Uploaded by dilarasarak62

onkoloji etik

advertisement
ONKOLOJİDE
ETİK KONULAR
Prof. Dr. Nermin Ersoy
Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi
Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı Başkanı
S
A
V
A
Ş
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli
Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve
Etik AD
Onkolojide karşılaşılan
etik ikilemler
Hastayla nasıl bir ilişki kurmalıyım?
 Hastaya tanısını söylemeli miyim?
 Tedavinin başarısından söz etmeli miyim?
 Nafile olduğuna inandığım tedaviyi
sürdürmeli miyim?
 Yapay beslenmeyi sürdürmeliyim?

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
Onkolojide karşılaşılan etik ikilemler
Yaşamı destekleyen tedavilere hiç
başlanmamalı mı? ya da
 Ne zaman sonlandır malı?
 Hastanın ölümünü hızlandıracak olsa
bile acısını dindirecek ağrı kesici verilmeli
mi?

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp
Tarihi ve Etik AD
Onkolojide Hasta-Hekim ilişkisi:
Güvene dayalı ilişki
Karşılıklı güven ve saygı ilişkisi; dürüst,
doğru, açık, samimi ve birbirlerinin
haklarına saygılı bir iletişim kurmayı,
 Maternalistik -anne gibi- tutum ve
davranışlardan kaçınmayı,
 Tedavi ilişkisi boyunca hastanın onuruna
ve özerkliğine saygıyı korumayı
gerektirmektedir.

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik
AD
Güven ilişkisinin korunması
Karar verme sürecine hastanın/ vekilin
katılımı sağlanmalı,
 Hastanın / vekilinin dilekleri gözetilmeli –
makul dilekler Olası etik sorunları önlemek için her bir
kararın etik boyutu göz önünde
tutmalı,

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve
Etik AD
Onkolojide etik konular
Aydınlatılmış onam,
 Gerçeğin söylenmesi,
 Tedavinin kabul / ret edilmesi,
 Yaşamın kalitesi,
 Kıt kaynakların paylaştırılması,
 Yapay beslenmenin kesilmesi

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
Onkolojide etik konular
Yaşamı destek tedavilerinin kesilmesi /
başlanmaması
 Nafile tedavi -tıbbi yararsızlık
 Çift etki “ağrı, acının dindirilmesi”
 Yardımlı intihar “ölmeye yardım”
 Yaşayan dilek

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi
ve Etik AD
Temel Tıp Etİği İlkeleri
Etik yükümlülüğün nerede başladığı,
nerede bittiği konusunda bilgi verir ve
hasta merkezli
klinik–etik kararlara dayanak oluşturur.
 1. Özerklik İlkesi
 2. Kötü davranmama İlkesi
 3. Yararlılık İlkesi
 4. Adalet İlkesi

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve
Etik AD
ÖZERKLİĞE SAYGI İLKESİ
Bireyin kendi inançlarına, değerlerine ve
yaşam planlarına göre karar verme hakkı
ve yeteneği olduğudur.
Hasta birey-özerk birey kabul edilmeli,
 Kendi hakkında karar verme hakkını
kullanmalı,
 Aldatılmamalı, yalan söylenmemeli,,
 Bilgi yönlendirilmemeli,

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp
Tarihi ve Etik AD
ÖZERKLİĞE SAYGI İLKESİ
Karar vermeye teşvik edilmeli,
 Karar verici belirlenmeli,
 Hastanın adına karar vermekten 
paternalistik -maternalistik tutum ve
davranışlardan- kaçınılmalıdır
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
Her hastanın kendi hakkında karar verme
hakkı vardır
Tedaviyi kabul
etme hakkı

aydınlatılmış, özerk
seçim olmalıdır,
 makul olmalıdır,
 katılımcı olmalıdır,
 her an kararını
değiştirebileceğini
bilmelidir.



