makro iktisat para-banka kredi

advertisement
ECONOMICUS
MAKRO İKTİSAT
VE
PARA-BANKA KREDİ
Konu Anlatımlı
Müfettişlik
Örnekler
Uzmanlık
KPSS ve kurum
sınavları için
özgün soru ve konu
anlatımından oluşan
Yorumlar
Uyarılar
Pratik Bilgiler
TEK KİTAP
Denetmenlik
Banka Sınavları
Kontrolörlük
Özgün Sorular ve Açıklamaları
Kaymakamlık
Çıkmış Sorular ve Açıklamaları
Hakimlik
DİLEK ERDOĞAN KURUMLU
Dilek ERDOĞAN KURUMLU
KPSS MAKRO İKTİSAT ve PARA-BANKA-KREDİ
ISBN 978-605-364-921-2
Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarına aittir.
© Pegem Akademi
Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları
Pegem Akademi Yay. Eğt. Dan. Hizm. Tic. Ltd. Şti.ne aittir.
Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri,
kapak tasarımı; mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik, kayıt
ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, dağıtılamaz.
Bu kitap T.C. Kültür Bakanlığı bandrolü ile satılmaktadır.
Okuyucularımızın bandrolü olmayan kitaplar hakkında
yayınevimize bilgi vermesini ve bandrolsüz yayınları
satın almamasını diliyoruz.
“Bu kitapta yer alan geçmiş yıllarda ÖSYM'nin yapmış olduğu sınavlardaki ÇIKMIŞ
SORULAR'ın her hakkı ÖSYM'ye aittir. Hangi amaçla olursa olsun, tamamının veya bir
kısmının kopya edilmesi, fotoğraflarının çekilmesi, herhangi bir yolla çoğaltılması ya da
kullanılması, yayımlanması ÖSYM'nin yazılı izni olmadan yapılamaz. Pegem Akademi
Yayıncılık telif ücreti ödeyerek bu izni almıştır.”
5. Baskı: Kasım 2014, Ankara
Yayın-Proje Yönetmeni: Ayşegül Eroğlu
Dizgi-Grafik Tasarım: Gülnur Öcalan
Kapak Tasarımı: Gürsel Avcı
Baskı: Ayrıntı Basım Yayın ve Matbaacılık Ltd. Şti.
İvedik Organize Sanayi 28. Cadde 770. Sokak No: 105/A
Yenimahalle/ANKARA
(0312-394 55 90)
Yayıncı Sertifika No: 14749
Matbaa Sertifika No: 13987
İletişim
Karanfil 2 Sokak No: 45 Kızılay / ANKARA
Yayınevi: 0312 430 67 50 - 430 67 51
Yayınevi Belgeç: 0312 435 44 60
Dağıtım: 0312 434 54 24 - 434 54 08
Dağıtım Belgeç: 0312 431 37 38
Hazırlık Kursları: 0312 419 05 60
İnternet: www.pegem.net
E-ileti: [email protected]
SUNU
Değerli adaylar;
Toplumda en değerli beşeri sermayemiz olan sizler, yıllarca girdiğiniz sınavlardan sonra yeni bir
sınavla daha karşı karşıyasınız. Devlet kurumlarına atanmak, özellikle uzman ve müfettiş olabilmek
için önce KPSS barajını geçmeli ve o sınavlara KPSS Alan Bilgisi'nden alacağınız puanlarla başvuru hakkı elde etmelisiniz. Zor bir süreçle karşı karşıyasınız fakat bu sürecin sonunda elde edeceğiniz
mevkileri düşünürseniz bu güçlüklere çok daha rahat katlanabilirsiniz.
Bu çok önemli olan süreçte, Alan Bilgisi'nde biliyoruz ki hepinizin en büyük korkularından biri
"iktisat". Analizleri, formülleri, yorumları... İktisatta her gün yeni birşey keşfeder; engin bir denizde
istediğiniz kadar açılabilirsiniz! Fakat bizim amacımız bu denizde sizi kaybetmek değil güvenli bir
yolla sonuca ulaştırmaktır. Bu amaçla hazırlanan kitabımızda size en pratik ve en kolay test yöntemleriyle iktisadı öğretmek ve her şeyden önemlisi korkulan değil sevilen bir iktisat dersi sunmak hedeflenmiştir. Ayrıca sadece KPSS soruları değil, kurumların müfettişlik ve uzmanlık sınav soruları da
dikkate alınarak KPSS sonrası da kütüphanenizde bulunması gereken bir kitaba dönüştürülmüştür.
KPSS Alan İktisat'ta soru dağılımı;
 Mikro İktisat
 9
 Makro İktisat
 8
 Para - Banka-Kredi
 3
 Uluslararası iktisat
 4
 Büyüme ve Kalkınma
 2
 Türkiye Ekonomisi
 3
 İktisadi Doktrinler Tarihi
 1
2014'de toplam 30 soru gelmiş ve ÖSYM 3 soru hariç diğer soruları yayınlamamıştır. Kitaplarımızda
ilan edilen 3 soru ve sizlerden gelen sorulardan hareketle türetilen KPSS 2014 iktisat benzer sorular
ve çözümleri yer almaktadır.
Yayında emeği geçen herkese sonsuz teşekkür eder, tüm sınavlarınızda başarılar dilerim.
Dilek ERDOĞAN KURUMLU
İÇİNDEKİLER
1. BÖLÜM
Makro İktisada Giriş
KLASİK VE KEYNESYEN YAKLAŞIM ...................................................................3
Makro Ekonominin Performans Göstergeleri .....................................................4
Makro Ekonomik Amaç ve Araçlar .....................................................................5
MAKRO İKTİSATTA TEMEL KAVRAMLAR ............................................................5
Fiyat Endeksleri .................................................................................................5
Nominal ve Reel GSYİH ....................................................................................6
MİLLİ GELİR HESAPLAMALARI ............................................................................7
GSMH ve GSYİH ...............................................................................................7
GSYİH Hesaplama Yöntemleri ..........................................................................7
Potansiyel GSMH...............................................................................................8
Önemli Özdeşlikler ...........................................................................................10
Makro Ekonomik Kuramların Karşılaştırılması .................................................11
TEST-1 KURUM SORULARI ................................................................................12
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ..........................................................16
TEST-2 .................................................................................................................20
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ ...........................................................................................23
2. BÖLÜM
Basit Keynesyen Model ve Milli Geliri Belirleyen Faktörler
TÜKETİM HARCAMALARI VE TÜKETİM FONKSİYONU ...................................29
Tüketim Fonksiyonu .........................................................................................29
Tüketim ve Gelir Arasındaki İlişki .....................................................................30
Tüketim Teorileri...............................................................................................31
TASARRUF VE TASARRUF FONKSİYONU ........................................................33
Tasarruf Fonksiyonu.........................................................................................33
Marjinal ve Ortalama Tasarruf Eğilimi ..............................................................34
Marjinal ve Ortalama Tüketim Eğilimi ..............................................................34
YATIRIM VE YATIRIM FONKSİYONLARI ............................................................37
Yatırım Fonksiyonu ..........................................................................................37
Sermayenin Marjinal Verimliliği ........................................................................38
Tobin'in q Teorisi...............................................................................................39
Kredi Tayınlaması ............................................................................................40
KAMU HARCAMALARI ........................................................................................42
NET İHRACAT ......................................................................................................42
TEST-1 KURUM SORULARI ................................................................................45
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ..........................................................49
TEST-2 .................................................................................................................53
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ ...........................................................................................56
PEGEM AKADEMİ
vi
3. BÖLÜM
Denge Milli Gelir Düzeyinin Belirlenmesi ve Çarpan Analizi
KEYNESYEN TOPLAM HARCAMALAR YAKLAŞIMI ......................................... 63
TASARRUF-YATIRIM EŞİTLİĞİ YÖNTEMİ ......................................................... 66
Sızıntılar .......................................................................................................... 66
Enjeksiyonlar................................................................................................... 66
DENGE MİLLİ GELİR DÜZEYİNİN DEĞİŞMESİ VE ÇARPAN ANALİZİ ............ 67
Çarpan Analizi................................................................................................. 67
Deflasyonist ve Enflasyonist Açık ................................................................... 69
Otomatik Stabilizatörler ................................................................................... 70
Hızlandıran Prensibi........................................................................................ 70
Ricardo-Barro Hipotezi.................................................................................... 71
Çarpan Sürecinde Aşamalar ........................................................................... 72
TEST-1 KURUM SORULARI ............................................................................... 74
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ......................................................... 78
TEST-2 ................................................................................................................ 82
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ .......................................................................................... 85
4. BÖLÜM
Paranın Makro Ekonomideki Rolü
PARA ................................................................................................................... 91
Para Çeşitleri ve Benzerleri ............................................................................ 91
Paranın Evrimi ................................................................................................ 91
Paranın İşlevleri ve Özellikleri ......................................................................... 91
KAYDİ PARA ....................................................................................................... 92
PARA ARZI .......................................................................................................... 93
Para Arzı Tanımları ......................................................................................... 93
PARA TALEBİ ...................................................................................................... 94
Klasik Para Talebi ........................................................................................... 94
Keynesci Para Talebi ...................................................................................... 95
Modern Miktar Kuramı .................................................................................... 95
PARA PİYASASINDA DENGE ............................................................................ 96
Para Talebinin Faiz Esnekliği .......................................................................... 97
Para Talebinin Faiz Esnekliğinde Düşünceler ................................................. 97
TEST-1 KURUM SORULARI ............................................................................... 98
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ....................................................... 100
TEST-2 .............................................................................................................. 102
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ ........................................................................................ 104
vii
5. BÖLÜM
IS-LM Analizi
MAL PİYASASINDA DENGE (IS EĞRİSİ).........................................................109
IS Eğrisi.........................................................................................................109
IS Eğrisinde Kaymalar ..................................................................................110
IS Eğrisinin Denklemi ve Eğimi .....................................................................111
PARA PİYASASINDA DENGE (LM EĞRİSİ) .....................................................113
LM Eğrisi .......................................................................................................113
LM Eğrisinde Kaymalar .................................................................................114
LM Eğrisinin Eğimi ........................................................................................114
MAL VE PARA PİYASALARININ BİRLİKTE DENGESİ .....................................115
