Uploaded by User3337

sağkalım analizi

advertisement
Sağkalım analizi
Amaç
• Tedaviden sonra hastaların beklenen yaşam sürelerinin tahmin
edilmesi, genel sağkalım ve/veya hastalıksız sağkalım eğrilerinin elde
edilmesi
• Deney (tedavi) ve kontrol (plasebo) gruplarında (veya farklı tedavi
gruplarında) beklenen yaşam sürelerinin karşılaştırılmasıyla tedavi
etkinliğinin araştırılması
• Çeşitli konularda risk faktörlerinin belirlenmesi
• Hastalıkların doğal seyrinin incelenmesi
• Yaşam analizi T zaman süresinde n sayıda izlenen hasta biriminden
elde edilen yaşam sürelerinin (izlem süreleri, araştırma periyodu)
dağılımını açıklayarak, yaşam sürelerini etkileyen ve etkilemesi olası
değişkenleri içeren modeller kurarak bu modellere göre parametre
tahminleri yapmayı amaçlamaktadır.
Karşılaşılan problemler
• İleriye yönelik (prospektif) bir çalışmada en sık karşılaşılan
problemlerden biri deneklerin araştırma periyodu süresince
tam olarak izlenememesidir
• Araştırma periyodu süresince hastalara uygulanan tedavi
yöntemlerindeki olası değişiklikler
Olgu(Event)
• Ölüm,hastalık,tekrarlanma,iyileşme gibi araştırıcının ilgilendiği
herhangi bir olay olabilir.
Sansürlü gözlemler(sensored cases)
• Sağkalım çözümlemesinde sağkalım süresi tam bilinmeyen vakalar
sansürlü olarak adlandırlır.Genelde üç farklı nedende oluşan sansürlü
gözlemler vardır
1. Administrative censoring..çalışmanın biti noktasına kadar olgu
gözlenmemesi.
2. Lost to follow up..çalışma bitmeden denekle ilgili bilgi alınamaması
3. withrawing..Başka bir olgu(başka nedenden ölüm,ilaç reaksiyon gibi)
Nedeni ile çekilebiir
İzlemenin Kesilmesindeki Nedenler
• Araştırma sonlandırıldığı zaman, izlenen tüm olguların mutlaka belli bir özel
konuma (ölüm gibi) erişmiş olmaları beklenmez. Bunun yanı sıra araştırma
süreci içinde;
- İzlenen olgulardan bazılarının izlemeden çıkmaları (kaybolmak)
- Ana konu dışındaki nedenlerle ölmeleri (bir kanser araştırmasında, kişinin
trafik kazasında ölmesi),
- Araştırmacı tarafından izlemeden çıkarılmaları (ikincil bir hastalığin ortaya
çıkarak izlenen özellikleri maskeleyebilmesi) da söz konusu olabilir.
- Tüm bu tür olgulara "tamamlanmamış" (Censored observations) denecektir
ve bunlar araştırmaya alınacaklar ise araştırmanın konusu doğrultusunda
özellik taşıdıkları süre değerlendirilecektir.
Tanımlar
• Genel Sağkalım (Overall survival) Randomizasyondan ölüme kadar geçen
süre
• Progresyonsuz veya hastalıksız sağkalım
(Disease free survival (DFS), PFS)Randomizasyondan progresyon/nüks veya
ölüme kadar geçen süre
• Progresyonsuz veya hastalıksız geçen süre (Disease free interval, DF)
Randomizasyondan progresyon veya nükse
kadar geçen süre
• Tedavi sonucunu gösteren olayın gerçekleşmesine kadar geçen süre
(time to event)
Tanımlar
SÜRE:
• Yıl,Ay,hafta,gün...olabildiği gibi olgunun ortaya çıktığı andaki yaş da
olabilir.
• Bu süre sağkalım süresi yada başarısızlık süre olarak da adlandırılır.
Örnek..
• Süre için başlangıç noktası
• -Tanı tarihi,
• -Tedaviye başlama tarihi,
• -Cerrahi müdahale tarihi olabilir.
İzlem süresi ve sağkalım süresi
• Verilerin hepsi tamamlanmış veri olduğu zaman medyan süresi ile
medyan sağkalım süresi aynı olur.Ancak sağkalım analızlerinde
genellikle durdurulmuş(sansürlü) veriler vardır ve izlem süresi
araştırıcılar tarafından belirlenir.
• Böyle durumlarda medyan izlem(takıp)süresi ile medyan sağkalım
süresi aynı değeri almaz
• Medyan izlem süresi,hastaların en kısa izlenme süresinden başlanmak
üzere en uzun izlenme süresine kadar sıralanması sonucunda izlenme
sürelerinin tam ortasındaki değerdir.
• Kaplan-meier sağkalım eğrisinin y ekseninde birikimli sağkalım
olasılıklar yer alır. Pratık olarak bu eğrilerin y eksenindeki 0.5
değerinden başlanmak üzerine sağkalım eğrisine kadar yatay çizgi
çekildiğinde ve eğri ile çakıştığı noktadan x eksenine dikey
