– — ˜ ™ – — ˜ ™ – — ˜ ™

advertisement
NEBÝLOÐLU, Ýsmail Hakký
sýnýn notasýný yayýmlamýþtýr. Bunlar arasýnda, “Doldur ey sâkî bu cem bezminde
bir gün mey biter” mýsraýyla baþlayan yegâh ve, “Beklerim her gün bu sâhillerde
mahzun böyle ben” mýsraýyla baþlayan
hüzzam eseri günümüzün sevilen þarkýlarý arasýndadýr.
BÝBLÝYOGRAFYA :
Ýbnülemin, Hoþ Sadâ, s. 208; Vural Sözer, Müzik ve Müzisyenler Ansiklopedisi, Ýstanbul 1964,
s. 293; Rahmi Kalaycýoðlu, Türk Musikisi Bestekârlarý Külliyâtý Sayý 25: Ýsmail Hakký Nebiloðlu, Ýstanbul 1969; Mustafa Rona, 20. Yüzyýl Türk
Musikisi, Ýstanbul 1970, s. 380-382; TSM Sözlü
Eserler, s. 25, 32, 41, 42, 107, 116, 165, 167, 221,
225, 235, 247, 346; Mehmet Nazmi Özalp, Türk
Mûsikîsi Tarihi, Ýstanbul 2000, II, 263-264; Öztuna, BTMA, II, 102-103.
ÿNuri Özcan
–
—
NEBÎZ
( #
‫) א‬
Kuru üzüm, kuru hurma, arpa
ve darý gibi maddelerden elde edilen
bir içki türü
(bk. ÝÇKÝ).
˜
–
™
—
NEBUKADNEZZAR
(bk. BUHTUNNASR).
˜
–
™
—
NECÂHÎLER
( $%‫) א‬
˜
Yemen’de
Zebîd ve çevresinde hüküm süren
Habeþ asýllý hânedan
(1022-1159).
™
Yemen’de Ziyâdî Emîri Ebü’l-Ceyþ Ýshak
b. Ýbrâhim’in ölümünden (371/981) sonra
Abdullah (veya Ziyâd) b. Ýshak ve oðlu Ýbrâhim (veya Abdullah) dönemlerinde devletin
yönetimini sýrasýyla Hüseyin b. Selâme ve
Mercan adlarýnda aslen Habeþî âzatlý köle olan vezirler ele geçirmiþlerdi. Bunlardan Mercân’ýn Nefîs ve Necâh isimli yine
Habeþî köle asýllý iki önemli adamý arasýnda
ortaya çýkan anlaþmazlýk sýrasýnda Nefîs,
henüz çocuk yaþta olan Emîr Ýbrâhim’i ve
onu himaye eden halasýný öldürüp tahtý
ele geçirdi (407/1017). Bunun üzerine Necâh onunla mücadeleye girerek kendisini ve baþýndan beri destekçisi olan Vezir
Mercân’ý öldürüp tahta çýktý (Zilkade 412 /
Þubat 1022). Ardýndan Abbâsî Halifesi Kadir- Billâh’a itaatini bildirdi ve halifeden elMüeyyed Nasîrüddin lakabýný aldý. Böylece
Yemen’in Tihâme bölgesinde Zebîd merkezli Benî Necâh Devleti kurulmuþ oldu.
474
Ziyâdîler’den sonra ulemânýn desteðiyle
Yemen’de Sünnîliðin korumacýlýðýný üstlenen Necâhîler Þâfiî mezhebine mensuptular. Ayný dönemde Yemen’de Ýsmâilî davet faaliyetleri hýzlandý ve Ali b. Muhammed es-Suleyhî, Suleyhîler hânedanýný kurarak Fâtýmî Halifesi Müstansýr- Billâh adýna hutbe okutmaya baþladý. Necâhîler’i Ýsmâilî davetin önünde ciddi bir engel gören Ali b. Muhammed, Necâh ile dostluk
kurup hediye ettiði bir câriyesi vasýtasýyla onu zehirletip öldürttü (452/1060), ardýndan Zebîd’i zaptetti. Kýzýldeniz’deki Dehlek adasýna kaçan Necâh’ýn oðullarý Saîd ve
Ceyyâþ, Suleyhîler’le savaþmaya baþladýlar;
Necâh’ýn büyük oðlu Saîd, Ali b. Muhammed’i maðlûp ederek ortadan kaldýrdý (459/
1067 veya 473/1081). Ýki komþu devlet arasýndaki mücadele uzun süre devam etti ve
Necâhîler’in topraklarý birkaç defa el deðiþtirdi. Nihayet Ceyyâþ b. Necâh 482’de
(1089) Zebîd’i son defa ele geçirdi ve Necâhî hâkimiyetini yeniden saðladý. el-Müfîd fî aÅbârý Zebîd adlý günümüze ulaþmayan bir eser de yazmýþ olan Ceyyâþ’ýn
ölümünün (498/1105 veya 500/1107) ardýndan taht kavgalarý baþ gösterdi. Ceyyâþ’ýn
oðlu I. Fâtik tahta çýkmayý baþardýysa da
baba bir kardeþleri Ýbrâhim ve Abdülvâhid’in saldýrýlarýna mâruz kaldý. Onun ölümünden sonra henüz çocuk yaþta olan oðlu Mansûr tahta çýktý (503/1109); fakat amcasý Ýbrâhim’in Zebîd’de yönetimi ele geçirmesi üzerine Suleyhîler’den yardým istemek zorunda kaldý ve aldýðý takviye kuvvetle yeniden hâkimiyet saðlayabildi (504/
1110).
Mansûr devrinden itibaren devlet yönetimi vezirlerin eline geçmeye baþladý. Öyle ki Vezir Enîs el-Fâtikî çetr taþýtýp kendi
adýna para dahi bastýrdý. Ancak Mansûr
gençlik çaðýna geldiðinde onu kendi elleriyle öldürdü (517/1123). Mansûr’un Vezir
Mennullah el-Fâtikî tarafýndan zehirlenerek öldürülmesinin ardýndan çocuk yaþtaki oðlu II. Fâtik tahta çýkarýldý. Bu dönemde aslen Habeþî bir câriye olan Fâtik’in annesi Ümmü Fâtik Alem yönetimde aðýrlýðýný hissettirdi. 524’te (1130) Vezir Mennullah’ý öldürterek yerine Züreyk el-Fâtikî’yi getiren Ümmü Fâtik Alem kýsa bir
süre sonra onun istifa etmesi üzerine de
Ebû Mansûr Müflih el-Fâtikî’yi vezirlikle
görevlendirdi. Emîr II. