indüktif ve kapasitif algılayıcılar

advertisement
İNDÜKTİF VE KAPASİTİF ALGILAYICILAR
1.KAPASİTİF ALGILAYICILAR
1.1GAUGİNG KAPASİTİF ALGILAYICILAR
C=Kε0A/d eşitliğine göre düz levhalı bir kapasitörün kapasitesinin levhalar arası uzaklıkla
ters orantılı olduğunu tanımlamaktadır,burada K dielektirik sabiti, d levhalar arası uzaklık ve
A levhanın alanıdır.Bu bağıntı pozisyon,yer değişimi,ölçekleme(gauging) ve diğer benzer
paremetrelerin ölçümü için kullanılabilir.Kapasitif,ölçek(gauge),yakınlık ve pozisyon
algılıyıcılarınçalışma prensibi kapasitenin değişimine (kasitör levları arasındaki uzaklık) veya
iletken veya dielektrik malzemelerin varlığındaki kapasitansdeğişimine bağlıdır.Kapasitif
algılayıcıların gerçekte bütün malzemelerini dedekte etme özelliği çoğu uygulamalarda
bunları cazip hale getirmektedir.Topraklanmış metallerin dedeksiyonuda bu algılayıcıların
çalışma prensibi iletkenlerde meydana gelen fuko akımlarına dayanır ve tipik dedeksiyon
uzaklığı 30 mm’ye kadardır.Diğer taraftan dielektirik malzemelerindedeksiyonu dielektirik
sabitine bağlı olarak daha kısa mesafeden yapılabilir.Örneğin cam(K=4,0) 8-10 mm’den
dedekte edilebilirken polietilen(k=2,0) ise sadece 2 mm’den dedekte edilebilir.
Kapasitörün levlarından birisi koaksiyel levhanın orta ucuna bağlanmış ve diğer levha hedef
ile belirlenir.prob levhası topraklanmış bir ekreanlama ile korunarak yan etkiler azaltılmış ve
doğrusallık geliştirilmiştir.Kapasitif problar 3 MHz frekanslarında çalışır ve çok hızlı hareket
eden hedefleri dedekte edebilir.Probun tipik bir frekans tepkisi (elektronik arabirim ünitesi
ile) 40 kHz civarındadır.
1.2ORANTILI YER DEĞİŞİM ALGILAYICISI
Bir kapasitif yer değişim algılayıcısı biri sabit ve diğeri ise değişken iki kapasitör ile
orantılı bir prensipte çalışır.Kapasitans oranı(2,5 kHz’de ölçülen)nem dahil çevre şartlarındaki
değişimden etkilenir çünkü her iki kapasitör aynı çevresel havaya maruz kalmakta dielektrik
sabitlerinin birbirini takip etmesi gerekir.
Gerçek algılayıcı şekil 8.4.3’te görüldüğü gibi silindire göre pozisyonları sabitlenmiş C,V ve
F elektrotları ile silindirik bir gövdeden oluşur.bir tüp dielektirik şaft C ortak elektrotu ve V
değişken elektrodu arasındaki kapasiteyi değiştirebilecek şekilde içeri ve dışarı hareket
edebilmektedir.Hareketli şaft yer değişimi ölçülecek cisme tutturulmuştur.Çalışma prensibi
çok basittir.Değişken Cv kapasitesinin değeri şaftın yer değişimine bağlıdır ve sabit değerli Cƒ
kapasitesinin değeri ile karşılaştılır ve bu iki değerin oranı bir elektirik devresi ile işlenir.Yer
değişimi son olarak bir gerilim ile ifade edilerek uygun bir okuma aygıtında görüntülenir.Yer
değişimi dönüştürücü devresinin çıkış gerilimi ,V0
V0=KV2[(CV/CF)-1]
Burada V2 sabit referans gerilimi ve K ise devrenin bilinen kazancıdır.
