Evrende Neler Var? - Ankara Üniversitesi Kreiken Rasathanesi

advertisement
ANKARA ÜNİVERSİTESİ
RASATHANESİ
Evrende Neler Var?
Astronomi: Evrende Neler Var?
İnsan Evren’in Merkezinde Değildir.
Astrofizik: Yıldızlar Nasıl Işıyor?
Doğa Yasaları Her Yerde Aynıdır.
Gözümüzün derinlik algılama yeteneği yoktur. Bu nedenle
bütün gök cisimlerinin bize aynı uzaklıkta olduğunu sanırız.
Gökyüzüne baktığımızda neler görüyoruz?
±Gündüz
- Güneş, mavi gökyüzü, bulutlar
- Ay ve belki de Venüs
- Gri gökyüzü, kızıl bulutlar, yıldızlar, yapay uydular
±Gece
- Gezegenler, Ay, Takımyıldızlar
- Fazla sıklıkla olmasa da kuyrukluyıldızlar
Gökyüzünde Farklı uzaklıkta olan gök cisimleinin bir
izdüşüm görüntüsünü görürüz
Uzay
Gökyüzü: izdüşüm düzlemi
ORION (avcı) takımyıldızı, farklı uzaklıklardaki
yıldızlardan oluşturulmuş yapay bir gruplamadır.
Yıldızlar ve Gezegenler
¾ Yıldızlar gökyüzünde her yere dağılmışlardır, gezegenler ise
Güneş’in gündüz hareket ettiği yola çok yakın bir bölge içinde
bulunurlar.
¾Gezegenlerin ışığı sabit görülür (özellikle parlak gezegenlerin),
yıldızların ışığında olduğu gibi titreşmezler (yanıp sönüyormuş gibi
gözükmez). Yıldızlar ise kırpışır
¾Küçük bir teleskop yada dürbünle bakıldığında büyük gezegenler
disk biçiminde görülür, yıldızlar en büyük teleskoplarda bile
“nokta” kaynaklardır.
¾Yıldızlar binlerce yıl birbirlerine göre konumlarını korurken,
gezegenler yıldızlara göre gökyüzündeki yerlerini değiştirirler.
Birkaç
gece üstüste gözlersek,
gökyüzündeki
yıldızların
Jupiter’in
Retrograt
Hareketi
oluşturduğu desene göre hareket eden kaynaklar buluruz.
Bunlar gezegendir.
Retrograt Hareketi
İleri Hareket
Doğu
Batı
Yer merkezli evren!
Bütün zamanların en büyük devrimi:
16 yy
Nicolaus Copernicus
(1473-1543)
Tyco Brahe
Johannes Kepler
(1546-1601)
(1571-1630)
Kepler Yasaları
1. Yasa:
Tüm gezegenleri eliptik yörüngede Güneş etrafında
dolanmaktadır.
2. Yasa: Alanlar Yasası
Gezegenleri Güneş’e birleştiren hayali doğru,eşit zamanda
eşit alanlar taramaktadır
3. Yasa:
a3/P2 = sabit
Takiyüddin (İstanbul) Rasathanesi
Kurulu: 1575
Yıkılış: 1580
Padişah: Sultan III Murat Zamanı
Şeyhülislam Ahmet Şemsettin Efendi ve Saray
İmamı Kürdizade’nin Kışkırtmalarıyla
Kaptanı Derya Kılıç Ali Paşa’ya verilen bir padişah
emriyle gemilerden top ateşine tutularak yıkılmıştır.
Tophanede bugünkü Fransız Konsolosluğu’nun
bulunduğu arsaya kurulmuştu.
Yıldızların Uzaklıkları
Paralaks: Yakın yıldızlar için
Yıldız
6 ay sonra Dünya
Güneş
1 AB
Dünya
Yer- Güneş uzaklığını 1 yay-saniyesi açı altında
gören yıldızın uzaklığı 1 parsektir.
1 AB
1 yay saniyesi
1 parsek
1
p(") =
d( pc)
Paralaks (konum açısındaki kayma)
1 açı saniyesi mertebesinde ve daha
küçük açılar ölçülüyor.
Dünyanın yörüngesinin yarıçapı
150.000.000 km (1 AB). Buradan
Paralaks açısını kullanarak mesafe
bulunuyor. En yakın yıldız: Alfa
Centauri.
Uzaklığı: 40.000.000.000.000 km
= 40 trilyon km = 4 Işık Yılı
Çok yakın !!!
Daha uzak yıldızlar için farklı uzaklık ölçme yöntemleri var.
En uzaklara gidebilen basit bir yöntem:
Bazı değişken yıldızların değişim periyodları ışıma
güçlerine bağlı (Henrietta Leavitt,1912)
(1868-1921)
Periyod ---->> ışıma gücünü ,
