genel muhasebe

GENEL MUHASEBE
MUHASEBE - I
DERS NOTLARI
Öğr. Gör. Dr. SERKAN DURMAZ
[email protected]
Pamukkale Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Sermaye Piyasası, Organik Tarım İşletmeciliği ve Uluslararası Ticaret ve Lojistik Bölümleri Genel
Muhasebe Dersinde, derse yardımcı kaynak olması amacıyla hazırlanmıştır.
MUHASEBENİN TANIMI
• Muhasebe, bir iktisadi kurumda ortaya çıkan finansal olayları
gerçekleştiği dönem itibariyle kaydeden, sınıflandıran, özetleyen ve
bilgileri analiz edip raporlayan bir bilimdir.
• Muhasebenin amacı, bir işletmede ortaya çıkan ve para birimi ile ifade
edilebilen olayları GENEL KABUL GÖRMÜŞ MUHASEBE İLKELERİ’ ne
uygun olarak belirli bir sistem içinde kaydetmek, sınıflandırmak,
özetlemek, finansal tablolar biçiminde raporlamak ve yorumlamaktır.
MUHASEBENİN TEMEL FONKSİYONLARI
• Kaydetme,
• Sınıflandırma,
• Rapor etme (özetleme) ve,
• Yorumlama.
➢ Kaydetme:
- Muhasebe para ile ifade edilebilen mali nitelikteki işlemleri
belirlemiş ilke ve kurallar çerçevesinde kaydeder.
- İşlemin para ile ifade edilmesi,
- Parasal şekilde ifade edilmeyen işlemler kaydedilmez.
➢ Sınıflandırma:
- Derlenen ve zamana uygun olarak kaydedilen işlemlerde yer
alan bilgiler niteliklerine göre sınıflandırılır.
- Ör: Nakit, senet v.b
➢ Rapor Etme:
- Muhasebe sistemi içinde kaydedilen bilgiler ilgili olan kişi yada
grupların bilgisine sunulur.
-Toplum, yatırımcı, devlet, çalışan, borç verenler, yatırımcılar vb.
- Bilginin sunulmasında kullanılacak yöntem raporlamadır.
(Bilanço, kar/zarar tablosu vb.)
➢ Yorumlama:
- Raporlarda yer alan bilgilerin anlamının ve olaylar ile sonuçlar
arasındaki ilişkinin araştırılmasıdır.
- Geleceğe yönelik kararlar alınmasında vb.
MUHASEBENİN TÜRLERİ
• Genel Muhasebe (Finansal Muhasebe): Genel muhasebe içinde
finansal bilgiler hiçbir analize ve değişime tabi tutulmaksızın
kaydedilir. Genel muhasebe işlemleri objektif belgelere dayanarak ve
olduğu gibi kaydeder ve esas olarak muhasebeye konu işletmelerin
mali yapısını gösterir.
• Maliyet Muhasebesi: Üretim faaliyetlerini konu alan ve üretimle ilgili
değer alış-verişlerini bünyesinde kaydeden, sınıflandıran ve birim
maliyetlerini hesaplayarak bu bilgi sisteminden elde edilen bilgileri
rapor eden muhasebeye maliyet muhasebesi denir.
• Yönetim Muhasebesi: Gerek genel muhasebe gerekse maliyet
muhasebesince sağlanan verilerden hareketle işletme yöneticilerinin
karar alma süreçlerinde gereksinim duydukları sayısal bilgileri
sağlayan muhasebe türüdür.
MUHASEBENİN ÜRETTİĞİ BİLGİNİN
KULLANICILARI
• Yöneticiler
• İşletme sahibi veya ortaklar
• Borç veren kişi ve kuruluşlar
• İşletmede çalışanlar
• Devlet
• Kamu (toplum)
MUHASEBENİN TEMEL KAVRAMLARI (İLKELERİ)
• Sosyal Sorumluluk Kavramı
• Kişilik Kavramı
• İşletmenin Sürekliliği Kavramı
• Dönemsellik Kavramı
• Parayla Ölçülme Kavramı
• Maliyet Esası Kavramı
• Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı
• Tutarlılık Kavramı
• Tam Açıklama Kavramı
• İhtiyatlılık Kavramı
• Önemlilik Kavramı
• Özün Önceliği Kavramı
MUHASEBENİN TEMEL KAVRAMLARI (İLKELERİ)
• Sosyal Sorumluluk Kavramı: Bu kavram, muhasebe uygulamalarının
yürütülmesinde belli kişi veya grupların değil, tüm toplumun
çıkarlarını gözeterek bilgi üretiminde tarafsız ve dürüst davranması
gerektiğini ifade eder.
• Kişilik Kavramı: İşletmelerin, hissedarlarından ve diğer ilgililerden ayrı
bir kişiliğe sahip olmasını ifade eder. Genel kural olarak, belirli
kaynakları kontrolünde bulunduran ve bu kaynakların kullanımından
sorumlu olan işletme birimleri de, muhasebe açısından bağımsız bir
kişiliğe sahiptir.
MUHASEBENİN TEMEL KAVRAMLARI (İLKELERİ)
• İşletmenin Sürekliliği Kavramı: İşletmelerin sonsuza kadar
faaliyetlerini sürdüreceğini, faaliyet sürelerini sahiplerinin ya da
hissedarlarının yaşam süreleriyle bağlı olmadığını ve hiçbir işletmenin
tasfiye niyetiyle kurulmadığını ifade eder. Bu kavram maliyet
kavramının temelini oluşturduğundan, işletmeler varlıklarını
işletmenin sürekliliğini varsayarak değerlerler.
İşletmelerin kâr elde etme amaçlarını gerçekleştirmelerine, uzun
vadeli faaliyetlere, araştırmalara, yatırımlara girişmelerine ve
yükümlülük altına girebilmelerine olanak sağlar.
MUHASEBENİN TEMEL KAVRAMLARI (İLKELERİ)
• Dönemsellik Kavramı: İşletmelerin sınırsız sayılan yaşam sürelerinin
sınırlı uzunlukta belli dönemlere bölünmesi ve her dönemin faaliyet
sonuçlarının diğer dönemlerden ayrı olarak saptanmasını ifade eder.
Faaliyet sonuçları ilgili olduğu dönemde değerlendirilir. Gelir ve
giderlerin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi; hasılat, gelir ve
kârların aynı döneme ait maliyet, gider ve zararlarla karşılaştırılması bu
kavramın gereğidir.
• Parayla Ölçülme Kavramı: Parayla ölçülme kavramı, parayla
ölçülebilen iktisadi olay ve işlemlerin muhasebeye ortak bir ölçüyle
yansıtılmasını ifade eder. Muhasebe işlemleri ulusal para birimine
göre yapılır.