Dengesizlikler ve Dengesizliklerin Giderilmesi..............................................116
IS-LM Modelinde Dört Uç Durum ..................................................................117
PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİĞİ ...........................................117
Keynesyen Bölge ..........................................................................................117
Ara Bölge ......................................................................................................118
Klasik Bölge ..................................................................................................119
TEST-1 KURUM SORULARI .............................................................................120
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ.......................................................123
TEST-2 KURUM SORULARI VE DİĞERLERİ...................................................128
TEST-2 KURUM SORULARI VE DİĞERLERİNİN ÇÖZÜMLERİ ......................131
6. BÖLÜM
Toplam Talep-Toplam Arz Analizi
TOPLAM TALEP EĞRİSİ (AD) ......................................................................... 137
Toplam Talep Eğrisinin Negatif Eğimli Olma Nedenleri ................................ 138
Toplam Talep Eğrisinin Eğimi ....................................................................... 139
Toplam Talep Eğrisinin Kayması .................................................................. 139
Talep Yönetimi Politikaları Olarak Maliye ve Para Politikaları ...................... 140
TOPLAM ARZ EĞRİSİ (AS) ............................................................................. 142
Keynesyen Toplam Arz Modeli..................................................................... 143
Klasik Toplam Arz Modeli ............................................................................. 143
Monetarist Toplam Arz Eğrisi ....................................................................... 143
Pozitif Eğimli Toplam Arz Eğrisi ................................................................... 144
Yeni Klasik Toplam Arz Modeli ..................................................................... 145
Neo Keynesyen Toplam Arz Modeli ............................................................. 146
Reel Konjonktür Toplam Arz Modeli ............................................................. 146
PARA VE MALİYE POLİTİKALARI .................................................................... 146
Keynesyen Bölge .......................................................................................... 146
Ara Bölge ...................................................................................................... 147
Klasik Bölge .................................................................................................. 147
TEST-1 KURUM SORULARI ............................................................................. 148
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ....................................................... 153
TEST-2 .............................................................................................................. 159
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ ........................................................................................ 162
PEGEM AKADEMİ
PEGEM AKADEMİ
viii
7. BÖLÜM
Açık Ekonomi (IS-LM-BP Analizi)
ÖDEMELER BİLANÇOSU................................................................................ 167
DÖVİZ KURU VE DÖVİZ KURU SİSTEMLERİ ................................................ 168
Sabit Döviz Kuru Sistemi ............................................................................. 169
Esnek Döviz Kuru Sistemi............................................................................ 169
MARSHALL-LERNER KOŞULU VE J EĞRİSİ ................................................. 170
ÖDEMELER BİLANÇOSU DENGESİ .............................................................. 172
BP Eğrisinin Kayması ve Eğimi.................................................................... 172
Açık Ekonomide IS ve LM Eğrisi .................................................................. 173
MUNDELL-FLEMING MODELİNDE POLİTİKALARIN ETKİNLİĞİ ........................... 174
Tam Sermaye Hareketliliğinde Para Politikaları ........................................... 174
Tam Sermaye Hareketliliğinde Maliye Politikaları ........................................ 176
Tam Sermaye Hareketsizliğinde Maliye Politikaları ..................................... 177
Tam Sermaye Hareketsizliğinde Para Politikaları ........................................ 178
Kısmî Sermaye Hareketliliğinde Maliye Politikaları ...................................... 179
Kısmî Sermaye Hareketliliğinde Para Politikaları......................................... 181
Sonuç ........................................................................................................... 182
TEST-1 KURUM SORULARI ............................................................................ 183
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ...................................................... 185
TEST-2 ............................................................................................................. 188
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ ....................................................................................... 190
8. BÖLÜM
Enflasyon ve İşsizlik
ENFLASYON .................................................................................................... 195
Enflasyon Türleri ve Maliyetleri .................................................................... 196
Para ve Enflasyon İlişkisi ............................................................................. 197
Senyoraj ve Enflasyon Vergisi ..................................................................... 198
Para İkamesi ................................................................................................ 198
Enflasyon ve Vergi ....................................................................................... 199
Laffer Eğrisi .................................................................................................. 199
İŞSİZLİKLE İLGİLİ BAZI GÖSTERGELER VE TAM İSTİHDAM ...................... 200
İşsizlik Oranı ................................................................................................ 200
İşsizlik Türleri ............................................................................................... 201
Doğal İşsizlik Oranı ...................................................................................... 203
Beveridge Eğrisi ........................................................................................... 204
ENFLASYON VE İŞSİZLİK ARASINDAKİ İLİŞKİ ............................................. 205
Philips Eğrisi ................................................................................................ 205
Histerezis Hipotezi ....................................................................................... 208
Okun Yasası ................................................................................................. 209
PHILIPS EĞRİSİ ANALİZİNE İKTİSAT OKULLARININ BAKIŞI ....................... 209
YAŞAMDAN...................................................................................................... 210
TEST-1 KURUM SORULARI ............................................................................ 211
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ...................................................... 215
TEST-2 ............................................................................................................. 220
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ ....................................................................................... 222
ix
9. BÖLÜM
Bütçe Açıkları ve Bütçe Politikası
BÜTÇE VE BÜTÇE AÇIĞI................................................................................ 227
Fiili Bütçe Açığı ............................................................................................ 227
Birincil Bütçe Dengesi .................................................................................. 228
Birincil Açık .................................................................................................. 228
Operasyonel Açık......................................................................................... 228
BÜTÇE AÇIĞININ FİNANSMANI İLE İLGİLİ YAKLAŞIMLAR .......................... 230
Klasikler ....................................................................................................... 230
Neo-Klasikler................................................................................................ 230
Ricardocu Eşdeğerlik Teoremi (İyimser Görüş) ........................................... 230
İÇ BORÇLANMA KAYNAKLARI ....................................................................... 230
Devletin İç Borçlanma Senetleri ................................................................... 231
Türkiye'de Bütçe Açığı Politikasından Kurtulmayı Engelleyen Sorunlar......... 231
YAŞAMDAN...................................................................................................... 232
TEST-1 KURUM SORULARI ............................................................................ 233
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ...................................................... 235
TEST-2 ............................................................................................................. 237
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ ....................................................................................... 238
PEGEM AKADEMİ
PEGEM AKADEMİ
x
PARA-BANKA-KREDİ
10. BÖLÜM
Para Ekonomisine Giriş
PARANIN TANIMI VE ÖZELLİKLERİ .................................................................243
PARANIN FONKSİYONLARI..............................................................................244
Paranın Sistemleri ........................................................................................245
T.C. MERKEZ BANKASI PARA ARZI TANIMLARI .............................................246
PARA ARZINA YÖNELİK YAKLAŞIMLAR .........................................................247
TEST-1 KURUM SORULARI ..............................................................................248
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ........................................................249
TEST-2 ...............................................................................................................250
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ .........................................................................................252
11. BÖLÜM Kaydi Para Yaratma Süreci ve Para Arzının Belirlenmesi
TİCARİ BANKANIN BİLANÇOSU.......................................................................255
KAYDİ PARA YARATMA SÜRECİ ......................................................................255
Mevduat Yaratılma Sürecinde Sızıntılar........................................................259
PARA ARZINI BELİRLEYEN FAKTÖRLER........................................................261
PARA TABANI - PARA ARZI İLİŞKİSİ ................................................................264
Para Çarpanı ......................................................................................................265
PARA ARZI EĞRİSİ............................................................................................267
TEST-1 KURUM SORULARI ..............................................................................268
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ........................................................270
TEST-2 ...............................................................................................................272
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ .........................................................................................276
12. BÖLÜM
Merkez Bankası
MERKEZ BANKALARI .......................................................................................281
Merkez Bankasının Tarihçesi ........................................................................282
Merkez Bankasının Fonksiyonları .................................................................283
Merkez Bankasının Görev ve Yetkileri ..........................................................283
Merkez Bankasının Örgütsel Yapısı..............................................................285