inildiğindeki değer medyan sağkalım süresini verir.
• Böylece çalışılan grupta %50’sının yaşadığı süre medyan sağkalım
süresi olarak belirlenmiş olur
• Medyan sağkalım süresi çalışılan grupta durdurulmuş veri oranının
%50’den fazla olması durumunda hesaplanamaz.
Sağkalım Analizi sonuçlarının Sunumu
• Medyan İzleme süresi (Min. – Maks.)
• Olay (event) / Denek sayısı
• Ortalama sağkalım süresi (Mean survival time) Ortalama ± standart hata (%95
CI : ……)
• Medyan sağkalım süresi (Median survival time) Medyan ± standart hata (%95
CI : ……)
• 1.yılda kümülatif sağkalım hızı (1.yılda) R ± SE (%95 CI : …..)
• 5.yılda kümülatif sağkalım hızı (5.yılda) R ± SE (%95 CI : …..)
Sağkalım Analizi Yöntemleri
• Bazı çalışmalarda her olguyu kendi izleme süresi ile belirtmek ve
değerlendirmeleri bu izleme süreleri açısından yapmak gerekir.
• Buna karşılık özellikle olgu sayısının çok yüksek olduğu konumlarda
araştırmacının kendi öngöreceği süre aralıkları için değerlendirmeler
yapılması söz konusudur.
• Bu iki ayrı değerlendirme tipi, sağkalım çözümlemelerinin iki ayrı ana
yöntemini de belirtmektedir; ilki sınır-çarpım (product-limit)
kestirimini amaçlayan "Kaplan-Meier" yöntemi, diğeri ise "Yaşam
Tablosu" (life table,actuarial) yöntemidir.
Kaplan-meier yöntemi
• Deneklerin çalşmaya katılma tarihlerinin kesinlikle bilinmesini,
• Olgunun ortaya çıktığı zamanın kesinlikle bilinmesini,
• Kayıpların(sansürün)ortaya çıktığı zamanın kesinlikle bilinmesini,
• Olgunun ve kayıpların aynı anda ortaya çıkmamasını gerektirir.
• Kaplan-meier yöntemini diğer parametik yöntemden ayıran önemli
özelliği,sağkalım olasılıklarının hesaplanmasında sansürlü denekeri
işleme katmamasıdır.
Yaşam Tablosu yöntemi(Actuarial life table
yöntemi)
• Cutler-Edlerer metodu olaraka da bilinir.
• Uygulama koşulları;
-Birey sayısının 100’den fazla olması
-izlem süresi boyunca hastalara sağlanan koşullarının değişmemesi
-Hastaların izlem sürelerinin ve son durumlarının bilinmesi
-verilerin sağ taraftan durudurulmuş olması
Sağkalım süreleri,sayısı ve aralığı amaca göre belirlenmiş en az 6 eşit
periyoda bölünür ver her periyoda düşen birey sayıları kaydedilir(0-3 ay,4-6
ay,7-9 ay,10-12 ay,13-15 ay ve 16-a8 ay)
Her bir periyot için yaşam,ölüm,birkimli yaşam fonksiyonları hesplayarak
yorumlanır.
Kullanılacak istatiksel yöntemin seçimi
Sağkalım eğrilerinin karşılaştırılması(toplam
eğri karşılaştırmaları)
• Sağkalım oranları açısından
-Farklı tedavi grupları
-prognoza etki eden diğer faktörler(cinsiyet,tümör evreleri vs gibi)
karşılaştırılabilir.
Bu amaçla en yaygın kullanılan testler:
-Mantel-Haenzel (logRank)
-Mantel-Haenszel ki kare testi
-Gehan(Genelleştirilmiş Wilcoxon)testi
-Tarone ve Ware
-Prentice
Mantel-Haenszel(logrank)
• Her bir zaman aralığı için gruplardaki gözlenen ve beklenen ölüm
sayıları ki-kare testi kullanılarak karşılaştırılır.
• İkiden fazla grup karşılaştırılması da yapılabilir. İki sağkalım eğrisinin
birbirinden anlamlı farklılık gösterdiği belirlenebilir ancak ne kadarlık
bir izlem süresi sonunda biribirinden ayrıldığı belirlenemez.
Mantel-haenszel ki-kare testi
• Tabakalandırılmış (sağkalım sürelere bakımında farklılık gösterdiği
önceden bilinen etkendir i.e tedavi gruplarını karşılatırmak istediğimiz
zaman cinsiyetler arasında arasında fark olduğunu bilinıyorsa
tabakalamayı cinsiyetlere göre yapar her bir cinsitette ayrı ayrı tedavi
gruplar arasında farklılık var mi diye araştırılır ) sağkalım analızınde
kullanılır ve logrank testin genelleştirilmiş bir şeklidir.
Download
Random flashcards
Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

321işletme

2 Cards oldcity

TRYF

6 Cards oauth2_google_3b3e6916-5080-45f2-ae61-79434233ea03

MD

2 Cards oauth2_google_ab2d7316-fd35-4eb7-aa09-752bd5f646b3

saSDDsa

2 Cards oauth2_google_87313bec-17e2-447b-ae5a-3abc807c925e

Create flashcards