Tedaviyi
reddetme hakkı
aydınlatılmış, özerk
seçim olmalıdır,
 sonuçlarından
haberdar olmalıdır,
 bir başka kişinin
yaşamını tehdit
etmemelidir.
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
AYDINLATILMIŞ ONAM
Hastanın aydınlatılmış onamını alma ödevi
Hastalığın yapısı, Prognozu,
 Tedavi seçenekleri, etkinliği, riskleri,
 Alternatif tedaviler, etkinliği, riskleri,
 Tedavinin yaşam şekline etkisi,
 Tedavi olmamanın olası sonuçları,
hakkında anlaşılır bilgi vermeyi

gerektirmektedir.
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
GERÇEĞİN SÖYLENMESİ
Hekimin gerçeği söyleme ödevisadakat borcu






Hastanın tercihi sorgulanmalı,
Acı gerçek açıklanmalı,
Gerçeği söylemek ertelenmemeli,
Gerçek gizlenmemeli,
Gerçek saptırılmamalı,
Aldatılmamalı / yalan söylenmemelidir.
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
KÖTÜ DAVRANMAMA İLKESİ
Hastaya zarar vermekten kaçınmayı, kırılgan,
hassas olan kanser hastasının tedaviden zarar
görmesinin engellenmesini gerektirir
Özensiz bir şekilde gerçeğin söylenmesi,
 Dindirilebilecek ağrı, acıyı hastanın ilaç
bağımlığı olacağı endişesiyle esirgenmesi,
 Yaşamsal desteği engelleyecek sorunların
giderilmemesi,

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
KÖTÜ DAVRANMAMA İLKESİ
Aşırı ya da gereğinden az tedavi
yapılması,
 Külfetli tedaviyi sürdürerek daha fazla
acı, sıkıntı çekmesine izin verilmesi,


Aydınlatılmış onam elde etmeden
tedaviye başlanması kötü davranmama
ödevinin ihlalidir.
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
YARARLILIK İLKESİ
Zarar verilmemeli, zarar engellenmeli,
olası zararlar önlenmeli, iyi / yararlı olan
yapılmalı, iyilik yükseltilmelidir.
Hasta ve ailesiyle duyarlı iletişim
kurmayı,
 Ağrı, acıyı dindirmeyi,
 Olası zararları öngörme, önlem almayı
gerektirmektedir.

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik
AD
YARARLILIK İLKESİ
Hasta için anlam ifade eden ve yaşam
kalitesini yükselten tedavi uygulanmalı,
 Tedavinin sağladığı yarar ile zarar
dengelenmeli,
 Hastanın göze almak durumunda
olacağı zarara /riske kendi karar
vermelidir.

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
ADALET İLKESİ
Kanser hastaları eşit hizmet alabilmeli,
kanserli oldukları için diğer hastaların sahip
olduğu olanaklardan yoksun
bırakılmamalı, ayrımcılığa uğramamalıdır.
Tıbbi kaynaklar ortamdaki ihtiyacı olan
hasta bireylere eşit dağıtılmalı,
 Kaynakların gereksiz kullanımının
topluma vereceği zarar göz ardı
edilmemeli

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik
AD
TIBBIN AMAÇLARI







Sağlığı yükseltmek, hastalığı önlemek,
Semptomları, ağrı ve acıyı ortadan kaldırmak,
Hastalığı tedavi etmek,
Zamansız ölümü engellemek,
Kaybedilen fonksiyonları geri kazandırmak/
mümkün olan en iyi noktada korumak,
Hastaları durumları ve prognozu konusunda
eğitmek, danışmanlık etmek,
Tedavi / bakım sırasında hastaya zarar
vermekten sakınmak.
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
TIBBİ KAYNAKLARIN DAĞITIMI
Hekimin adil paylaştırma ödevi
Tıbbi endikasyon gerçekçi olmalı,
 Tıbbın amaçları belirlenmeli,
 Marjinal yarar maliyeti aşmalı,
 Hastanın /vekilin ya da hekimin
talepleri haklı çıkartılabilmeli,
 Diğerlerinin sağlık hizmetlerinden
yararlanma hakkı çiğnenmemiş
olmamalıdır.