MERKEZ BANKASININ BAĞIMSIZLIĞI .............................................................285
T.C. Merkez Bankası Analitik Bilançosu .......................................................286
MERKEZ BANKASINDAKİ PARASAL BÜYÜKLÜKLER ....................................290
Merkez Bankasındaki Gelişmeler .................................................................291
TEST-1 KURUM SORULARI ..............................................................................293
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ........................................................294
TEST-2 ...............................................................................................................295
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ .........................................................................................298
xi
13. BÖLÜM
Para Politikası Amaçları ve Araçları
PARA POLİTİKASININ AMAÇLARI ....................................................................303
PARA POLİTİKASININ ARAÇLARI ....................................................................304
Açık Piyasa İşlemleri .....................................................................................304
Zorunlu Rezerv Oranı ...................................................................................305
Reeskont Oranlarının Tespiti ........................................................................305
Mevduat Faizi Kontrolü .................................................................................306
Kredi Tavanı ..................................................................................................306
Disponibilite Oranı ........................................................................................306
REZERV PİYASASI VE FAİZ ORANLARI ..........................................................307
TEST-1 KURUM SORULARI ..............................................................................308
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ........................................................310
TEST-2 ...............................................................................................................312
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ .........................................................................................314
14. BÖLÜM
Paranın Makro Ekonomideki Rolü ve
Para Politikasının Etkinliği
KLASİKLER ........................................................................................................319
Miktar Kuramı ...............................................................................................320
Cambridge Yaklaşımı ....................................................................................321
KEYNES .............................................................................................................322
MODERN MİKTAR KURAMI ..............................................................................324
PARA PİYASASINDA DENGE ...........................................................................326
FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİ ...............................................................326
Klasik Faiz Kuramı ........................................................................................326
Ödünç Verilebilir Fonlar Kuramı ....................................................................327
Keynesyen Faiz Kuramı ................................................................................328
Neo - Keynesyen Sentez ..............................................................................329
Tobin'in Portföy Kuramı .................................................................................329
NOMİNAL FAİZ VE REEL FAİZ ORANI .............................................................329
TEST-1 KURUM SORULARI ..............................................................................331
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ........................................................337
TEST-2 ...............................................................................................................342
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ .........................................................................................346
PEGEM AKADEMİ
PEGEM AKADEMİ
xii
15. BÖLÜM
Parasal Aktarım Mekanizmaları
HARCAMA KANALLARI .....................................................................................351
Klasikler (Direkt Kanal) .................................................................................352
Keynes (Dolaylı Kanal) .................................................................................352
Monetaristler .................................................................................................353
Yeni Klasikler ................................................................................................354
Yeni Keynesyenler ........................................................................................355
Reel Konjonktür Yaklaşımı ............................................................................356
KONJONKTÜR TEORİLERİ ...............................................................................357
PARA ARZININ FAİZ ORANI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ ......................................357
Likidite Etkisi .................................................................................................357
Gelir Etkisi .....................................................................................................357
Fiyat Etkisi ....................................................................................................357
Fisher Etkisi ..................................................................................................357
TEST-1 KURUM SORULARI ..............................................................................358
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ........................................................361
TEST-2 ...............................................................................................................363
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ .........................................................................................366
16. BÖLÜM
Döviz Kuru ve Döviz Kurunun Belirlenmesine
Yönelik Modeller
DÖVİZ KURU .....................................................................................................371
Döviz Kuru Sistemleri ...................................................................................372
Döviz Piyasasında Denge .............................................................................373
DÖVİZ KURUNUN BELİRLENMESİNE YÖNELİK YAKLAŞIMLAR ...................374
Satınalma Gücü Paritesi ...............................................................................375
Faiz Paritesi Şartı .........................................................................................375
Ödemeler Bilançosu Yaklaşımı .....................................................................376
Mali Varlıklar Yaklaşımı .................................................................................376
Parasal Yaklaşım ..........................................................................................376
Portföy Dengesi Yaklaşımı ............................................................................377
TEST-1 KURUM SORULARI ..............................................................................378
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ........................................................380
TEST-2 ...............................................................................................................382
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ .........................................................................................384
xiii
17. BÖLÜM
Para Politikasının Yürütülmesinde
Hedeflerin Kullanımı
HEDEF KULLANMA STRATEJİSİ ......................................................................389
Faaliyet Hedefi ..............................................................................................389
Ara Hedef ......................................................................................................389
DENGESİZLİKLERDE UYGUN HEDEF SEÇİMİ ...............................................389
Parasal Büyüklüklerin Hedeflenmesi ............................................................391
Döviz Kuru Hedeflemesi ...............................................................................392
Enflasyon Hedeflemesi .................................................................................395
ENFLASYON HEDEFLEMESİNDE TAYLOR KURALI .......................................398
DEZENFLASYONLA İLGİLİ GÖRÜŞLER ..........................................................399
TEST-1 KURUM SORULARI ..............................................................................400
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ........................................................402
TEST-2 ...............................................................................................................404
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ .........................................................................................407
18. BÖLÜM
Finansal Piyasalar ve Finansal Araçlar
FİNANSAL PİYASALARIN FONKSİYONLARI ...................................................413
Finansal Piyasaların Yapılanması .................................................................413
PARANIN ZAMAN DEĞERİ ...............................................................................415
Portföy Tercihi ...............................................................................................417
Faiz Oranının Belirlenmesi ...........................................................................418
TAHVİL PİYASASI VE DENGE FAİZ ORANININ DEĞİŞMESİ ..........................419
FAİZ ORANLARININ YAPISI ..............................................................................422
HİSSE SENEDİ DEĞERLEMESİ VE FİYATLARININ BELİRLENMESİ .............423
Markow Bekleyişler .......................................................................................425
Uyumcu Bekleyişler ......................................................................................425
Rasyonel Bekleyişler ....................................................................................425
Etkin Piyasalar Hipotezi ................................................................................425
TÜREV ÜRÜNLER ............................................................................................426
TEST-1 KURUM SORULARI ..............................................................................427
TEST-1 KURUM SORULARI ÇÖZÜMLERİ........................................................428
TEST-2 ...............................................................................................................430
TEST-2 ÇÖZÜMLERİ .........................................................................................434
PEGEM AKADEMİ
PEGEM AKADEMİ
xiv
KARMA KURUM SORULARI ........................................................................... 439
İDARİ YARGI HAKİMLİĞİ 2006/2008/2010 ..................................................... 441
KAYMAKAMLIK 2006/2007/2008/2009/2010/2011/2012 ................................ 443
SAYIŞTAY 2006/2007/2008/2011/2012 ........................................................... 452
ZİRAAT BANKASI 2007/2008 ......................................................................... 463
HALK BANKASI 2008/2009............................................................................. 466
MİLLÎ EMLAK UZMANLIK - DENETMENLİK 2008/2009/2011/........................ 469
MALİ HİZMETLER VE DEVLET MALLARI
UZMANLIĞI 2008/2010/2011 ........................................................................... 471
KARMA KURUM SORULARI ........................................................................... 474
CEVAP ANAHTARLARI .................................................................................... 489
OKULLARIN BAKIŞ AÇILARI VE TABLOLAR .................................................490
KAYNAKÇA ...................................................................................................... 498
1
PEGEM AKADEMİ
MAKRO İKTİSADA GİRİŞ