MUHASEBENİN TEMEL KAVRAMLARI (İLKELERİ)
• Maliyet Esası Kavramı: Nakit ve alacaklar dışındaki varlıkların, elde
etme maliyetlerinin esas alınması gereğini ifade eder. Bu sayede
muhasebeciler değişen piyasa fiyatları karşısında sürekli olarak
düzeltme kayıtları yapmak zorunda kalmamaktadır.
• Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı: Muhasebe bilgilerinin, mali
tablolara herkesin yararlanabileceği şekil ve içerikte yansıtılmasını
ifade eder. Bu bilgiler, mali tablolardan yararlanan kişilerden yalnızca
bir kısmının ihtiyaçlarına yönelik olarak hazırlanamaz ve sunulamaz.
• Tutarlılık Kavramı: Muhasebe uygulamaları için seçilen muhasebe
politikalarının, birbirini izleyen dönemlerde değiştirilmeden
uygulanması gereğini ifade eder.
MUHASEBENİN TEMEL KAVRAMLARI (İLKELERİ)
• Tam Açıklama Kavramı: Mali tabloların, bu tablolardan yararlanan kişi
ve kuruluşların karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde, yeterli, açık
ve anlaşılır olmasını ifade eder. Mali tablolarda, finansal bilgilerin tam
olarak açıklanması yanında gelecekte gerçekleşmesi muhtemel
olaylara da yer verilmesi bu kavramın gereğidir.
• İhtiyatlılık Kavramı: İşletmelerde durumun olduğundan daha iyi
gösterilmesini engelleyen ve işletmeleri risk altına sokmayı önleyen
muhafazakâr yaklaşım tarzlarını ifade eder. Sonuç olarak işletmeler
muhtemel giderleri, zararları ve borçları için karşılık ayırırlar;
muhtemel gelir ve kârları için ise herhangi bir muhasebe işlemi
yapmazlar. Ancak, bu kavram gizli yedekler veya gereğinden fazla
karşılıklar ayrılmasına gerekçe oluşturamaz.
MUHASEBENİN TEMEL KAVRAMLARI (İLKELERİ)
• Önemlilik Kavramı: Bir hesap kalemi veya finansal bir olayın nisbi
ağırlık ve değerinin, mali tablolara dayanılarak yapılacak değerlemeleri
veya alınacak kararları etkileyebilecek düzeyde olmasını ifade eder.
Önemli hesap kalemleri, finansal olaylar ve diğer hususların mali
tablolarda yer alması zorunludur.
• Özün Önceliği Kavramı: İşlemler muhasebeye yansıtılırken onların
hukuki biçimlerinden çok özlerinin esas alınmasını öngören kavramı
ifade eder.
GENEL KABUL GÖRMÜŞ MUHASEBE İLKELERİ
MSUGT 1’de yer alan genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri;
• Gelir Tablosu İlkeleri,
• Bilanço İlkeleri,
➢Varlıklara İlişkin İlkeler,
➢Yabancı Kaynaklara ilişkin İlkeler,
➢Özkaynaklara İlişkin İlkeler
GELİR TABLOSU İLKELERİ
1. Gerçekleşmiş Hasılat İlkesi
2. Dönemsel Hasılat-Maliyet Eşleştirmesi İlkesi
3. Uygun Amortisman İlkesi
4. Uygun Maliyet Dağıtım İlkesi
5. Olağan Dışı Gelir ve Giderlerin Gösterilmesi İlkesi
6. Bütün Gelir ve Giderlerin Gösterilmesi İlkesi
7. Uygun Karşılık İlkesi
8. Değerlemede Tutarlılık İlkesi
9. Şarta Bağlı Giderlerin Gelir Tablosuna Yansıtılması İlkesi
VARLIKLARA İLİŞKİN İLKELER
1. Dönen ve Duran Varlık Ayrımında 1 Yılın Ölçüt Alınması İlkesi
2. Dönemselleştirme İlkesi
3. Değer Düşüklüğü İçin Karşılık Ayırma İlkesi
4. Dönem Ayırıcı İşlemlerin Ayrıca Gösterilmesi İlkesi
5. Vadeli Alacaklar İçin Reeskont Ayrılması İlkesi
6. Birikmiş Amortismanların Gösterilmesi İlkesi
7. Alacakların Özelliklerine Göre Ayrılması İlkesi
8. Kesin Olmayan Alacaklar İçin Tahakkuk Yapılamaması İlkesi
9. Kullanılması Hukuken Sınırlı Varlıkların Belirtilmesi İlkesi
YABANCI KAYNAKLARA İLİŞKİN İLKELER
1. Kısa ve Uzun Vadeli Borç Ayrımında 1 Yılın Ölçüt Alınması İlkesi
2. Dönemselleştirme İlkesi
3. Borçların Tümünün Gösterilmesi ilkesi
4. Dönem Ayırıcı İşlemlerin Ayrıca Gösterilmesi İlkesi
5. Vadeli Borçlar İçin Reeskont Ayrılması ilkesi
6. Borçların Özelliklerine Göre Ayrılması İlkesi
ÖZ KAYNAKLARA İLİŞKİN İLKELER
1. Öz Kaynakların İşletme Sahip veya Ortaklarının Haklarını Göstermesi
İlkesi
2. Sermaye Paylarının Özelliklerine Göre Belirlenmesi İlkesi
3. Azalan Öz Kaynağın Belirtilmesi İlkesi
4. Öz Kaynağın Net Olarak Gösterilmesi İlkesi
5. Sermaye Yedeklerinin gelir Unsuru Olarak Gelir Tablosuna
Alınmaması İlkesi
ÇİFT TARAFLI KAYIT YÖNTEMİ
• Her işlem en az iki hesaba yazılır. (Bilanço denklemi)
• Bir hesap borçlanırken karşılığı hesap alacaklandırılır.
• Borçlanan hesap/hesapların tutarı ile alacaklanan
hesap/hesapların tutarı birbirine eşittir.
• Aynı zamanda muzaaf metod olarak adlandırılır.
ÇİFT TARAFLI KAYIT YÖNTEMİ GEREĞİ
YAPILMASI GEREKEN İŞLEMLER
• İşe başlama bilançosunun düzenlenmesi,
• Belge ve bilgilerin derlenmesi
• Yevmiye defterine kayıt,
• Defter-i Kebire kayıt,
• Aylık Mizanın düzenlenmesi,
• Dönem sonu envanter işlemlerinin yapılması,
• Kesin mizanın düzenlenmesi,
• Dönem sonu bilançosunun ve dönem gelir
düzenlenmesi,
• Dönem hesaplarının kapatılması,
• Yeni döneme geçiş: Hesapların yeniden açılması.
tablosunun
İŞE BAŞLAMA BİLANÇOSUNUN DÜZENLENMESİ
Önce girişimci ya da girişimcilerin işe başladıkları anda
sahip oldukları varlıklar ile borçlarından hareketle başlangıç
sermayesi hesaplanır. Bu bilgiler bilanço çizelgesine
aktarıldığında ise işletmenin işe başlama bilançosu
düzenlenmiş olur.