12 mm’lik maximum yer değişiminde algılayıcının çıkış gerilimindeki bütün değişim
10V’tur.21 0C de %10–%85 arasındaki bağıl nem değişiminden dolayı çıkış gerilimindeki de
değişim 0,035 V veya tam skalanın % 0,35’idir ki bu çoğu uygulamalar için aşırı derecede
yüksektir.Bu etkiyi yok etmek için iki kapasitör arasındaki havanın karışması için yapı
üzerine hava delikleri açılmış ancak bunun da performansı önemli ölçüde artırmadığı
görülmüştür.Bağıl neme bağlı olarak Cv ve Cƒ ‘nin bağımlılığı ile ilgili araştırmalar sonucunda
tüm nem aralığında Cƒ %0,3 ve Cv %0,03 artış göstermiştir.Kapasitanslardaki bu büyük
değişim (özellikle Cƒ) nemli havanın dielektrik sabitine dayalı beklenen değişimden çok fazla
olmaktadır.ortak elektrot ve sabit elektrot bölgesindeki seramik desteklerin buharı üzerinde
birikmesine (adsorb) etkisi elektrotların buharı üzerinde birikmesinden daha fazla etki
meydana getirmiştir.nem elektrik akı hatlarını sabit elektrottan ekranlamaya doğru
yönlendirerek kapasitör levhaları arasındaki akıyı artırmakta dolayısiyle kapasitanssı
aratırmaktadır.
Nemin kapasitans bağımlılığını azaltmak için kapasitörlerin akıyı yönlendirmeye karşı
ekranlanarak korunması gerekmektedir.Bu şekil
8.4.3’te görüldüğü gibi topraklama
parçalarının eklenmesiyle yapılabilir.Bu çözüm çıkış sinyalinde ölçülebilecek nem etkisi
medana getirmediğinden çok etkili olmuştur.Bir kapasitif algılayıcı açısal pozisyon ölçümleri
için de kullanılabilir.Şekil 8.4.4’de bir diferansiyel kapasitör görülmekte olup her stator
levhası rotor levhasına göre bir kapasitans oluşturmaktadır.Rotor statorun levhalarına doğru
hareket ettikçe kapasitans doğrusal olarak değişir.
2.İNDÜKTİF ALGILAYICILAR
2.1
LVDT VE RVDT
Pozisyon,yerdeğişimi elektromanyetik metotlar ile algılanabilir.iki sargı arasındaki
manyetik akı kuplajı bir cismin hareketi ile değiştirilebilir ve akabinde gerilime
dönüştürülür.Akı yolunun relüktansı (manyetik direnç) değiştiren mıknatıslanmayan
ferromanyetik ortam kullanan değişik indüktanslı algılayıcılar aynı zamanda değişken
relüktanslı dönüştürücüler olarak da bilinir.Çoklu indüksiyonlu bir dönüştürücünün temel
düzenlemesi primer ve sekonder olarak iki sargıdan oluşur.Primerdeki AC uyartım gerilimi
(Vref) sekonder sargıda kararlı bir AC gerilim indükler(şekil 8.5.1).İndüklenen gerilimin
genliği sargılar arasındaki akı kuplajına bağlıdır.Kuplajı değiştirmenin iki tekniği vardır.Birisi
akı yolu içerisindeki ferromanyetik malzemeden yapılmış cismin hareketidir.Bu akı yolunun
relüktansını değiştirir ve akabinde sargılar arasındaki kuplajı değiştirir.Bu teknik LVDT
(doğrusal değişken fark transformotoru),RVDT(döner değişken fark transformotoru) ve ortak
indüktanslı yakınlık algılayıcılarının çalışmasının temelidir.Diğer metot ise bir sargıya göre
diğer sargının fiziksel hareketidir.