MAKRO EKONOMİNİN ARAÇ VE AMAÇLARI

MAKRO EKONOMİDE TEMEL KAVRAMLAR

MİLLİ GELİR HESAPLAMALARI
Y×
OOD
UD
*
|U
2004
2005
2
L
DOL]OHU
$Q
oUX
ĀS
P×
×N
d
H
2
2006
1
2007
1
2008
2
2009
-
2010
3
2011
-
2012
-
2013
2014
2
-
“Güçlük, yeni düşünceleri anlamakta değil, insan ruhunun her köşesine dal budak
sarmış olan ve içimizden çoğunun aynı formasyonu almış bulunduğu eski düşüncelerden
kurtulabilmektir.”
J. M. KEYNES
BÜYÜK BUNALIM (1929-1939)
“Okuma Parçası”
Amerika Birleşik Devletleri 27 Ekim 1929 tarihinden önce birçok depresyon atlatmış olsa da hiçbiri Wall Street’i
vuran “Kara Perşembe” kadar şiddetli ve uzun olmamıştı. Başlangıçta ekonomistler ve liderler bunu küçük bir
kaza belki de piyasaların kendini ayarlaması olarak görüyorlardı. Ne olursa olsun bu durum, ulusun Birinci Dünya
Savaşı’ndan sonra yaşadığı durgunluktan daha kötü olamazdı.
Ancak kısa bir süre içinde rakamlar iyimserleri haksız çıkarttı. Depresyon hızla kötüleşiyordu. 1933 baharında
Roosevelt başkanlık yemini ederken işsizlerin sayısı 8 milyondan 15 milyona çıkmış (kabaca tarım dışı iş
gücünün üçte biri) ve GSMH 103,8 milyar dolardan 55 milyar dolara düşmüştü. Roosevelt resmen göreve
başladığı gün Missippi’deki çiftliklerin yüzde kırkı açık arttırmadaydı. Ekonomik bunalım dünya çapında
yaşanmasına karşın Almanya dışında hiçbir ülkede işsizlik oranları bu kadar yüksek düzeye ulaşmamıştı.
Bütün bunlardan en çok etkilenen yoksullardı. 1932 yılında Harlem’de işsizlik oranı yüzde 50 iken 1935’te siyahlar
tarafından sahip olunan ya da yönetilen mülkiyetin oranı yüzde 5’e düşmüştü. ABD’nin orta bölgelerindeki çiftçiler
ekonomik dalgalanmaların yanı sıra bir de toz fırtınaları yüzünden çok daha zor durumdaydılar. Okullar azalan
ödenekler yüzünden hem okul saatlerini hem de eğitim yılını azaltmak zorunda kaldılar.
Krizin genişliği ve derinliği Büyük Bunalımı doğurdu. Kimse krize karşı en iyi çarenin ne olduğunu bilmiyordu. Başkan Roosevelt devlet yardımının iyilikten çok zarar getireceğine inanıyor, işsizlere ve evsizlere yapılacak
yardımın yerel yönetimler ve hayır kuruluşları tarafından sağlanması gerektiğini düşünüyordu. 1931 yılına gelindiğinde, kimi eyaletler yerel topluluklara yardımda bulunmaya başlamışlardı. Roosevelt ve New York Valisi, Harry
Hopkins ve Frances Perkins ile çalışarak doğrudan iş yardımı programı başlattılar. Bu program çok az kişiye yardımcı olabildi. 1932 yılına kadar işsiz ailelerin yalnızca dörtte biri herhangi bir yardım alabilmiştir. 1,5’i yardımlara
ayrılmış ve kişi başına düşen ortalama yardım miktarı 1.67 dolar olmuştu. Yardım çabalarının asıl yükünü çeken
vatandaşlarsa iflas tehlikesinin eşiğindeydiler. 1932 yılında Cook County (Chicago) itfaiyecileri, polisleri ve zaten
sekiz aydır maaşlarını alamayan öğretmenleri işten çıkarttı. Evsiz kampları bütün ülkede görülmeye başlanmıştı.
Bunalımın zarar verdiği kişilerde öfkeden çok şaşkınlık vardı. Çoğu işsiz kaldıktan sonra ümitsizliğe kapılıp utanç
içinde yaşamaya başladılar. İntihar oranı 100.000 kişide 14’ten 17’ye yükselmişti. Yapılan protestolar yerel düzeydeydi: “Çiftlik tatilleri”: Çiftçiler birbirlerinin mallarını açık arttırmalarda satın almıyorlar, komşularının haczedilen
mallarının geri dönmesini sağlıyorlar ve açlık yürüyüşleri yapıyorlardı.
Protestolara karşı direniş de sıklıkla şiddete dönüşüyordu. Dearborn açlık yürüyüşünde tankların ve makinalı
tüfeklerin eşliğinde 1000 asker bulunurken dört gösterici de vurularak öldürülmüştü.
Roosevelt, sonunda sorunlara tepeden bakmayı bıraktı ve Amerikan ekonomisini düzeltmek, işsizlik yüzünden sıkıntı çekenlere yardımcı olmak ve sistemi bir daha böylesi büyük krizlerin yaşanmaması için yeniden yapılandırmak üzere, federal düzeyde fonlarla beslenen bir dizi programı uygulamaya koydu. Ancak, New Deal,
GSMH’nın 1929 yılı düzeyine geri dönmesini sağlamış, bankacılık ve refah alanlarında temel reformları beraberinde getirmişse de Roosevelt, bunalımın sonuna kadar, bütçe açıkları verilmesini kabul etmemiştir. Ne zaman
ki federal devlet, İkinci Dünya Savaşı yüzünden halkı karneye bağladı, savunma sanayiinde altı milyon kişiye iş
verdi, altı milyon kişiyi de askere aldı, büyük bütçe açıkları vermeye başladı Büyük Bunalım o zaman gerçekten
sona erdi.
Kaynaklar: Leuchtenburg, William E. Frannklin D. Roosevelt and the New Deal, 1932-1940. New York: Harper Torchbooks, 1963.
McElvaine, Robert S. The Great Deppression: America, 1929-1941. New York: Times Books, 1993.
1. BÖLÜM
MAKRO İKTİSADA GİRİŞ
Makro İktisat: Ekonominin bir bütün olarak iniş ve çıkışları ile ilgilenen iktisat dalıdır.
Klasik iktisatçılar iktisadı bilim haline getirenlerdir ve öncüsü A. Smith’dir. “1776
Ulusların zenginliği”. Mikro temelli analizler “Laissez Faire Laissez Passe” Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler (görünmez el) düşüncesi piyasaların müdahale olmadan kendi kendine dengeye geleceğini savunur. Fakat 1929’da başlayan
ve yıllarca süren Büyük Buhran, Klasik Liberal görüşe büyük bir darbe vurmuş,
Keynesyen devrimi ortaya çıkaran önemli bir olgu olmuştur. “1936’da yazılan
“Para, Faiz ve İstihdamın Genel Teorisi” adlı J.M. Keynes’e ait eser makro
ekonomiyi bir bilim dalı haline getirir. İlk etkilerin II. Dünya Savaşı sonrası görüldüğü 1950’lerden 1970’li yıllara kadar süren bu dönem Keynes’in Altın Çağı’dır.
Klasiklerde fiyat ve ikame etkisine dayalı mikro bakış yerini Keynes’in gelir etkisine dayalı makro bakışa bırakır.
KLASİK YAKLAŞIM
KEYNESYEN YAKLAŞIM
 Tam istihdam, Tam Rekabet
 Eksik İstihdam, Eksik Rekabet
 Ücret ve fiyatlar tam esnektir.
 Esnek değil (yapışkan - rijittir.)
 İktisadi analizin temel zaman birimi,  İktisadi analizin temel zaman birikimi,