Faaliyeti öteden beri süregelen işletmelerde ise önceki
dönemin sonunda çıkartılmış olan bilanço (dönem sonu
bilançosu), aynı zamanda dönem başı bilançosu olarak da
kabul edilir.
BELGELERİ VE BİLGİLERİN DERLENMESİ
İşletmenin yaptığı mali, ekonomik ve hukuki
nitelikteki işlemlerin muhasebe kayıtlarına
alınabilmesi için işlemlerin dayandığı fatura,
makbuz,
hesap ekstrası, bordo, alındı vb.
belgelerin derlenmesi gerekir.
YEVMİYE DEFTERİNE KAYIT
✓Yevmiye defteri, işlemlerin muhasebe terimleri ile tarih
sırasına göre ve mevzuatta öngörülen kurallara uygun
olarak kaydedildiği defterdir.
✓Yevmiye defterine ilk olarak açılış kaydı yapılır.
✓Bu kayıttan sonra günlük işlemler sırasıyla, belgelere
dayanılarak ve yevmiye maddesi halinde yevmiye
defterine kaydedilir(*).
✓Yevmiye defterine işlemler yevmiye maddesi halinde
yazılır. Yevmiye defterinde iki tarih çizgisi arasında yer
alan terimlerin tümü bir yevmiye maddesini oluşturur.
YEVMİYE DEFTERİNE KAYIT
✓Bir yevmiye maddesi herhangi bir işlemin muhasebe
dili ile ifade edilmiş şeklidir (TTK m.70).
✓Tam bir muhasebe maddesinde madde sıra
numarası, tarih, borçlu ve alacaklı hesaplar, tutar,
açıklama ve defterikebir sayfa (folyo) numarası
bulunur.
YEVMİYE DEFTERİNE KAYIT
Bir işlemin yevmiye defterine kaydedilmeden önce yazıldığı,
yetkili imzaları taşıyan ve bir yevmiye maddesindeki bilgileri
içeren fişe muhasebe fişi denir. Muhasebe fişinin standart bir
biçimi bulunmayıp, her işletme kendi ihtiyacına göre
şekillendirir.
Muhasebe fişlerinin kasa hesabını ilgilendiren işlemlere ilişkin
olanlarına kasa fişi, kasa hesabı dışındaki hesapları ilgilendiren
işlemlere ilişkin olanlarına ise mahsup fişi denir. Kasa fişi
deyimi tahsil ve tediye fişlerini kapsar. Tahsil fişi bir paranın
vezne tarafından alınması ve ilgili hesaba yazılması için; Tediye
fişi ise bir paranın vezne tarafından ödenmesi ve ilgili hesaba
işlenmesi için kesilip vezneye gönderilen fiştir. Tahsil fişinin
borçlu hesabı, tediye fişinin ise alacaklı hesabı daima kasadır.
YEVMİYE DEFTERİNE KAYIT
✓Muhasebe uygulamasında öncelikle muhasebe
fişlerine kaydedilen işlem, daha sonra yevmiye defterine
ve defterikebire kaydedilir.
✓Muhasebe işlemlerini bilgisayar ortamında yürüten
işletmelerde ise yevmiye maddesinin öğeleri bilgisayara
girilir.
✓Bilgisayar da önceden yüklenen programa uygun
olarak verileri ilgili defterlere kaydeder ve muhasebe
fişini sistemden verir. Bu uygulamada yazıcıdan alınan
muhasebe fişleri ilgililerce imzalanır ve işleme esas olan
belgeler muhasebe fişlerine eklenerek saklanır.
YEVMİYE DEFTERİNE KAYIT
✓Yevmiye defterine kaydedilen işlemlerin toplamları,
sayfa sonlarında ve aylık işlemlerin bitiminde alınarak,
bir yandan yevmiye maddelerinin borç ve alacak
tutarlarının birbirine eşit olup olmadığı denetlenirken
öte yandan da o ana kadar yapılan işlemlerin parasal
büyüklüğü belirlenir.
✓ Borç ve alacak sütunları toplamı arasında fark olması
halinde, hatalı yevmiye kaydı belirlenerek tamamlayıcı
madde ile düzeltilir ve defterin borç ve alacak sütunları
arasında bulunması gereken eşitlik sağlanmış olur.
DEFTER-İ KEBİR
Defterikebir, yevmiye defterine tarih sırasına göre kaydedilmiş
olan işlemlerin niteliklerine göre sınıflandırılmış bir şekilde
kaydedildiği hesapların bütünüdür. Bu defter, Türk Ticaret
Kanunu ve Vergi Usul Kanununda birinci sınıf tüccarlar
tarafından tutulması zorunlu olan
defterler arasında
sayılmıştır.
DEFTER-İ KEBİR
✓Aynı türden bir çok hesaptan oluşan defterikebirde bir isim
altında görülen hesaplara ana hesap denir. Bu hesaplar bir işlem
türü hakkında genel bilgi verirler.
Örneğin satıcılara olan borcun tamamını ya da işletmenin banka
hesaplarında bulunan toplam para mevcudunu satıcılar ya da
bankalar hesabından görmek mümkündür. Satıcılara olan borcun
dağılımını ya da banka hesaplarında bulunan paraların ayrıntısını
görmek istediğimizde
defterikebir kayıtları bu bilgileri
veremeyecektir.
✓Defterikebir hesabında topluca gösterilen işlemlerin ayrıntılarına
göre izlendiği hesaplara ise tali (yardımcı) hesap bu hesapların
kaydedildiği defterlere ise yardımcı defter denir.
DEFTER-İ KEBİR
Defter-i kebir hesabı ile tali hesap arasındaki ilişki:
✓Bir hesabın tümü ile ilgili bilgiler ana hesaptan, bu
hesabın ayrıntısı ise tali hesaptan elde edilir.
✓Ana hesap bir bütündür, tali hesaplar ise bu
bütünü oluşturan parçalardır.
✓İşletmede her ana hesap için tali hesap açılmasına
gerek olmayabilir.
AYLIK MİZANIN DÜZENLENMESİ
Mizan, yevmiye defterine tarih sırasına göre kaydedilen
işlemlerin defterikebire ve yardımcı defterlere,
matematiksel açıdan doğru aktarılıp aktarılmadığını
kontrol etmeye yarayan bir çizelgedir.