ışıma gücü (yıldız kaç watt?) /4 π d2 = ölçülen akı
--->> uzaklık d yi (yıldızın uzaklığı) buluruz.
Küresel Kümeler
Küresel kümelerde yüzbinlerce,
milyonlarca yıldız var.
Bunlar arasında Leavitt’in incelediği
Cepheid değişkenlerinden de bolca
bulunuyor.
Böylece bir çok küresel kümenin
mesafesini ve bizim galaksimiz
Samanyolu’nun yapısını öğreniyoruz.
Bir Küresel Küme
Samanyolu Gökadası
Samanyolu
Samanyolu Güneş gibi, ve başka
türlerden 10 milyarlarca yıldızdan ,
yıldızların oluştuğu gaz bulutlarında,
yıldız kümelerinden oluşuyor.
Samanyolunun çapı 100.000 Işık Yılı
(1 milyon trilyon km).
Güneş sistemimiz Samanyolu’nun
kenarlarında bir yerde.
Samanyolu Gökadasında Güneş ve
Yer’in Yörüngesi
Güneş, Samanyolu Gökadasının merkezi etrafındaki
dolanımını 250 milyon yılda tamamlar.
AB
Oort Bulutu: Güneş’ten 50,000 ila 100,000 AB uzaklığında bulunan ve kuyrukluyıldızlar içeren bir
küresel bölgedir. Güneş ile Plüto arasındaki uzaklığı bir birim kabul edersek Güneş’ten 2000
birim ötede bulunur. Veya neredeyse 1 ışık yılı uzaklığındadır. Bu da Güneş’e en yakın yıldız
olan Proxima Centauri’nin uzaklığının yaklaşık dörte biri kadardır.
Oort bulutunun, 5 milyar yıl önce çökerek Güneş ve Güneş Sistemini oluşturan bulutsudan arta
kalan artıklar olduğu düşünülmektedir.
Asteroidler
Boyut Karşılaştırması
Kuyrukluyıldızlar
Boyut Karşılaştırması
• Güneş, ona yaklaşılmasına izin vermeyecek kadar
sıcaktır. 6000 derece sıcaklığındadır.
• Demir 1800 derecede erir, 2900 derecede ise kaynar.
Güneş’in sıcaklığı o kadar yüksektir ki demir kaynar ve
gaz haline geçer.
•
*Dereceler kelvin birimindedir ve yaklaşıktır.
Boyut Karşılaştırması
Boyut Karşılaştırması
Çift Yıldızlar
Ölmüş yıldız kalıntıları:Kumsaati Nebulası
Ölmüş yıldız kalıntıları:Kedigözü Nebulası
Ölmüş yıldız kalıntıları:Yüzük Nebulası
Ölmüş yıldız kalıntıları:Kelebek Nebulası
YENGEÇ (Crab) PULSARI
Saniyede 30 kez donüyor.
1054 yılında patlamış dev bir yıldızın kalıntısı.
Evren Samanyolu’ndan çok çok daha
büyük!
Andromeda galaksisi bizden 2 milyon
ışık yılı uzakta - Samanyolu’nun
dışında. (Hubble 1924)
Andromeda en yakın komşu
galaksilerden, YEREL Galaksiler
Grubunda!
ANDROMEDA GALAKSİSİ
2,9 milyon ışık yılı uzaklığıyla, bize en yakın galaksidir.
SOMBRERO GALAKSİSİ
Whirlpool
Galaksisi
Çarpışan Gökadalar
GÖKADA KÜMELERİ
Yerel Grup
Yerel Süperkümeler
100 milyonlarca ışık yılı boyutunda
galaksi grupları
Milyarlarca ışık yılı uzaklarda
gözlediğimiz galaksiler,
Evren’de 10 milyarlarca Galaksi var!
Hubble Kanunu
V=Hd
Her galaksi ne kadar uzaksa o kadar
daha büyük hızla bizden uzaklaşıyor!
Evren’in tümünün katıldığı ortak bir
hareket var! Evren açılıyor!
Hiçbir galaksi bu hareketin
merkezinde değil!
Gökadamizin Çevresi
Daha ötesi...
Evren...
Süper Kopernik İlkesi
Dünya Güneş sisteminin merkezinde
değil. Güneş Samanyolu’nun
ortasında değil. Güneş gibi (ve farklı)
çok yıldız var. Samanyolu Evren’in
merkezinde değil. Samanyolu gibi
(ve farklı) çok galaksi var. Zaten
Evren’in de bir merkezi yok!
Evren’in tümünü deneysel/gözlemsel
bilim yöntemleriyle anlayabiliyoruz.
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

321işletme

2 Cards oldcity

Create flashcards