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
NAFİLE TEDAVİ
Tıbbın amaçlarından her hangi birinin
başarılmasına imkan vermeyen,
tıbbi yararın bulunmadığı gereksiz tedavi.
Tedavi; tıbbın amacına hizmet etmeli,
 Tedavinin etkisi konusunda objektif
olunmalı,
 Tıbbi yarar dürüstçe belirlenmeli,

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
NAFİLE TEDAVİ –TIBBİ YARARSIZLIK
Hastanın elde edileceği yarar ile zarar
tartılmalı –oranlanmalı-,
 Hastanın / vekilin tercihi sorgulanmalıdır.
 Hastanın / vekilin talebi nafile tedavi ise
hekim, teklifi geri çevirebilir,
 Hatta nedenini açılayarak teklifi
reddetmelidir.

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik
AD
YAŞAMI DESTEK TEDAVİ KARARLARI
Ölüm anının önüne geçmek için sağlanan
her türlü tıbbi müdahale kararı
Amaç; zamansız ölümü engellemek mi? ,
yaşamı uzatmak mı?
 YDT sürdürme/ kesme kararını kim almalı?
 YDT’den elde edilecek yarar ile zararın
dengelenmesi; “hasta ve diğer hastalar, kurum

ve ülke açısından”

YDT başlayıp kesmek, başlamamış olmaktan
ahlaksal olarak daha doğru değildir!
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
YAPAY BESLENME
Oral beslenmeyi içermeyen beslenme
Yapay beslenmenin amacı;
 1) Organik yaşamı sürdürmek mi?
 2) Ciddi ağrı, acı ve sıkıntıyı ortadan
kaldırmak mı?
 3) Hastanın / vekilin isteği, ısrarı mı?
 4) Uygulama ilave sıkıntı yüklemekte
mi?
 5) Nafile-etkisiz mi?

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
YAŞAMIN KALİTESİ
Bireyin günlük fiziksel, sosyal ve mental
fonksiyonlarını bağımsız sürdürmesi
Hastanın kendi yaşam kalitesi anlayışını
açıklamaya fırsat verilmeli,
 Hastasının olası yaşam kalitesi tartılmalı,
 Yaşamın kalitesi; en az, en azdan daha az
olduğunda tedavi kararı gözden geçirilmeli,
 Yaşam kalitesini belirlemede ön yargı ve
ayrımcılıktan (yaşlı, sakat, kanserli, vb.)
kaçınmalıdır.

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
ÇİFT ETKİ
Eylemin amaçlanan sonucu - ağrıyı ortadan
kaldırmak- ile önceden tahmin edilebilen -ölümü
hızlandırmak- sonucun ortaya çıkması durumudur
Kötü bir sonuç (ölüm) olabileceği bilinmesine
karşın ağrı, acıyı dindirmek gibi iyi etki elde
etmek niyetiyle yapılan eyleme etik açıdan izin
verilmekte ve ötenazi olarak
değerlendirilmemektedir.
 Kullanılan doz klinik kullanım açısından makul
doz olması arzu edilen bir durumdur.

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
YARDIMLI İNTİHAR



Tıbbi müdahalelerin hastaya verdiği zarar,
yarardan çok fazla olduğunda;
Kontrol edilemeyen ve dayanılmaz ağrı ve
acılar içinde olan hastanın ısrarı üzerine
kolay ve acısız ölümünü sağlayacak araçlar
ya da bilginin (intihar yöntemleri, ilaç isimleri)
hekim tarafından verilmesidir.
Yİ hastanın ölümüne neden olacak eylemi
yapmak değildir ve bir çok ülkede hekim
yardımlı intihar yasallaşmıştır.
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
YAŞAYAN DİLEK

Hastanın tedavinin her hangi bir
safhasında yeterliliğini kaybettikten
sonra kendisine nelerin yapılmasını
istediğini / istemediğini bildirdiği yazılı,
tanıklı belgedir.
Örneğin;
 Tedaviyi sonlandırma kararı,
 Canlandırmama emri,
 Yaşamı destek tedavileri, yapay beslenmeyi
sürdürmeme kararı,
 Bakımı sürdürme kararı.
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
M
Ü
C
A
D
E
L
E
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
Onkolojide Hastanın Hakları
1.Tarafsızca tüm tedavi seçenekler
hakkında bilgi alma hakkına,
2. Cerrahi, radyoterapi, kemoterapi,
solunum tedavisi gibi yaşamsal tedaviyi
reddetme hakkına,
3. Karar vermeden önce başka birisiyle (aile
üyeleri, arkadaşları, hemşireler, sosyal araştırmacılar,
diğer hastalar ve hekimler ile) seçenekleri
tartışma hakkına,
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
Onkolojide Hastanın Hakları