Mizan bir yandan işlem büyüklüklerini, diğer yandan
belirli tarihler itibariyle hesapların kalanlarını gösterdiği
için finansal büyüklükler hakkında bilgi edinilmeyi
sağlar.(*)
(*) Bilgisayarlı uygulamada, muhasebe fişlerine kaydedilen işlemlerin yevmiye
defterine, defterikebire ve yardımcı defterlere farklı geçmesi mümkün
olmadığından mizanın kontrol görme fonksiyonu bulunmamaktadır.
AYLIK MİZANIN DÜZENLENMESİ
Mizanlar beli dönemler sonunda ve genellikle ay
sonlarında düzenlenir.
Elle tutulan muhasebede mizan düzenlemek için sırasıyla
aşağıdaki işlemler yapılır.
Yevmiye defterinin toplamı alınır.
Defterikebir hesaplarının
alınır.
borç ve alacak toplamları
Hesaplar hesap planındaki sıraya göre borç ve alacak
toplamları ile birlikte mizan cetveline geçirilir.
AYLIK MİZANIN DÜZENLENMESİ
Mizana geçirilen tutarların toplamı alınır ve bu
toplamın yevmiye defterinin aynı tarih itibarıyla alınan
toplamına eşit olması sağlanır.
Her hesabın borç veya alacak bakiyesi bulunup “kalan”
sütununa yazılır.
Borç ve alacak kalanlarının toplamları alınır ve bunların
birbiri ile eşitliği sağlanır.
KAYIT HATALARININ DÜZELTİLMESİ
Vergi Usul Kanununda, işlemlerin gerçekleştiği anda
kayıtlara alınması ve bunların değişmezliğinin
sağlanması için yevmiye defterinde yapılabilecek
hataların, muhasebe kurallarına göre düzeltilebileceği;
yevmiye defteri dışında kalan diğer defterlerdeki
hataların ise hatalı kaydın üzeri çizilmek, üst ve yan
tarafına ya da ilgili bulunduğu hesaba doğrusu
yazılmak suretiyle giderilebileceği esası getirilmiştir.
ENVANTER İŞLEMLERİNİN YAPILMASI
Dönem sonunda düzenlenen genel geçici mizanda
yer alan hesapların kalanları, işletmenin o dönem
içindeki çalışmaları sonucunda öz sermayesinde
meydana gelen artış veya eksilişi tam olarak
göstermez.
Bunun sağlanabilmesi için hesap kalanları ile
işletmenin o andaki bütün alacak ve borçlarının
gerçek miktarlar arasında olabilecek farklılıkların
giderilmesi bunun içinde envanter çıkartılması
gerekir.
ENVANTER ÇIKARMAK
Tartmak, ölçmek, saymak ve değerlendirmek
yoluyla işletmeye dahil ekonomik değerleri
(mevcutlar, alacaklar ve borçlar) kesin ve ayrıntılı
olarak tespit etmektir.
Bu işlemler muhasebe dışı envanteri oluşturur.
Muhasebe dışı envanter sırasında saptanan varlıklar
ve borçlar ile hesap kalanları arasındaki farklılıkların
giderilmesi, sonuç hesaplarının kapatılarak dönem
kar veya zararının tespiti gb. işlemler ise muhasebe
içi envanter olarak adlandırılır.
ENVANTER ÇIKARMAK
Ticari mallar hesabının genel geçici mizanda yer
alan 31.12.2009 tarihli durumu aşağıdaki gibidir.
ENVANTER ÇIKARMAK
Bu durumda işletmenin 90 milyar liralık mala sahip olması
gerekir. Yapılan fiili sayımda 89 milyar liralık malın
bulunması ve aradaki farklılığında işlemler sırasındaki
kayıplardan kaynaklandığının anlaşılması halinde bu fark
sonuç hesabına alınır.
İşletmenin dönem başındaki ve dönem sonundaki öz
sermayeleri arasındaki fark (Dönem içinde öz sermayede
yapılan artırma veya azaltmalar hariç) , dönem kar ve
zararını gösterir.
KESİN MİZANIN DÜZENLENMESİ
Muhasebe içi envanter işlemleri yevmiye defteri
ve defterikebire işlendikten ve sonuç hesapları Kar
ve Zarar hesabına aktarılarak kapatıldıktan sonra
Kesin Mizan denilen ve kalanlarından bilanço
çizelgesi oluşturulan dönemin son mizanı
düzenlenir. Kesin mizanın düzenlenmesi, aylık
mizanlara göre bir farklılık göstermez.
Kesin mizanda 6 lı ve 7 li hesaplar “0” bakiye
verirler.
DÖNEM SONU BİLANÇOSUNUN DÜZENLENMESİ
Bilanço düzenlenmesi işlemi, kesin mizandaki
kalanların bir düzen altında bilanço çizelgesine
yerleştirilmesinden ibarettir. Mevcut ve alacak
hesapları borç kalanı, sermaye ve borç hesapları
da alacak kalanı vereceğinden; kesin mizanın borç
kalanları bilançonun aktifini, alacak kalanları ise
pasifini oluşturur.
GELİR TABLOSUNUN DÜZENLENMESİ
Sonuç hesaplarından yararlanılarak işletmenin o döneme ait
“Gelir Tablosu” düzenlenir. Gelir tablosu, işletmenin bir hesap
dönemi boyunca elde ettiği gelirleri, yüklendiği giderleri ve bu
gelir ve giderlerin farkından oluşan dönem kar veya zararını
gösterir.
Gelir tablosu “hesap tipi” ve “rapor tipi” olmak üzere iki temel
biçimde düzenlenebilir.
Hesap tipi gelir tablosunda, çift taraflı bir tablonun sol tarafına
giderler, sağ tarafına da gelirler yazılır. Gelirler giderlerden fazla
ise farkı “kar” olarak tablonun sol tarafına yazılarak denklik
sağlanır. Tersi durumda ise fark bu kez “zarar” olarak tablonun
sağ tarafına yazılır.
GELİR TABLOSU
Rapor tipi gelir tablosunda ise satış gelirlerinden başlayarak
gelirler toplanıp, giderler çıkarılmak suretiyle karın çeşitli
aşamaları rapor edilir.
DÖNEM HESAPLARININ KAPATILMASI
Dönemsellik kavramı gereğince her hesap dönemi diğerinden
bağımsız olduğundan, envanter işlemleri tamamlanıp kesin
mizan ve kesin mizan kalanlarına dayanarak bilanço
düzenlendikten sonra; o döneme ait hesapların kapatılarak
hesap döneminin sona erdirilmesi gerekir.
Bu nedenle dönem sonunda borç kalanı veren hesaplar bu
kalanlar kadar alacaklandırılır, alacak kalanı veren hesaplar da
bu kalanlar kadar borçlandırılırsa tüm hesaplar kapanmış olur.
Dönem sonunda bu amaçla yapılan ve kesin mizanda borç
kalanı veren hesapların alacaklı, alacak kalanı veren hesapların
da borçlu yazıldığı yevmiye maddesine kapanış maddesi denir.