uzun dönemdir.
kısa dönemdir.
 Devlet müdahalesi gereksizdir.
 Devlet müdahalesi şarttır.
 İstihdam düzeyini ücret ve fiyatlar be-  Üretim ve istihdamı belirleyen toplam
lirler. “Her arz kendi talebini yaratır.”
talep’tir. Say kanunu geçersizdir, ak(Say kanunu)
sine talep arzı belirler.
 Klasikler arz yanlıdır.
 Keynesyenler talep yanlıdır.
 Para Politikası geçerlidir.
Tarafsız Maliye savunulur.
 Maliye Politikası etkilidir. Genişletici maliye politikası savunulur.
 Para nötr (yansız-peçe-tül)’dür. Para
bir servet biçimi değildir. Spekülatif  Para nötr değildir. (Yansız değildir.)
amaçlı para talep edilmez. Miktar kuParasal büyüklüklerdeki artışlar faizleramı geçerlidir. Para sadece fiyatlar
ri düşürür; yatırımlar, üretim ve gelir
genel düzeyini etkiler. Reel ve parasal
artar. Para arzındaki artışlar faiz
büyüme arasında ilişki söz konusu değilaracılığıyla reel üretimi etkiler.
dir. (Dikotomi varsayımı)
 (I ≠ S) Tüketim ve tasarruf harcanabilir gelir tarafından belirlenir yatı Yatırımlar her zaman tasararruflara
rımlar ise faiz veya sermayenin marjieşittir. (I = S) Denge faiz oranı burada
nal verimliliğinden etkilenir. Ms=Md
belirlenir. (Reel faiz oranı geçerlidir.)
olan yerde nominal faiz oranı geçerlidir.
 Emek Değer Teorisine dayanır.
 Marjinal Yaklaşım esastır.
 Emek talebi ve arzı reel ücrete bağlıdır.
 Emek talebi reel ücrete, emek arzı nominal ücrete bağlıdır.
J. MAYNARD KEYNES
(1883 -1946)
Ekonomi derslerinde Alfred
Marshall ve Edgeworth gibi
meşhur iktisatçıların öğrencisi
olmuştur. Başlangıçta Keynes,
hocası Alfred Marshall’ın
etkisi altında kalan neoklasik bir ekonomist idi.
Ona göre Marshall, yüz
seneden beri gelen en büyük
iktisatçıdır. Ekonomiye denge
ilkesini getirmiştir. Zaman
öğesini teoriye sokmuştur.
Bu iki husus Keynes’in de
düşüncelerine esas olmuştur.
1930 Dünya Ekonomik Krizi,
Keynes’i krizle mücadele için
birçok teklifte bulunmaya sevk
etmiş, 1933 te «The Means to
Prosperity», 1935 te «A SelfAdjusting Economic System»
isimli makalelerini ve nihayet
1936’da kendisine ekonomi
doktrinleri tarihindeki ününü
sağlayan «General Theory
of Employment, Interest
and Money» adlı yapıtını
yayımlamıştır.
PEGEM AKADEMİ
4
TALEP VE ARZ YANLI İKTİSADİ GELENEKLER
TALEP YANLI OLANLAR
ARZ YANLI OLANLAR
 Ortodoks Keynescilik (Neo Klasik,
Keynesci Sentez)
 Klasikler
 Post Keynesyenler
 Yeni Klasikler
 Yeni Keynesyenler
 Reel Konjoktür Yaklaşımı
 Alman Tarihçi Okulu
 Avusturya Okulu
 Marksist İktisat
 Neo Klasikler
 Monetaristler
Monetarist (Parasalcı) Yaklaşım
M. FRİEDMAN ( -)
(1912-2006)
Nobel ödüllü ABD vatandaşı
olan iktisatçının ünlü eseri
“Paranın Miktar Teorisi
Üzerine Çalışmalar”dır.
Bu eseri 1976 yılında
yayımlanmıştır. Neo-Liberal
düşüncenin günümüzdeki
temsilcisi olan Friedman,
ABD’de Ulusal Ekonomi
Araştırmaları Bürosu
(NBER)’e girmiş ve burada
ünlü iktisatçı Simon Kuznets
ile birlikte çalışmıştır. Önceleri
Keynezyen görüş çizgisinde
olan iktisatçı, sonradan
Chicago Üniversitesindeki
çalışmasıyla bu düşünceden
ayrılmıştır. M. Friedman’ın
ekonomik liberalizmi, ABD’de
R. Reagon’a, İngiltere’de
M.Thatcher’a ve ülkemizde T.
Özal’a model olmuştur.
 1960’lı yıllarda dikkat çeken parasalcı yaklaşımın öncüsü M. Friedman’dır.
 Para arzının önemine dikkat çeken bir yaklaşımdır.
 Ekonomideki istikrarsızlıkların nedeni para arzındaki düzensiz dalgalanmalardır. Bunlara göre Keynesyen politikalar kısa dönemde gelirde artış sağlayabilir
fakat uzun dönemde mutlaka fiyatları arttırır (enflasyon).
 Sürekli Gelir hipotezi geçerlidir.
 Doğal işsizlik oranı vurgulanır.
 Borçlanma özel sektörden olursa faizler artar,”dışlama etkisi” oluşur.
 Enflasyon her zaman her yerde parasal bir olgudur.
 Sıkı para politikası enflasyonla mücadelede esastır.
 Para arzı artışı büyüme ve enflasyona göre sağlanmalıdır. (Sabit parasal artış).
 Monetaristlere göre büyük buhranın nedeni de yanlış daraltıcı para politikalarıdır.
 Ekonomide sabit parasal artış kuralını vurgulayan Monetaristler, kâr beklentisiyle yatırımlarını artıran firmaların yarattığı gelir artışı durumunda herhangi bir
müdahalede bulunulmaması gerektiğini düşünürler.
 Emek arzı beklenen reel ücretin artan fonksiyonudur.
Makro Ekonominin Performans Göstergeleri
 Enflasyon oranı (P2  P1 / P1 x 100)
 İşsizlik oranı (İş gücü  çalışan / iş gücü x 100)
 Büyüme oranı (Y2  Y1 / Y1 x 100)
ȃGDQȃH0$.52ð.7ð6$',1*(/ðĞð06œ5(&ð
20
2
014
01
2014
1929
19
1
92
9
29
2
9
Büyük
Bü
B
üyyyü
ük
Buhran
B
uh
hrrraan
1776
17
77
76
6
“Ulusların
““U
Uu
Ulu
usslarrın
n
1960
19
1
960
96
60
19
1
970
97
70
1970
19
1
980
1980
MO1(7ARð67
MO
O1
1(
1
(7
7A
7
AR
A
Rðð6
R
67
67
1(2-K/A6ðK
1(
1(
(2
2--K
K/
/A
/
A6
A
6ððK
6
K
K/A6ðK
K/A
K
/A
/
A6
A
6ðK
6
K
ðK7ð6A7
ðK
K7
K7
7ð6
6A
6
A7
A
7
K(<1(6<(1
K(
K(
(<1
1(
1
(6
(
6<
6
<(
<
(1
<(1ð
<(
<
(1
(
1ðð
ðK7ð6A7
ðK
K7
K7
7ð6
6A
6
A7
A
7
ðK7ð6A7
ðK
K7
K7
7ð6
6A
6
A7
A
7
K/A6ðK
K/
K
/A
/
A6
A
6ðK
6
K
ðK7ð6A7
ðK
K7
7ð6
7
6A
6
A7
A
7
ðK7ð6A7
ððK
K7
K7
7ðð6
6A
6
A7
A
7
ARZ
AR
A
RZ
R
Z
<$1/,
<$
<
$1
$
1/
/,,
ðK7ð6A7
ðK7
ðK
K7
7ðð6
6A
6
A7
A
7
<(1ð
<(
<
(1
(
1ðð
1
K(<1(6<(1
K(<
K(
<1
1(
1
(6
(
6<
6
<(1
(1
ðK7ð6A7
ðK
K7ðð6
K7
6A
6
A7
A7
5
MAKRO EKONOMİK AMAÇ VE HEDEFLER
PEGEM AKADEMİ
MAKRO EKONOMİK POLİTİKALAR (ARAÇLAR)
 Para Politikası
(Para arzı, Merkez Bankası, faiz oranı ...)
 Maliye Politikası
(Kamu harcamaları, vergiler ...)
 Gelirler Politikası (Ücret ve fiyatlar)
 Fiyat istikrarı
 Tam istihdam
 Dengeli büyüme
 Gelir dağılımında adalet
 Ödemeler bilançosunda denge
MAKRO İKTİSATTA TEMEL KAVRAMLAR
 İstihdam oranı = Çalışan / İş gücü
 İşgücüne Katılma oranı = İş gücü / Aktif Nüfus (15-64 yaş arası)
