek faz- topraklama arızalarıdır, tek faz
açma büyük bir değer olabilir. Eğer sadece arızalı faz açılır ise güç, tekrar
kapamadan önce çıkan ölü zaman esnasında iletilebilir. Tek faz arızaları sırasındaki
tek faz açma tek kutup tekrar kapama ile birleştirilmelidir.
343
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 13
Mantık
13.2.2.1
1MRK 506 329-UTR -
Tek- ve/veya üç-faz açma
Tek-/üç-faz açma, tek-faz arızalar için tek-faz açma, çok-faz arızalar için üç-faz
açma verir. Çalışma modu daima tek faz bir otomatik tekrar kapama düzeni ile
birlikte kullanılır.
Tek-faz açma farklı seçenekler ve fonksiyon blokundaki farklı girişlerin
kullanımını da içerebilir.
1PTRZ ve 1PTREF girişleri gerektiğinde mesafe koruma ve yönlü topraklama
arıza koruması için tek-faz açma amacıyla kullanılır.
Girişler faz seçim mantığı ile birleşiktir ve faz seçiciden gelen başlatma sinyalleri,
sırasıyla tek-faz açma çıkışları TRL1, TRL2 ve TRL3'deki açmayı
gerçekleştirebilmek için PSL1, PSL2 ve PSL3 girişlerine bağlanmalıdır. AÇMA
çıkışı genel bir açmadır ve içerilen fazdan bağımsız olarak etkinleşir. İçerilen
fazlara bağlı olarak TR1P, TR2P ve TR3P çıkışları da etkinleşecektir.
Tek-faz açma düzenleri kullanıldığında, bunu tek-faz otomatik tekrar kapama
girişiminin takip etmesi beklenir. Otomatik tekrar kapamanın serviste olmadığı
veya bir sebepten harekete geçmediği durumlarda üç-faz Açma Hazırlama P3PTR
girişinin etkinleştirilmesi gerekir. Bu normal olarak ilgili Otomatik Tekrar Kapatıcı
çıkışına bağlanır ancak bir dış mantık sinyali gibi diğer sinyallere de bağlanabilir.
Eğer iki kesici var ise her bir kesici için bir TR blok durumu ve bir Otomatik
Tekrar Kapatıcı kullanılır. Bu her iki kesicinin de doğru şekilde çalışmasını ve
davranmasını temin edecektir.
Açma 3 Faz TR3P çıkışı, SESRSYN'i üç-faz tekrar kapamaya geçirmek için
SESRSYN'deki ilgili girişe bağlanmalıdır. Eğer bu sinyal etkinleştirilmez ise
SESRSYN, tek faz tekrar kapama ölü zamanını kullanacaktır.
Ayrıca eğer ikinci bir hat koruması da aynı SESRSYN'i kullanıyor
ise, örneğin üç-açma röle kontakları seri halde kullanılıp açma
blokunun TR3P çıkışına paralel halde bağlanarak, üç-faz açma
sinyali üretilmelidir.
Açma mantığının da, faz seçimli açma sinyallerinin bağlanabileceği, TRINL1,
TRINL2 ve TRINL3 girişleri vardır. Örnekler, uzak uçtan veya iç/dış faz seçimli araaçma sinyallerinden bağımsız faz olabilir. Bu sinyaller IED'den, SESRSYN, Kesici
arıza vb. elde etmek için yönlendirilir. Diğer yedek fonksiyonlar yukarıda
anlatıldığı gibi TRIN girişine bağlanır. Bir tek-faz açma düzeni için tipik bir
bağlantı şekil 161 çiziminde verilmiştir.
344
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 13
Mantık
1MRK 506 329-UTR -
IEC11000055-1-en.vsd
IEC11000055 V1 EN
Şekil 161:
13.2.2.2
Açma mantığı faz ayrımlı çıkışı SPTPTRC , tek-faz açma
uygulamaları için kullanılır
Kilitleme
Bu fonksiyon bloğu kilitleme başlatma özelliklerine sahiptir. Kilitleme sadece,
CLLKOUT blok kapama çıkışını etkinleştirmek veya blok kapama çıkışını
başlatmak ve açma sinyalini devam ettirmek için kullanılır.
Primer arıza kontrol edildikten sonra kilitleme reset girişi RSTLKOUT
etkinleştirilerek kilitleme manuel olarak resetlenebilir.
Açmayı başlatmadan Kilitleme başlatmak için dış koşullar gerekiyorsa, bu
SETLKOUT girişi aktifleştirilerek yapılır. AutoLock = Off ayarı, dış açmanın
kilitlemeyi aktifleştirmeyeceği, yalnız SETLKOUT başlatılmasının kilitlenmeyle
sonuçlanacağı anlamına gelir. Normal olarak bu durum arızaların geçici olduğu
geçici hat koruma için geçerlidir. Böyle durumlarda başarısız otomatik tekrar
kapama ve yedek bölge tripleme, Kilitleme başlatmak üzere birleştirilerek
SETLKOUT girişi aktifleştirilebilir.
13.2.2.3
Fonksiyon bloğunun engellenmesi
Engelleme dahili olarak mantık veya operatör tarafından iletişim kanalı
kullanılarak başlatılabilir. Açma mantığı faz ayrımlı çıkışı SPTPTRC
fonksiyonunun tamamen engellenmesi, BLOCK girişinin aktifleştirilmesiyle
yapılır ve iç arızalar durumunda SPTPTRC çıkışını engellemek için kullanılabilir.
13.2.3
Ayarlama kuralları
Açma mantığı faz ayrımlı çıkışı SPTPTRC fonksiyon için bu parametreler, yerel
HMI veya PCM600 üzerinden yapılır.
Aşağıdaki açma parametreleri açmayı düzenlemek üzere ayarlanabilir.
Program
Seçilen değere bağlı olarak gereken açma düzenini ayarlayın 3 faz veya 1Ph/3Ph.
Çalışma
345
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 13
Mantık
1MRK 506 329-UTR -
Çalışma modunu ayarlar. Kapalı açmayı kapatır. Normal seçim Açık.
AçmaKilitleme
Kilitleme düzenini ayarlar. Kapalı sadece kilitleme çıkışını aktifleştirir. Açık
kilitleme çıkışını ve mandallama çıkış kontaklarını aktifleştirir. Normal seçim
Kapalı.
OtomKilit
Kilitleme düzenini ayarlar. Kapalı sadece SETLKOUT girişi üzerinden kilitlemeyi
aktifleştirir. Açık ayrıca açma fonksiyonunun kendisinden gelen aktifleştirmeye
izin verir ve kilitleme çıkışını aktifleştirir. Normal seçim Kapalı.
tAçmaMin
Açma darbesinin gerekli minimum süresini ayarlar. Bu ayar kesicinin açmasını
sağlamak ve kesici arıza koruma faz ayrımlı aktivasyon ve çıkış CSPRBRF
fonksiyonunu başlatmak için kullanılan sinyalin, CSPRBRF'deki yedek açma
zamanlayıcısından daha uzun olduğundan emin olmak için kullanılır. Normal ayar
0,150sn'dir.
13.3
Açma matris mantığı TMAGGIO
13.3.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Açma matris mantığı
13.3.2
IEC 61850
tanımlama
TMAGGIO
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Açma matris mantığı TMAGGIO fonksiyonu, açma sinyallerini ve diğer mantık
çıkış sinyallerini, açma mantıkları SMPPTRC ve SPTPTRC veya IED üzerindeki
farklı çıkış kontaklarına yönlendirmek için kullanılır.
TMAGGIO çıkış sinyalleri ve fiziksel çıkışlar özel uygulama ihtiyaçlarına göre
kullanıcının sinyalleri fiziki açma çıkışlarına uyarlamasına izin verir.
13.3.3
Ayarlama kuralları
Çalışma: Fonksiyonun çalışmasını değiştirir Açık/Kapalı.
DarbeSüresi: Darbe süresi süresini tanımlar. Devre kesicilerin doğrudan açılması
için kullanıldığında, darbe süresi süresi yaklaşık 0,150 saniye olarak ayarlanarak
devre kesici açma sargılarına giden açma darbesinin yeterli bir minimum süresi
olması sağlanır. Sadece ModÇıkışx için kullanıldı: Darbeli.
346
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 13
Mantık
1MRK 506 329-UTR -
AçılmaGecikmesi: Ani girişlere verilen çıkış sinyallerini engellemek için kullanılır.
Normalde 0 olarak veya düşük bir değere ayarlanır. Sadece ModÇıkışx için
kullanıldı: Sürekli.
KapanmaGecikmesi: Çıkışlar için minimum açık kalma süresini tanımlar. Devre
kesicilerin doğrudan açılmasında kullanıldığında, kapanma gecikme zamanı
yaklaşık 0,150 saniye olarak ayarlanarak devre kesici açma sargılarına giden açma
darbesinin yeterli bir minimum süresi olması sağlanır. Sadece ModÇıkışx için
kullanıldı: Sürekli.
ModÇıkışx: ÇIKIŞx (x=1-3) çıkış sinyalinin aşağıdaki şekilde olup olmadığını
belirtir. Sürekli veya Darbeli. Sürekli bir sinyal AçılmaGecikmesi ve
KapanmaGecikmesi ile ilgili giriş sinyallerinin durumunu takip eder. Darbeli bir
sinyal Çıkışx 0 değerinden 1 değerine yükseldiğinde bir darbe verir.
13.4
Yapılandırılabilir mantık blokları
13.4.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
OR Fonksiyon bloğu
Fonksiyon tanımı
Evirici fonksiyon bloğu
Fonksiyon tanımı
PULSETIMER fonksiyon bloğu
Fonksiyon tanımı
Kontrol edilebilir kapı fonksiyon bloğu
Fonksiyon tanımı
Özel OR fonksiyon bloğu
Fonksiyon tanımı
Mantık devre gecikme fonksiyon bloğu
IEC 61850
tanımlama
OR
IEC 61850
tanımlama
INVERTER
IEC 61850
tanımlama
PULSETIMER
IEC 61850
tanımlama
GATE
IEC 61850
tanımlama
XOR
IEC 61850
tanımlama
LOOPDELAY
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
347
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 13
Mantık
1MRK 506 329-UTR -
Fonksiyon tanımı
Zamanlayıcı fonksiyon bloğu
Fonksiyon tanımı
AND fonksiyon bloğu
Fonksiyon tanımı
Bellek ayarla-resetle fonksiyon bloğu
Fonksiyon tanımı
Bellek fonksiyon bloğu ile resetle-ayarla
13.4.2
IEC 61850
tanımlama
TIMERSET
IEC 61850
tanımlama
AND
IEC 61850
tanımlama
SRMEMORY
IEC 61850
tanımlama
RSMEMORY
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
IED yapılandırmasını özel uygulama ihtiyaçlarına göre uyarlamak için AND, OR
gibi bir mantık bloku seti ve zamanlayıcılar vardır.
AND geçitleri, OR geçitleri, eviriciler veya XOR geçitlerinin için hiçbir ayar yoktur.
Normal Açık/Kapalı gecikmesi ve darbe zamanlayıcıları için zaman gecikmeleri ve
darbe uzunlukları yerel HMI veya PST aracı üzerinden ayarlanır.
Aynı mantık kilidi içerisindeki her iki zamanlayıcının (biri hızlanmada, diğeri
bırakmada geciktirmeli), ayar değeri ortaktır.
Kontrol edilebilir geçitler, ayarlanabilir zamanlayıcılar ve bellekli SR flip flopları
için ayar parametrelerine yerel HMI veya PST aracı ile erişilebilir.
13.4.3.1
Yapılandırma
Mantık, PCM600 içindeki ACT yapılandırma aracı kullanılarak yapılandırılır.
Fonksiyonların yapılandırılabilir mantık bloklarında tanımlandıkları şekliyle
çalıştırılması, farklı döngü süreleriyle sabit bir sıralamaya göre yapılır.
Her döngü süresi için fonksiyon bloğuna bir seri çalıştırma numarası verilir. Bu
bilgi ACT yapılandırma aracında, fonksiyon kilidi ve döngü süresi tanımlama
bilgisiyle gösterilir. Aşağıdaki örneğe bakınız.
348
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 13
Mantık
1MRK 506 329-UTR -
IEC09000695_2_en.vsd
IEC09000695 V2 EN
Şekil 162:
Mantık fonksiyonunun tanımlama, seri çalıştırma numarası ve
döngü süresi
Aynı döngü içerisindeki farklı fonksiyon bloklarının çalıştırılması, bunların seri
çalıştırma numaraları tarafından belirlenir. İki veya daha fazla mantık bloğu seri
olarak bağlandığında bu her zaman hatırlanmalıdır.
Hızlı bir döngü süresi olan fonksiyon bloklarını, yavaş bir döngü
süresi olan fonksiyonlara bağlarken her zaman dikkatli olunmalıdır.
Mantık devreleri her zaman dikkatle hazırlamalı ve farklı
fonksiyonların çalıştırma sırası her zaman kontrol edilmelidir.
Diğer durumlarda hataları, örneğin fonksiyonların birbiriyle
yarışmasını önleyebilmek için mantık düzenlerine ek gecikme
zamanları koyulmalıdır.
AND geçidinin dört girişinin tümünün varsayılan değerleri
mantıksal 1 olarak verilmiştir. Bu da kullanıcının sadece gerekli
sayıda giriş kullanmasına ve gerisini bağlı olmadan bırakmasına
olanak tanır. OUT çıkışının varsayılan değeri ilk başta 0’dır. Bu da,
eğer fonksiyon yanlış çalıştırma sırasında koyulmuş ise bir döngü
darbesini bastırmak içindir.
13.5
Sabit sinyaller FXDSIGN
13.5.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Sabit sinyaller
13.5.2
IEC 61850
tanımlama
FXDSIGN
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Sabit sinyal fonksiyonu (FXDSIGN), IED’nin yapılandırılmasında kullanılabilecek
çeşitli ön tanımlı (sabit) sinyaller üretir. Bunun amacı diğer fonksiyon
349
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 13
Mantık
1MRK 506 329-UTR -
bloklarındaki kullanılmayan girişleri, belirli bir düzeye/değere zorlamak veya
belirli bir mantık oluşturmak için kullanılır.
GRP_KAPALI sinyalinin FXDSIGN içinde kullanılmasına örnek
Sınırlı toprak arıza fonksiyonu REFPDIF hem otomatik trafolar hem de normal
trafolar için kullanılabilir.
Otomatik trafolarda kullanıldıklarında, nötr nokta akım ile birlikte her iki sargılı
parçadan gelen bilgiler fonksiyon tarafından kullanılabilir olmalıdır. Dolayısıyla üç
giriş gerekmektedir.
REFPDIF
I3PW1CT1
I3PW2CT1
I3P
IEC09000619_3_en.vsd
IEC09000619 V3 TR
Şekil 163:
Ototrafo uygulaması için REFPDIF fonksiyon girişleri
Normal trafolar için sadece bir sargı ve nötr nokta vardır. Bu da sadece iki giriş
kullanılıyor demektir. Tüm grup bağlantılarının bağlı olma zorunluluğu
bulunduğundan, üçüncü girişin de FXDSIGN fonksiyon bloğundaki GRP_OFF
sinyalidir.
REFPDIF
I3PW1CT1
I3PW2CT1
I3P
FXDSIGN
GRP_OFF
IEC09000620_3_en.vsd
IEC09000620 V3 TR
Şekil 164:
Normal trafo uygulaması için REFPDIF fonksiyon girişleri
350
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 13
Mantık
1MRK 506 329-UTR -
13.6
Boolean 16 tam sayı dönüşümü B16I
13.6.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Boolean 16 tam sayı dönüşümü
13.6.2
IEC 61850
tanımlama
B16I
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Boolean 16’dan tam sayı dönüşüm fonksiyonu B16I, 16 binary (mantıksal) sinyal
setini tam sayıya dönüştürmek için kullanılır. Kullanım amacı, bir fonksiyondan
gelen mantıksal çıkış sinyallerini (mesafe koruma gibi) başka bir fonksiyondan
gelen tam sayı sinyallerle (hat diferansiyel koruma gibi) birleştirmek için kullanılır.
B16I fonksiyonunda mantıksal düğüm eşleştirme yoktur.
13.6.3
Ayarlama kuralları
Bu fonksiyonun yerel HMI’de veya koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde
(PCM600) hiçbir parametresi yoktur.
13.7
Boolean 16 tam sayı dönüşümü, mantık düğüm
temsili ile B16IFCVI
13.7.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Boolean 16 tam sayı dönüşümü,
mantık düğüm temsili ile
13.7.2
IEC 61850
tanımlama
B16IFCVI
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Boolean 16’dan, mantık düğüm temsili ile tam sayı dönüşümü fonksiyonu
B16IFCVI, 16 binary (mantıksal) sinyal setini tam sayıya çevirmek için kullanılır.
B16IFCVI fonksiyonu bir trafo merkezi bilgisayarından bir tam sayı alabilir;
örneğin IEC 61850–8–1. Bu fonksiyonlar, bir tam sayı girerek mantık komutları
üretmek istediğinizde (selektör anahtarları veya gerilim kontrolörleri için) çok
yararlıdır. B16IFCVI fonksiyonunun IEC 61850'de mantıksal bir düğüm
eşleştirmesi vardır.
351
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 13
Mantık
13.7.3
1MRK 506 329-UTR -
Ayarlama kuralları
Bu fonksiyonun yerel HMI’de veya Koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde
(PCM600) hiçbir parametresi yoktur.
13.8
Tam sayı boolean 16 dönüşümü IB16A
13.8.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Tam sayı boolean 16 dönüşümü
13.8.2
IEC 61850
tanımlama
IB16A
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Tam sayıdan boolean 16 dönüşümü fonksiyonu (IB16A), bir tam sayıyı 16 adet
ikili (mantıksal) sinyal setine çevirmek için kullanılır. Bu fonksiyon bir
fonksiyondan gelen tam sayı çıkış sinyallerini başka bir fonksiyondaki ikili
(mantıksal) girişlere bağlamak için kullanılabilir. IB16A fonksiyonunda mantıksal
düğüm eşleştirme yoktur.
13.8.3
Ayarlama kuralları
Bu fonksiyonun yerel HMI’de veya Koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde
(PCM600) hiçbir parametresi yoktur.
13.9
Tam sayı - boolean 16 dönüşümü, mantık düğüm
temsili ile IB16FCVB
13.9.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Mantık düğüm temsili ile tam sayı
boolean 16 dönüşümü
13.9.2
IEC 61850
tanımlama
IB16FCVB
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Tam sayıdan mantık düğüm temsili ile boolean 16 dönüştürme fonksiyonu
(IB16FCVB), bir tam sayıyı 16 adet ikili (mantıksal) sinyal kümesine dönüştürmek
için kullanılır. IB16FCVB fonksiyonu bir trafo merkezi bilgisayarından bir tam
sayı alabilir; örneğin şunun üzerinden: IEC 61850–8–1. Bu fonksiyonlar, kullanıcı
352
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 13
Mantık
1MRK 506 329-UTR -
bir tam sayı girerek (selektör anahtarları veya gerilim kontrolörleri için) mantık
komutları üretmek istediğinde çok yararlıdır. IB16FCVB fonksiyonunun IEC
61850'de mantıksal düğüm eşleştirmesi vardır.
13.9.3
Ayarlar
Bu fonksiyonun yerel HMI’de veya Koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde
(PCM600) hiçbir parametresi yoktur
353
Uygulama Kılavuzu
354
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 14
İzleme
14.1
IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları SPGGIO
14.1.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850 genel iletişim I/O
fonksiyonları
14.1.2
IEC 61850
tanımlama
SPGGIO
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
IEC 61850–8–1 genel iletişim G/Ç fonksiyonları (SPGGIO) fonksiyon bloğu, trafo
merkezindeki diğer sistem veya ekipmanlara tek bir mantıksal çıkış göndermek için
kullanılır. ACT aracına bağlanması gereken tek bir görülebilir girişi vardır.
14.1.3
Ayarlama kuralları
Bu fonksiyonun yerel HMI’de veya koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde
(PCM600) hiçbir parametresi yoktur.
14.2
IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları 16 giriş
SP16GGIO
14.2.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850 genel iletişim I/O
fonksiyonları 16 giriş
14.2.2
IEC 61850
tanımlama
SP16GGIO
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
SP16GGIO fonksiyon bloğu, trafo merkezindeki diğer sistemlere veya teçhizata
16’ya kadar mantık sinyali göndermek üzere kullanılır. Girişler ACT aracına bağlı
olmalıdır.
355
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
14.2.3
1MRK 506 329-UTR -
Ayarlama kuralları
Bu fonksiyonun yerel HMI’de veya koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde
(PCM600) hiçbir parametresi yoktur.
14.3
IEC61850 genel iletişim I/O fonksiyonları MVGGIO
14.3.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC61850 genel iletişim I/O
fonksiyonları
14.3.2
IEC 61850
tanımlama
MVGGIO
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulamaya
IEC61850 genel iletişim G/Ç fonksiyonları (MVGGIO) fonksiyonu, analog bir
sinyalin anlık değerini, trafoda bulunan diğer sistemlere veya ekipmana göndermek
için kullanılır. Ayrıca, aynı IED içerisinde, analog bir değere RANGE özelliği
eklemek ve o değer üzerinde denetime izin vermek için kullanılabilir.