LVDT mekanik olarak hareketlendirilmiş nüvesi ile bir transformotordur.Primer sargısına
kararlı genlikte sinüsoidal dalga uygulanır.Sinüsoidal dalga transformotorda harmoniklerle
ilgili hataları ortadan kaldırır.Sekonder sargılarında bir AC sinyal indüklenir.Ferromayetik
malzemeden yapılmış bir nüve sargılara dokunmaksızın sargıların içindeki silindirik bölgeye
yerleştirilir.İki sekonder birbirine ters fazda bağlanmıştır.Nüve transformotorun manyetik
merkezinde olduğunda sekonder çıkışları birbirlerini götürür ve çıkış gerilimi yoktur.Nüvenin
manyetik merkez pozisyonundan uzaklaştırılmasıyla sekonder sargıları arasındaki indüklenen
manyetik akı oranının dengesi bozulur ve bir çıkış gerilimi meydana gelir.Nüve hareket
ettikçe akı yolunun direnci değişir.Bu nedenle akı kuplajının derecesi nüvenin eksenel
pozisyonuna bağlıdır.Kararlı durumda, nüvenin yer değişimine göre doğrusal çalışma
bölgesinde indüklenen gerilimin genliği ile orantılıdır.Sonuçta gerilim yer değişiminin bir
ölçüsü olarak kullanılabilir.LVDT yer değişiminin büyüklüğü yanında
yönünü de
verebilmektedir.Yön primer(referans) gerilimi ile sekonder gerilimi arasındaki faz açısı ile
belirlenir.Primere uygulanan uyartım gerilimi kararlı bir osilatör ile üretilir.Uygun bir devre
şekil 8.5.2’de görülmektedir.Şekil 8.5.2’de senkron dedektöre bağlı bir LVDT görülmektedir;
senkron dedektör sinüs dalgasını doğrultur ve çıkışta bir DC sinyali olarak verir.Senkron
dedektör bir analog çoğullayıcı (MUX) ve çoğullayıcının kontrol girişi ile uyumlu, sinüs
dalgalarını kare dalgaya dönüştüren bir sıfır geçiş dedektöründen oluşmaktadır.Sıfır geçiş
dedektörünün bir fazı nüvenin merkez pozisyonunda sıfır çıkış için ayarlanmalıdır.Çıkış
yükselticisi bundan sonraki katlar ile uyumlu sinyal üretimi için istenilen bir kazanca
ayarlanabilir.Çoğullayıcıdaki senkron saat yükselticinin girişinde RC filtreye gelen bilginin
genlik ve faza duyarlı olduğunu göstermektedir.Çıkış gerilimi nüvenin merkezden uzaklığını
ve hangi tarafta olduğunu gösterir.
LVDT’nin ani yer değişimlerini ölçebilmesi için osilatör frekansının hareketin en
yüksek frekansından en azından 10 kat daha büyük olması gerekir.Yavaş yer değişim işleri
için kararlı osilatör yerine 50-60 Hz’lik besleme kaynağı frekansı kullanılabilir.
LVDT ve RVDT’nin avantajları aşağıdaki gibidir:
Agılayıcı çok az sürtünme direnci ile kontaksız bir aygıttır.
Manyetik ve mekanik histerezis ihmal edilebilir.
Çıkış direnci çok düşüktür.
Gürültü ve parazitlere karşı az duyarlık
Sonsuz kademede çözünürlük münkündür.
LVDT algılayıcısının kullanışlı uygulama yerlerinden birisi de aygıtların kalite
kontrolü ve ölçekleme aygıtı(gauging) olarak kullanılmasıdır.Bu durumda LVDT nüvesine
ölçme başlığının önceden ayarlanmış referans pozisyonuna gelebilmesi için bir yay monte
edilmiştir.
RVDT de LVDT ile aynı prensipte çalışır; tek farkı döner ferromanyetik nüve
kullanılmasıdır.RVDT’nin öncelikli kullanılma yeri açısal yer değişimin in
ölçümüdür.Ölçümün doğrusal aralığı % 1 civarında doğrusalsızlık hatası ise + 400 dir.