DÖNEM HESAPLARININ KAPATILMASI
Sürekli olan işletme ömrünün belirli aralıklara bölünmüş parçalarını
oluşturan hesap dönemlerinden birinin bitiş anı, bir sonraki
döneminde başlayış anıdır. Yeni dönemin işlemleri, işletmenin
dönem başındaki durumunun kayıtlara alınmasıyla başlar.
Dönem başı durumunun kayıtlara alınması için önceki dönemin
sonunda yapılan kaydın tersi yapılarak eski dönem defterinde
kapatılan hesaplar, aynen ve yeniden yeni dönem defterinde açılmış
olur.
Diğer bir deyişle önceki dönem sonu kesin mizanında borç kalanı
veren hesaplar borçlandırılmak, alacak kalanı veren hesaplar da
alacaklandırılmak suretiyle bir yevmiye maddesi düzenlenir. Bu
maddeye açılış maddesi denir.
TEMEL MALİ (FİNANSAL) TABLOLAR
• Mali tablo, muhasebe süreci ile birlikte oluşturulmuş kayıt ve
sınıflandırmalar neticesinde bilgilerin özetlenerek gösterildiği
tablolara denir.
• Mali tablolar, muhasebenin raporlama görevi gereğince hazırlanır.
• Bilanço ve Gelir Tablosu, işletmenin düzenlemekle zorunlu
olduğu temel mali tablolardır.
• Bunların dışında ek olarak, Nakit akım tablosu, Fon akım tablosu,
Satışların maliyeti tablosu, Kâr dağıtım tablosu ve Öz kaynak değişim
tablosudur.
TEMEL MALİ (FİNANSAL) TABLOLAR
• 1- Bilanço
• 2- Gelir Tablosu
Temel mali tablolar
• 3- Satışların maliyeti tablosu
• 4- Nakit akım tablosu
• 5- Fon akım tablosu
• 6- Kâr dağıtım tablosu
• 7- Öz kaynak değişim tablosu
Yardımcı mali tablolar
TEMEL MALİ (FİNANSAL) TABLOLAR
• BİLANÇO : bir işletmenin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu
varlıkların sağladığı kaynakları gösteren tablodur.
• Bilanço varlıkların ve bu varlıklar üzerindeki işletme sahibinin ve
üçüncü kişilerin haklarının bir gösterilişi olduğu için;
VARLIKLAR = SERMAYE + BORÇLAR
SERMAYE = VARLIKLAR - BORÇLAR
eşitliğine dayanmaktadır. Dolayısıyla bu eşitlik bilançonun temelini
oluşturur.
• Bilançolarda sol tarafta varlıklar (aktif), sağ tarafta ise borçlar ve öz
kaynaklar (pasif) yer alır.
A İŞLETMESİ 01.01.20.. / 31.12.20.. TARİHLİ
BİLANÇOSU
AKTİF
I. DÖNEN VARLIKLAR
PASİF
III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
II. DURAN VARLIKLAR
AKTİF TOPLAMI
V. ÖZ SERMAYE
PASİF TOPLAMI
Aktif
XXX Ticaret İşletmesinin
31.12.20xx Tarihli Bilançosu
Pasif
I.KISA
VADELİ
YABANCI KAYNAKLAR
I. DÖNEN VARLIKLAR
KASA
14.000.
BANKA KREDİLERİ
7.000.
BANKALAR
27.000.
SATICILAR
12.300.
ALICILAR
16.000.
BORÇ SENETLERİ
12.000.
ALACAK SENETLERİ
15.000.
DİĞER TİCARİ BORÇLAR
3.000.
DİĞER ÇEŞ. ALACAKLAR
11.000.
ÖDENECEK VER. VE FON.
1.100.
MAL
18.700.
ÖDEN. SOS. GÜV. KES.
3.000.
II. DURAN VARLIKLAR
II.
UZUN
VADELİ
YABANCI KAYNAKLAR
ALICILAR
8.000.
BANKA KREDİLERİ
50.000.
ALACAK SENETLERİ
13.000.
SATICILAR
4.000.
İŞTİRAKLER
116.000.
BORÇ SENETLERİ
19.500.
DEMİRBAŞLAR
23.700.
KIDEM TAZ. KARŞIL.
9.000.
III. ÖZKAYNAKLAR
TOPLAM
262.400.
SERMAYE
140.000.
KĂR
1.500.
TOPLAM
262.400.
• GELİR TABLOSU, İşletmenin belli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler,
maliyetler, giderler ve bunların sonucunda elde ettiği dönem net
kârını veya zararını gösteren tablodur.
• GELİR: İşletmenin faaliyetleri sonucunda işletme varlıklarında artış
meydana getiren unsur.
• Ticari faaliyetler işletme gelirini oluşturur. Örneğin; varlık ve hizmet
satışı. Kiraya verilen gayrimenkul, faiz, komisyon vb. girdiler işletmenin
gelirini oluşturur.
• GİDER: İşletme faaliyetlerinin yürütülmesi için yapılan varlık ve
hizmet tüketiminin parasal ifadesidir. Yapılan giderler sonucunda
işletme varlıklarında azalış olur.
• Bir dönemde edinilen gelirler, giderlerden fazla ise kâr edilmiş elde
edilmiş demektir. Tersi durumda ise zarar sonucu ortaya çıkar.
GELİRLER >> GİDERLER —> KAR
GİDERLER >> GELİRLER —> ZARAR
• Kâr, işletme ortaklarının varlıklar üzerindeki haklarının artışı sonucunu
yaratır.
Yani kâr elde edildiğinde işletmenin öz sermayesi artar, tersi durumda
ise (zarar) öz sermayesi azalır.
• Gelir Tablosu Hesap Gruplarının İncelenmesi
• (A)Brüt satışlar
•
-Yurtiçi Satışlar
•
-Yurtdışı Satışlar
•
-Diğer gelirler
• (B)Satış İndirimleri
•
-Satıştan İadeler (-)
•
-Satış Iskontoları(-)
•
-Diğer İndirimler(-)
• (C)Net satışlar
• (D)Satışların Maliyeti(-)
• (E)Faaliyet Giderleri(-)
• (F)Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar
• (G)Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar (-)
• (H)Finansman Giderleri
• (I)Olağandışı Gelir ve Karlar
• (J)Olağandışı Gider ve zararları(-)
• (K)Dönem Karı Vergi Ve Diğer Yasal Yükümlülükler Karşılığı (-)
• (L)Dönem Net Karı veya Zararı
XXX Ticaret İşletmesinin
31.12.20xx Tarihli Özet Gelir Tablosu
MUHASEBENİN TEMEL DENKLEMİYLE İLGİLİ
ÖRNEKLER
• ÖRNEK 1. Ali Can, 70.000.- lira nakiti (parayı) sermaye olarak koymak
suretiyle (X) işletmesini kurmuş ve faaliyetine başlamıştır.