 Bağımlılık oranı = Nüfus – Çalışan / Çalışan
 İşsizlik oranı = İş gücü – Çalışan / İş gücü x 100
 Enflasyon: Hane halkının en fazla tükettiği mal ve hizmet sepetinin fiyatının
yükselmesidir. Fiyatlar genel düzeyindeki sürekli artıştır.
 Deflasyon: Fiyatlar genel düzeyindeki sürekli azalışlardır.
 Dezenflasyon: Fiyatlar genel düzeyindeki artış hızının azalmasıdır.
 Fiyat Endeksleri: Enflasyon oranını ölçmek için kullanılır.
 Fiyat Endeksi: Belli bir yıldaki fiyat düzeyinin, baz alınan yılın fiyat düzeyine
göre ölçümüdür. Baz alınan yılın fiyat endeksi 100 birim olarak ele alınır.
 Laspeyres Fiyat Endeksi: Temel yıl ağırlıklı, sabit sepete dayalı fiyat endeksidir. Baz alınan yılın üretim miktarının cari yılda da sabit kaldığı varsayıldığı için
statiktir. Ekonomideki reel büyümeyi gerçekçi bir şekilde yansıtmaz.
 Paasche Fiyat Endeksi: Cari yıl ağırlıklı, değişken sepete dayalı fiyat endeksidir. Cari yıldaki üretimde meydana gelen değişimi gösterdiği için ekonomideki
reel büyümeyi daha gerçekci şekilde yansıtır.
 Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE): Belirli bir dönemde, ithal mallar dahil tüketicilerin satın aldıkları belli mal ve hizmetlerin fiyatları göz önüne alınarak bulunan değerdir. TÜFE’de ağırlıklar her bir mal için baz yılında yapılan harcama miktarına
göre belirlenir. TÜİK tarafından TÜFE ve ÜFE’nin hesaplanmasında kullanılan
son temel yıl 2003’tür.
Yukarıdaki fotografta yer alan
insanlar, ABD’de yaşanan
büyük bunalım yıllarında
işsizlere verilen yemek yardımından yararlanan insanlardır.
Fotoğraftaki kişilerin içinde
bulundukları güç şartlar ve
daha da önemlisi çaresizlik ve
umutsuzluk yüzlerinden okunabiliyor. 1929 yılında başlayan
Büyük Bunalım’ın nedenleri ise
hâlâ tartışılmaktadır. 1929’da
ABD’de ortaya çıkan krizin başlangıcı Kara Çarşamba adıyla
bilinen borsadaki çöküş olarak
kabul edilir.
 Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE): Belli bir sepete dayandığından temel yıl ağırlıklı
fiyat endeksidir. Bu sepet, genelde üreticilerin almış oldukları ham maddelerden
ve üretimde kullanılan belli başlı girdilerden oluşturulur.
 GSYİH deflatörü: Bir ülkede yıllık enflasyon oranının gerçeğe en yakın olarak
saptanmasını sağlayan endekstir. GSYİH deflatörünün hesaplanmasında
“Paasche endeksi” kullanılır.
Zımnî deflatör =
Nominal GSYİH
Reel GSYİH
1929 krizinin nedenleri:
100
Keynes’te efektif talep
yetersizliğidir.
Klasikler’de reel ücretlerin yüksek olmasıdır.
Fiyat Endeksleri
Laspeyres
“Sabit mal sepetine dayanır.”
Paasche
“Değişken mal sepetine dayanır.”
Say Yasasında potansiyel
GSMH’deki azalmadır.
TÜFE2003 
Px 2008  Qx 2003  Py 2008  Qy 2003
 100
Px 2003  Qx 2003  Py 2003  Qy 2003
GSMH Deflatörü 
Px 2008  Qx 2008  Py 2008  Qy 2008
 100
Px 2003  Qx 2008  Py 2003  Qy 2008
Monetaristler’de para
arzının zamanında
ve yeterince
arttırılamamasıdır.
6
PEGEM AKADEMİ
Deflatör ve TÜFE arasındaki farklar:
 Tüfe tüketim mallarını; deflatör tüketim, yatırım ve kamu mallarını kapsar.
 Tüfe ithal malları kapsar; deflatör ülkede üretilen malların değerini ölçer, ithal
malları kapsamaz.
 Yıllık enflasyon oranının gerçeğe en yakın saptanmasını sağlayan endeks zımnî
deflatördür. Çünkü Tüfe’de sepet yıllık değişmezken (Laspeyres), deflatörde sepet yıllık olarak değişir (Paasche).
HOCA NOTU
 Nominal milli gelir;
enflasyondan
arındırılmamış cari
fiyatlarla hesaplanan milli
gelirdir.
 Reel milli gelir;
enflasyondan arındırılmış
sabit fiyatlarla hesaplanan
milli gelirdir.
F.E =
Nominal GSYİH
Reel GSYİH
GSYİH
Nominal GSYİH
Reel GSYİH
Herhangi bir dönemde
üretilen toplam çıktıyı temel
alan bir yılın fiyatlarıyla
ölçülendir.
Çıktının üretildiği
dönemde geçerli
fiyatlarla
hesaplanandır.
100
Yıl
Nominal GSMH
Fiyat Endeksi
1
550
140
2
560
135
3
576
120
4
586
117
Yukarıdaki verilerin elde edildiği bir ekonomide, 3. yılın Reel GSMH’sı
kaçtır?
A) 428
Temel gıda maddeleri ve dolaylı vergilerdeki değişiklikler
gibi fiyat değişikliklerine yol
açan birtakım unsurlar TÜFE
kapsamında izlenen sepetten
çıkarılırsa, ulaşılan enflasyon
daha dar kapsamlı olan
çekirdek enflasyon olur.
Amaç, fiyatlardaki değişimleri
sürekli kılan unsurları tespit
etmek ve daha gerçekçi
enflasyon hedeflemesi
yapabilmektedir. Ülkemizde
Özel İmalat Sanayî Fiyat
Endeksi, çekirdek enflasyon
olarak adlandırılır.
B) 480
C) 512
D) 576
E) 69
Nominal ve Reel GSYİH’den hareket edilerek elde edilen yılık enflasyon oranı GSYİH deflatörü ile ifade edilir. Bununla TÜFE’nin hesaplanması arasında fark yoktur. Sadece fiyat
artışının hesaplanmasında baz alınan mal ve hizmet sepetleri yönünden farklılıklar vardır.
Fiyat endeksi3yıl =
120 =
Reel GSYİH3yıl =
Cevap B
Nominal GSYİH3yıl
Reel GSYİH3yıl
. 100
576
. 100
Reel GSYİH3yıl
576 .
100 = 480’dir.
120
7
1992 yılında nominal GSMH ¨ 6039 milyar ve GSMH zımnî deflatörü 1,21
ise reel GSMH yaklaşık olarak kaç milyar ¨’dir?
A) 1268
B) 4991
C) 5739
D) 6039
E) 7307
Stok Değişken:
Bir zaman boyutuna bağlı
olmadan ifade edilebilen
değişkendir.
Akım Değişken:
Nominal GSYİH .
100
GSMH deflatörü =
Reel GSYİH
1,21 =
PEGEM AKADEMİ
Bir zaman boyutuna
bağlı olarak ifade edilen
değişkendir.
6039
. 100
Reel GSYİH
GSMH dönemsel olarak
(bir zaman boyutuna bağlı
olarak) ifade edildiği için
akım değişkendir.
Reel GSYİH = 4990,9
4991
Cevap B
MİLLİ GELİR HESAPLAMALARI
GSMH: Belli bir dönemde ülke vatandaşları tarafından üretilen nihaî mal ve hizmetlerin piyasa değeridir.
GSYİH: Belli bir dönemde genellikle bir yıl içinde, bir ülke sınırları içerisinde
üretilen nihaî mal ve hizmetlerin parasal değeridir.
GSMH hesaplanırken nihaî malların piyasa değeri ya da katma değerlerin toplamı
alınır. Ara mallar dahil edilmez. Ayrıca;