4. Herhangi bir zamanda tedaviden
çekilme
hakkına,
5. Hastalığınız ve tedavisiyle ilgili tüm
gerçekleri bilme hakkına,
6. Kendisiyle ilgili tüm kararlara katılma
hakkına,
7. Kendisinin yerine karar vericiyi seçme
hakkına,
8. Mahremiyetinin korunmasını dileme
hakkına sahiptir.
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
Onkoloji hemşiresinin etik
ödevleri:









1. Bakım verme ödevi,
2. Aydınlatma ödevi,
3. Gerçeği söyleme ödevi,
4. Ağrı-acıyı dindirme ödevi,
5. Adalet ödevi,
6. Uygun palyatif bakım sağlama ödevi
7. Mahremiyet ve hastanın onurunu koruma ödevi
8. Araştırmalara katılma ödevi
9. Güvene dayalı ilişki kurma ve koruma ödevi
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli
Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve
Etik AD
Onkoloji hemşiresinin etik
değerleri







Estetik – hoşluk sağlama
Fedakarlık – başkalarının iyiliğiyle ilgilenme,
Eşitlik – aynı haklara, ayrıcalıklara sahip olma,
Özgürlük – seçim yapma kapasitesi,
İnsan onuru- bireyin tekliğine ve değerine inanma,
Adalet – ahlak ve yasal kurallara itibar etme,
Gerçeklik – gerçeğe sadakat
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli
Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve
Etik AD
Onkolojide hemşirenin etik
İkilemleri







Her bir uygulama için hastayı bilgilendirmeli
miyim?
Yanlış bildiklerini düzeltmeli miyim?
Ailesinin gerçeğin gizlenmesi isteğine uymalı
mıyım?
Haklarını nasıl ve zaman korumalıyım?
Ölüme neden olsa bile ağrı kesici yapmalı
mıyım?
Ölmeye yardım isteğini yerine getirmeli miyim?
Meslektaşlarımın hatalarını söylemeli miyim?
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik
AD
Onkoloji çalışanlarına destek
Sağlık kurumu onkoloji çalışanları için
hizmetin alımını ve sunumunu
kolaylaştıran bir sistem kurmalı,
 Ortamda hastaları ve çalışanları
rahatlatacak müzik sistemi olmalı,
 SÇ’ın farklı renk ve desenli giysiler
giyilmesine olanak tanınmalı,

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi
ve Etik AD
Onkoloji çalışanlarına destek
 Hastalarla
ilgilenecek gönüllü
programları yapılmalı,
Klinik yada polikliniklere kanserle
mücadelede bize yardımcı olun şeklinde
posterler asılmalı, broşürler basılmalı,
 Hastalara tedavi-bakımlarına katılımı
sağlayacak el kitapları dağıtılmalı,

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
Onkoloji çalışanlarına destek
SÇ’na düzenli aralıklarla ortam dışında
çay - kahve molaları düzenlenmeli,
 Kanserde ekip çalışması anlayışını
pekiştirmek için belirli aralıklarla parti,
piknik, yemek gibi eğlenceler yapılmalı,
 Kanser çalışanlarının psikolojik destek
almalarına fırsat verilmelidir.

Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik AD
Teşekkür Ederim
 Hayat
kısa, kuşlar uçuyor.

Cemal Süreyya
Prof. Dr. Nermin ERSOY, Kocaeli
Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve
Etik AD
Download
Random flashcards
Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

Alternatif Enerji

2 Cards ismailtarhan

ssss sssssssssssssss

2 Cards oauth2_google_dcb459a4-1469-4d06-b5f9-5130af344e6b

Create flashcards