Bu işlemin muhasebe temel denklemi üzerinde gösterimi;
VARLIKLAR = SERMAYE + BORÇLAR
70.000 = 70.000
+
0
Ali Can’ın işletmeye koyduğu 70.000.- lira nakit bir varlıktır. Dolayısıyla,
varlıklar grubunda gösterilmiştir. Ali Can’ın işletme üzerinde aynı
tutarda (70.000) hakkı doğmuştur. İşletme sahibinin işletme
üzerindeki haklarına "sermaye" ismi verdiğimiz için, denklemin sağ
tarafında (pasif) sermaye grubu içerisinde 70.000.- lira gösterilmiştir.
• ÖRNEK 2. (X) işletmesi, 25.000.- lira değerde mal almış ve bedelini
nakden ödemiştir.
Bu durumda, muhasebe temel denklemi şu şekildedir:
Kasa
+ Mal
= Sermaye + Borçlar
45.000. + 25.000. = 70.000.
+
0
Peşin olarak mal alınması işlemi, varlıkların unsurları içerisinde
bir değişikliğe neden olmuştur. Bu durumda, para mevcudunda bir
azalma olurken, mal mevcudunda aynı tutarda bir artma meydana
gelmiştir.
Ancak, varlıkların toplamında ya da kaynaklarda bir değişme
olmamıştır. Muhasebesel eşitlik korunmuştur.
• ÖRNEK 3. İşletme, 8.000.- lira değerli demirbaş satın almış ve bedelini
naklen ödemiştir.
Bu durumda, muhasebe temel denklemi şu şekildedir:
Kasa + Mal + Demirbaşlar = Sermaye
37.000. + 25.000. + 8.000.
= 70.000.
+ Borçlar
+ 0
Peşin olarak demirbaş satın alınması işleminde, yine varlıklar kendi
içerisinde değişikliğe uğramıştır. Kasa mevcudunda bir azalma
olurken, demirbaşlarda aynı tutarda bir artış meydana gelmiştir.
Varlıklar ya da kaynaklar toplamında bir değişme olmamış ve eşitlik
sağlanmıştır.
• ÖRNEK 4. İşletme, satıcı Veli Gül’den kredili olarak 12.000.- lira
değerinde mal satın almıştır.
Bu durumda, muhasebe temel denklemi şu şekildedir:
Kasa + Mal + Demirbaşlar = Sermaye + Borçlar
37.000. + 37.000. +
8.000.
= 70.000. + 12.000.
Kredili mal alınması durumunda, işletmenin bir yandan mal girişi
nedeniyle varlıkları artarken bir yandan da borçlarda aynı tutarda bir
artışa neden olmaktadır. Değişiklik eşitliğin her iki yanında aynı
tutarda artışa neden olmuştur. Ancak, son durumda iki taraf denge
halindedir.
• ÖRNEK 5. İşletme, satıcı Veli Gül’e olan borcunun 5.000.- liralık kısmını
nakden ödemiştir.
Bu işlemden sonra temel denklem aşağıdaki gibi olmuştur:
Kasa + Mal + Demirbaşlar = Sermaye + Borçlar
32.000 + 37.000 + 8.000
= 70.000 + 7.000
Borcun bir kısmının ödenmesi halinde, kasada ve aynı zamanda
borçlarda bir azalma olmuştur. Eşitliğin iki tarafı da aynı tutarda bir
azalma meydana gelmiş, ancak eşitlik bozulmamıştır.
X İşletmesi’nin 31.12.20.. Tarihli Bilançosu
AKTİF
PASİF
Kasa
32.000.
Sermaye
70.000.
Mal
37.000.
Borçlar
7.000.
Demirbaşlar
8.000.
77.000.
77.000.
MUHASEBEDE KULLANILAN BELGELER
• VERGİ USUL KANUNU (VUK)’ NA GÖRE:
1. Fatura: “Satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin
borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan
tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır”.
2. Sevk irsaliyesi: Malın alıcıya teslim edilmek üzere satıcı tarafından
taşındığı ve taşıttırıldığı hallerde satıcının, teslim edilen malın alıcı
tarafından taşınması ve taşıttırılması halinde alıcının, taşınan veya
taşıttırılan mallar için düzenlenen ve taşıtta bulundurulması gerekli olan
bir ticari belgedir.
3. Gider Pusulası: Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde
tespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek
erbabının ve çiftçilerin vergiden muaf esnafa yaptırdıkları işler veya
onlardan satın aldıkları emtia için tanzim edip iş yapana veya emtiayı
satana imza ettirdikleri bir belgedir.
4. Müstahsil Makbuzu: Birinci ve ikinci sınıf tüccarlarla, defter tutmak
zorunda olan çiftçiler, gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden
satın aldıkları malların karşılığında iki nüsha olarak düzenleyip, birini
imzalayıp satıcıya vermeye ve kendilerinde kalan nüshayı satıcıya
imzalatarak saklamaya mecbur oldukları belgelerdir.
5. Serbest Meslek Makbuzu: Serbest meslek sahiplerinin mesleki
faaliyetleri ile ilgili tahsilatları için iki nüsha olarak düzenledikleri, bir
nüshasını müşteriye vermek zorunda oldukları belgedir.
• TÜRK TİCARET KANUNU’NA (TTK) GÖRE:
•
•
•
•
Kambiyo Senetleri:
a. Poliçe: Ticari hayattaki üçlü borç alacak ilişkisinde düzenlenen bir ödeme emridir.
b. Bono: Borçlu tarafından düzenlenip alacaklıya verilen bir ödeme yükümlülüğünü gösteren kıymetli evraktır.
c. Çek: Bir bankaya hitaben yazılmış ve ilgili mevzuata göre düzenlenmiş bir ödeme emridir.
• Emtia Senetleri:
• a. Makbuz Senedi (Resepise): Umumi mağazalara tevdi edilen emtia ve zahire mukabilinde verilen o malın mülkiyetini gösteren belgedir.
• b. Varant (Rehin Senedi): Umumi mağaza tarafından resepiseye bağlı olarak mal sahibine verilen belgedir.
•
•
•
•
Nakliyat Belgeleri:
i. Deniz Nakliyat Belgeleri:
a. Ordino: Deniz yolu ile gönderilecek malların, gemiye yüklenmesi veya boşaltılması için düzenlenen belgelere denir.
b. Konşimento: Acentenin, kaptan tarafından malın gemiye yüklendiğini bildiren ordinonun üçüncü nüshasına dayanarak düzenlediği
belgedir.
• c. Manifesto: Gemide bulunan yük ve yolcuları göstermek üzere düzenlenen belgelerdir.