Öz tüketim

İkinci el satışlar

Finansal işlemler

Kayıt dışı ekonomi

Çevre kirliliği

Kalite

İş saatleri de dahil edilmez.
Üretim yöntemiyle
GSYİH’nin hesaplanmasında iki yöntem vardır. İlki,
ekonomide üretilen nihai mal
ve hizmetlerin kıymetlerinin
toplanması; ikincisi katma
değer yöntemidir. Bir yıl
içerisinde üretilen nihai mal
ve hizmetlerin miktarının
piyasa bedeliyle çarpılması, üretim yöntemiyle
gelir hesaplanmasında nihai
malların toplam değerlerinin
hesaplanması yöntemi kullanılmaktadır. Katma Değer
ise her üretim aşamasında
üretim değerindeki artışdır.
Katma değerlerin toplamı
nihai malın parekende
satış değerine eşittir. Bir
malın ara mal mı nihai mal
mı olduğunun saptanmasındaki güçlüklerin aşılması
için GSYİH’nin hesaplanmasında katma değerlerin
toplanması yöntemi tercih
edilmektedir.
GSMH (Y)
HESAPLAMA YÖNTEMLERİ
Üretim Yöntemi
GSMH  P1  Q1   P2  Q2 
Harcama Yöntemi
Y = C + I + G + (X - M)
Katma Değer: Bir
malın üretiminin her
aşamasında o malın
değerine yapılan
katkıdır.
Gelir Yöntemi
Y = Ücret + Rant +
Kar + Faiz + Dolaylı
vergiler + Amortismanlar + Net dış
faktör gelirleri

Tüketim Harcamaları (C): Ev halkı tarafından dayanıklı ve dayanıksız tüm nihai
mal ve hizmetler için yapılan harcamalardır.

Yatırım harcamaları (I): Özel sektör kapsamındaki firmaların üretim - inşaat,
makine - teçhizat için, stoklar için ve örneğin ev halkının konut alımı için yaptığı
sabit yatırımları kapsar.