2.2 EDDY AKIM ALGILAYICILARI
Manyetik olmayan iletken malzemelerin yakınlığının algılanmasında çift sargılı bir
algılayıcıda eddy akınları kullanılır(şekil 8.5.3a).Sargıların birisi referans olarak ve diğer sargı
ise iletken cisimde indüklenen manyetik akımların algılanmasında kullanılır.Eddy(dairesel)
akımları algılama sargısının ters yönünde manyetik alan meydana getirir ve sonuçta referans
sargısına göre bir dengesizlik oluşur.Cismin sargıya yakınlığı manyetik empedansta daha
büyük değişim meydana getirir.Eddy akımlarının meydana geldiği cismin derinliği
δ=1/(πfµG)1/2
ile ifade edilir.Burada f frekans ve G cismin iletkenliğidir.Doğal olarak etkili bir çalışma için
cismin kalınlığının bu derinlikten daha büyük olması gerekir.Bundan dolayı eddy dedektörleri
metalik film veya folyo cisimlerin dedeksiyonunda kullanılmamalıdır.Genel olarak sargı
empedansı ve cismin uzaklığı, x arasındaki ilişki doğrusal değildir ve sıcaklığa
bağımlıdır.Eddy akımı algılayıcılarının çalışma frekans aralığı 50 KHz ve 10 MHz
arasındadır.
Şekil 8.5.3b ve 8.5.3c de eddy algılayıcılarının ekranlı ve ekranlı olmayan iki
konfigürasyonu görülmektedir.Ekranlı algılayıcının ferit nüvesi ve sargısının etrafına bir
metal koruyucu kaplanarak manyetik alan algılayıcının uç kısmına odaklanmıştır.Bu şekilde
dedeksiyon uzaklığı etkilenmeksizin algılayıcının bir metal yapı içerisine konulması
sağlanmıştır.Ekransız algılayıcı ön tarafından olduğu gibi yanlardan da algılama
yapabilir.Sonuç olarak ekransız algılayıcının algılama aralığı aynı çapta ekranlı algılayıcıya
göre biraz daha büyüktür.Düzgün bir çalışma için ekransız algılayıcıların etrafında metal
olmayan cisimlerin olması gerekir.
Pozisyon dedeksiyonuna ek olarak eddy algılayıcıları malzeme kalınlığı, iletken
olmayan kaplama kalınlığı, iletkenlik, kaplama kalınlığının ve malzemedeki çatlakların
belirlenmesinde kullanılır.Çatlak ve yüzey kusurlarının dedeksiyonu bu algılayıcılar için çok
popüler olmuştur.Uygulamalara bağlı olarak eddy problarında farklı sargı konfigürasyonları
olabilir.Bazıları çok küçük çaplarda(2-3 mm) olabildiği gibi diğerleri çok büyük (25 mm)
çaplarda olabilmektedir.Bazı şirketler müşterilerinin isteğine göre problar üretmektedir.Eddy
akımı algılayıcılarının en önemli avantajı çalışmaları için manyetik malzemelere gerek
duymamalarıdır.Dolayısıyla yüksek sıcaklıklarda oldukça etkili olabilmekte ve iletken
sıvıların seviye ve uzaklığının ölçülmesinde kullanılabilmektedir.dedektörlerin diğer bir
avantajı da cisme mekanik olarak bağlanmaları gerekmemekte ve dolayısıyla yükleme etkileri
çok düşüktür.
2.3 FIRÇASIZ ABSOLUT AÇI ALGILAYICISI
Fırçasız açının algılanılması oto transformotor aygıtı meydana getirilerek değşken
indüktansın etkisinin kullanılmasıyla mümkün olabilirBu aygıtın çalışma prensibi bazı
yönlerden LVDT ve eddy akım algılayıcılarına benzemektedir.Şayet iki eşdeğer indüktans bir
AC kaynağına seri bağlanırsa gerilimi eşit olarak paylaşacaklardır.Birinin indüktansı
artırılırken diğeri azaltılırsa her iki sargıdaki gerilim eşitliği bozulacaktır.Şekil 8.5.4 de bu
çalışma prensibi görülmektedir.Oto transformotor sargısı ferromanyetik statorun kutupları
etrafına sarılmıştır.Sargının üç terminali vardır ve B terminali transformotorun orta ucunu
göstermektedir.