14.3.3
Ayarlama kuralları
IEC61850 genel iletişim G/Ç fonksiyonları (MVGGIO) fonksiyonu, kullanıcının
izlenen sinyal için bir ölü bant ve bir sıfır ölü bant seçmesine olanak tanır. Sıfır ölü
bant içerisindeki değerlerin sıfır olduğu kabul edilir.
Yüksek ve alçak sınır ayarları, ölçülen değerin yüksek-yüksek-, yüksek, normal,
alçak ve alçak-alçak aralıkları için limitleri belirler. Ölçülen değerin gerçek aralığı,
MVGGIO fonksiyon bloğu aralığı çıkışında gösterilir. Ölçülen bir değer genişletme
bloğu (MVEXP), aralık çıkışına bağlandığında, MVEXP mantıksal çıkışları buna
uygun şekilde değiştirilir.
356
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
14.4
Ölçümler
14.4.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Ölçümler
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
CVMMXN
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
P, Q, S, I, U, f
SYMBOL-RR V1 TR
Faz akım ölçümü
CMMXU
-
I
SYMBOL-SS V1 TR
Faz-faz gerilim ölçümü
VMMXU
-
U
SYMBOL-UU V1 TR
Akım dizisi bileşen ölçümü
CMSQI
-
I1, I2, I0
SYMBOL-VV V1 TR
Gerilim dizisi ölçümü
VMSQI
U1, U2, U0
SYMBOL-TT V1 TR
Faz-nötr gerilim ölçümü
VNMMXU
-
U
SYMBOL-UU V1 TR
14.4.2
Uygulama
Ölçüm fonksiyonları güç sistemi ölçümü, denetimi ve yerel HMI’ye, PCM600
içindeki izleme aracına veya trafo merkezi seviyesine, örneğin IEC 61850
üzerinden raporlama için kullanılır. Aktif güç, reaktif güç, akım, gerilim, frekans,
güç faktörü vb. ölçüm değerlerinin sürekli izlenmesi olanağı, elektrik enerjisinin
verimli şekilde üretimi, iletimi ve dağıtımı için kritik önem taşır. Sistem
operatörüne güç sisteminin mevcut durumu hakkında hızlı ve kolay bir genel bakış
sunar. Ayrıca, koruma ve kontrol IED’lerinin testleri ve devreye alma işlemleri
sırasında kullanılarak ölçüm trafolarının (akım trafoları ve gerilim trafoları)
bağlantıları ve düzgün çalışmaları doğrulanır. Normal hizmet sırasında IED’den
alınan ölçüm değerleri, diğer bağımsız ölçüm aletleriyle alınan değerlerle
karşılaştırılarak, IED analog ölçüm zincirinin düzgün çalıştığı doğrulanabilir. Son
357
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
olarak, mesafe veya yönlü aşırı akım koruma fonksiyonunun doğru yönde çalıştığı
doğrulanabilir.
Bir IED’nin kullanılabilir olan ölçülen değerleri, kullanılmakta olan
donanıma (TRM) ve PCM600’de yapılmış olan mantıksal
yapılandırmaya bağlıdır.
Tüm ölçülen değerler dört ayarlanabilir limit ile denetlenebilir, bunlar alçak-alçak
limit, alçak limit, yüksek limit ve yüksek-yüksek limittir. Sıfıra indirme azaltımı da
desteklenir. Yani ayarlanabilir bir değerin altında olan ölçülen değer sıfıra zorlanır,
bu da girişlerdeki gürültünün etkisini azaltır. Ne fonksiyonlar arasında ne de her
fonksiyondaki sinyaller arasında, ayar ve parametrelerle ilgili ara bağlantı yoktur.
Fonksiyonlardan her biri için sıfıra indirme, ZeroDb tarafından her sinyal için ayrı
olarak yapılır. Örneğin, U12 sıfıra indirmesi VMMXU içinde ULZeroDb
tarafından yapılır, I1 sıfıra indirmesi CMMXU içinde ILZeroDb tarafından yapılır.
Ölü bant denetimi, ölçülen değerdeki değişim ayarlanmış eşik değerinin, veya en
son değer güncelleme eşik değerini geçtiği andan itibaren gerçekleşen tüm
değişikliklerin zaman integralinin üzerindeyse, ölçülen sinyal değerini trafo
merkezi seviyesinde raporlamak için kullanılabilir. Ölçüm değeri ayrıca dönemsel
raporlamaya da dayandırılabilir.
Ölçüm fonksiyonu CVMMXN, aşağıdaki güç sistemi özelliklerini sağlar:
•
•
•
•
•
P, Q ve S: üç faz aktif, reaktif ve görünür güç
PF: güç faktörü
U: faz-faz gerilimi genlik
I: faz akımı genliği
F: güç sistemi frekansı
Çıkış değerleri yerel HMI’de Main menu/Tests/Function status/Monitoring/
CVMMXN/Outputs altında gösterilir
Ölçüm fonksiyonları CMMXU, VNMMXU ve VMMXU fiziksel miktarlar verir:
•
•
I: faz akımları (genlik ve açı) (CMMXU)
U: gerilimler (faz-toprak ve faz-faz gerilimi, genlik ve açı) (VMMXU,
VNMMXU)
Yukarıdaki ölçüm fonksiyonu kalibre edilerek sınıf 0,5 sunumundan daha iyisini
elde etmek mümkündür. Bu, anma akımının %5, 30 ve 100’ünde ve anma
geriliminin %100’ünde açı ve genlik kompanzasyonu ile elde edilir.
Verilen güç sistemi miktarları kullanılan donanıma, (TRM) ve
PCM600’de yapılan mantık yapılandırmasına bağlıdır.
Ölçüm fonksiyonları CMSQI ve VMSQI sıralı miktarlar verir:
358
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
•
•
I: dizi akımları (pozitif, sıfır, negatif dizi, genlik ve açı)
U: dizi gerilimleri (pozitif, sıfır ve negatif dizi, genlik ve açı).
CVMMXN fonksiyonu üç faz güç niceliklerini, ölçülen akıma karşılık gelen
gerilim sinyallerinin temel frekans fazörleri (DFT değerleri) kullanarak hesaplar.
Ölçülen güç nicelikleri seçilen ayara bağlı olarak ani olarak hesaplanan nicelikler
olarak veya belirli bir süre içerisindeki ortalama değerler olarak verilir (alçak
geçirgen filtrelenmiş).
14.4.3
Ayarlama kuralları
Ölçüm fonksiyonu CVMMXN, CMMXU, VMMXU, CMSQI, VMSQI,
VNMMXU ayar parametreleri kullanılmakta olan donanıma (TRM) ve
PCM600’de yapılmış olan mantıksal yapılandırmaya bağlıdır.
Ölçüm fonksiyonları CVMMXN, CMMXU, VMMXU, CMSQI, VMSQI,
VNMMXU yerel HMI veya PCM600 ile ayarlanır.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Çalışma: Kapalı/On. Her fonksiyon durumu (CVMMXN, CMMXU, VMMXU,
CMSQI, VMSQI, VNMMXU) işletime alınabilir (Açık) veya devre dışı
bırakılabilir (Kapalı).
Ölçüm fonksiyonu (CVMMXN) için aşağıdaki genel ayarlar yapılabilir.
GüçAmpFak: Güç hesaplamalarını ölçeklendirmek için büyüklük faktörü
GüçAçıKom: Ölçülen I & U arasındaki faz kaymasının açı kompanzasyonu.
Mod: Ölçülen akım ve gerilim seçimi. IED’ye bağlı olan kullanılabilir gerilim
trafosu girişlerine göre izlenen üç faz değerlerin hesaplanması için 9 farklı yol
vardır. Parametre grup ayar tablosuna bakınız.
k: Güç ölçümü U ve I için alçak geçiren süzgeç katsayısı.
UAmpCompY: Ur’nin %Y’sinde gerilim ölçümlerini kalibre edecek genlik
kompanzasyonu, burada Y 5, 30 veya 100’e eşittir.
IAmpCompY: Irnin %Y’sinde akım ölçümlerini kalibre edecek genlik
kompanzasyonu, burada Y 5, 30 veya 100’e eşittir.
IAngCompY: Ir’nin %Y’sinde açı ölçümlerini kalibre edecek açı kompanzasyonu,
burada Y 5, 30 veya 100’e eşittir.
Faz-faz akım ölçümü(CMMXU) için aşağıdaki genel ayarlar yapılabilir.
IAmpCompY: Irnin %Y’sinde akım ölçümlerini kalibre edecek genlik
kompanzasyonu, burada Y 5, 30 veya 100’e eşittir.
359
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
IAngCompY: Ir’nin %Y’sinde açı ölçümlerini kalibre edecek açı kompanzasyonu,
burada Y 5, 30 veya 100’e eşittir.
Faz-faz gerilim ölçümü (VMMXU) için aşağıdaki genel ayarlar yapılabilir.
UAmpCompY: Ur’nin %Y’sinde gerilim ölçümlerini kalibre edecek genlik
kompanzasyonu, burada Y 5, 30 veya 100’e eşittir.
UAngCompY: Ur’nin %Y’sinde gerilim ölçümlerini kalibre edecek açı
kompanzasyonu, burada Y 5, 30 veya 100’e eşittir.
Aşağıdaki genel ayarlar fonksiyonlarda yer alan tüm izlenen nicelikler için
ayarlanabilir (CVMMXN, CMMXU, VMMXU, CMSQI, VMSQI, VNMMXU)
Aşağıdaki ayar adlarındaki X şunlara eşittir: S, P, Q, PF, U, I, F, IL1-3,
UL1-3UL12-31, I1, I2, 3I0, U1, U2 veya 3U0.
Xmin: Analog sinyal X için minimum değer.
Xmax: Analog sinyal X için maksimum değer.
Tüm ölçüm fonksiyonları V, A ve benzeri için Xmin ve Xmax
doğrudan ilgili ölçüm ünitesinde ayarlanabilir. Bunun istisnası
CVMMXN seçenekleridir, burada Xmin ve Xmax değerleri
SBase’in %’si olarak ayarlanır.
XZeroDb: Sıfıra indirme. Sinyal değeri XzeroDb altındaysa sıfıra indirilir.
XRepTyp: Raporlama tipi. Döngüsel (Döngüsel), genlik ölü bant (Ölü bant) veya
tümleşik ölü bant (Int ölü bant) açıklamasında bulunabilir. Raporlama aralığı
XdbRepInt parametresiyle kontrol edilir.
XDbRepInt: Ölü bant ayarı raporlama. Ayar değeri döngüsel raporlamadır ve
raporlama aralığı saniye cinsindendir. Genlik ölü bandı ölçüm aralığının %'si
cinsinden ayar değeridir. Tümleşik ölü bant ayarı tümleşik alandır; yani ölçüm
aralığının %'si olarak ölçülen değerin, iki ölçüm değeri arasındaki süreyle çarpımıdır.
Tüm ölçüm fonksiyonları için limitler doğrudan ilgili ölçüm ünitesi
V, A, vb.'de ayarlanabilir. Bunun istisnası CVMMXN
seçenekleridir, burada limitler STemel’in %’si olarak ayarlanır.
XHiHiLim: Yüksek-yüksek limit.
XHiLim: Yüksek limit.
XLowLim: Alçak limit.
XLowLowLim: Alçak-alçak limit.
XLimHyst: Aralığın %’si cinsinden histerez değeri, tüm limitler için ortak.
360
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
Tüm faz açıları, tanımlanmış referans kanalına göre sunulur. PhaseAngleRef
parametresi referansı tanımlar., PCM600'deki analog giriş modülleri için ayarlara
bakın.
Kalibrasyon eğrileri
Fonksiyonları (CVMMXN, CMMXU, VNMMXU ve VMMXU), akım, gerilim ve
güçlerin sınıf 0,5 sunumlarını elde edecek şekilde kalibre etmek mümkündür. Bu,
anma akımının ve geriliminin %5, 30 ve 100’ünde genlik ve açı kompanzasyonu
ile elde edilir. Kompanzasyon eğrisi, 165 şeklinde (örnek) gösterildiği gibi,
akımların genlik ve açı kompanzasyonu için karakteristiğe sahip olacaktır. Birinci
faz referans kanalı olarak kullanılacak ve faktörlerin hesaplanmasında eğri ile
karşılaştırılacaktır. Sonra bu faktörler tüm ilgili kanallar için kullanılabilir.
Ir'nin
%'si
Genlik
kompanzasyonu
-10
IAmpComp5
Ölçülen
akim
IAmpComp30
IAmpComp100
5
30
%0-5:
Sabit
%5-30-100: Lineer
>%100:
Sabit
-10
Derece
100
Ir'nin
%'si
Açi
kompanzasyo
nu
-10
Ölçülen
akim
IAngComp30
IAngComp5
IAngComp100
5
30
100
Ir'nin
%'si
-10
=IEC05000652=2=tr=Original
.vsd
IEC05000652 V2 TR
Şekil 165:
14.4.4
Kalibrasyon eğrileri
Ayar örnekleri
Ölçüm fonksiyonu (CVMMXN) ile bağlantılı üç ayar örneği şöyledir:
•
•
•
400 kV OHL için ölçüm fonksiyonu (CVMMXN) uygulaması
Trafonun sekonder tarafında ölçüm fonksiyonu (CVMMXN) uygulaması
Jeneratör için ölçüm fonksiyonu (CVMMXN) uygulaması
361
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
Bunların her biri için detaylı açıklamalar ve seçili ayar parametrelerinin nihai bir
listesi verilecektir.
Bir IED’nin kullanılabilir olan ölçülen değerleri, kullanılmakta olan
donanıma (TRM) ve PCM600’de yapılmış olan mantıksal
yapılandırmaya bağlıdır.
14.4.4.1
400 kV OHL için ölçüm fonksiyonu uygulaması
Bu uygulama için tek hat şeması 166 şeklinde verilmiştir:
400kV Bara
800/1 A
IED
400 0,1
/
kV
3
3
P
Q
400kV OHL
=IEC09000039-1EN=1=tr=Original.vsd
IEC09000039-1-EN V1 TR
Şekil 166:
400 kV OHL uygulaması için tek hat şeması
Aktif ve reaktif gücün 166 şeklinde belirtildiği şekilde izlenebilmesi, denetlenmesi
ve kalibrasyonu için aşağıdaki işlemlerin yapılması gereklidir:
1.
2.
3.
Akım trafosu ve gerilim trafosu verilerini ve faz açısı referans kanalı
PhaseAngleRef'in doğru bir biçimde ayarlanması (PCM600'de analog giriş
modülleri için ayarlara bakın) analog giriş kanalları için PCM600 kullanarak
PCM600’de ölçüm fonksiyonunun üç faz akım trafosu ve gerilim trafosu
girişlerine bağlanması
Genel ayar parametreleri altında Ölçüm fonksiyonunun ayarlanması:
•
•
•
18 tablosunda gösterilen genel ayarlar.
19 tablosunda gösterilen aktif gücün düzey denetimi.
20 tablosunda gösterilen kalibrasyon parametreleri.
362
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
Tablo 18:
Ayar
Ölçüm fonksiyonu için genel ayar parametreleri
Kısa Açıklama
Seçili değer Yorumlar
Çalışma
Çalışma Kapalı/Açık
Açık
Fonksiyon şöyle olmalıdır Açık
GüçAmpFak
Güç hesaplamalarını
ölçeklendirmek için büyüklük
faktörü
1,000
Devreye alma sırasında yüksek
ölçüm hassasiyeti elde etmek
için kullanılabilir. Normalde
ölçeklendirme gerekmez
GüçAçıKomp
Ölçülen I & U arasındaki faz
kaymasının açı kompanzasyonu
0,0
Devreye alma sırasında yüksek
ölçüm hassasiyeti elde etmek
için kullanılabilir. Normalde açı
kompanzasyonu gerekmez. P &
Q ölçümünün gerekli yönü
burada da korunan nesneye
doğrudur (IED dahili varsayılan
yönüne göre)
Mod
Ölçülen akım ve gerilim seçimi
L1, L2, L3
Üç faz-toprak gerilim trafosu
girişinin hepsi kullanılabilir
k
Güç ölçümü U ve I için alçak
geçiren süzgeç katsayısı
0,00
Normalde ek filtreleme gerekmez
Tablo 19:
Ayar
Düzey denetimi için ayar parametreleri
Kısa Açıklama
Seçili değer Yorumlar
PMin
Minimum değer
-750
Minimum beklenen yük
PMaks
Minimum değer
750
Maksimum beklenen yük
PSıfırDb
Aralığın %0,001’inde sıfıra
indirme
3000
Sıfıra indirmeyi 45 MW'a ayarla,
yani 1500 MW’nin %3’ü
PRepTyp
Raporlama tipi
db
Genlik ölü bant denetimini seçin
PDbRepInt
Döng: Aralık(lar)ı bildir, Db:
Aralığın %’si içinde, Int Db: %
olarak
2
±Δdb=30 MW olarak ayarlayın,
yani %2 (30 MW üstü
değişiklikler raporlanır)
PYüYüLim
Yüksek Yüksek sınır (fiziki değer)
600
Yüksek alarm limiti, yani aşırı
derecede fazla yük alarmı
PYüLim
Yüksek limit (fiziki değer)
500
Yüksek uyarı limiti, yani aşırı yük
uyarısı
PDüşLim
Alt sınır (fiziki değer)
-800
Alçak uyarı limiti. Aktif değil
PLowLowlLim
Alçak Alçak limit (fiziki değer)
-800
Alçak alarm limiti. Aktif değil
PLimHist
Aralığın %’si olarak histerez
değeri (tüm limitler için ortaktır)
2
±Δ Histerez MW ayarlayın, yani
%2
Tablo 20:
Ayar
Kalibrasyon parametreleri için ayarlar
Kısa Açıklama
Seçili değer Yorumlar
IAmpComp5
Akımı Ir’nin %5’ine kalibre etmek
için genlik faktörü
0,00
IAmpComp30
Akımı Ir’nin %30’una kalibre
etmek için genlik faktörü
0,00
IAmpComp100
Akımı Ir’nin %100’üne kalibre
etmek için genlik faktörü
0,00
Tablonun devamı sonraki sayfada
363
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
Ayar
Kısa Açıklama
Seçili değer Yorumlar
UAmpComp5
Gerilimi Ur’nin %5’ine kalibre
etmek için genlik faktörü
0,00
UAmpComp30
Gerilimi Ur’nin %30’una kalibre
etmek için genlik faktörü
0,00
UAmpComp100
Gerilimi Ur’nin %100’üne kalibre
etmek için genlik faktörü
0,00
IAngComp5
Ir’nin %5’inde akım için açı
kalibrasyonu
0,00
IAngComp30
Ir’nin %30’unda akım için açı
kalibrasyonu
0,00
IAngComp100
Ir’nin %100’ünde akım için açı
kalibrasyonu
0,00
14.5
Olay sayacı CNTGGIO
14.5.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Olay sayacı
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
CNTGGIO
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
S00946 V1 TR
14.5.2
Uygulama
Olay sayacının (CNTGGIO) altı sayacı vardır ve bunlar her sayacın kaç kez
aktifleştirildiği bilgisini kaydetmek için kullanılır. CNTGGIO, spesifik bir
fonksiyonun, örneğin açma mantığının kaç kez açma sinyali verdiğini saymak için
kullanılabilir. Altı sayacın tümünün ortak bir engelleme ve resetleme özelliği vardır.
14.5.3
Ayarlama kuralları
Çalışma: Olay sayacının (CNTGGIO) çalışmasını ayarlar Açık veya Kapalı.
14.6
Bozulma raporu
14.6.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
Bozulma raporu
DRPRDRE
-
-
Analog giriş sinyalleri
A1RADR
-
-
Analog giriş sinyalleri
A2RADR
-
-
Tablonun devamı sonraki sayfada
364
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
Fonksiyon tanımı
14.6.2
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
Analog giriş sinyalleri
A3RADR
-
-
Analog giriş sinyalleri
A4RADR
-
-
İkili giriş sinyalleri
B1RBDR
-
-
İkili giriş sinyalleri
B2RBDR
-
-
İkili giriş sinyalleri
B3RBDR
-
-
İkili giriş sinyalleri
B4RBDR
-
-
İkili giriş sinyalleri
B5RBDR
-
-
İkili giriş sinyalleri
B6RBDR
-
-
Uygulama
Primer ve/veya sekonder sistemdeki arızalar hakkında hızlı, eksiksiz ve güvenilir
bilgi almak için arıza akımları, gerilimleri ve olaylar hakkında bilgi toplamak çok
önemlidir. Daha genel bir perspektiften izleme yapabilmek için olayların kesintisiz
kaydedilmesi de çok önemlidir. Bu görevler bozulma raporu fonksiyonu
DRPRDRE tarafından yapılır ve güç sisteminin ve ilgili primer ve sekonder
ekipmanın arıza sırasında ve sonrasındaki davranışının daha iyi anlaşılmasını
sağlar. Kaydedilen verilerin analizi bir arızayı açıklamak için kullanılabilecek
dolayısıyla IED ayar planının değişimine ve mevcut ekipmanın geliştirilmesine
temel oluşturacak çok değerli bilgiler sağlar. Bu bilgiler daha uzun bir perspektifte,
yeni tesislerin planlanmasında ve tasarlanmasında da kullanılabilir, bu ise bozulma
kaydının Fonksiyonel Analiz (FA)'in bir parçası olması anlamına gelir.