• ii. Kara Nakliyat Belgeleri:
• a. Taşıma Senedi: Taşımaların kara yolu ile yapıldığı durumlarda mal gönderen ile nakliyeci kişi ve/veya kurum arasında düzenlenen
belgelere denir
• b. Yük Senedi: Demiryolu ile taşınan yükler için düzenlenen belgelere denir.
• iii. Hava Yolları Taşıt Belgeleri: Hava yoluyla yük taşımacılığında “kargo makbuzu” denilen belgeler kulanılır.
MUHASEBE FİŞLERİ
• Muhasebede yevmiye defterine kayıt yapmadan önce işlemlerin
muhasebeleştirildiği formlardır.
• Muhasebe fişleri üç türlüdür:
a) Kasa Tahsil Fişi: Nakit girişi ile ilgili işlemlerin kaydedildiği fişlerdir.
b) Kasa Tediye Fişi: Nakit çıkışı ile ilgili işlemlerin kaydedildiği fişlerdir.
c) Mahsup Fişleri: Kasa ile ilgili olmayan işlemlerin kaydedildiği fişlerdir.
1. SINIF TACİRLERİN TUTMASI ZORUNLU OLAN
DEFTERLER
Bilanço esasına göre defter tutacak olan mükellefler, V.U.K. 182.
maddesinde belirtilen aşağıdaki defterleri tutmak zorunda iken;
- Yevmiye Defteri,
- Büyük Defter (Defter-i Kebir),
- Envanter Defteri,
aşağıdaki defterleri tutmak zorunda değildirler;
- Günlük Kasa Defteri,
- Kambiyo Senetleri Defteri.
1. YEVMİYE DEFTERİ
• Kayda geçirilmesi gereken işlemlerin tarih sırasıyla ve madde halinde
düzenli olarak yazıldığı defterlerdir. Hesaplardaki artış ve azalışlar
doğrudan doğruya büyük deftere alınmaz. Önce işlemler tarih sırasına
göre yevmiye defterine kaydedilir ve yevmiye defterindeki bu bilgiler
büyük deftere aktarılır.
Sayfa no’su
Büyük
defter
bağlantı
Numarası
İşlemlerin
Kayıt
Sırasının
Numarası
(madde
No su)
------------------
işlemin kayda alındığı tarih
-----------------------Borçlu hesap
tutarı
Borçlu hesap adı
Alacaklı hesap adı
( işleme ait açıklamalar )
------------------bir sonraki işlemin kayda alındığı tarih ---------------
Alacaklı hesap
tutarı
2. BÜYÜK DEFTER (DEFTER-İ KEBİR)
• Yevmiye defterine geçirilmiş olan işlemleri buradan alarak usulüne göre hesaplara dağıtan ve
düzenlenmiş olarak bu hesaplarda toplayan defterdir.
• İster geleneksel usulde, isterse bilgisayarlı uygulamalarda olsun bir defteri kebirde en az;
• Tarih,
• Yevmiye defteri madde numarası,
• Tutar (borç ve alacak) bulunmalıdır.
…………………….
HESABI
HESAP KAVRAMI
• Mali işlemlerle beraber Bilanço ve Gelir Tablosu kalemlerinde değişiklikler meydana
gelir. Bu değişikliklerin izlenmesi için hesap adı verilen çizelge kullanılır. Hesaplar
birbirine benzer olayları aynı başlık altında toplar.
Örneğin; nakit para işlemlerini takip etmek için KASA HESABI kullanılır,
bankadan alınan krediler için BANKA KREDİ HESABI kullanılır.
Muhasebe öğretiminde ya da uygulamada hesaplar arasındaki ilişkilerin
belirtildiği şemalarda zamandan ve yerden tasarruf etmek amacıyla bazı ayrıntılardan
kaçınılır ve hesaplar büyük (T) harfi ile gösterilir. Bunlara (T) hesaplar ya da iskelet
hesapları" adı verilir.
B
........... Hesabı
A
• *** Hesap dediğimiz çizelgeler iki taraflıdır. Bu çizelgelerin sol tarafına
BORÇ, sağ tarafına ALACAK denir. Varlık hesaplarında dönem içinde
artışlar oldukça hesabın borcuna, azalış oldukça hesabın alacağına
kayıt yapılır. Kaynak hesaplarında ise artış oldukça alacağına, azalış
oldukça borcuna kayıt yapılır.
• *** Dönem sonunda bütün hesapların alacak ve borç toplamları alınır.
Borç ve alacak toplamları arasındaki fark bilançoda yer alır ve bütün
hesapların bakiyeleri bilançoyu oluşturur.
HESAPLARA İLİŞKİN MUHASEBESEL TERİMLER
• Hesap Açma: Bir işletmenin kuruluşunda veya yeniden düzenlenmesinde ya da
yeni bir muhasebe sistemi kurulmasında, varlık veya kaynak ya da sonuç veya
maliyet hesaplarından birisinin borç ya da alacağına ilk defa bir işlemin
yazılmasına “hesap açma” denir. İşlemin ilk defa borcuna yazılması o hesabın
borçlandırılması, alacağına yazılmasına ise alacaklandırılması anlamına gelir.
• Hesabın Kalan Vermesi: Bir hesabın borç ve alacak taraflarının arasındaki farkı
anlatır. Eğer hesabın borç tarafı toplamı alacak tarafının toplamından fazla ise
hesap “borç kalanı” veriyor, az ise “alacak kalanı” veriyor demektir.
Borç kalanı veren hesaplar bilançonun aktifini, alacak kalanı verenler ise pasifini
oluştururlar. Bu noktadan hareketle diyebiliriz ki; borç kalanı veren hesaplara “aktif
karakterli” hesaplar, alacak kalanı veren hesaplara da “pasif karakterli” hesaplardır.
• Hesap Kapanması: Bir faaliyet dönemi sonunda bir hesabın borç ve alacak
kalanlarının toplamının birbirine eşit olması o hesabın kapandığı anlamına gelir.
Kapanan hesaplar hesap dönemi sonunda altları çift çizgiyle çizilerek kapatılır. Çift
çizgi ile kapatılmayan hesaplar açık demektir.
HESAPLARIN SINIFLANDIRILMASI
İşletmede kullanılan hesapları, değişik amaçlara göre değişik şekillerde sınıflandırmak mümkündür.
Örneğin; muhasebenin temel mali tabloları olan bilanço ve gelir tablosuna göre bir sınıflandırma yapılabilir.