Brüt Yatırım: Sabit Yatırım + Stok Yatırım’dır.
HOCA NOTU
Ülkemizde 2005-2009
yılları arasında GSYİH’yi
oluşturan harcamalar
içinde en büyük pay özel
tüketim harcamalarıdır.
İkinci sırada özel yatırım
harcamaları ve kamu
harcamaları yer almak
almaktadır.
Ayrıca Keynes’e göe
toplam harcamaların
en az değişkenlik
gösteren unsuru tüketim
harcamalarıdır.
PEGEM AKADEMİ
8
HOCA NOTU
GSMH: GSYİH + NFG
SMH = GSMH – Amortismanlar

Kamu harcamaları (G): Kamu kurum ve kuruluşlarının eğitim, sağlık ve savunma gibi alanlarda satın aldığı mal ve hizmet alımlarıyla kamu personeline yapılan ödemeleri kapsar. Devletin sosyal amaçlı yaptığı sübvansiyon ve transferleri
de kapsar fakat bunlar cari yıl içinde üretilen mal ve hizmetlerin satın alınması
karşılığı ödenmediği için GSYİH’nin hesabına dahil edilmez.

İhracat (X), İthalat (M): Bir ülkenin başka ülkeye yaptığı ihracat GSYİH dahil
edilir. İthalat ise ithalatın yapıldığı ülkenin GSYİH’sine dahil edildiği için, ihracatı
yapan ülkenin GSYİH’sinden çıkarılır. Yani milli gelir hesaplanırken ithalatı oluşturan yurt içi harcamalar GSYİH’ye dahil edilmez. İhracat ve ithalat arasındaki
fark ise net ihracattır. (NX)
MG  SMH – Dolaylı Vergiler
KG  MG – DK – SGK
–
Kurumlar Vergisi

Transfer Ödemeleri
HG  KG – Kişisel Vergiler
Bir ekonomideki nihai satışlar, tüketim harcamaları, sabit yatırım harcamaları, kamu harcamaları ve net ihracatın toplamından oluşur.
 Nihai satışlar = C + I + G +NX
Buna göre ekonomideki stok yatrımları, GSYİH ile nihai satışlar arasındaki
farka eşittir.
Is = GSYİH - Nihai satışlar
 GSYİH > Nihai satışlar ise;
GSYİH – Amortisman  SYİH
Dolaylı
 YİH
SYİH –
Vergiler
YİH + NFG  MH
 firmaların stok yatırımları artar. O yıl üretilen nihai malların bir kısmı satılmıştır.
 GSYİH < Nihai satışlar ise;
 firmaların stok yatırımları azalır. Ekonomide o yıl üretilen mallardan daha
fazla satılmıştır.
GSMH = GSYİH + NFG
NFG negatif ise;
GSMH < GSYİH
NFG pozitif ise;
GSMH > GSYİH
NFG sıfır ise;
GSMH = GSYİH
Potansiyel GSMH: Bir ekonomideki tüm üretim faktörlerinin üretime koşulduğu
yani tam istihdam düzeyindeki üretimi ifade eder. Enflasyonist ve deflasyonist açığın belirlenmesinde potansiyel GSMH düzeyi baz alınır.
Cari GSMH < Potansiyel GSMH → Deflasyonist Açık
Cari GSMH > Potansiyel GSMH → Enflasyonist Açık
Ekonomi potansiyel GSMH düzeyindeyken oluşan açık ya da fazla yapısal açık ya
da fazlayı gösterir.
GSYİH Açığı = Potansiyel çıktı − Cari (fiili) çıktı
GSMH = GSYİH + NFG (Yurt dışındaki vatandaşların ve yurt içindeki yabancıların geliri)
Cari
Potansiyel
GSYİH
–
=
Çıktı
Çıktı
Açığı
Potansiyel Enflasyonist
Cari
=
>
Açık
GSMH
GSMH
Potansiyel Deflasyonist
Cari
= Açık
<
GSMH
GSMH
Ekonomi potansiyel GSMH
düzeyindeyken oluşan açık
ya da fazla yapısal açık ya
da fazlayı gösterir.
SMH = GSMH − Amortismanlar
MG = SMH – Dolaylı Vergiler
KG = MG − Dağıtılmayan Kârlar − S.G.K. − Kurumlar Vergisi + Transfer ödemeleri +
Sübvansiyonlar + Kamu Borçlanma Faizleri
HG = KG − Kişisel Vergiler (Dolaysız Vergiler)
Net dış alem faktör gelirleri: Dış alemden gelen faktör gelirleri – Dış aleme giden
faktör gelirleridir.
NFG = Ülke vatandaşlarının yurt dışı kazançları - Yabancıların yurt içi kazançları
9
PEGEM AKADEMİ
Dış Alem Faktör Gelirleri: İlgili ülkenin vatandaşları tarafından ülke dışında üretilen değerlerdir.
Dış Alem Faktör Giderleri: İlgili ülkenin vatandaşı olmayanların ürettiği değerlerdir.
GSMH=Yerleşik vatandaşlar tarafından üretilen değerler + Dış alem faktör gelirleri
GSYİH=Yerleşik vatandaşlar tarafından üretilen değerler + Dış alem faktör giderleri
HOCA NOTU
Dış alem faktör gelirleri > Dış alem faktör giderleri → GSMH > GSYİH
NFG = Dış alem faktör gelirleri
– Dış alem faktör giderleri
Dış alem faktör gelirleri < Dış alem faktör giderleri → GSMH < GSYİH
Net Yatırım = Gayrisafi Yatırım – Amortismanlar
Bir ülkenin üretim kapasitesindeki artış, net yatırımları artırır; üretim kapasitesindeki
azalış ise net yatırımları azaltır.
Amortismanlar > Gayrisafi Yatırım ise:
GSMH > GSYİH = Dış alem
faktör gelirleri > Dış alem faktör
giderleri
GSMH < GSYİH = Dış alem
faktör gelirleri < Dış alem faktör
giderleri
Net yatırımlar negatiftir; toplam sermaye stoğu azalır.
Amortismanlar < Gayrisafi Yatırım ise:
Net yatırımlar pozitiftir; toplam sermaye stoğu artar.
KPSS
Gayrisafi yurt içi hasıla
= 3000
Dış alemden net faktör gelirleri
= 200
Net Yatırım = GSyatırım – Amortisman
Gayrisafi yatırım
= 500
 GSyatırım>Amortisman:
Net yatırım
= 400
Dolaylı vergiler
= 400
Net yatırım pozitiftir. Toplam sermaye
stoğu artar.
 Amortisman>GS yatırım:
olan bir ekonomide millî gelir kaçtır?
A) 2300
B) 2500
C) 2700
D) 2900
E) 3100
Net yatırım negatiftir. Toplam sermaye
stoğu azalır.
GSMH = GSYİH + NFG
=3000+200
= 3200
Net Yatırım = GS yatırım - Amortismanlar
400 = 500 − Amortismanlar
Amortismanlar = 100
SMH = GSMH − Amortismanlar
=3200 − 100
= 3100
MG = SMH − Dolaylı vergiler
=3100 − 400
= 2700
Cevap C
Dağıtılmayan kârlar kamu geliri
değildir. İşletmeler genellikle
yeni yatırımlarını finanse etmek için dağıtılmayan kârlarını
kullanırlar.
Download