IED'de daima mevcut bulundurulan Bozulma raporu DRPRDRE fonksiyon
bloklarına bağlı seçilmiş tüm analog ve ikili sinyallerin örneklendirilmiş verilerini
elde eder. Bu sinyaller:
•
•
•
maksimum 30 harici analog sinyalini,
10 dahili türetilmiş analog sinyalini ve
96 ikili sinyali içerir.
Bozulma raporu fonksiyonu birkaç fonksiyonun ortak adıdır: Göstergeler , Olay
kaydedici , Olay Listesi, Açma değeri kaydedici , Bozulum kaydedici ve Arıza
yeri tespit fonksiyonu (FL).
Bozulma raporu fonksiyonu yapılandırma, başlatma koşulları, kayıt süreleri ve
yüksek depolama kapasitesi açısından çok esnektir. Bu sayede bozulma raporu
koruma fonksiyonlarının çalışmasına bağlı değildir ve herhangi bir nedenle koruma
fonksiyonları tarafından tespit edilememiş arızaları da kaydedebilir. Bozulma
raporu gelişmiş bir bağımsız bozulum kaydedici olarak kullanılabilir.
Her bozulma raporu IED’de saklanır. Bu tüm olaylar için geçerlidir. Tüm olay
bilgileri sürekli olarak dönüşümlü belleğe kaydedilir. Yerel HMI kayıtlarla ilgili
bilgi almak için kullanılabilir ve bozulma raporu dosyaları Bozulma işleme aracı
kullanılarak, okuma veya daha kapsamlı analiz için (WaveWin'i kullanarak, bu
365
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
PCM600 kurulum CD'sinde bulunur) PCM600'e yüklenebilir. Kullanıcı, bozulma
raporunu dosyalarını FTP veya MMS (61850–8–1 üzerinden) istemcilerini
kullanarak da yükleyebilir.
Eğer IED bir trafo merkezi barasına (IEC 61850-8-1) bağlı ise bozulum kaydedici
(yapılan kayıt ve arıza numarası) ve arıza yeri tespit fonksiyonu bilgisi GOOSE
veya Rapor Kontrol verisi olarak kullanılabilir.
14.6.3
Ayarlama kuralları
Bozulma raporu fonksiyonu DRPRDRE için ayar parametreleri yerel HMI veya
PCM600 üzerinden yapılır.
40 adede kadar analog ve 96 ikili sinyal işlemek mümkündür (iç sinyaller veya dış
girişlerden gelen sinyaller). İkili sinyaller tüm fonksiyonlarda yani Bozulum
kaydedici , Olay kaydedici, Gösterge, Açma Değer Kaydedici ve Olay Listesi aynıdır.
PCM600 kullanılarak ikili ve analog giriş sinyallerine kullanıcı tanımlı adlar
verilebilir. Analog ve ikili sinyaller kullanıcı tanımlı adlarıyla görülür. Bu ad tüm
ilgili fonksiyonlarda kullanılır (Bozulum kaydedici , Olay kaydedici, Gösterge,
Açma Değer Kaydedici ve Olay Listesi ).
Şekil 167 Bozulma Raporu, dahil olan fonksiyonlar ve fonksiyon blokları
arasındaki ilişki gösterilmiştir. Olay listesi , Olay kaydedici ve Gösterge ikili giriş
fonksiyon bloklarından (BxRBDR) gelen bilgileri kullanır. Açma değer kaydedici,
analog fonksiyon bloklarından (AxRADR) gelen analog bilgileri kullanır, bu da
Açma Değer Kaydedici tarafından yapılan değerlendirme sonrasında Arıza yeri
tespit fonksiyonu tarafından kullanılır. Arıza raporlama fonksiyonu AxRADR ve
BxRBDR’nin her ikisinden de bilgi toplar.
366
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
Bozulma Raporu
A1-4RADR
A4RADR
DRPRDRE
Analog sinyaller
Açma değer kay.
Arıza yeri tespit
fonksiyonu
Bozulum
kaydedici
B1-6RBDR
İkili sinyaller
FL
B6RBDR
Olay listesi
Olay kaydedici
Göstergeler
=IEC09000336=2=tr=Original.vsd
IEC09000336 V2 TR
Şekil 167:
Bozulma raporu fonksiyonu ve ilgili fonksiyon blokları
Bozulma raporu fonksiyonu için, alt fonksiyonları da etkileyen bir dizi ayar vardır.
LCD ekranın üzerindeki LED göstergeler, IED’nin durumu hakkında hızlı bir
şekilde bilgi edinilmesini sağlar.
Yeşil LED:
Sürekli yeşil
Çalışıyor
Yanıp sönen ışık
Dahili arıza
Sönük
Güç kaynağı yok
Sarı LED:
Fonksiyon Bozulma rapor
fonksiyonundaki SetLEDn ayarıyla
kontrol edilir.
Kırmızı LED:
Fonksiyon Bozulma rapor
fonksiyonundaki SetLEDn ayarıyla
kontrol edilir.
Çalışma
Bozulma raporu fonksiyonu DRPRDRE çalışması aşağıdaki gibi ayarlanmalıdır.
Açık veya Kapalı. Eğer Kapalı seçili ise, bozulma raporunun kaydedilmeyeceğini
ve hiçbir alt fonksiyonun çalışmayacağını dikkate alın (yalnız Olay
listesini)etkileyen genel parametre çalışır).
Çalışma = Kapalı:
367
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
•
•
Bozulma raporları saklanmaz.
LED bilgileri (sarı - başlat, kırmızı - açma) kaydedilmez veya değiştirilmez.
Çalışma = Açık:
•
•
Bozulma raporları kaydedilir, bozulma bilgileri yerel HMI’den ve PCM600
kullanarak PC’den okunabilir.
LED bilgileri (sarı - başlat, kırmızı - açma) kaydedilir.
Her kayda bir numara (0 ve 999 arasında) verilir ve bu tanımlayıcı olarak kullanılır
(yerel HMI, bozulma işleme aracı ve IEC 61850). Alternatif kayıt tanımlama
bilgileri tarih, zaman ve sıra numarasıdır. Sıra numarası her yeni kayıt için
otomatik artırılır ve gece yarısı sıfıra resetlenir. IED'de kaydedilen maksimum
kayıt sayısı 100'dür. Yeni bir kayıt geldiğinde en eski kaydın üzerine yazılır (FIFO/
ilk giren ilk çıkar prensibi).
Arıza kayıtlarının silinebilmesi için Çalışma parametresi şöyle
olmalıdır. Açık.
Maksimum kayıt sayısı her kaydın toplam kayıt zamanına bağlıdır.
Uzun kayıt süresi kayıt sayısının 100'den az olmasına neden olur.
IED flash disk kullanıcı dosyalarını kaydetmek için
KULLANILMAMALIDIR. Bu durum disk alanı olmaması
nedeniyle bozulma kayıtlarının silinmesine neden olur.
Kayıt zamanları
Arıza raporu için farklı kayıt zamanları ayarlanabilir (arıza öncesi zamanı, arıza
sonrası zamanı ve limit zamanı). Bu kayıt zamanları tüm alt fonksiyonları bir
şekilde etkiler fakat Olay listesi fonksiyonunu etkilemez.
Arıza öncesi kayıt zamanı (ÖnArızaKayT) arızanın başlama noktasından önceki
kayıt zamanıdır. Bu değer en az 0,1 s olmalıdır; böylece Açma değer kaydedici
fonksiyonunda ön arıza değerlerinin tahmini için yeterli örnekler temin eder.
Arıza sonrası kayıt zamanı (ArızaSonrasıKytT) tetikleme sinyali yok olduktan
sonraki maksimum kayıt zamanıdır (Açma değer kaydedici fonksiyonunu etkilemez).
Kayıt zaman limiti (ZamanLimiti) tetikleme sonrasındaki maksimum kayıt
zamanıdır. Kimi tetikleme koşulu (arıza zamanı) çok uzunsa veya kalıcı olarak
ayarlandıysa (Açma değer kaydedici fonksiyonunu etkilemez) parametre kayıt
zamanını sınırlar.
368
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
Tekrar tetikleme sonrası (TkrrtetikSonr) aşağıdaki gibi ayarlanabilir Açık veya
Kapalı. Arıza sonrası pencerede yeni bir tetik sinyali görülmesi durumunda
Bozulma rapor fonksiyonunun performansını seçmeye olanak tanır.
TkrrtetikSonr = Kapalı
Fonksiyon arıza sonrası zaman içerisinde yeni tetikleme sinyallerine duyarsızdır.
TkrrtetikSonr = Açık
Fonksiyon geçerli raporu (analiz kaydını) tamamlar ve yeni bir tam rapora başlar,
buna dahil olanlar:
•
•
•
yeni arıza öncesi ve arıza zamanı (önceki raporla örtüşür)
bu örtüşme nedeniyle olaylar ve göstergeler önceki raporda da kaydedilmiş
olabilir
eğer kuruluysa yeni arıza yeri tespit fonksiyonu ve açma değeri hesaplamaları
başlar ve çalışır
Test modunda çalışma
IED test modunda ve ÇaModuTest şöyle ayarlanmışsa Kapalı. Bozulma raporu
fonksiyonu kayıtları kaydetmez ve LED bilgileri gösterilmez.
IED test modunda ve ÇaModuTest şöyle ayarlanmışsa Açık. Bozulma raporu
fonksiyonu normal modda çalışır ve durum kaydedilen kayıtta gösterilir.
14.6.3.1
İkili giriş sinyalleri
96 adede kadar ikili sinyal dahili mantık ve ikili giriş sinyalleri arasından
seçilebilir. Sinyaller yapılandırma aracı ile yapılandırılır.
96 sinyalin her biri için, sinyalin arıza analiz kaydı başlatmak üzere bir tetikleyici
olarak mı kullanılacağı ve bu tetikleyicinin pozitif (1) veya negatif (0) eğimde mi
aktifleşeceğini seçmek mümkündür.
ÇalışmaN: İkili giriş N için bozulma raporu tetikleyebilir (Açık) veya tetiklemez
(Kapalı).
TetikDüzeyiN: Pozitifte tetikleme (1'de tetikleme) veya negatif (0'da tetikleme) ikili
giriş N için kayma.
14.6.3.2
Analog giriş sinyalleri
Dahili analog ve analog giriş sinyalleri arasından 40 adet analog sinyale kadar
seçilebilir. Bu sinyaller PCM600 kullanılarak yapılandırılır.
Analog giriş M’nin bozulum kaydediciye dahil edilip edilmeyeceği, Bozulma
raporunun analog tetiğini etkilemez (ÇalışmaM= Açık/Kapalı). Açık/Kapalı).
369
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
Eğer ÇalışmaM = Kapalıise hiçbir dalga şekli (örnek) kaydedilmez ve grafikte
gösterilmez. Ancak, Açma değeri, ön değer ve arıza değerleri kaydedilir ve
raporlanır. Giriş kanalı arıza kaydediciyi tetiklemek üzere kullanılmaya devam
edilebilir.
Eğer ÇalışmaM = Açıkise dalga şekli (örnek) kaydedilir ve grafikte gösterilir.
NomDeğerM: Giriş M için nominal değer.
AşırıTetikÇaM, DüşükTetikÇaM: Aşırı veya Yetersiz tetikleme, Bozulma raporu
yüksek/alçak düzey analog giriş M için tetikleyebilir (Açık) veya tetiklemez
(Kapalı).
AşırıTetikLeM, DüşükTetikLeM: Aşırı veya yetersiz tetikleme düzeyi, analog giriş
M için yüksek/alçak tetikleme seviyesi; nominal değerin yüzdesi olarak.
14.6.3.3
Alt fonksiyon parametreleri
Arıza analiz kaydı çalıştığı sürece tüm fonksiyonlar çalışır durumdadır.
Göstergeler
GöstergeMaN: İkili giriş N için gösterge maskesi. Eğer (Göster) olarak
ayarlanmışsa girişin durum değişikliği alınır ve yerel HMI üzerinde bozulma
özetinde gösterilir. Eğer ayarlanmadıysa (Gizle), durum değişikliği gösterilmez.
SetLEDN: Sarı'yıBaşlat ve kırmızı 'yıAçma olarak binary giriş N durum
değiştirirse, yerel HMI’de IED’de ayarlayın.
Bozulum kaydedici
ÇalışmaM: Analog kanal M, arıza bozulum kaydedici tarafından şöyle
kaydedilmelidir (Açık) veya tetiklemez (Kapalı).
Eğer ÇalışmaM = Kapalıise hiçbir dalga şekli (örnek) kaydedilmez ve grafikte
gösterilmez. Ancak, Açma değeri, ön değer ve arıza değerleri kaydedilir ve
raporlanır. Giriş kanalı arıza kaydediciyi tetiklemek üzere kullanılmaya devam
edilebilir.
Eğer ÇalışmaM = Açıkise dalga şekli (örnek) kaydedilir ve grafikte gösterilir.
Olay kaydedici
Olay kaydedici fonksiyonunun kendisine ait parametresi yoktur.
Açma değer kaydedici
SıfırAçıRef: Bu parametre, diğer tüm analog giriş sinyalleri için hangi analog
sinyalin faz açısı referansı olarak kullanılacağını tanımlar. Bu sinyal ayrıca, frekans
ölçümü için kullanılır ve ölçülen frekans açma değerleri hesaplanırken kullanılır.
Örnek bir gerilim giriş sinyali alınması önerilir, örneğin bir hat veya bara faz
gerilimi gibi (kanal 1-30).
370
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
Olay listesi
Olay listesi fonksiyonunun kendisine ait parametresi yoktur.
14.6.3.4
Değerlendirme
İçerisinde kayıt cihazlarının da dahil olduğu modern IED’lerin kullanımı
yaygınlaştıkça, güç sistemlerinde kayıt ekipmanlarının kullanımı giderek
yoğunlaşmaktadır. Bu da ayar fonksiyonlarının doğru yapılmaması durumunda, her
arıza sırasında çok sayıda kaydın tutulacağı ve büyük miktarlarda bilginin
işleneceği anlamına gelir. Amaç her IED’deki ayarları optimize etmek ve yalnız
kayda değer arızaları yakalayarak IED’de saklanabilecek arıza sayısını maksimum
da tutmaktır.
Kayıt zamanı gereğinden daha fazla olmamalıdır (ArızaSonrkayT ve ZamanLimiti).
•
•
•
Fonksiyon, arızaları yalnız korunan nesne için mi kayıt yapmalıdır yoksa
fazlasını mı kapsamalıdır?
En uzun arıza giderme süresinin uzunluğu ne kadardır?
Tekrar kapamanın kayıtlara dahil edilmesi gerekli midir yoksa ısrarcı arıza
ikinci bir kayıt mı üretmelidir (TkrrtetikSonr)?
Kayıtların sayısı minimize edilmelidir:
•
•
İkili sinyaller: Kayıtları başlatmak için yalnız alakalı sinyalleri kullanın;
koruma açması, taşıyıcı alma ve/veya başlatma sinyalleri.
Analog sinyaller: Tetikleme seviyesi çok dikkatli kullanılmalıdır, çünkü hatalı
ayarlar çok fazla sayıda kayıt üretir. Ancak, analog giriş tetikleme kullanılırsa,
ayarları seçerken normal işletim değerleriyle yeterli tolerans bırakmayı
unutmayın. Faz gerilimlerinin tetiklenmesi gerekmez.
Başka yerlerden ayarlanan parametrelerin değerlerinin rapordaki bilgi ile
birleştirileceğini unutmayın. Bu parametreler, örneğin trafo merkezi ve nesne
tanımlayıcıları, akım trafosu ve gerilim trafosu oranlarıdır.
14.7
Ölçülen değer genişletme bloğu MVEXP
14.7.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Ölçülen değer genişletme bloğu
IEC 61850
tanımlama
MVEXP
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
371
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
14.7.2
1MRK 506 329-UTR -
Uygulama
Akım ve gerilim ölçüm fonksiyonları (CVMMXN, CMMXU, VMMXU ve
VNMMXU), akım ve gerilim dizi ölçüm fonksiyonları (CMSQI ve VMSQI) ve
IEC 61850 genel iletişimi I/O fonksiyonları (MVGGIO) ölçüm denetim işlevselliği
ile birlikte sunulmaktadır. Tüm ölçülen değerler dört ayarlanabilir limit ile
denetlenebilir, bunlar alçak-alçak limit, alçak limit, yüksek limit ve yüksek-yüksek
limittir. Ölçülen değer genişletme bloğu (MVEXP), ölçüm fonksiyonlarından gelen
tam sayı çıkış sinyalini, 5 binary sinyale dönüştürmek için hazırlanmıştır. Bunlar
alçak-alçak limit altında, alçak limit altında, normal, yüksek-yüksek limit üstünde
veya yüksek limit üstündedir. Çıkış sinyalleri yapılandırılabilir mantık içinde
koşullar olarak kullanılabilir.
14.7.3
Ayarlama kuralları
Bu fonksiyonun yerel HMI’de veya koruma ve Kontrol IED Yöneticisinde
(PCM600) hiçbir parametresi yoktur.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
14.8
Arıza yeri tespit fonksiyonu LMBRFLO
14.8.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Arıza yeri tespit fonksiyonu
14.8.2
IEC 61850
tanımlama
LMBRFLO
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Hat koruma ve izleme IED’lerinin temel amacı, korunan hat bölümünde meydana
gelen arızalara karşı hızlı, seçici ve güvenilir şekilde işlev görmeleridir. Bunun
yanı sıra, işletim ve bakım işleriyle görevli olanlar için arızaya uzaklık bilgisi çok
önemlidir. Arıza konumu hakkında güvenilir bilgi edinmek, korunan hatların
çalışmaz durumda olduğu süreyi önemli derecede azaltır ve güç sisteminin toplam
kullanılabilirliğini artırır.
Arıza yeri tespit fonksiyonu, hat içi arızaların bağlandığını belirten açma
sinyallerinin CALCDIST girişine gelmesiyle ile başlatılır. Bunlar genellikle
koruma bölgesi 1 ve hızlandırma bölgesidir. Aynı arızalar için arıza raporu da
başlatılmalıdır çünkü fonksiyon açma değeri kayıt fonksiyonundan arıza öncesi ve
sonrası bilgileri kullanır.
Bu bilginin yanı sıra, fonksiyon doğru döngü seçimi için arızalı fazlar ile ilgili de
bilgilendirilmelidir . Farklı arıza türleri için aşağıdaki döngüler kullanılır:
372
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
•
•
•
•
3 faz arızalar için: döngü L1 - L2.
2 faz arızalar için: arızalı fazlar arasındaki döngü.
2 faz toprak arızalar için: arızalı fazlar arasındaki döngü.
faz toprak arızalar için: faz-toprak döngüsü.
LMBRFLO fonksiyonu yerel HMI üzerinde seçildiği şekilde kilometre veya mil
cinsinden hat uzunluğu yüzdesi cinsinden arıza mesafesini gösterir.
HatUzunlukBirimi ayarı uzunluk birimini aşağıdaki şekilde seçmek için kullanılır
kilometre veya mil (arıza mesafesi için). Yüksek bir hassasiyetle hesaplanan
arızaya olan mesafe bilgisi, kaydedilen arızalarla birlikte saklanır. Bu bilgi yerel
HMI üzerinden okunabilir, PCM600’e yüklenebilir ve şuna göre trafo merkezi
barasında kullanıma hazır durumdadır: IEC 61850–8–1.
Arıza yeri tespit fonksiyonu LMBRFLO hat uzunluğu birimi için
kilometre ve mili destekler. Arıza mesafesi hat uzunluğu ile aynı
birimde sunulur ve arıza mesafesinin kilometre (km) cinsinden
olduğu durumda IEC61850 -8-1 iletişim protokolü ile eşleştirilir.
IEC61850 ile uyumlu olması için hat uzunluğu birimini kilometre
cinsinden seçin.
Arızaya olan mesafe, farklı arıza döngüleri için veya değiştirilen sistem
parametreleri için, yerel HMI üzerinde yeniden hesaplanabilir.
14.8.3
Ayarlama kuralları
Arıza yeri tespit fonksiyonunun parametreleri yerel HMI veya PCM600 üzerinden
ayarlanır.
Arıza yeri tespit algoritması, izlenen bölmedeki (korumalı hat) faz gerilimlerini, faz
akımlarını ve rezidüel akımı ve paralel bölmeden (korumalı hatta ortak kuplajlı hat)
rezidüel akımı kullanır.