Ferromanyetik statorlar manyetik akıyı halka biçimindeki hava aralığından geçirirler.Bu hava
aralığındaki yarıdairesel ekran bir giriş şaftı ile döndürülür.Bu ekranda indüklenen eddy
akımları bir karşı akı üretir ve ekransız statorun indüktansına göre yakınındaki ekranlı
kutupların indüktansını azaltır.Bu yüzden B orta ucu ve C terminali arasındaki V2 gerilimi
şekilde görülen ekranın pozisyonu için A ve C besleme terminal uçları arasındaki gerilimin
yarısından daha fazla olacaktır.Şaftın dönüşü 1800’lik aralık boyunca V2 geriliminde bir
azalma ile düşük indüktans bölgesini giderek A-C bölgesine kaydıracaktır.İki gerilim
arasındaki
fark
doğrusal
değiştiğinden
1800’ye
kadar
olan
açılar
ölçülebilmektedir.Transformotordan ek uçlar çıkartılarak 3600’lik dönüş açısı çıkış gerilimine
uygun elektronik devre işlemi yardımıyla ölçülebilir.Algılayıcının çok sayıda ekonomik
üretimi için ferroplastik manyetik devrelerin kalıp dökümü kullanılarak tasarımlanabilir.
2.4 ENİNE İNDÜKDİF ALGILAYICI
Diğer bir pozisyon algılama elemanı enine indüktif yakınlık algılayıcısı olarak
adlandırılır ve ferromanyetik malzemelerin çok büyük yer değişimlerinin algılanmasında
kullanışlıdır.Adından da anlaşıldığı gibi algılayıcı sargısındaki indüktansı değiştiren cisme
olan uzaklığı ölçer.Sargı indüktansı harici bir elektronik devre ile ölçülür(şekil 8.5.5).Öz
indüksiyon prensibi böyle dönüştürücünün çalışma prensibinin temelidir.Yakınlık
algılayıcıları ferromanyetik cisimlerin yakınına hareket ettiğinde manyetik alan değişerek
sargının indüktansı değişir.Algılayıcının avantajı kontaksız bir aygıt olması ve cisimle
etkileşiminin manyetik alan ile olmasıdır.Sınırlayıcı etken ise çok kısa uzaklıklardaki
ferromanyetik cisimler için kullanışlı olmasıdır.
Enine dönüştürücünün modifiye edilmiş bir versiyonu şekil 8.5.6 da
görülmektedir.sadece ferromanyetik cisimlerin ölçülmesi sınırlamasını aşmak için sargının
sabit pozisyonunda cisme ferromanyetik bir disk tutturulmuştur.Alternatif olarak sargı cisme
tutturulabilir ve nüve sabit olabilir.Bu yakınlık algılayıcısı LVDT’ye göre doğrusallığın zayıf
olduğu sadece küçük yer değişimlerinin ölçümleri için kullanışlıdır.Bununla beraber katı
malzemeden yapılmış cismin yakınlığının algılanılarak varlığının gösterilmesinde çok
kullanışlı bir yakınlık dedektörüdür.Diske olan uzaklığın bir fonksiyonu olarak çıkış
sinyalinin büyüklüğü şekil 8.5.6 da görülmektedir.
Ferromanyetik malzemelerin dedeksiyonunda kullanılan bir algılayıcı bir metal kutu
içine yerleştirilmiş ve dış yüzeyindeki vida şekli ile montajı kolay hale getirilmiştir(şekil
8.5.7).Anahtarlama hızı oldukça yüksek olup –25 KHz aralığında- hızlı hareket eden
cisimlerin algılanmasını sağlar.
Download
Random flashcards
Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

Terimler

2 Cards oauth2_google_ef32970e-e5f9-4595-9abe-394e9f6bc8d9

asd

2 Cards oauth2_google_9d5f59ca-def3-4a5d-af49-e66040ecd5ff

Create flashcards