Bu sınıflandırmaya göre:
Dönen Varlık
Hesapları
Bilanço
Hesapları
Kaynak
Hesapları
Yabancı
Kaynak
Hesapları
Özkaynak
Hesapları
HESAPLAR
Gelir
Tablosu
(Sonuç)
Hesapları
Gelir
Hesapları
Gider
Gider
Hesapları
Hesapları
Mali tablolarda hesaplar; “bilanço hesapları” ve “gelir tablosu hesapları” şeklinde
gruplandırıldığına göre, hesapların işleyişindeki kuralları, bulundukları mali
tablolar açısından özetlemek mümkündür.
• Bilanço hesapları, varlık ve kaynak hesaplarından oluşmaktadır. Temel bilanço
denkleminin sol tarafında varlıklar, sağ tarafında da kaynaklar bulunmaktadır.
Buna göre:
a. VARLIK HESAPLARINDA:
- Varlık hesaplarına ilk kayıt hesabın borcuna yazılır,
- Varlık hesaplarında artış oldukça hesabın borcuna kayıt yapılır,
- Varlık hesaplarında azalış oldukça hesabın alacağına kayıt yapılır,
- Varlık hesapları dönem sonunda ya borç kalanı verir veya hiç kalan vermezler.
b. KAYNAK HESAPLARINDA:
- Kaynak hesaplarına ilk kayıt hesabın alacağına yazılır,
- Kaynak hesaplarında artış oldukça hesabın alacağına kayıt yapılır,
- Kaynak hesaplarında azalış oldukça hesap borcuna kayıt yapılır,
- Kaynak hesapları dönem sonunda ya alacak kalanı verir veya hiç kalan vermezler.
• Gelir tablosunu oluşturan hesaplar bakımından, hesapları gelir hesapları ve gider
hesapları olmak üzere ikiye ayırabiliriz. Buna göre:
a. GELİR HESAPLARINDA:
- Gelir hesaplarına ilk kayıt hesabın alacağına yazılır,
- Gelir hesaplarında artış oldukça hesabın alacağına kayıt yapılır,
- Gelir hesaplarında azalış oldukça hesabın borcuna kayıt yapılır,
- Gelir hesapları dönem sonunda ya alacak kalanı verir veya hiç kalan vermezler.
- Gelir hesaplarının toplam tutarının gider hesaplarının toplam tutarından fazla olması, öz
sermayedeki artışı ifade eder.
b. GİDER HESAPLARINDA:
- Gider hesaplarına ilk kayıt hesabın borcuna yazılır,
- Gider hesaplarında artış oldukça hesabın borcuna kayıt yapılır,
- Gider hesaplarında azalış oldukça hesabın alacağına kayıt yapılır,
- Gider hesapları dönem sonunda ya borç kalanı verir veya hiç kalan vermezler.
- Gider hesaplarının toplam tutarının gelir hesaplarının toplam tartından fazla olması ise öz
sermayedeki azalışı ifade eder.
Borç
Aktif Hesap
Artış (+)
Borç
Alacak
Azalış (-)
Gider Hesabı
Alacak
Borç
Pasif Hesap
Azalış (-)
Borç
Alacak
Artış (+)
Gelir Hesabı
Alacak
Gerçekleşen
Elde Edilen
Giderler
Gelirler
NOT:
• Herhangi bir ticari işlemin muhasebe kaydına girmeden önce şu üç
soruya cevap aranmalıdır:
1) Bu ticari işlemden hangi hesaplar etkilenmiştir?
2) Etkilenen bu hesaplar, hesap planı içinde hangi grupta yer
almaktadır?
3) Bu ticari işlemlerden etkilenen hesap artanları artmış mıdır? Yoksa
azalmış mıdır?
1. Sorunun Cevabı: Ticari işlemler, muhasebede çift taraflı kayıt
sitemine göre muhasebeleştirilmektedir. Buna göre her ticari işlem, en
az iki veya daha fazla hesabı etkiler. Etkilenen bu hesaplar, hesap planı
içinden seçilecektir.
2. Sorunun Cevabı: Muhasebede kullanılan hesaplar, hesap planı içinde
dokuz ana grupta yer almaktadır. Ticari işlemden etkilenen hesapların,
hesap planı içinde grubu belirlenecektir.
3. Sorunun Cevabı: Muhasebe denklemine göre verilecektir.
MUHASEBE DENKLEMİ
Borç
Aktif Hesap
Artış (+)
Borç
Alacak
Azalış (-)
Gider Hesabı
Alacak
Borç
Pasif Hesap
Azalış (-)
Borç
Alacak
Artış (+)
Gelir Hesabı
Alacak
Gerçekleşen
Elde Edilen
Giderler
Gelirler
HESAP PLANI
• Hesap planı; işletmelerde kullanılan bütün hesapları amaca uygun bir şekilde
sistemli olarak detaylı bir şekilde bölümleyen ve daima aynı olayların aynı
hesaplara kaydını sağlayan özel bir yönergedir. Tek Düzen Muhasebe Sistemi
01.01.1994 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir ve aşağıdaki konularda
düzenleme yapılmıştır.
-Muhasebe Temel Kavramları
-Muhasebe Politikalarının açıklanması
-Mali Tablolar İlkeleri
-Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması
-Tekdüzen Hesap Çerçevesi, Hesap Planı ve İşleyişi
TEK DÜZEN HESAP PLANI
• İşletmeler, muhasebe sistemlerini tekdüzen hesap çerçevesi ve hesap planı
doğrultusunda kurmak zorundadırlar. Hesapların çalışması, hesap planı
açıklamalarında belirtildiği gibi gerçekleşecektir.
• Tekdüzen hesap planında yer alan hesap sınıfları (ana hesap grupları) şöyledir:
1. DÖNEN VARLIKLAR
VARLIK HESAPLARI
2. DURAN VARLIKLAR
3. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
4. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
KAYNAK HESAPLARI
5. ÖZKAYNAKLAR
6. GELİR TABLOSU HESAPLARI
7. MALİYET HESAPLARI
8. SERBEST HESAPLAR
9. NAZIM HESAPLAR
BİLANÇO HESAPLARI
• İlk 5 hesap sınıfı bilançoya aittir (1 ve 2 aktif tarafta, 3. 4. ve 5. pasif tarafta yer
alır). 6. hesap sınıfı gelir tablosunun oluşturulmasında kullanılır. 7. hesap sınıfında
yer alan hesaplar maliyet hesaplarıdır ve dönem sonunda gelir tablosu
hesaplarına aktarılır. Dolayısıyla gelir tablosunun oluşturulmasında dolaylı olarak
yer alır.
• Tek düzen hesap planında kullanılan ondalık sisteme göre üç rakamdan oluşan
hesap kodunun ilk rakamı hesap sınıfını gösterirken, ilk iki rakamı birlikte hesap
grubunu göstermektedir.
örneğin;
153 TİCARİ MALLAR HESABI
1 – hesap sınıfı
15 – hesap grubu
153 – hesap adı
Dönen Varlıklar
Stoklar
Ticari Mallar Hesabı