Arıza yeri tespit fonksiyonunun Bozulma rapor fonksiyonu ile yakın bağlantısı
vardır. Arıza analiz kaydı fonksiyonuna bağlı olan tüm harici analog girişler (kanal
1-30), arıza yeri tespit fonksiyonu tarafından kullanılabilir ve fonksiyon Açma
Değer Kaydedici tarafından hesaplanan bilgiyi kullanır. Analog girişleri Bozulma
raporu fonksiyonuna atadıktan sonra, kullanıcı Arıza yeri tespit fonksiyonu
tarafından hangi girişlerin kullanılacağını belirtmelidir. Varsayılan ayarlara göre,
izlenen bölmedeki ilk dört giriş akımdır, sonraki üçü gerilimdir (seçilen giriş sıfır
olarak ayarlandığından paralel hat beklenmemektedir). Analog yapılandırmayı
değiştirmek için PCM600 içindeki Parametre Ayar aracını kullanın.
Parametreler listesi kısaltmaların anlamlarını açıklar. Şekil 168 bu sistem
parametrelerini grafiksel olarak temsil eder. Tüm empedans değerlerinin kendi
primer değerleriyle ve korumalı hattın toplam uzunluğuyla ilişkili olduğunu
unutmayın.
373
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
R0L+jX0L
R1L+jX1L
R1A+jX1A
Z0m=Z0m+jX0m
DRPRDRE
R1B+jX1B
R0L+jX0L
R1L+jX1L
LMBRFLO
ANSI05000045_2_en.vsd
ANSI05000045 V2 TR
Şekil 168:
Arıza konumu ölçmek için gereken ayarlar için basitleştirilmiş
şebeke yapılandırması ve şebeke verileri
Bir tek devre hat (paralel hat yok) için, ortak sıfır dizi empedans (X0M, R0M) ve
analog giriş değerleri sıfıra ayarlanır.
Tablo 2’de gösterilen güç sistemine özel parametre ayarları genel ayarlar değil,
ayar gruplarında bulunan spesifik ayarlardır. Bunlar sayesinde, ayar grubunu
değiştirip kısa bir sürede haber vererek Arıza yeri tespit fonksiyonu koşullarını
değiştirmek mümkündür.
Kaynak empedans şebeke içinde sabit değildir. Ancak, bunun mesafeden arızaya
hesaplamanın hassasiyeti üzerinde küçük bir etkisi vardır, çünkü hassasiyet
üzerinde sadece dağıtım faktörünün faz açısının etkisi vardır. Dağıtım faktörünün
faz açısı normalde çok düşüktür ve neredeyse sabittir, çünkü yaklaşık 90° açıya
sahip pozitif dizi hat empedansı buna baskın çıkar. Kaynak empedans direnç
değerlerini her zaman sıfırdan başka bir değere ayarlayın. Gerçek değerler
bilinmiyorsa, 85° kaynak empedans karakteristik açısına karşılık gelen değerler
tatminkâr sonuçlar verir.
14.8.3.1
Analog akımların bağlanması
Analog akımların bağlantı şeması şekil 169 örneğinde gösterilmiştir.
374
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
L1
L2
L3
IL1
IL1
IL2
IL2
IL3
IL3
IN
IN
IEC11000062-1-en.vsd
IEC11000062 V1 EN
Şekil 169:
Arıza yeri tespit fonksiyonu LMBRFLO için paralel hat IN bağlantı
örneği
14.9
Trafo merkezi batarya denetimi SPVNZBAT
14.9.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Trafo merkezi batarya denetim
fonksiyonu
14.9.2
IEC 61850
tanımlama
SPVNZBAT
IEC 60617
tanımlama
U<>
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Genellikle, DC sistem üzerindeki yük sabit bir direnç yüküdür. Bunlara örnek
olarak kararlı durumdaki lambalar, LED’ler, elektronik enstrümanlar ve
elektromanyetik kontaktörler gösterilebilir. Kesiciler açıldığında veya
kapandığında geçici bir RL yükü oluşur.
375
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
Bataryalardaki gerilim sürekli izlenmelidir, çünkü bataryalar makul düzeydeki aşırı
gerilim veya düşük gerilim koşullarına ancak kısa bir süre dayanabilir.
•
Bataryalar uzun süreli olarak veya sıklıkla aşırı gerilime maruz kalırlarsa bu
yaşlanmaya neden olur ki, bu da bataryanın erken arızalanmasıyla sonuçlanır.
Diğer durumlar ise termik sürüklenme, ısı veya yüksek miktarda hidrojen gazı
üretilmesi ve valf regülatörlü sızdırmaz bataryalarda sıvı kaybı ile sonuçlanır.
•
Şarj gerilim değeri tavsiye edilen minimum değerin altına düşmesi halinde,
batarya dahili kayıplarını telafi edebilmesine yetecek kadar şarj akımı alamaz,
bu da kapasitenin giderek düşmesine neden olur.
•
Kurşun asit bataryalar sürekli olarak düşük gerilime maruz kalırsa,
plakalarda yoğun sülfatlanma meydana gelir ve bu da bataryanın
kapasitesini azaltır.
14.10
Yalıtım gazı izleme fonksiyonu SSIMG
14.10.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Yalıtım gazı izleme fonksiyonu
14.10.2
IEC 61850
tanımlama
SSIMG
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
63
Uygulama
Yalıtım gazı izleme fonksiyonu (SSIML), devre kesicinin durumunu izlemek için
kullanılır. Devre kesici içerisinde sıkıştırılmış gaz tarafından doğru şekilde ark
söndürme gerçekleşmesi çok önemlidir. Basınç gerekli olan değerin çok altına
indiğinde iç arıza riskini minimum seviyeye düşürmek için devre kesicinin
çalışması engellenir. Devre kesici içindeki gaz basıncına dayanarak ikili bilgiler bu
fonksiyona yönelik giriş sinyalleri olarak kullanılır. Buna ek olarak fonksiyon
alınan bilgiye göre alarmlar üretir.
14.11
Yalıtım sıvısı izleme fonksiyonu SSIML
14.11.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Yalıtım sıvısı izleme fonksiyonu
IEC 61850
tanımlama
SSIML
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
71
376
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
14.11.2
Uygulama
Yalıtım sıvısı izleme fonksiyonu (SSIML), devre kesicinin durumunu izlemek için
kullanılır. Devre kesici içerisinde sıkıştırılmış yağ tarafından doğru şekilde ark
söndürme gerçekleşmesi çok önemlidir. Yağ seviyesi gerekli olan değerin çok
altına indiğinde iç arıza riskini minimum seviyeye düşürmek için devre kesicinin
çalışması engellenir. Bu fonksiyona giriş sinyalleri olarak devre kesici içindeki yağ
seviyesini temel alan ikili bilgi kullanılır. Buna ek olarak fonksiyon alınan bilgiye
göre alarmlar üretir.
14.12
Devre kesici durum izleme SSCBR
14.12.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Devre kesici durum izleme
14.12.2
IEC 61850
tanımlama
SSCBR
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
SSCBR farklı ölçümleme ve izleme alt fonksiyonları içerir.
Devre kesici durumu
Devre kesici durumu, devre kesicinin pozisyonunu, yani kesicinin açık mı, kapalı
mı yoksa ara pozisyonda mı olduğunu izler.
Devre kesici çalışmasını izleme
Devre kesici çalışmasını izleme fonksiyonunun amacı, devre kesicinin uzun süre
çalışmadığını belirtmektir. Bu fonksiyon devre kesicinin aktif olmadan durduğu,
yani aynı açık veya kapalı durumda kaldığı günlerin sayısını hesaplar. Aktif
olmayan gün ölçümü için bir başlangıç noktası belirtilebilir.
Kesici kontak hareket süresi
Yüksek hareket süreleri devre kesici mekanizmalarında bakım ihtiyacı olduğuna
işaret eder. Bu nedenle aşırı hareket sürelerinin tespit edilmesi gereklidir. Açma
döngüsü işlemi sırasında ana kontak açılmaya başlar. Yardımcı kontak A açılır,
yardımcı kontak B kapanır ve ana kontak açık pozisyonuna erişir. Kapama döngüsü
işlemi sırasında önce ana kontak kapanmaya başlar. Yardımcı kontak B açılır,
yardımcı kontak A kapanır ve ana kontak kapalı pozisyonuna erişir. Hareket
süreleri hesaplanırken yardımcı kontakların durum değişiklikleri temel alınır ve
buna ana kontak ile yardımcı kontak arasındaki pozisyon değişikliği süre farkı da
dikkate alarak bir düzeltme faktörü eklenir.
377
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
İşlem sayacı
Kesici üzerinde yapılan düzenli bakım faaliyetleri, örneğin kesici mekanizmasının
yağlanması gibi, bir dizi işlemden oluşur. Çalışma çevrimi sayısı ayar sınırını
aştığında bir alarm vererek uyarmak için uygun bir eşik ayarı yapmak, iyi bir
önleyici bakım uygulamasıdır. Bu uygulama devre kesicinin yağlı olması
durumunda, dielektrik test için yağ örneği alma koşulunu yerine getirmek üzere de
kullanılabilir.
Durum değişikliği yardımcı kontağın ikili girişinden algılanabilir. Belirli bir süre
çalışmış olan veya elden geçirilmiş olan primer ekipman düşünülerek, bu sayaç için
bir başlangıç değeri belirtme olanağı sunan bir fonksiyon bulunmaktadır.
Iyt Birikmesi
Iyt birikmesi, birikmiş enerji ΣIyt’nin değerini hesaplar. Burada y faktörü akım
eksponenti olarak bilinir. Faktör y devre kesicinin türüne bağlıdır. Yağ devre
kesicileri için faktör y normal olarak 2'dir. Bir yüksek gerilim sisteminde ise, faktör
y 1.4...1.5 olabilir.
Kesicinin kalan ömrü
Kesici her çalıştığında, devre kesicinin hizmet ömrü aşınma nedeniyle bir miktar
azalır. Kesicideki aşınma açma akımına bağlıdır ve kesicinin kalan hizmet ömrü,
üretici tarafından temin edilen devre kesici açma eğrisinden tahmini olarak çıkartılır.
Bir devre kesicinin kalan ömrünün tahmini hesaplanması
378
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
A071114 V3 TR
Şekil 170:
Tipik bir 12 kV, 630 A, 16 kA vakumlu şalter için açma eğrileri
Nr
devre kesicinin izin verilen maksimum kapama-açma işlemi sayısı
Ia
devre kesicinin açıldığı andaki akım
Yönlü Katsayı Hesaplaması
Yönlü katsayı aşağıdaki formüle göre hesaplanır:
379
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 14
İzleme
1MRK 506 329-UTR -
B
log  
 A  = −2.2609
Directional Coef =
If 
log  
 Ir 
(Denklem 178)
A070794 V2 TR
Ir
Anma çalışma akımı = 630 A
If
Anma arıza akımı = 16 kA
A
Çalışma sayısı anma = 30000
B
Çalışma sayısı arıza = 20
Kalan ömrün hesaplanması
Bu denklem çalıştırma anma akımı 630 A’da 30.000 muhtemel çalıştırma olduğunu
ve arıza anma akımı 16 kA’da ise çalıştırma sayısının 20 olduğunu gösterir.
Böylece, açma akımı 10 kA olduğunda, 10 kA’da bir çalıştırma, anma akımında
30.000/500=60 çalıştırmaya eşdeğerdir. Ayrıca, bu açma öncesinde devre kesicinin
kalan ömrünün 15.000 çalıştırma olduğu varsayılmıştır. Bu nedenle bir 10 kA
çalıştırma sonrasında devre kesicinin çalıştırma anma akımında kalan hizmet ömrü
15.000-60=14.940’dır.
Yay şarj süre göstergesi
Devre kesicinin normal çalışması için, devre kesicinin yayı belirli bir süre
içerisinde şarj edilmelidir. Bu nedenle uzun şarj sürelerinin algılanıyor olması
devre kesicinin bakım zamanının geldiğine işaret eder. Yay şarj süresinin son
değeri bir servis değeri olarak kullanılabilir.
Gaz basıncı denetimi
Gaz basıncı denetimi ark hücresi içindeki gaz basıncını izler. Basınç değeri gerekli
olan değerin çok altına indiğinde devre kesicinin çalışması kilitlenir. Fonksiyonda
basınç seviyelerini temel alan bir binary giriş mevcuttur, alarmlar bu giriş temel
alınarak üretilir.
380
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 15
Ölçümleme
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 15
Ölçümleme
15.1
Darbe sayacı PCGGIO
15.1.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Darbe sayacı
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
PCGGIO
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
S00947 V1 TR
15.1.2
Uygulama
Darbe sayacı (PCGGIO) fonksiyonu harici olarak üretilmiş ikili darbeleri, örneğin
harici bir sayaçtan gelen darbeleri, enerji tüketim değerlerini hesaplamak üzere
sayar. Darbeler ikili giriş modülü tarafından yakalanır (BIO), ve PCGGIO
fonksiyonu tarafından okunur. Ardından sayaçtaki darbe sayısı trafo merkezi barası
üzerinden trafo merkezi otomasyon sistemine raporlanır veya trafo merkezi izleme
sistemi tarafından bir servis değeri olarak okunur. Eğer IEC 61850–8–1
kullanıldığında, ölçeklenebilir bir değer trafo merkezi barası üzerinden kullanılabilir.
Bu fonksiyonun normal kullanımı harici sayaçtan gelen enerji darbelerini
saymaktır. IED'de ikili giriş modülüne ait opsiyonel giriş sayısı bu amaç için şu
değere kadar frekans için kullanılabilir 10 Hz. PCGGIO ayrıca genel amaçlı bir
sayaç olarak kullanılabilir.
15.1.3
Ayarlama kuralları
PCM600 üzerinden, her darbe sayacı için bu parametreler ayrı ayrı ayarlanabilir:
•
•
•
Çalışma: Kapalı/Açık
tRaporlama: 0-3600s
OlayMaskesi: OlayYok/OlaylarıRaporla
PCGGIO fonksiyon bloğunun giriş ve çıkış yapılandırması PCM600 ile yapılır..
Şu ikili giriş çıkış modülü (BIO), zıplama önleyici filtre varsayılan zaman 5 ms
olarak , yani, sayaç 5 ms'den daha düşük bir darbe ile darbeleri bastırmıştır. İkili
giriş çıkış modülünde (BIO) bulunan ikili giriş kanallarının zıplama önleme süresi
381
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 15
Ölçümleme
1MRK 506 329-UTR -
için ayrı ayrı ayarları vardır; salınım sayısı ve salınım süresi. Bu değerler aşağıdaki
dizinde yerel HMI ve PCM600'de değiştirilebilir: Ana menü/Yapılandırma/I/O
modülleri
Ayarbağımsız olarak tüm giriş kanalları için ikili giriş çıkış modülü
(BIO), yani, limit değişiklikleri darbe sayacına bağlı olmayan
girişler için yapılmışsa, şunu etkilemez girişler darbe sayımı için
kullanılan .
15.2
Enerji hesaplama ve talep yönetimi EPTMMTR
15.2.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850
tanımlama
Enerji hesaplama ve talep yönetimi
IEC 60617
tanımlama
ETPMMTR
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Wh
IEC10000169 V1 TR
15.2.2
Uygulama
Enerji hesaplama ve talep yönetimi fonksiyonu ETPMMTR, ileri ve geri aktif ve
reaktif enerji için istatistik bilgileri toplama amacı taşır. Ölçüm fonksiyonu
(CVMMXN) tarafından sağlanan yüksek bir hassasiyete sahiptir. Bu fonksiyonda
toplam doğruluğu arttırmak için tesis kalibrasyon olanağı vardır.
Bu fonksiyon, şekil 171 örneğinde gösterildiği gibi (CVMMXN) ani çıkışlarına
bağlanmıştır.
CVMMXN
P_INST
Q_INST
P
Q
TRUE
FALSE
FALSE
ETPMMTR
STACC
RSTACC
RSTDMD
IEC09000106.vsd
IEC09000106 V1 TR
Şekil 171:
Enerji hesaplama ve talep yönetimi fonksiyonu ETPMMTR'nin,
(CVMMXN) ölçüm fonksiyonuna bağlanması
Enerji değerleri PCM600 izleme aracında MWh ve MVarh cinsinden iletişim ile
okunabilir ve/veya bu değerler alternatif olarak yerel HMI’da gösterilebilir. Yerel
HMI grafiksel ekranı PCM600 grafik ekran düzenleme aracı (GDE) kullanılarak,
382
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 15
Ölçümleme
1MRK 506 329-UTR -
aktif veya reaktif bileşenden tercihe göre seçilen ölçüm değeri ile yapılandırılır.
Dört değerin tümü de gösterilebilir.
Maksimum talep değerleri MWh veya MVarh olarak aynı şekilde gösterilir.
Alternatif olarak değerler darbe sayacı fonksiyonu (PCGGIO) kullanılarak da
gösterilebilir. Çıkış değerleri, enerji ölçümleme fonksiyonunun darbe çıkış ayar
değerleri EAFAccPlsQty, EARAccPlsQty, ERFAccPlsQty ve ERRAccPlsQty ile
ölçeklendirilir ve ardından darbe sayacı, bu fonksiyonda ölçeklendirme yaparak
doğru değerleri sunabilir. Ardından darbe sayaç değerleri yerel HMI üzerinde aynı
şekilde gösterilebilir ve/veya iletişim yoluyla SA sistemine gönderilebilir, burada
enerji darbelerinin toplanmasıyla toplam enerji hesaplanır. Sayıların doygunlaşması
enerji entegrasyonunu bir yıla 50 kV ve 3000 A ile sınırlayacağından, bu prensip
çok yüksek enerji değerleri için iyidir. Bundan sonra birikme tekrar sıfırdan başlar.
15.2.3
Ayarlama kuralları
Parametreler yerel HMI veya PCM600 üzerinden ayarlanır.
Enerji hesaplama ve talep yönetimi fonksiyonu ETPMMTR için aşağıdaki ayarlar
yapılabilir:
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
Çalışma: Kapalı/Açık
tEnerji: Enerji ölçülürken zaman aralığı.
BaşlatAkü: Kapalı/Açık enerjinin birikmesini açıp kapamak için kullanılır.
Giriş sinyali STACC biriktirmeyi başlatmak için kullanılır. Giriş
sinyali STACC birikmeyi durdurmak için kullanılamaz. STACC
her aktifleştirildiğinde enerji miktarı resetlenir. Örneğin STACC,
iki farklı tarife gösterebilmek için iki aktif enerji ölçüm fonksiyon
bloğunu dahili zamanlayıcısı ile açar veya kapatır.
tEnergyOnPls: darbenin darbe uzunluğu AÇIK süresini verir. Bu değer en az 100
ms olmalıdır (Darbe sayacı fonksiyon bloğuna bağlandığında). Tipik değer şöyle
olabilir: 100 ms.
tEnergyOffPls: darbeler arası KAPALI süresini verir. Tipik değer şöyle olabilir:
100 ms.
EAFAccPlsQty ve EARAccPlsQty: her darbedeki MWh değerini verir. Toplam
darbe değerini doğru olarak verebilmesi için Darbe sayacı (PCGGIO) ayarına
verilen değer ile birlikte seçilmelidir.
383
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 15
Ölçümleme
1MRK 506 329-UTR -
ERFAccPlsQty ve ERRAccPlsQty: her darbede MVarh değerini verir. Toplam
darbe değerini doğru olarak verebilmesi için Darbe sayacı (PCGGIO) ayarına
verilen değer ile birlikte seçilmelidir.
Gelişmiş kullanım için yön, sıfıra indirme, maksimum limit vb. için birtakım
ayarlar da mevcuttur. Normal olarak, bu parametreler için varsayılan değerler
uygundur.
384
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 16
İstasyon iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 16
İstasyon iletişimi
16.1
IEC61850-8-1 haberleşme protokolü
16.1.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850-8-1 iletişim protokolü
16.1.2
IEC 61850
tanımlama
IEC 61850-8-1
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
IEC 61850-8-1 iletişim protokolü, HSI istemcileri arasında dikey iletişime ve bir
veya daha fazla tedarikçi tarafından kurulmuş iki veya daha fazla akıllı elektronik
cihaz (IED) üzerinde yatay iletişime olanak tanır ve bilgi değişimine ve bu bilgiyi
kendi fonksiyonlarını doğru şekilde çalıştırılma altyapısını oluşturur.
IEC 61850–8–1 standardının bir parçası olan GOOSE (Genel Nesneye Dayalı
Trafo Merkezi Olayı), IED’lerin durum ve kontrol bilgilerini kendi aralarında
birbirlerine iletmelerine olanak tanır. Bunun için bir yayınlama-abonelik sistemi
kullanır. Yani, IED(ler) bir olay tespit ettiğinde, çoklu gönderim yaparak bu bilgiyi
almak üzere kaydolmuş cihazlara yollar. Bir IED, GOOSE mesajı yayınlayarak
durum raporu verir. Ayrıca, şebeke üzerindeki herhangi bir cihaza kontrol eylemi
yönlendirilmesini isteyebilir.
Şekil 172 bir IEC 61850–8–1 yapılandırmasının topolojisini göstermektedir. IEC
61850–8–1 sadece trafo merkezi LAN’ına arayüzünü tanımlar. LAN’ın kendisi
sistem entegrasyonunu yapanın sorumluluğundadır.
