İHRACATÇININ SORUNU : KUR REJİMİ

advertisement
İHRACATÇININ SORUNU : KUR REJİMİ
Doç. Dr. Doğan Cansızlar
İstanbul Bilgi Üniversitesi
Öncelikle iki konuyu hemen belirtelim. Bunlardan birisi, Türkiye’de uygulanacak kur
rejimi mevcut mevzuata göre Hükümet ile beraber TC Merkez Bankası’nca belirlenir. İhracat
ve ihracatçıların sorununun ise sadece kur rejimi ile çözüleceğini söylemek mümkün değildir.
Ancak kur rejimi sorunlardan ancak bir bölümünü çözebilir. Bu tesbitleri yaptıktan sonra asıl
konumuza dönelim.
İhracatçılar başından beri sürekli olarak Merkez Bankasına yüklenerek uygulanmakta
olan döviz kuru politikası nedeniyle kendilerinin mağdur edildiklerini söylemekteler ve
merkez bankasını eleştirmektedirler. Bu eleştiri zincirine zaman zaman bakanlar da katılmakta
ve Merkez Bankaları sanki tek sorumlu gibi kıyasıya eleştirilmektedir. Oysa döviz kuru
rejimini belirlemenin hükümetin bir tasarrufu olduğunu unutmaktadırlar, ya da öyle
görünmektedirler.
Hatırlarsak, 2001 krizi ile birlikte para politikasını hukuken siyasetten ayırmak
zorunluluğu ortaya çıktı ve Merkez Bankası bağımsızlığına kavuştu. Para politikasının
enflasyon hedefine odaklanması ilkesi getirildi. Para politikasının oluşumu da para politikası
kuruluna bırakıldı.
Merkez Bankasının bağımsızlığı, politika belirleme anlamında olmayıp sadece
operasyonel anlamda bir bağımsızlıktır. Diğer bir ifade ile siyasi otorite tarafından belirlenen
politikaların uygulanması aşamasında Merkez Bankası bağımsızdır. Merkez Bankasının,
kendi başına kur rejimi değişikliği yapması mümkün değildir.
Şu anda Hükümetle birlikte 2001 krizi sonrasında alınan bir kararla uygulamaya
konulan serbest dalgalı kur rejimi yürürlükte bulunmaktadır.
2001 kriz sürecinde uygulamaya konulan ekonomik programın temel hedefi biran önce
krizden çıkılmasına yönelik olarak yurt dışına kaçan yabancı ve yerli sermayenin tekrar yurda
geri gelmesini sağlamak idi. Serbest dalgalı kur politikasının yanı sıra yüksek faiz ve
neticesinde düşük kur politikası uygulamaya konuldu. Bu program, dış konjonktürün de
uygun olmasının katkısıyla gerçekten de krizden çıkışı kolaylaştırdı ve Türkiye’ye yabancı
sermaye girişi yeniden başladı.
2003 yılı ortalarından itibaren Türkiye krizin yaralarını tamamen sardıktan sonra krizden
çıkış ile ilgili uygulanan yüksek faiz düşük kur politikasının değiştirilerek yeni ve kapsamlı
bir ekonomi programının uygulamaya konulması gerekirdi. Ancak, bol ve ucuz likidite ve dış
konjonktürdeki olumlu havanın da etkisiyle hükümet yeni bir ekonomi programı dizayn etmek
ve uygulamaya koymak yerine mevcut ekonomi programının virgülüne bile dokunmadan
uygulanmasına devam etti. Netice olarak bugün uygulanmakta olan ekonomi programı hiçbir
değişiklik yapılmadan uygulanan kriz dönemi ekonomi programıdır.
Kriz döneminde uygulanması gereken bir ekonomi programının kriz bittikten sonra da
uygulanmasına devam edilmesi sonucunda; dışarıda likiditenin bol faizlerin de düşük olduğu
bir dönemde Türkiye’ye yüksek faiz ve düşük kur ve özelleştirmelerin de artması nedeniyle
son küresel kriz dönemi hariç yoğun bir yabancı sermaye girişi olmaktadır.
Ekonomide öyle bir yapı kurulmuştur ki, dışarıdan sermaye girişi durduğu zaman
ekonominin çarkları da durmakta, dışarıdan sermaye girişi hızlandığı zaman da ekonomide
büyüme hızlanmaktadır. 2003-2007 döneminde olduğu gibi yabancı sermaye girişlerinin çok
yoğun olduğu dönem aynı zamanda en yüksek oranlı büyümenin de sağlandığı dönem
olmuştur. Yine 2008-2009 döneminde olduğu gibi, yabancı sermaye girişinin tersine
dönmesiyle birlikte ekonominin çarkları da durmuştur. Kriz sonrasında yabancı sermaye
tekrar ülkeye girmeye başlayınca ekonomi de tekrar kıpırdanmaya başlamıştır.
Yani ekonomi tamamen dışarıdan özellikle kısa vadeli portföy yatırımı (sıcak para)
şeklinde gelen spekülatif sermaye girişine bağımlı hale getirilmiştir.
Dışarıdan bu tür yabancı sermaye akışı hızlandıkça da Türk Parasının değeri artmaya
başlamıştır. Bu ise ihracatçıların şikâyetlerinin başlıca nedeni olmuştur. İhracatçılar, bu kadar
değerli bir TL ile uluslar arası pazarlarda rekabet etmelerinin olanaksız olduğunu ve tedbir
alınması gerektiğini her fırsatta dile getirmeye başlamışlardır. Ancak şikayetlerinin adresini
Hükümete değil de doğrudan Merkez Bankasına yöneltmektedirler.
Türk Lirasının değerli olmasının bir diğer sonucu da ithalatın ucuzlamış olmasıdır. Bu
ise ; ara malı ithalatı başta olmak üzere ithalatın artmasına, dış ticaret açığının ve dolayısıyla
cari açığın yükselmesine ve ülkemizde ara malı sanayinin çökmesine neden olmaktadır. İşte
ekonomi büyürken işsizliğin azalmamasının tersine artmasının altında yatan gerçek de budur.
Sorunun temel çözümü ise , katma değeri yani içeride üretilenin payının yüksek olduğu bir
üretim ve büyüme modeline geçmektir.
Cari açığın finansmanında ise doğrudan yabancı sermaye yerine daha çok portföy
yatırımlarının (sıcak para) ön plana çıkması açığın finansman kalitesinin de bozulmasına
neden olmaktadır.
Sonuç olarak, küresel alanda kur savaşlarının sürdüğü bir ortamda Türk Lirasının bu
kadar değerli tutulmasının ve bunun da adeta gurur vesilesi yapılmasının ekonomik
gerçeklerle nasıl bağdaştırılacağı doğrusu merak konusudur.
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

Create flashcards