385
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 16
İstasyon iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
Mühendislik
Is Istasyonu
SMS
Istasyon HSI
Baz Sistemi
Ag geçidi
CC
Yazici
IED
1
IED
2
IED
3
KIOSK 1
IED
1
IED
2
IED
3
IED
1
IED
2
IED
3
KIOSK 3
KIOSK 2
IEC09000135_en.v
sd
IEC09000135 V1 TR
Şekil 172:
61850–8–1 üzerinden bir iletişim sistemi örneği
Şekil 173 GOOSE eşler arası iletişimi göstermektedir.
Istasyon HSI
MicroSCADA
Ag geçidi
GOOSE
IED
A
Kontrol
IED
A
Koruma
IED
A
Kontrol ve koruma
IED
A
Kontrol
IED
A
Koruma
en05000734.vsd
IEC05000734 V1 TR
Şekil 173:
GOOSE mesajı yayınlama örneği
386
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 16
İstasyon iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
16.1.2.1
GOOSE üzerinden yatay iletişim
GOOSE mesajları IED’ler arasında yatay iletişim ile gönderilir. Takas edilen bilgi,
trafo merkezinde kilitleme, kesici arıza koruma, bara gerilim seçimi ve diğer
amaçlarla kullanılır.
Basitleştirilmiş prensip Şekil 174’de gösterilmiştir ve aşağıdaki gibi açıklanabilir.
IED1 veri kümesini iletmeye karar verdiğinde iletimi trafo merkezi veri yolu
üzerinden zorlar. Diğer tüm IED’ler veri kümesini alır, ancak sadece adres
listesinde bu veri kümesi bulunanları kaydeder ve bir girdi deposunda saklar. Veri
kümesini alan IED’nin, aldığı veri kümesinin içeriğini uygulama
yapılandırmasında kullanılmak üzere sunması tanımlanmıştır.
istasyon barası
IED1
IED1
IED1
IED1
IED1
IED1
IED1
IED2
DO1/DA1
DO1/DA2
DO2/DA1
DO2/DA2
DO3/DA1
DO3/DA2
IED3
IED1
IED1
IED1
IED1
IED1
IED1
DO1/DA1
DO1/DA2
DO2/DA1
DO2/DA2
DO3/DA1
DO3/DA2
SMT
DO1
DA1
DA2
DO3
DA1
DA2
DO2
DA1
DA2
Receive-FB
FBa
FBb
FBc
PLC Program
IEC08000145.ai
IEC08000145 V1 TR
Şekil 174:
SMT: SMT ile GOOSE temel ve sinyal yönlendirme
Özel fonksiyon blokları veri kümesini alır ve fonksiyon bloğu üzerinden, uygulama
yapılandırmadaki uygulama fonksiyonları için çıkış sinyalleri olarak sunar. Özel
görevler için bunlara uygun GOOSE alma fonksiyon blokları vardır.
SMT farklı veri nesne özniteliklerini (örneğin stVal veya büyüklük) çıkış sinyaline
bağlayarak bunları uygulama yapılandırma içindeki fonksiyonların kullanımına
sunar. Bir matris hücre dizisi kırmızı ile işaretli ise GOOSE alıcı fonksiyon bloğu
yardımcı olsa bile IEC 61850–8–1 veri öznitelik tipi birbirine uymaz. SMT alınan
veri kümelerinde bu denetimi yapar. Şekle 175 bakınız
387
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 16
İstasyon iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
IEC08000174.vsd
IEC08000174 V1 TR
Şekil 175:
SMT: SMT üzerinden GOOSE Yön gösterme
GOOSE alma fonksiyon blokları, veri kümesi tarafından alınan süzülmüş proses
bilgilerini, uygulamanın yapılandırılmasında kullanılabilecek tek bir öznitelik
bilgisi haline getirir. SMT matrisindeki çarpı işaretleri, alınan değerleri SMT
içindeki ilgili fonksiyon blok sinyali ile bağlar, bakınız Şekil 176
Buna ait kalite özniteliği SMT’ye otomatik olarak bağlanır. Bu
kalite özniteliği, GOOSE fonksiyon bloğunun çıkışları üzerinden
ACT’de bulunur.
388
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 16
İstasyon iletişimi
1MRK 506 329-UTR -
IEC11000056-1-en.vsd
IEC11000056 V1 TR
Şekil 176:
16.1.3
SMT: Dönüştürülmüş sinyallerle GOOSE alma fonksiyon bloğu
Ayarlama kuralları
IEC 61850–8–1 protokolüyle ilgili iki ayar bulunur:
Operation Kullanıcı IEC 61850 iletişimini şöyle ayarlayabilir: Açık veya Kapalı.
GOOSE, GOOSE trafiğinin gönderilip alınacağı Ethernet bağlantısına
ayarlanmalıdır.
Bir IED içerisinde yer alan her fonksiyon için IEC 61850–8–1
spesifik verileri (mantıksal düğümler vb.) şunun için iletişim
protokolü kılavuzunda bulunabilir: IEC 61850–8–1.
16.2
DNP3 protokolü
DNP3 (Dağıtılmış Ağ Protokolü), proses otomasyon sistemlerinin bileşenleri
arasında veri iletişiminde kullanılan bir dizi iletişim protokolüdür. DNP3 protokolü
hakkında detaylı bilgi için DNP3 İletişim protokolü kılavuzuna başvurun.
389
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 16
İstasyon iletişimi
16.3
1MRK 506 329-UTR -
IEC 60870-5-103 iletişim protokolü
IEC 60870-5-103, kontrol sistemi ile bilgi değiştiren ve 19200 bit/s'ye kadar veri
transfer hızına sahip olan kodlanmış bit seri iletişim için dengesiz (ana birimyardımcı) protokolüdür. IEC terminolojisinde birincil istasyon ana birim, ikincil
istasyon ise yardımcı birimdir. İletişim noktadan noktaya prensibine dayalıdır. Ana
birimin, IEC 60870-5-103 iletişim mesajlarını çözebilecek bir yazılıma sahip
olması gerekir.
IEC 60870-5-103 için İletişim protokol kılavuzu 650 serisi satıcıya özel IEC
60870-5-103 uygulamasını içerir.
IEC 60870-5-103 protokolü COM05 iletişim modülünde optik seri veya RS485 seri
iletişim arayüzünü kullanmak için yapılandırılabilir. Optik seri (OPTICALPROT)
için Çalışma seçim fonksiyonu ve RS485 (RS485PROT) için Çalışma seçim
iletişim arayüzünü seçmek için kullanılır.
PCM600'de IEC103 60870-5-103 mühendislik prosedürü için
Mühendislik kılavuzuna bakın.
RS485 (RS485103) için IEC60870-5-103 Optik seri iletişim (OPTICAL103) ve
IEC60870-5-103 seri iletişim fonksiyonları optik seri veya RS485 seri iletişim
arayüzleri için iletişim parametrelerini yapılandırmak için kullanılır.
390
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
17.1
İç olay listeli kendi kendine denetim
17.1.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
17.1.2
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
İç hata sinyali
INTERRSIG
-
-
İç olay listesi
SELFSUPEVLST
-
-
Uygulama
Koruma ve kontrol IED’lerinin çok sayıda fonksiyonu vardır. Dahili olay listeli
kendi kendini denetleme (SELFSUPEVLST) ve dahili hata mesajları
(INTERRSIG) fonksiyonları, IED’nin denetimi için kullanılır. Arıza sinyalleri
arızayı analiz etmeyi ve bulmayı kolaylaştırır.
Bu fonksiyonlar donanım ve yazılım denetiminin her ikisini de yapar. Ayrıca, güç
besleme modülünde bir donanım kontağıyla ve/veya yazılım üzerinden olası
arızaları da belirlemek mümkündür.
Dahili olaylar cihazın içindeki tümleşik denetleyici fonksiyonlarıyla üretilir.
Denetleyici fonksiyonlar, IED içindeki farklı modüllerin denetimini yapar ve arıza
gerçekleştirdiğinde bununla ilgili bir olay yaratılır. Benzer şekilde, arıza
düzeltildiğinde, bununla ilgili de bir olay oluşturulur.
Olay listesi her 10s'de bir güncellenir, bununla birlikte olay listesi
oluşturulduğunda bir olay görünür olmaz.
Farklı modüllerin tümleşik denetiminden başka, olaylar aşağıdaki durum
değişiklikleri için de oluşturulur:
•
•
•
tümleşik gerçek zamanlı saat (çalışıyor/arızalı).
harici zaman senkronizasyonu (çalışıyor/arızalı).
Kilit değiştir (açık/kapalı)
Olaylar ayrıca aşağıdaki durumlarda da oluşturulur:
•
IED ayarlarında herhangi bir değişiklik yapıldığında.
391
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
Dahili olaylara 1 ms aralıklı olarak zaman etiketi koyulur ve bir listede saklanır. Bu
listede en fazla 40 olay bulunabilir. Liste dolduğunda ilk giren ilk çıkar prensibi
doğrultusunda (FIFO) en eski olayın üzerine yazılır. Liste yerel HMI ile
sıfırlanabilir.
Dahili olaylar listesi, devreye alma ve arıza takibi sırasında kullanılabilecek değerli
bilgileri sağlar.
17.2
Zaman senkronizasyonu
17.2.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Zaman senkronizasyonu
Fonksiyon tanımı
Zaman sistemi, yaz saati başlama
Fonksiyon tanımı
Zaman sistemi, yaz saati bitiş
Fonksiyon tanımı
IRIG-B üzerinden zaman
senkronizasyonu
Fonksiyon tanımı
SNTP üzerinden zaman
senkronizasyonu
Fonksiyon tanımı
UTC’ye göre saat dilimi
IEC 61850
tanımlama
TIMESYNCHGE
N
IEC 61850
tanımlama
DSTBEGIN
IEC 61850
tanımlama
DSTEND
IEC 61850
tanımlama
IRIG-B
IEC 61850
tanımlama
SNTP
IEC 61850
tanımlama
TIMEZONE
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
392
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
17.2.2
Uygulama
IED’nin koruma ve kontrol sisteminin temel alacağı ortak zamanı elde etmek için
hizmet sorumluluğu alanı içinde olduğu gibi her bir trafo merkezinin içinde de GPS
zaman senkronizasyonu gibi ortak genel bir kaynak kullanın. Bu şekilde güç
sistemindeki tüm IED’ler üzerinde kaydedilen arızaların ve olayların
karşılaştırması ve analizi yapılabilir.
Dahili olayların ve arızaların zaman etiketiyle işaretlenmesi, arıza değerlendirmede
çok yardımcı olur. Zaman senkronizasyonu olmadan yalnız IED’nin kendi
içerisindeki olaylar birbiriyle karşılaştırılır. Zaman senkronizasyonu sayesinde tüm
istasyondaki, hatta hat uçları arasındaki olaylar ve arızalar değerlendirme sırasında
karşılaştırılabilir.
IED’de, dahili zaman farklı kaynaklardan senkronize edilebilir:
•
•
•
•
SNTP
IRIG-B
DNP
IEC60870-5-103
Micro SCADA OPC sunucusu zaman senkronizasyon kaynağı
olarak kullanılmamalıdır.
17.2.3
Ayarlama kuralları
Sistem zamanı
Zaman sadece IED içerisinden yerel HMI ile Yapılandırma/Zaman/
SİSTEMSAATİ yoluna giderek yıl, ay, gün, saat, dakika ve saniye ile ayarlanır.
Senkronizasyon
Harici zaman senkronizasyonu ile, gerçek zamanlı saat (ZAMAN)'ın nasıl
senkronize edileceği yerel HMI veya PCM600 ile ayarlanır.
ZamanSenk
ZMNSENKGEN ayarı zaman senkronizasyonu kaynağını ayarlamak için kullanılır.
Ayar alternatifleri:
KabaSenkKynğ seçeneği, aşağıdaki değerleri alabilir:
•
•
•
•
Kapalı
SNTP
DNP
IEC60870-5-103
HassasSenkKynğ seçeneği, aşağıdaki değerleri alabilir:
393
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
•
•
•
1MRK 506 329-UTR -
Kapalı
SNTP
IRIG-B
SenkAna parametresi, iletişim şebekesinde (IEC61850-8-1) bağlı IED sisteminde
zaman senkronizasyonu için IED'nin ana birim olup olmadığını tanımlar. SenkAna
seçeneği, aşağıdaki değerleri alabilir:
•
•
Kapalı
SNTP -Sunucu
Zaman senkronizasyonu saate ince ayar yapar.
IEC 60870-5-103 zaman senkronizasyonu
IEC 60870-5-103 protokollü bir IED zaman senkronizasyonu için kullanılabilir
fakat doğrulama nedenlerinden dolayı önerilmemektedir. Ancak bazı durumlarda
bu tarz senkronizasyon gereklidir, örnek olarak başka hiçbir tip senkronizasyona
erişilemediğinde.
İlk önce IED'yi, PST'de bulunan IED Yapılandırma/Zaman/Senkronizasyon/
TIMESYNCHGEN:1 üzerinden IEC 60870-5-103 ile veya yerel HMI'dan
senkronlanacak şekilde ayarlayın.
GUID-68284E7B-A24D-4E78-B5BA-736B29F50E9A V1 TR
Şekil 177:
PST'de bulunan TIMESYNCHGEN:1 altındaki ayarlar
Sadece KabaSenkSrc IEC 60870-5-103'e ayarlanabilir, HassasSenkKaynağı
ayarlanamaz.
Zaman senkronizasyonu kaynağını ayarladıktan sonra kullanıcı IEC 60870-5-103
zaman senkronizasyon özel ayarlarını kontrol etmeli ve düzenlemelidir, bu işlem
aşağıdaki menüden yapılır: IED Yapılandırma/İletişim/İstasyon iletişimi/
IEC60870-5-103:1.
•
AnabirimZamanAlanı ana birimden gönderilen zamanın formatını belirler.
Format şu şekilde olabilir:
•
•
•
•
Koordine Edilmiş Evrensel Zaman (UTC)
Ana birimdeki yerel zaman ayarı (Yerel)
Ana birimde yaz saatine göre ayarlı yerel zaman ayarı (DST ile yerel)
ZamanSenkModu, IED tarafından gönderilen zamanı belirler. Zaman
senkronizasyonu aşağıdaki yollar kullanılarak yapılır:
394
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
•
•
•
•
IEDZamanı: IED kendi zamanına göre mesajları gönderir.
LinMasZamanı: IED, kendi zamanı ile ana birim zamanı arasındaki
ofseti ölçer ve gönderilen mesajlar için aynı ofseti şuna göre uygular:
IEDZamanEğriliği. Fakat LinMasZamanı'nda iki senkronlanmış mesaj
arasında oluşan zaman değişimlerini uygular.
IEDZamanEğriliği: IED, kendi zamanı ile ana birim zamanı arasındaki
ofseti ölçer ve gönderilen mesajlar için aynı ofseti uygular.
DeğZamanDoğruluğu, geçersiz zaman için zaman doğruluğunu değerlendirir.
Senkronizasyonun (5, 10, 20 veya 40 msn) doğruluğunu belirtir. Doğruluk
belirtilen değerden daha küçük ise "Kötü Zaman" bayrağı yükselir. Zaman
senkronizasyonunda gerçekten kötü olan bu ana birimleri uyumlu hale
getirmek için DeğZamanDoğruluğu şöyle ayarlanabilir Kapalı.
Standarda göre "Kötü Zaman" bayrağı, korumadaki senkronizasyon 23 saatten
fazla atlandığında raporlanır.
17.3
Parametre ayar grubu kullanma
17.3.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
17.3.2
IEC 61850
tanımlama
IEC 60617
tanımlama
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
Ayar grubu düzenleme
SETGRPS
-
-
Parametre ayar grupları
ACTVGRP
-
-
Uygulama
IED’nin farklı sistem koşullarında çalışmasını en iyi duruma getirmek için dört
farklı grup ayar vardır. Yerel HMI’den veya yapılandırılabilir ikili girişlerden ince
ayarlanmış ayar grupları oluşturarak ve bunları kullanarak, farklı güç sistem
senaryoları ile başa çıkabilecek yüksek derecede uyarlanabilir bir IED elde edilebilir.
Farklı gerilim düzeylerine sahip şebekelerdeki farklı koşullar, güvenilirlik, emniyet
ve seçicilik gereksinimlerini karşılamak için, yüksek derecede uyarlanabilir
koruma ve kontrol IED'lerine ihtiyaç duyar. Koruma IED parametrelerinin
değerleri, güç sistemindeki koşullara göre sürekli olarak optimum hale
getiriliyorsa, bunların kullanıma hazır olma durumları daha yüksek derecede olur.
Operasyon bölümleri, primer güç sistemi ekipmanındaki farklı çalıştırma
koşullarına göre planlama yapabilir. Koruma mühendisi farklı koruma
fonksiyonları için gerekli optimize edilmiş ve sınanmış ayarları önceden
hazırlayabilir.
395
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
Dört farklı ayar parametresi grubu IED'de vardır. Bunlar, harici programlanabilir
ikili ve dahili kontrol sinyalleri vasıtasıyla farklı girişler üzerinden aktif hale
getirilebilir.
17.3.3
Ayarlama kuralları
AktifAyrGrb ayarı, aktifleştirilecek parametre grubunu seçer. Aktif grup ayrıca
fonksiyon bloğu ACTVGRP için yapılandırılmış bir girişle de seçilebilir.
MaksNoAyarGrp parametresi aralarında geçiş yapılabilecek kullanımdaki
maksimum grup sayısını belirtir. Sadece ayarlama grupları belli sayılarının
etkinleştirme için Parametre Ayarlama aracında (PST) ACTVGRP fonksiyon bloğu
ile aktifleştirilebilecek durumdadır.
17.4
Test modu işlevselliği TESTMODE
17.4.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Test modu işlevselliği
17.4.2
IEC 61850
tanımlama
TESTMODE
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Koruma ve kontrol IED’leri çok sayıda dahili fonksiyona sahip karmaşık bir
yapıdadır. Test prosedürünü kolaylaştırmak için IED’lerde test edilecek
fonksiyonlar hariç olmak üzere tüm fonksiyonları ayrı ayrı kilitleyen bir özellik
vardır.
Bu da bir fonksiyonun ne zaman aktifleştiğini veya açıldığını görmeye olanak tanır.
Ayrıca, kullanıcının, birbiriyle ilişkili birkaç fonksiyonun çalışmasını takip ederek
fonksiyonun doğru şekilde işleyişini, ve yapılandırmanın bölümlerini vs. kontrol
etmesine olanak tanır.
17.4.3
Ayarlama kuralları
IED’yi şu hale getirmek için iki yol vardır TestModu= Açık” durumu. Eğer IED
normal çalışma olarak ayarlanmış (TestModu = Kapalı), ancak fonksiyonlar hala
test modunda olduğunu gösteriyorsa, yapılandırmada TESTMODE fonksiyon
bloğundaki giriş sinyali INPUT aktifleştirilmelidir.
İkili giriş sinyallerinin zorlanması ancak IED test modundayken mümkündür.
396
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
17.5
Kilit değiştir CHNGLCK
17.5.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850
tanımlama
Kilit fonksiyonunu değiştir
17.5.2
CHNGLCK
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
CHNGLCK kilit değiştir fonksiyonu, devreye alma işlemi tamamlandıktan sonra
IED yapılandırmasında başka değişiklikler yapılmasını önlemek için kullanılır.
Buradaki amaç, istenmeyen IED yapılandırması ve ayar değişikliklerinin
gerçekleşmesini önlemektir.
Ancak, CHNGLCK aktif olduğunda, IED’nin yeniden yapılandırılmasını
içermeyen aşağıdaki değişikliklerin yapılabilmesine izin vermeye devam eder:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
İzleme
Olayları okuma
Olayları resetleme
Bozulma verilerini okuma
Arızaları giderme
LED’leri resetleme
Sayaçları ve diğer çalışma bileşen durumlarını resetleme
Kontrol işlemleri
Sistem zamanını ayarlama
Test moduna giriş ve çıkış
Aktif ayar grubunu değiştirme
İkili giriş kontrol fonksiyonu ACT veya SMT’de tanımlanır. CHNGLCK
fonksiyonu ACT kullanılarak yapılandırılır.
LOCK
ACT veya SMT’de tanımlanan, fonksiyonu aktif hale getirecek ikili giriş sinyali.
ACTIVE
Çıkış durum sinyali
OVERRIDE
Ayarlı fonksiyon bastırılır
CHNGLCK'in giriş olarak mantıksal bir öğesi varsa, IED yapılandırmasını
modifiye etmeye çalışan tüm girişimler ve ayarlar reddedilir ve yerel HMI'da
"Hata: Değişiklikler engellendi" mesajı gösterilir; PCM600'de mesaj "İşlem aktif
DeğiştirKilitleme tarafından reddedildi" olarak verilir. CHNGLCK fonksiyonu ikili
giriş kartından alınan bir sinyal ile kontrol edilecek şekilde yapılandırılmalıdır. Bu
sinyalin mantıksal bir sıfıra ayarlanmasıyla CHNGLCK fonksiyonunun devre dışı
397
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
bırakılması kesinleşir. Eğer CHNGLCK girişine gelen sinyal yolunda bir mantık
var ise, bu mantık CHNGLCK girişinde kalıcı olarak mantıksal "bir” veremeyecek
şekilde tasarlanmış olmalıdır. Tüm bu önlemlere rağmen yine de böyle bir durum
gerçekleşirse, bunun düzeltilmesi için lütfen yerel ABB temsilciniz ile temasa geçin .
17.5.3
Ayarlama kuralları
CHNGLCK değiştirme kilit fonksiyonunun yerel HMI'da veya PCM600'de mevcut
herhangi bir parametresi yoktur.
17.6
IED tanımlayıcılar TERMINALID
17.6.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850
tanımlama
IED tanımlayıcılar
17.6.2
Uygulama
17.6.2.1
Müşteriye özel ayarlar
TERMINALID
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
IED’ye özel bir ad ve adres verebilmek için müşteriye özel ayarlar kullanılır. Bu
ayarlar merkezi kontrol sistemi tarafından IED ile iletişim kurmak için kullanılır.
Müşteriye özel tanımlayıcılara yerel HMI’da 'da şu yoldan erişilebilir:
Yapılandırma/Güç sistemi/Tanımlayıcılar/TERMINALID
Ayarlar PCM600'den de yapılabilir. Kullanılabilecek tanımlayıcılar hakkında daha
fazla bilgi edinmek için lütfen teknik kılavuza bakın.
Trafo merkezi, ünite ve nesne adlarında sadece A - Z, a - z
karakterlerini ve 0 - 9 sayılarını kullanın.
17.7
Ürün bilgisi PRODINF
17.7.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Ürün bilgisi
IEC 61850
tanımlama
PRODINF
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
398
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
17.7.2
Uygulama
17.7.2.1
Fabrika tanımlı ayarlar
Fabrika tanımlı ayarlar belirli versiyonların tanımlanmasında çok kullanışlıdır ve
farklı Trafo Merkezi bakım, onarım, Otomasyon Sistemleri arasında IED alışverişi
ve sistem iyileştirme çalışmalarında çok yararlıdır. Fabrika çıkışı ayarlar müşteri
tarafından değiştirilemez. Sadece görüntülenebilir. Ayarlar yerel HMI 'da şu
dizinde yer alır: Ana menü/Tanılama/IED durumu/Ürün tanımlayıcılar
Aşağıdaki tanımlayıcılar kullanılabilir:
•
IEDProdTürü
•
•
IED türünü tarif eder (REL, REC veya RET gibi). Örnek: REL650
ÜrünSür
•
•
Ürün sürümünü tanımlar. Örnek: 1.2.3
•
•
Üretilen ürünün Büyük bir sürümüdür; yani ürünün yeni bir platformudur
2
Üretilen ürünün Küçük bir sürümüdür; yani ürüne eklenen yeni fonksiyon veya
donanım anlamına gelir
3
Üretilen ürünün Büyük bir revizyonudur, yani fonksiyon veya donanım değiştirildi
veya üründe geliştirildi.
ÜrünTan
•
•
1
Üretimden gelen sürüm numarasını tanımlar. Örnek: 1.2.3.4 burada;
1
Üretilen ürünün Büyük bir sürümüdür; yani ürünün yeni bir platformudur
2
Üretilen ürünün Küçük bir sürümüdür; yani ürüne eklenen yeni fonksiyon veya
donanım anlamına gelir
3
Üretilen ürünün Büyük bir revizyonudur, yani fonksiyon veya donanım değiştirildi
veya üründe geliştirildi.
4
Üretilen ürünün Küçük bir revizyonudur; yani kod üründe düzeltildi
SeriNo: SeriNo yapısı aşağıdaki şekildedir, örneğin T0123456 burada
01
IED'nin üretildiği yıla ait son iki basamaktır; yani 2001
23
IED'nin üretildiği hafta sayısıdır
456
üretim haftası boyunca üretilen IED'lerin sıra numarasıdır
SiparişNo: SiparişNo yapısı aşağıdaki şekildedir, örneğin 1MRK008526-BA.
Alfanumetik dizinin herhangi bir özel anlamı yoktur; sadece ABB'de dahili
tanımlama amacıyla kullanılır.
ÜretimTarihi: “YYYY-AA_GG” formatında üretim tarihini belirtir.
399
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
17.8
Primer sistem değerleri PRIMVAL
17.8.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850
tanımlama
Primer sistem değerleri
17.8.2
PRIMVAL
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Anma sistem frekansı ve fazör dönüşü yerel HMI'da ve PCM600 parametre ayar
ağacında aşağıdan ayarlanır: Ana menü/Yapılandırma/ Güç sistemi/ Primer
değerler/PRIMVAL.
17.9
Analog girişler için sinyal matrisi SMAI
17.9.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
IEC 61850
tanımlama
Analog girişler için sinyal matrisi
17.9.2
SMAI_20_x
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Ön işlemci fonksiyonları olarak da bilinen analog giriş fonksiyonu için sinyal
matrisi (SMAI) kendisine bağlanan analog sinyalleri işler ve RMS değeri, faz açısı
frekansı, harmonik içerik, dizi bileşenleri ve benzeri bağlı analog sinyallerinin tüm
yönleri hakkında bilgi verir. Bu bilgi, daha sonra ACT'de ilgili fonksiyonlar
tarafından kullanılır (örneğin koruma, ölçüm veya izleme).
SMAI fonksiyonu PCM600'de Sinyal Matris aracı veya Uygulama Yapılandırma
aracı ile doğrudan ilişkili olarak kullanılır.
650 serisi ürünler için SMAI fonksiyon blokları 5 veya 20ms
şeklinde iki çevrim zamanı için ayarlanabilir. SMAI fonksiyon
bloğuna bağlı fonksiyon blokları her zaman SMAI bloğu ile aynı
çevrim zamanına sahip olur.
400
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
17.9.3
Ayarlama kuralları
Analog giriş (SMAI) fonksiyonlarının sinyal matrislerine ait parametreleri, yerel
HMI veya PCM600 üzerinden ayarlanır.
Her SMAI fonksiyon bloğu gerilim veya akım olarak dört analog sinyal alabilir (üç
faz ve bir nötr değerde). SMAI çıkışları, alınan 3ph analog sinyaller hakkında her
türlü bilgiyi sağlar (faz açısı, RMS değeri, frekans ve frekans türevleri, vb. olmak
üzere toplam 244 değer). “grup adı” bloğunun yanı sıra analog giriş türleri (gerilim
veya akım) ve analog giriş adları, ACT içinden doğrudan ayarlanabilir.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
DFTRefExtOut: Parametre doğrulama yalnız SMAI_20_1:1, SMAI_20_1:2 ve
SMAI_80_1 fonksiyon blokları için geçerlidir.
SPFCOUT çıkış sinyalleri, dış çıkışlar için (SPFCOUT fonksiyon çıkışı) diğer
SMAI bloklarını genel bir faz referans bloğu ile ilişkilendirmek için
kullanıldığında, diğer SMAI blokları için referans bloğu olarak 3 SMAI bloğu
kullanılabilir.
DFTReferans: Bloğun DFT referansı.
Bu DFT referans blok ayarları, DFT hesaplamaları için DFT referansına karar
verir. Bu InternalDFTRef ayarları, ayar sistem frekansını temel alarak sabit DFT
referansını kullanır. Kendi grubu tarafından seçili uyumlu DFT referansı,kendi
gurubundan gelen hesaplanmış sinyal frekansını temel alarak kullanılacağı zaman
ayar DFTRefGrpn (burada n 1'den 12'ye kadar sayılardır), n numaralı seçili grup
bloğundan gelen DFT referansını kullanacaktır. DışDFTRef ayarı, DFTSPFC
girişine bağlanmış temelli referansı kullanacaktır.
BağlantıTipi:: SMAI'ın bu özel durumu (n) için bağlantı türü (Ph-N veya Ph-Ph
ise). Bağlantı türü ayarına göre, bağlı olmayan Ph-N veya Ph-Ph çıkışları
hesaplanacaktır.
Olumsuzluk: Olumsuzluk, vektörlerin 1800 dönmesidir. Eğer kullanıcı 3ph sinyalini
etkisiz hale getirmek ister ise etkisizleştirmek için sadece Olumsuz3Ph faz
sinyalini, sadece OlumsuzN nötr sinyalini veya her iki Olumsuz3Ph+N'i
seçebilmesi mümkündür.
MinDeğFrekÖlç:Frekansın hesaplanması için kullanılan gerilimin minimum
değeri, seçilmiş Genel Temel gerilim grubundaki (n) gerilimin yüzdesi olarak ifade
edilir (her durum için 1<n<6).
DFTRefExtOut ve DFTReferans ayarları, eğer hiçbir gerilim trafosu
girişi yoksa InternalDFTRef varsayılan değerlerine ayarlanır.
401
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
Eğer kullanıcı bir SMAI bloğunun AnalogGirişTipi'ni aşağıdaki
gibi ayarlasa daAkım, MinValFreqMeas hala görülür. Ancak,
frekans ölçümü için akım kanal değerlerini temel olarak kullanmak
birçok sebepten dolayı önerilmemektedir, normal çalışma
koşullarında akımların düşük düzeyinde olması çok uzun
sürmeyecektir.
Uyumlu frekans izleme Örneği
Task time group 1
SMAI instance 3 phase group
1
SMAI_20_1:1
2
SMAI_20_2:1
SMAI_20_3:1
3
4
SMAI_20_4:1
5
SMAI_20_5:1
6
SMAI_20_6:1
7
SMAI_20_7:1
8
SMAI_20_8:1
9
SMAI_20_9:1
10
SMAI_20_10:1
SMAI_20_11:1
11
12
SMAI_20_12:1
DFTRefGrp7
Task time group 2
SMAI instance 3 phase group
1
SMAI_20_1:2
SMAI_20_2:2
2
SMAI_20_3:2
3
SMAI_20_4:2
4
SMAI_20_5:2
5
SMAI_20_6:2
6
SMAI_20_7:2
7
8
SMAI_20_8:2
SMAI_20_9:2
9
SMAI_20_10:2
10
11
SMAI_20_11:2
SMAI_20_12:2
12
IEC09000029_1_en.vsd
IEC09000029 V1 EN
Şekil 178:
SMAI durumları ve uygun gelen parametre numaraları farklı görev
zamanı gruplarında düzenlendi
Örnekler, tüm durumlar için tek bir referansın seçildiği uyumlu frekans izleme
durumunu gösterir. Uygulamada her durum gerçek uygulamanın ihtiyaçlarına göre
ayarlanabilir.
Örnek 1
402
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
Görev zaman grubu 1
SMAI_20_7:1
BLOCK
SPFCOUT
DFTSPFC
AI3P
REVROT
AI1
AI1NAME
AI2
AI2NAME
AI3
AI3NAME
AI4
AI4NAME
AIN
Görev zaman grubu 2
SMAI_20_1-12:2
BLOCK
SPFCOUT
DFTSPFC
AI3P
REVROT
AI1
AI1NAME
AI2
AI2NAME
AI3
AI3NAME
AI4
AI4NAME
AIN
=IEC09000028=1=tr=Original.vsd
IEC09000028 V1 TR
Şekil 179:
Bir durumun görev zaman grubu 1’de DFT referansı olarak
kullanılmak üzere yapılandırılması
Durumu kabul edin Görev zaman grubu 1’deki SMAI_20_7:1, yapılandırmada,
frekans izlemeyi kontrol etmek üzere seçildi (SMAI_20_x görev zaman grupları
için). Seçili referans durumunun gerilim türü olması durumuna dikkat edin (yani
frekans izleme ana birimi). Pozitif dizi geriliminin frekans izleme özellikleri için
kullanılması durumuna dikkat edin.
Görev zaman grubu 1 için bu aşağıdaki ayarları verir (bkz. Şekil 178 çizimi,
numaralandırma için):
SMAI_20_7:1: SMAI_20_7:1 referansını SPFCOUT çıkışına yönlendirmek için,
DFTRefExtOut = DFTRefGrp7; SMAI_20_7:1 için SMAI_20_7:1’i referans olarak
kullanmak için, DFTReference = DFTRefGrp7 (Bakınız Şekil 179). .
SMAI_20_2:1 - SMAI_20_12:1'in SMAI_20_7:1’i referans olarak kullanması için
SMAI_20_2:1 - SMAI_20_12:1 DFTReference = DFTRefGrp7.
Görev zaman grubu 2 için bu, aşağıdaki ayarları verir:
DFTSPFC girişini referans olarak kullanmak için SMAI_20_1:2 - SMAI_20_12:2
DFTReference = ExternalDFTRef (SMAI_20_7:1)
17.10
Toplama bloğu 3 faz 3PHSUM
17.10.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Toplama bloğu 3 faz
17.10.2
IEC 61850
tanımlama
3PHSUM
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Toplama bloğu 3 faz fonksiyonu 3PHSUM, ihtiyaç duyabilecek IED fonksiyonları
için (aynı tipte) üç faz analog sinyallerinin iki seti toplamını elde etmek için kullanılır.
403
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
17.10.3
1MRK 506 329-UTR -
Ayarlama kuralları
Toplama bloğu SMAI bloklarından üç-faz sinyallerini alır. Toplama bloğunun
birkaç ayarı vardır.
GenelTemelSel: (ITemel), (UTemel) ve (STemel) tanımlamak için fonksiyon
tarafından kullanılan genel temel değer grubunu seçer.
SummationType: Toplama türü (Grup 1 + Grup 2, Grup 1 - Grup 2, Grup 2 - Grup
1 veya –(Grup 1 + Grup 2)).
DFTReference: Referans DFT bloğu (InternalDFT Ref,DFTRefGrp1 veya Harici
DFT ref) .
FreqMeasMinVal: Frekansın hesaplandığı gerilim minimum değeridir UBase
yüzdesi olarak ifade edilir (her x durumu için).
17.11
Genel temel değerler GBASVAL
17.11.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Genel baz değerleri
17.11.2
IEC 61850
tanımlama
GBASVAL
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Genel temel değerler fonksiyonu (GBASVAL), IED içerisindeki tüm fonksiyonlar
tarafından kullanılabilecek ortak değerleri vermek için kullanılır. Bir genel değerler
seti içerisinde akım, gerilim ve görünür güçten oluşur ve altı farklı değerler seti
elde edilebilir.
IED’deki tüm fonksiyonların temel değerleri tek bir kaynaktan aldıkları
düşünüldüğünde bu bir avantajdır. IED’de tutarlılığı sağlamanın yanı sıra
değerlerin güncellenmesi gerektiğinde bunun tek bir noktadan yapılabilmesini sağlar.
IED’deki her uygulanabilir fonksiyonun GlobalBaseSel parametresi vardır ve bu
parametre altı GBASVAL fonksiyonlarından birini tanımlar.
17.11.3
Ayarlama kuralları
UTemel: IED boyunca uygulanabilir fonksiyonlarda temel değer olarak
kullanılabilecek faz-faza gerilim değeri.
404
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
ITemel: IED boyunca uygulanabilir fonksiyonlarda temel değer olarak
kullanılabilecek faz akım değeri.
STemel: IED boyunca uygulanabilir fonksiyonlarda standart görünür güç değeri
olarak kullanılacak değer, genellikle STemel=√3·UTemel·ITemel.
17.12
Yetki denetimi ATHCHCK
17.12.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Yetki denetimi
17.12.2
IEC 61850
tanımlama
ATHCHCK
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Müşterilerimizin çıkarını korumak amacıyla, hem IED hem de IED’ye erişen
araçlar yetkilendirme yönetimi ile korunur. IED ve PCM600 yetkilendirme
yönetimi IED'ye giden her iki erişim noktasında uygulanır:
•
•
17.12.2.1
yerel HMI üzerinden yerel
iletişim portlarından uzak
IED’de yetkilendirme işlemleri
Ürün teslim edildiğinde varsayılan kullanıcı SuperUser’dır. IED Kullanıcı
Yönetiminde bir kullanıcı oluşturulana kadar IED’yi çalıştırmak için oturum
açılması gerekmez..
Bir kullanıcı oluşturulduktan ve IED'ye yazıldıktan sonra, bu kullanıcı araçta
atanan şifreyi kullanarak oturum açabilir. Ardından varsayılan kullanıcı Guest
(misafir) olur.
Hiçbir kullanıcı oluşturulmadıysa, oturum açma sırasında mesaj kutusu aşağıdaki
mesajı verir: "Tanımlı hiçbir kullanıcı yok!"
Eğer bir kullanıcı IED’den oturum kapatmadan ayrılırsa, zaman aşımı (ayarlar için
Main menu/Configuration/HMI/Screen/1:SCREEN) bittikten sonra IED tekrar
bir Guest durumuna geri döner, bu durumda yalnız okuma yapmak mümkündür.
Fabrika ekran zaman aşımı 60 dakika olarak ayarlanmıştır.
IED Kullanıcı Yönetiminde bir veya daha fazla kullanıcı oluşturulmuş ve IED'ye
yazılmış ise, bir kullanıcı
düğmesine basarak oturum açmaya çalıştığında veya
kullanıcı şifre korumalı bir işlem yapmaya çalıştığında, oturum açma penceresi açılır.
405
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
İmleç kullanıcı kimliği alanına gelir,
tuşuna basıldığında "yukarı" ve "aşağı"
oklarıyla kullanıcılar listesinde gezinerek bir kullanıcı adı seçilebilir. İstenilen
kullanıcı seçildiğinde kullanıcı tekrar
tuşuna basmalıdır.
tuşuna
basıldıktan sonra şifre girmek için aşağıdaki karakterler çıkar: “✳✳✳✳✳✳✳✳”.
Kullanıcı şifredeki her harfi aşağı yukarı arayarak girmelidir. Tüm harfler
girildikten sonra (şifre büyük/küçük harf duyarlıdır) Tamam'ı seçin ve tekrar
tuşuna basın.
Yerel HMI’da oturum açma başarılı olduğunda yeni kullanıcı adı LCD ekranın
altındaki durum çubuğunda gösterilir. Oturum açma başarılı olduysa, örneğin şifre
korumalı bir ayar değiştirilmek istendiğinde yerel HMI asıl ayar dosyasına geri
döner. Oturum açma başarısız olursa, "Hata, Erişim Engellendi" mesajı açılır.
Kullanıcı üç kez hatalı şifre girerse, bu kullanıcı on dakika süreyle bloke edilir ve
bu süre içinde yeni giriş denemelerine izin verilmez. Kullanıcının hem yerel HMI’a
PCM600’e girişi engellenir.. Bununla birlikte diğer kullanıcılar bu süre boyunca
girer .
17.13
Yetki durumu ATHSTAT
17.13.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Yetki durumu
17.13.2
IEC 61850
tanımlama
ATHSTAT
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Yetki durumu (ATHSTAT) fonksiyonu bir gösterge fonksiyon bloğudur ve IED ve
kullanıcı yetkileriyle ilgili iki olay hakkında bilgi verir:
•
•
en az bir kullanıcının IED’ye oturum açma girişiminde bulunduğu ve
engellendiği (USRBLKED çıkışı)
en az bir kullanıcının oturum açmış durumda olduğunu (LOGGEDON çıkışı)
İki çıkışlı ATHSTAT fonksiyonu, yapılandırma içerisinde farklı gösterge ve alarm
nedenleri olarak kullanılabilir veya aynı amaçla trafo kontrol merkezine
gönderilebilir.
406
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 17
Temel IED fonksiyonları
1MRK 506 329-UTR -
17.14
Hizmeti engelleme
17.14.1
Tanımlama
Fonksiyon tanımı
Hizmeti engelleme, ön port için çerçeve
oran kontrolü
Fonksiyon tanımı
Hizmet engelleme, LAN1 port için
çerçeve oran kontrolü
17.14.2
IEC 61850
tanımlama
DOSFRNT
IEC 61850
tanımlama
DOSLAN1
IEC 60617
tanımlama
-
IEC 60617
tanımlama
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
ANSI/IEEE C37.2
cihaz no
-
Uygulama
Hizmet engelleme fonksiyonları (DOSFRNT,DOSLAN1 ve DOSSCKT), IED
üzerindeki Ethernet şebeke trafiği nedeniyle meydana gelebilecek CPU yükünü
azaltmak için tasarlanmıştır. İletişim altyapısının cihazın primer fonksiyonlarını
engellemesine izin verilmemelidir. Tüm gelen trafik, ağ üzerindeki aşırı yükün
kontrol altında tutulabilmesi için kota ile kontrol edilmelidir. Ağ trafiğindeki
yoğunluk, örneğin ağa bağlı donanımdaki arızadan kaynaklanıyor olabilir.
DOSFRNT, DOSLAN1 ve DOSSCKT, iletişim üzerinden IED yükünü kontrol
eder, eğer gerekiyorsa yüksek CPU yüküne bağlı olarak IED’lerin kontrol ve
koruma fonksiyonlarının zafiyete uğramaması için sınırlar. Fonksiyonun çıktıları
aşağıda verilmiştir:
•
•
•
17.14.3
BAĞLANTIKURMA, Ethernet bağlantı durumunu gösterir
UYARI, iletişim trafiğinin (çerçeve hızının) normal üzerinde olduğunu belirtir
ALARM, IED’nin iletişimi kısıtladığını belirtir
Ayarlama kuralları
Fonksiyonun yerel HMI'da veya PCM600'de mevcut herhangi bir parametresi yoktur.
407
Uygulama Kılavuzu
408
Bölüm 18
Gereksinimler
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 18
Gereksinimler
18.1
Akım trafosu gereksinimleri
Bir koruma fonksiyonunun performansı ölçülen akım sinyalinin kalitesine bağlıdır.
Akım trafosu (CT) satürasyonu akım sinyalinin bozulmasına neden olur ve cihazın
çalışmamasıyla veya bazı fonksiyonlarının istenmeyen şekilde çalışmasıyla
sonuçlanır. Dolayısıyla, akım trafosu satürasyonu, korumanın hem güvenilirliği
hem de emniyeti üzerinde etkili olabilir. Bu koruma IED’si yoğun akım trafosu
satürasyonuna izin vermekle birlikte doğru çalışmayı da sürdürecek şekilde
tasarlanmıştır.
18.1.1
Akım trafosu sınıflandırma
Doğru şekilde çalışmalarını sağlamak için, akım trafoları (CT), akım trafosu
satürasyona başlamadan önce akımı minimum bir süre doğru şekilde tekrar
üretebilmelidirler. Bu gerekliliği satürasyon için belirli bir sürede yerine
getirebilmeleri için, akım trafoları minimum bir sekonder e.m.f.’nin aşağıda
belirtilen niteliklerini sağlayabilmelidir.
Akım trafolarının nitelendirilmesi için birkaç farklı yol vardır. Geleneksel
manyetik çekirdekli akım trafoları genellikle bazı uluslararası ve ulusal standartlar
doğrultusunda nitelendirilir ve üretilir. Bu standartlar belirli koruma sınıflarını da
belirtir. Çok sayıda farklı standart ve pek çok sınıflandırma olmasına karşın üç tip
akım trafosu vardır:
•
•
•
Yüksek artık mıknatıslanma tip akım trafosu
Düşük artık mıknatıslanma tip akım trafosu
Artık mıknatıslanma içermeyen akım trafosu
Yüksek artık mıknatıslanmalı tipin artık akısı için bir limiti yoktur. Bu akım
trafosu hava boşluğu olmayan bir manyetik çekirdeğe sahiptir ve artık akı
neredeyse sonsuza kadar kalabilir. Bu tip trafolarda artık mıknatıslanma,
satürasyon akısının %80’ine kadar çıkabilir. Yüksek artık mıknatıslanma tip akım
trafolarının tipik örnekleri IEC'ye göre P, PX, TPS, TPX; BS (eski İngiliz
Standardı)'na göre P, X ve ANSI/IEEE'ye göre boşluksuz sınıfı C ve K'dır.
Düşük artık mıknatıslanma tipin artık akıiçin bir limit belirtilir. Bu akım trafosu
artık mıknatıslanma, satürasyon akısının %10’unu geçmeyecek düzeye indirecek
şekilde küçük bir boşlukla üretilmiştir. Bu küçük boşluğun akım trafosunun diğer
özellikleri üzerinde son derece küçük bir etkisi vardır. IEC sınıfı PR ve TPY düşük
remenans tip akım trafolarıdır.
409
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 18
Gereksinimler
1MRK 506 329-UTR -
Artık mıknatıslanma içermeyen tip akım trafolarında göz ardı edilecek seviyede
artık akı bulunur. Bu tip akım trafolarında artık mıknatıslanma yaklaşık sıfır
düzeyine indirgeyecek büyük hava boşlukları vardır. Bu hava boşlukları aynı
zamanda primer arıza akımından DC bileşeninin etkisini azaltır. Hava boşlukları
ayrıca işletimin satüre olmamış bölgelerindeki ölçüm hassasiyetini de azaltır. IEC
sınıfına göre TPZ sınıfı artık mıknatıslanmasız tip akım trafosudur.
Farklı standartlar ve sınıflar satürasyon e.m.f.’sini farklı şekillerde nitelendirir.
Ancak bu farklı sınıflardan değerler yaklaşık olarak karşılaştırılabilir. IEC 60044 –
6 standardına göre anma eşdeğer sınırlandırıcı sekonder e.m.f. Eal IED için akım
trafosu gereksinimlerini belirlemek için kullanılır. Gereksinimler başka standartlara
göre de nitelendirilir.
18.1.2
Koşullar
Gereksinimler şebeke simülatörümüzde yaptığımız araştırmaların sonuçlarına göre
belirlenmiştir. Akım trafosu modelleri yüksek artık mıknatıslanma ve düşük artık
mıknatıslanma tip akım trafoları için örnektir. Sonuçlar artık mıknatıslanmasız tip
akım trafoları (TPZ) için her zaman geçerli olmayabilir.
Koruma fonksiyonlarının performansı simetrikten tam asimetrik arıza akımlarına
kadar geniş bir aralıkta kontrol edilmiştir. Bu testlerde primer zaman sabitleri
olarak en az 120 ms alınmıştır. Böylece aşağıdaki akım gereklilikleri hem simetrik
hem de asimetrik arıza akımları için geçerlidir.
Koruma fonksiyonuna bağlı olarak fazdan toprağa, fazdan faza ve üç faz arızalar,
farklı alakalı arıza pozisyonları için sınanmıştır; örn. ileri ve geri arızalar, bölge 1
menzil arızaları, dahili ve harici arızalar. Korumanın güvenilirliği ve emniyeti
gecikme süreleri, istenmeyen çalışmaları, yönlülüğü, menzil aşımı, stabiliteyi vb.
kontrol ederek doğrulanmıştır.
Akım trafosu çekirdeğindeki artık mıknatıslanma, bazı koruma fonksiyonlarında
istenmeyen çalışmalara veya küçük ek gecikme sürelerine neden olabilir.
İstenmeyen çalışmalar kesinlikle kabul edilemeyeceğinden, emniyet için kritik olan
arıza durumları için maksimum artık mıknatıslanma dikkate alınmıştır; örn. geri
yönde ve harici arızalar. Ek gecikme süreleri riskinin ihmal edilebilir seviyede
olması ve işletimin çalışmama riskinin olmaması nedeniyle, artık mıknatıslanma
güvenilirlik çalışmalarında dikkate alınmamıştır. Aşağıdaki gereksinimler bu
nedenle tüm normal uygulamalar için geçerlidir.
Çok küçük olan ek gecikme süresi riskinden sakınmak için, artık mıknatıslanmaya
ek tolerans bırakılması genel geçer bir tavsiye olarak kolaylıkla verilemez. Bu tür
bir tavsiyenin verilip verilmemesi performans ve ekonomiklik koşullarına göre
değişebilir. Düşük artık mıknatıslanmaya sahip akım trafoları kullanıldığında (örn.
TPY, PR), normal olarak ek tolerans gerekmez. Yüksek artık mıknatıslanmalı akım
trafoları için (örn. P, PX, TPS, TPX) ek tolerans kararı verilirken, tam asimetrik
arızaların ve bununla birlikte arızanın ürettiği akı ile aynı yöndeki yüksek artık
mıknatıslanma, her ne kadar küçük olasılıklı olsa da, dikkate alınması gereklidir.
Tam asimetrik arıza akımı, arıza yaklaşık sıfır gerilimde (0°) meydana geldiğinde
410
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 18
Gereksinimler
1MRK 506 329-UTR -
elde edilir. Araştırmalar şebekedeki arızaların %95’inin, gerilimin 40° ile 90°
arasında olduğunda meydana geldiğini göstermektedir. Ayrıca, tam simetrik arıza
akımı tüm fazlarda aynı anda bulunmaz.
18.1.3
Arıza akımı
Akım trafosu gereksinimleri, farklı pozisyonlardaki arızalar için maksimum arıza
akımını temel alır. Maksimum arıza akımı üç faz arızalarda veya tek fazdan
toprağa arızalarda meydana gelir. Tek fazdan toprağa arızada akım, toplam arıza
döngüsündeki sıfır dizi empedansı, pozitif dizi empedansından daha az olduğunda,
üç faz arızadaki akımdan daha fazla olacaktır.
Akım trafosu gereksinimlerini hesaplarken, ilgili arıza pozisyonu için maksimum
arıza akımı kullanılmalıdır. Bu nedenle her iki arıza tipinin de dikkate alınması
gerekir.
18.1.4
Sekonder tel direnci ve ek yük
Akım trafosu sekonder bağlantı ucundaki gerilim, akım trafosu satürasyonunu
doğrudan etkiler. Bu gerilim, devredeki sekonder telleri ve tüm rölelerin yükünü
içeren bir döngü içerisinde oluşur. Toprak arızalarında döngü, fazı ve normalde tek
sekonder telin direncinin iki katına sahip olan nötr teli içerir. Üç faz arızalarda nötr
akım sıfırdır ve sadece faz tellerinin ortak nötr tele bağlandığı noktaya kadarki
direncin dikkate alınması gerekir. En sık kullanılan uygulama dört telli sekonder
kablo kullanmaktır. Bu şekilde üç fazlı durum için sadece tek bir sekonder telin
dikkate alınması yeterlidir.
Sonuç olarak, tek sekonder telin direncinin iki katı olan döngü direnci, fazdan
toprağa arızaların hesaplanması için kullanılmalıdır. Faz direncinin ve tek bir
sekonder telin direncinin hesaplanması, normal koşullarda üç faz arızaların
hesaplanmasında kullanılabilir.
Yük üç faz arızalar ve fazdan toprağa arızalar arasında önemli farklılıklar
gösterebileceğinden, her iki durumun da dikkate alınması önemlidir. Fazdan
toprağa arıza akımının üç faz arıza akımından daha düşük olduğu durumda dahi,
daha yüksek yüke bağlı olarak fazdan toprağa arıza akım trafosunu boyutlandırıyor
olabilir.
Yalıtımlı veya yüksek empedans topraklı sistemlerde, fazdan toprağa arıza bir
boyutlandırma durumu değildir ve bu nedenle tek sekonder telin direnci bu
durumda tüm hesaplamalarda kullanılabilir.
18.1.5
Genel akım trafosu gereksinimleri
Akım trafo oranı normal olarak güç sistem verileri, örneğin maksimum yük temel
alınarak seçilir. Ancak, korumaya giden akımın, seçili akım trafosu oranı ile
birlikte tespit edilecek olan tüm arızaların minimum çalışma değerinden daha
yüksek olduğu doğrulanmalıdır. Minimum işletim akımı farklı fonksiyonlar için
411
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 18
Gereksinimler
1MRK 506 329-UTR -
farklıdır ve normal olarak ayarlanabilir ve bu yüzden her fonksiyon kontrol
edilmelidir.
Akım trafosunun akım hatası, hassas rezidüel aşırı akım korumadaki çok hassas bir
ayarın kullanılması olasılığını sınırlayabilir. Eğer bu fonksiyonun çok hassas bir
ayarı kullanılacaksa, akım trafosunun doğruluk sınıfının, primer anma akımındaki
akım arızasının ±%1 altında (örn. 5P) olması tavsiye edilir. Daha düşük doğruluk
oranına sahip akım trafoları kullanılırsa, devreye alma sırasında istenmeyen
rezidüel akımın gerçek değerinin kontrol edilmesi tavsiye edilir.
18.1.6
Anma eşdeğer sekonder e.m.f. gereksinimleri
Akım trafolarının satürasyonu açısından, aşağıdaki anma eşdeğer sekonder e.m.f.
Eal gereksinimlerini yerine getiren yüksek remenans ve alçak remenans tip akım
trafoları kullanılabilir. Faz açısı hatası söz konusu olduğunda, remenanssız tip akım
trafosu (TPZ) karakteristikleri iyi tanımlanmamıştır. Spesifik bir fonksiyon için
açıkça tavsiyede bulunulmuyorsa, remenanssız tipin kullanılıp kullanılmayacağını
sormak üzere ABB ile iletişim kurmanızı öneririz.
Aşağıdaki farklı fonksiyonlar için akım trafosu gereksinimleri IEC 60044-6
standardına göre anma eşdeğer sınırlandırıcı sekonder e.m.f. Eal olarak
nitelenmiştir. Farklı şekillerde nitelendirilmiş akım trafolarının gereksinimleri bu
bölümün sonunda verilmiştir.
18.1.6.1
Mesafe koruma
Akım trafolarının anma eşdeğer sekonder e.m.f. Eal değeri, aşağıdaki maksimum
gerekli sekonder e.m.f. Ealreq değerinden daha yüksek olmalıdır:
E al ³ E alreq =
æ
I k max ×Isn
S ö
× a × ç R CT + R L + R2 ÷
I pn
Ir ø
è
(Denklem 179)
EQUATION1080 V1 EN
E al ³ E alreq =
æ
I kzone1× Isn
S ö
× k × ç R CT + R L + R2 ÷
I pn
Ir ø
è
(Denklem 180)
EQUATION1081 V1 EN
burada:
Ikmax
Yakındaki ileri ve geri yalıtılmış arızalar için maksimum primer temel frekans
akımı (A)
Ikzone1
Bölge 1 menzilinin sonundaki arızalar için maksimum primer temel frekans akımı
(A)
Ipn
Primer akım trafosu anma akımı (A)
Isn
Sekonder akım trafosu anma akımı (A)
Tablonun devamı sonraki sayfada
412
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 18
Gereksinimler
1MRK 506 329-UTR -
18.1.6.2
Ir
Koruma IED anma akımı (A)
RCT
Akım trafosu sekonder direnci (W)
RL
Sekonder tel ve ek yükün direnci (W). Doğrudan topraklı sistemlerde, faz ve nötr
telleri içeren döngü direnci, fazdan toprağa arızalar için kullanılmalıdır ve faz
telinin direnci üç faz arızalarda kullanılmalıdır.
Yalıtılmış veya yüksek empedans topraklı sistemlerde, her zaman tek sekonder
telin direnci kullanılabilir.
SR
IED akım giriş kanalının yükü (VA). Ir=1 A için SR=0,010 VA/kanal ve Ir=5 A için
Sr=0,250 VA/kanal
a
Bu faktör, arıza akımındaki DC komponent için primer zaman sabitinin bir
fonksiyonudur.
a= 2, primer zaman sabitesi Tp£ 50 ms için
a= 3, primer zaman sabitesi Tp> 50 ms için
k
Bölge 1’in ayarlanmış erimindeki üç faz arıza için, arıza akımındaki DC
komponenti, primer zaman sabitinin bir faktörü.
k= 4, primer zaman sabitesi Tp£ 30 ms için
k= 6, primer zaman sabitesi Tp> 30 ms için
Kesici arıza koruması
Akım trafoları, aşağıdaki gerekli sekonder e.m.f. Ealreq değerinden daha büyük
veya buna eşit bir anma eşdeğer sekonder e.m.f. Eal değerine sahip olmalıdır:
E al ³ E alreq = 5 × I op ×
Isn
I pn
æ
S ö
× ç R CT + R L + R2 ÷
Ir ø
è
EQUATION1380 V1 EN
(Denklem 181)
burada:
18.1.6.3
Iop
Primer işletim değeri (A)
Ipn
Primer akım trafosu anma akımı (A)
Isn
Sekonder akım trafosu anma akımı (A)
Ir
Koruma IED anma akımı (A)
RCT
Akım trafosu sekonder direnci (W)
RL
Sekonder kablo ve ek yük direnci W). Doğrudan topraklı sistemlerdeki arızalarda, faz ve nötr
tellerin bulunduğu döngü direnci kullanılmalıdır. Yüksek empedans topraklı sistemlerde tek
sekonder telin direnci arızalar için kullanılmalıdır.
SR
IED akım giriş kanalının yükü (VA). Ir=1 A için SR=0,010 VA/kanal ve Ir=5 A için SR=0,250 VA/
kanal
Yönsüz ani ve sabit zaman, faz ve rezidüel aşırı akım koruması
Akım trafoları, aşağıdaki gerekli sekonder e.m.f. Ealreq değerinden daha büyük
veya buna eşit bir anma eşdeğer sekonder e.m.f. Eal değerine sahip olmalıdır:
413
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 18
Gereksinimler
1MRK 506 329-UTR -
E al ³ E alreq = 1, 5 × I op ×
Isn æ
S ö
× ç R CT + R L + R2 ÷
I pn è
Ir ø
(Denklem 182)
EQUATION1381 V1 EN
burada:
18.1.6.4
Iop
Primer işletim değeri (A)
Ipn
Primer akım trafosu anma akımı (A)
Isn
Sekonder akım trafosu anma akımı (A)
Ir
Koruma IED anma akımı (A)
RCT
Akım trafosu sekonder direnci (W)
RL
Sekonder kablo ve ek yük direnci W). Doğrudan topraklı sistemlerdeki arızalarda, faz ve nötr
tellerin bulunduğu döngü direnci kullanılmalıdır. Yüksek empedans topraklı sistemlerde tek
sekonder telin direnci arızalar için kullanılmalıdır.
SR
IED akım giriş kanalının yükü (VA). Ir=1 A için SR=0,010 VA/kanal ve Ir=5 A için SR=0,250 VA/
kanal
Yönsüz ters zaman gecikmeli faz ve rezidüel aşırı akım koruması
Eğer yüksek ayarlanmış ani veya sabit zaman aşaması kullanılıyorsa Denklem 183
ve Denklem 184 örneğinde belirtilen gerekliliklerin karşılanması gerekmez. Bu
durumda tek gereklilik Denklem 182 örneğinde verilmiştir.
Kullanılan tek aşırı akım koruma fonksiyonu invers zaman gecikme fonksiyonu
ise, akım trafolarının anma eşdeğer sekonder e.m.f. Eal değerinin, aşağıdaki gerekli
sekonder e.m.f. Ealreq değerinden daha yüksek olması gereklidir:
E al ³ E alreq = 20 × I op ×
Isn
I pn
æ
S ö
× ç R CT + R L + R2 ÷
Ir ø
è
(Denklem 183)
EQUATION1076 V1 EN
burada
Iop
Ters zaman fonksiyonunun ayarlanmış primer akım değeri (A)
Ipn
Primer akım trafosu anma akımı (A)
Isn
Sekonder akım trafosu anma akımı (A)
Ir
Koruma IED anma akımı (A)
RCT
Akım trafosu sekonder direnci (W)
RL
Sekonder kablo ve ek yük direnci (W). Doğrudan topraklı sistemlerdeki
arızalarda, faz ve nötr tellerin bulunduğu döngü direnci kullanılmalıdır. Yüksek
empedans topraklı sistemlerde tek sekonder telin direnci arızalar için
kullanılmalıdır.
SR
IED akım giriş kanalının yükü (VA). Ir=1 A için SR=0,010 VA/kanal ve Ir=5 A için
SR=0,250 VA/kanal
414
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 18
Gereksinimler
1MRK 506 329-UTR -
Iop değerinden bağımsız olarak, gereken maksimum Eal aşağıdaki şekilde belirlenir:
E al ³ E alreq max = I k max ×
Isn
I pn
æ
S ö
× ç R CT + R L + R2 ÷
Ir ø
è
(Denklem 184)
EQUATION1077 V1 EN
burada
Ikmax
18.1.6.5
Yakındaki yalıtılmış arızalar için maksimum primer temel frekans akımı (A)
Yönlü faz ve rezidüel aşırı akım koruma
Yönlü aşırı akım fonksiyonu kullanılıyorsa, akım trafolarının anma sekonder e.m.f.
Eal değeri, aşağıdaki gerekli sekonder e.m.f. Ealreq değerine eşit veya bundan daha
yüksek olmalıdır:
E al ³ E alreq = I k max ×
Isn
I pn
æ
S ö
× ç R CT + R L + R2 ÷
Ir ø
è
EQUATION1078 V1 EN
(Denklem 185)
burada:
18.1.7
Ikmax
Yakındaki ileri ve geri yalıtılmış arızalar için maksimum primer temel frekans akımı (A)
Ipn
Primer akım trafosu anma akımı (A)
Isn
Sekonder akım trafosu anma akımı (A)
Ir
Koruma IED’sinin anma akımı (A)
RCT
Akım trafosu sekonder direnci (W)
RL
Sekonder kablo ve ek yük direnci (W). Doğrudan topraklı sistemlerdeki arızalarda, faz ve
nötr tellerin bulunduğu döngü direnci kullanılmalıdır. Yüksek empedans topraklı sistemlerde
tek sekonder telin direnci arızalar için kullanılmalıdır.
SR
IED akım giriş kanalının yükü (VA). Ir=1 A için Sr=0,010 VA/kanal ve Ir=5 A için Sr=0,250 VA/
kanal
Diğer standartlara göre akım trafoları için akım trafosu
gereksinimleri
Yukarıda IEC 60044-6 standardına göre anma eşdeğer sekonder e.m.f. Eal olarak
ifade edilen gereksinimleri karşılayan her tip geleneksel manyetik çekirdek akım
trafosu IED’lerle kullanılmak üzere uygundur. Farklı standartlardan ve röle
uygulamaları için mevcut verilerden, akım trafosunun Eal ile karşılaştırılabilir
yaklaşık bir sekonder e.m.f. değerini hesaplamak mümkündür. Bunu gerekli
sekonder e.m.f. Ealreq ile mukayese ederek, akım trafosu gereksinimlerini karşılayıp
415
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 18
Gereksinimler
1MRK 506 329-UTR -
karşılamadığı değerlendirilebilir. Bazı farklı standartlara göre gereksinimler
aşağıda verilmiştir.
18.1.7.1
IEC 60044-1, sınıf P, PR ile uyumlu akım trafoları
IEC 60044-1’e uygun bir akım trafosu sekonder sınırlayıcı e.m.f. E2max ile
belirtilir. IEC 60044-6 standardına göre E2max değeri yaklaşık olarak buna karşılık
gelen Eal ile eşittir. Bu nedenle sınıf P ve PR’ye uygun akım trafolarının aşağıdaki
denklemi karşılayan sekonder sınırlayıcı e.m.f. E2max değerine sahip olmaları gerekir:
E2 max > max E alreq
EQUATION1383 V2 EN
18.1.7.2
(Denklem 186)
IEC 60044-1, sınıf PX, IEC 60044-6, sınıf TPS (ve eski İngiliz
Standardı, sınıf X) ile uyumlu akım transformatörleri
Bu sınıf sisteminde akım trafolarının nitelendirilmesi yaklaşık aynı anma diz
noktası e.m.f. Eknee ile yapılır (sınıf PX için Ek, sınıf X için EkneeBS ve TPS için
sınırlayıcı sekonder gerilim Ual). IEC 60044-6 standardına göre Eknee değeri, buna
karşılık gelen Eal değerinden daha düşüktür. Eknee ile Eal arasında genel bir ilişki
kurabilmek mümkün değildir, ancak normalde Eknee yaklaşık olarak Eal'in
%80’idir. Böylece sınıf PX, X ve TPS akım trafoları, aşağıdaki durumu karşılayan
anma diz noktası e.m.f. Eknee değerine sahip olmalıdır:
Eknee » Ek » EkneeBS » Ual > 0.8 · (maximum of Ealreq)
EQUATION2100 V1 EN
18.1.7.3
(Denklem 187)
ANSI/IEEE'ye göre akım trafoları
ANSI/IEEE ile uyumlu akım trafoları kısmen farklı şekillerde nitelendirilir. Sınıf C
bir akım trafosu için anma sekonder terminal gerilimi UANSI nitelendirilir. UANSI ,
akım trafosunun standart yük için, %10 oran düzeltmesini geçmeden anma
sekonder akımın 20 katında üreteceği, sekonder terminal güç gerilimidir. Çok
sayıda standartlaştırılmış UANSI değeri vardır, örneğin bir C400 CT için UANSI
değeri 400 V’dir. Buna karşılık gelen anma eşdeğer sınırlayıcı sekonder e.m.f.
EalANSI aşağıdaki şekilde hesaplanabilir:
416
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 18
Gereksinimler
1MRK 506 329-UTR -
E a lANSI = 20 × I s n × R C T + U A NSI = 20 × I s n × R C T + 20 × Is n × Z b ANSI
(Denklem 188)
EQUATION971 V1 EN
burada:
ZbANSI
Spesifik C sınıfı (W) için standart ANSI yük empedansı (yani karmaşık miktarı)
UANSI
Spesifik C sınıfı (V) için sekonder bağlantı ucu gerilimi
Sınıf C’ye uygun akım trafoları aşağıdakileri karşılayacak bir hesaplanmış anma
eşdeğer sınırlayıcı sekonder e.m.f. EalANSI değerine sahip olmalıdırlar:
E alANSI > max imum of E alreq
EQUATION1384 V1 EN
(Denklem 189)
ANSI/IEEE standardına uygun bir akım trafosu ayrıca, bir uyarma eğrisinden
tanımlanan diz noktası gerilimi UkneeANSI ile de nitelendirilir. Diz noktası gerilimi
UkneeANSI normal olarak IEC ve BS standartlarına göre diz noktası e.m.f.’den daha
düşük bir değere sahiptir. IEC 60044 6 standardına göre, UkneeANSI yaklaşık olarak
buna karşılık gelen Eal değerinin %75’i olarak tahmin edilebilir. Bu nedenle ANSI/
IEEE standardına uygun akım trafolarının, aşağıdakileri karşılayacak UkneeANSI diz
noktası gerilimi olmalıdır:
EkneeANSI > 0.75 · (maximum of Ealreq)
EQUATION2101 V1 EN
18.2
(Denklem 190)
Gerilim trafo gereklilikleri
Koruma işlevinin performansı ölçülen giriş sinyalinin kalitesine bağlıdır. Kapasitif
gerilim trafolarının (CVTs) neden olduğu geçici durumlar bazı koruma
fonksiyonlarını etkileyebilir.
Manyetik veya kapasitif gerilim trafoları kullanılabilir.
Kapasitif gerilim trafoları ((CVTs), ferro rezonans ve geçici durumlar ile ilgili
olarak IEC 60044–5 standardının gereklerini karşılamalıdır. CVT'ler ferro rezonans
gereksinimleri standardın bölüm 7.4’de belirtilmiştir.
Üç farklı geçici durum tepki sınıfı T1, T2 ve T3 için verilecek geçici tepkiler,
standart içinde bölüm 15.5'te belirtilmiştir. Her sınıftan CVT'ler kullanılabilir.
Koruma IED’sinde bu geçici durumlar için filtreler vardır ve bunlar CVT’lerin
emniyetli ve doğru çalışmasını sağlar.
417
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 18
Gereksinimler
1MRK 506 329-UTR -
18.3
SNTP sunucu gereksinimleri
18.3.1
SNTP sunucu gereksinimleri
Kullanılacak olan SNTP sunucusu, IED’den en fazla 4-5 şalter veya yönlendirici
uzakta olan yerel şebekeye bağlanır. SNTP sunucusu sadece bu görev için ayrılmış
olmalıdır veya en azından üzerinde gerçek zamanlı bir işletim sistemi bulunmalıdır.
Üzerinde SNTP yazılımı bulunan herhangi bir PC olmamalıdır. SNTP sunucusu
kararlı olmalıdır; yani GPS gibi kararlı bir kaynaktan senkronize edilmeli veya
senkronizasyonsuz yerel olmalıdır. Yedeklemeli bir yapı içerisinde yerel SNTP
sunucusunun senkronizasyon olmadan primer veya sekonder sunucu olarak
kullanılması önerilmez.
418
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 19
Sözlükçe
1MRK 506 329-UTR -
Bölüm 19
Sözlükçe
AC
Alternatif akım
ACT
PCM600 içindeki uygulama yapılandırma aracı
A/D dönüştürücü
Analog-sayısal dönüştürücü
ADBS
Genlik ölü bant denetleme
AI
Analog giriş
ANSI
Amerikan Ulusal Standartlar Enstitüsü
AR
Otomatik tekrar kapama
ASCT
Yardımcı özet akım trafosu
ASD
Uyarlanır sinyal tespiti
AWG
Amerikan Tel Ölçeği standardı
BI
İkili giriş
BOS
İkili çıkış durumu
BR
Dış iki durumlu röle
BS
İngiliz Standartları
CAN
Kontrol Birimi Alan Ağı. Seri iletişim için ISO standardı
(ISO 11898)
CB
Devre kesici
CCITT
Uluslararası Telgraf ve Telefon Danışma Kurulu.
Uluslararası Telekomünikasyon Birliği dahilinde Birleşmiş
Milletler'in sponsor olduğu bir organdır.
CCVT
Kapasitif Kuplajlı Gerilim Trafosu
C Sınıfı
IEEE/ ANSI'ye göre Koruma Akım Trafosu
CMPPS
Saniye başına birleşik mega darbe
CMT
PCM600'de İletişim Yönetim aracı
CO çevrimi
Kapalı-açık çevrimi
Eşyönlü
G.703'ün dengelenmiş bir hat üzerinde iletim biçimi. İki
bükümlü tel çiftini içerir ve her iki yönde bilgi iletimini
mümkün kılar
COMTRADE
IEC 60255-24'e göre standart format
Karşıt yönlü
G.703'ün dengelenmiş bir hat üzerinde iletim biçimi. Dört
adet bükümlü tel çiftini içerir, bunlardan ikisi verinin her iki
419
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 19
Sözlükçe
1MRK 506 329-UTR -
yönde de iletilmesi için ve iki eş de saat işaretinin iletilmesi
içindir
CPU
Merkezi işlemci ünitesi
CR
Taşıyıcı alımı
CRC
Çevrimli yedeklilik denetimi
CROB
Kontrol rölesi çıkış bloğu
CS
Taşıyıcı gönderimi
CT
Akım trafosu
CVT
Kapasitif gerilim trafosu
DAR
Gecikmiş otomatik tekrar kapama
DARPA
Gelişmiş Savunma Araştırma Projeleri Ajansı (TCP/IP
protokolünün vb.'nin ABD'li geliştiricisi)
DBDL
Ölü veri yolu ölü hattı
DBLL
Ölü veri yolu elektrikli hattı
DC
Doğru akım
DFC
Veri akış kontrolü
DFT
Ayrık Fourier dönüşümü
DHCP
Dinamik Sunucu Yapılandırma Protokolü
DIP anahtarı
Basılı bir devre kartına monte edilmiş küçük anahtar
DI
Dijital giriş
DLLB
Ölü hat elektrikli bara
DNP
IEEE/ANSI Standardı 1379-2000'e göre Dağıtılmış Şebeke
DR
Bozulum kaydedici
DRAM
Dinamik rastgele erişim belleği
DRH
Bozulma raporu işleyici
DSP
Dijital sinyal işlemcisi
DTT
Doğrudan aktarım açma planı
EHV şebekesi
Ekstra yüksek gerilim şebekesi
EIA
Elektronik Endüstrileri Birliği
EMC
Elektromanyetik uyumluluk
EMF
(Elektrik Motiv Kuvvet)
EMI
Elektromanyetik girişim
EnFP
Uç arıza koruması
EPA
Gelişmiş performans mimarisi
ESD
Elektrostatik boşalma
420
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 19
Sözlükçe
1MRK 506 329-UTR -
FCB
Akış kontrol biti; Çerçeve sayım biti
FOX 20
Konuşma, veri ve koruma sinyalleri için modüler 20 kanallı
telekomünikasyon sistemi
FOX 512/515
Erişim çoğaltıcı
FOX 6Plus
Optik fiber kabloları üzerinden dijital verinin yedi adet ikili
kanala kadar iletim için kompak, zaman bölümlü çoğaltıcı
G.703
Yerel telefon şirketleri tarafından kullanılan dijital hatlar
için elektrik ve işlevsel açıklama. Dengelenmiş ve
dengelenmemiş hatlar üzerinden taşınabilir
GCM
GPS alıcı modülü taşıyıcısı ile birlikte iletişim arayüz modülü
GDE
PCM600'de grafik ekran editörü
GI
Genel sorgulama komutu
GIS
Gaz yalıtımlı şalt tesisi
GOOSE
Genel nesneye yönelik trafo merkezi olayı
GPS
Global konumlandırma sistemi
HDLC protokolü
Yüksek düzeyli veri bağlantı kontrolü, protokol HDLC
standardına dayanır
HFBR konnektör
türü
Plastik fiber konnektörü
HMI
İnsan-makine arayüzü
HSAR
Yüksek hızlı otomatik tekrar kapama
HV
Yüksek gerilim
HVDC
Yüksek gerilim doğru akım
IDBS
Entegre edici ölü bant denetleme
IEC
Uluslararası Elektrik Komisyonu
IEC 60044-6
IEC Standardı, Aygıt trafosu – Bölüm 6: Geçici performans
için koruyucu akım trafoları gereksinimleri
IEC 61850
Trafo istasyonu otomasyon iletişim standardı
IEC 61850-8-1
İletişim protokol standardı
IEEE
Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü
IEEE 802.12
Bükümlü tel çifti veya fiber optik kablo üzerinde 100 Mbit/
sn sağlayan bir şebeke teknoloji standardı
IEEE P1386.1
Yerel bara modülleri için PCI Mezzanine Kartı (PMC)
standardı. Elektrikli EMF (Elektromotiv kuvvet) için PCI
SIG (Özel İlgi Grubu)'ndan mekanik ve PCI teknik
özellikleri için CMC'ye (IEEE P1386, ayrıca Ortak
Mezzanine Kartı olarak bilinir) referans.
421
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 19
Sözlükçe
1MRK 506 329-UTR -
IEEE 1686
Trafo Merkezi Akıllı Elektronik Cihazlar (IED'ler) Siber
Güvenlik Yetenekleri için Standart
IED
Akıllı elektronik cihaz
I-GIS
Akıllı gaz yalıtımlı şalt tesisi
Durum
Aynı fonksiyonun IED'de birden fazla ortaya çıkma durumu
varsa, bunlar bu fonksiyonun durumları olarak ifade edilir.
Bir fonksiyonun bir durumu aynı türün diğeri ile benzer
olup, bununla birlikte IED kullanıcı arayüzlerinde farklı bir
numaraya sahiptir. "Durum" kelimesi bazen bir türün
temsilcisi olan bilgi öğesi olarak tanımlanır. Aynı şekilde,
IED'de bir fonksiyon durumu bir fonksiyon türü temsilcisidir.
IP
1. İnternet protokolü. Ethernet şebekeleri üzerinde
çoğunlukla kullanılan TCP/IP protokol takımı için ağ
katmanı. IP bağlantısız, en iyi girişim anahtarlama
protokolüdür. Veri bağlantı katmanı yoluyla paket
yönlendirme, bölümlendirme ve yeniden montaj sağlar.
2. IEC standardına göre giriş koruması
IP 20
IEC standardı, düzey 20'ye göre giriş koruması
IP 40
IEC standardı, düzey 40'a göre giriş koruması
IP 54
IEC standardı, düzey 54'ye göre giriş koruması
IRF
Dahili arıza sinyali
IRIG-B:
Menzil Arası Enstrümantasyon Grup Zaman kodu format B,
standart 200
ITU
Uluslararası Telekomünikasyon Birliği
LAN
Yerel alan ağı
LIB 520
Yüksek gerilim yazılım modülü
LCD
Likit kristal ekran
LDD
Yerel tespit cihazı
LED
Işık yayıcı diyot
MCB
Minyatür devre kesici
MCM
Mezzanine taşıyıcı modülü
MVB
Çok fonksiyonlu araç barası. İlk olarak trenlerde kullanım
için geliştirilmiş standart haline getirilmiş seri bara.
NCC
Ulusal Kontrol Merkezi
OCO çevrimi
Açık-kapalı-açık çevrim
OCP
Aşırı akım koruması
OLTC
Yükte kademe değiştirici
OV
Aşırı gerilim
422
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 19
Sözlükçe
1MRK 506 329-UTR -
Aşırı menzil
Rölenin bir arıza durumunda nasıl davrandığını tarif eden
bir terim. Örneğin, bir mesafe rölesine görünen empedans,
denge noktasına (yani ayarlanmış menzile) uygulanan
arızaya görünür empedanstan daha küçük ise, bu mesafe
rölesi aşırı menzile uğramış demektir. Röle arızayı "görür",
fakat belki de görmemesi gerekiyordu.
PCI
Çevre birimi bileşen ara bağlantısı, yerel veri barası
PCM
Darbe kod kiplenimi
PCM600
Koruma ve kontrol IED yöneticisi
PC-MIP
Mezzanine kart standardı
PMC
PCI Mezzanine kartı
POR
Müsaadeli aşırı menzil
POTT
Müsaadeli aşırı menzil aktarım açma
Proses barası
Proses düzeyinde (yani ölçülen ve/veya kontrol edilen
bileşenlerin yakınında) kullanılan bara veya LAN
PSM
Güç kaynağı modülü
PST
PCM600'de parametre ayar aracı
PT oranı
Potansiyel trafo veya gerilim trafo oranı
PUTT
Müsaadeli düşük menzil aktarım açma
RASC
Senkron kontrol rölesi, COMBIFLEX
RCA
Röle karakteristik açısı
RFPP
Fazdan faza arıza için direnç
RFPE
Faz toprak arızalar için direnç
RISC
Azalmış talimat set bilgisayarı
RMS değeri
Ortalama kare kök değeri
RS422
Dijital verinin noktadan noktaya bağlantılarda iletimi için
dengeli seri arayüz
RS485
EIA standardı RS485'e göre seri bağlantı
RTC
Gerçek zamanlı saat
RTU
Uzak uçbirim
SA
Trafo İstasyonu Otomasyonu
SBO
Çalıştırmadan önce seç
SC
Kapatmak için anahtar veya basma düğmesi
SCS
İstasyon kontrol sistemi
SCADA
Denetim, kontrol ve veri toplama
SCT
IEC 61850 standardına göre sistem yapılandırma aracı
423
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 19
Sözlükçe
1MRK 506 329-UTR -
SDU
Servis veri ünitesi
SMA konnektörü
Alt minyatür sürüm A, sabit empedans ile birlikte A dişli
konnektör.
SMT
PCM600'de sinyal matris aracı
SMS
İstasyon izleme sistemi
SNTP
Basit ağ zaman protokolü. Yerel alan ağlarında bilgisayar
saatlerini senkronize etmek için kullanılır. Böylece bir
şebekede her bir gömülü sistemde doğru donanım saatleri
gereksinimini azaltır. Bunun yerine, her bir gömülü düğüm
uzaktan bir saat ile senkronize olur ve gerekli doğruluğu
sağlar.
SRY
Devre kesici hazır durumu için anahtar
ST
Açmak için anahtar veya basma düğmesi
Yıldız noktası
Trafo veya jeneratörün Nötr noktası
SVC
Statik VAr kompanzasyonu
TC
Açma bobini
TCS
Açma devre denetimi
TCP
İletim denetim protokolü. Ethernet ve İnternet üzerinde en
sık kullanılan iletim katman protokolü.
TCP/IP
İnternet Protokolü üzerinde iletim denetim protokolü.
4.2BSD Unix'de yer alan fiili standart Ethernet protokolleri.
TCP/IP, DARPA tarafından ağlararası iletişim için
geliştirilmiş ve hem ağ katmanını hem de iletim katman
protokollerini kapsamaktadır. TCP ve IP belirli protokol
katmanlarında iki protokolü belirlerken, TCP/IP ise Telnet,
FTP, UDP ve RDP gibi tüm ABD Savunma Bakanlığı
protokol takımı ile ilintilidir.
TNC konnektörü
Dişli Neill Concelman, BNC konnektörünün vida dişli sabit
empedans sürümü
TPZ, TPY, TPX,
TPS
IEC'ye göre akım trafosu sınıfı
UMT
Kullanıcı yönetim aracı
Düşük menzil
Rölenin bir arıza durumunda nasıl davrandığını tarif eden
bir terim. Örneğin, bir mesafe rölesine görünen empedans,
denge noktasına (yani ayarlanmış menzile) uygulanan
arızaya görünür empedanstan daha küçük ise, bu mesafe
rölesi aşırı menzile uğramış demektir. Röle arızayı
"görmez", fakat belki de görmesi gerekiyordu. Ayrıca Aşırı
Menzil bakın.
UTC
Koordineli Evrensel Zaman. Bureau International des Poids
et Mesures (BIPM) tarafından sağlanan koordine edilmiş
zaman ölçeği; standart frekans ve zaman sinyallerinin
424
Uygulama Kılavuzu
Bölüm 19
Sözlükçe
1MRK 506 329-UTR -
koordine edilmiş yayımına temel teşkil eder. UTC, Evrensel
Zaman 1 (UT1) ile senkronize etmek için tam "atlayış
saniye" sayısının eklenmesi ile Uluslararası Atom Saatinden
(TAI) elde edilmiştir. Böylece, Dünya yörüngesinin
dışmerkezliliğine, dönüş ekseni eğimine (23,5 derece) izin
verir, fakat UT1'in dayandığı Dünyanın düzensiz dönüşünü
gösterir. Koordineli Evrensel Zaman 24 saatlik dilim
kullanılarak ifade edilir ve Gregoriyen takvimini kullanır.
Bu havacılık ve deniz seyri için kullanılır. Bu ayrıca askeri
olarak "Zulu saati" olarak da bilinir. "Zulu" fonetik
alfabesinde "Z"yi gösterir, bu da sıfır boylam anlamına gelir.
UV
Düşük gerilim
WEI
Zayıf uç besleme mantığı
VT
Gerilim trafosu
X.21
Çoğunlukla telekomünikasyon ekipmanları için kullanılan
dijital sinyalleme arayüzü
3IO
Üç kez sıfır dizi akımı. Genellikle rezidüel veya topraklama
arızalı akım olarak bilinir
3UO
Üç kez sıfır dizi gerilimi. Genellikle rezidüel gerilim veya
nötr nokta gerilimi olarak bilinir
425
Uygulama Kılavuzu
426
427
ABB AB
Trafo Otomasyon Ürünleri
SE-721 59 Västerås, İsveç
Telefon
+46 (0) 21 32 50 00
Faks
+46 (0) 21 14 69 18
ABB Elektrik Sanayi A.Ş.
Substation Automation Products
Esentepe Mah. Milangaz Cad. No:58
34870 Kartal - İstanbul, Türkiye
Telefon
+90 216 528 20 97
Faks
+90 216 387 77 07
www.abb.com/substationautomation
1MRK 506 329-UTR - © Copyright 2014 ABB. Tüm hakları saklıdır.
Bize ulaşın
Download
Random flashcards
qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

Create flashcards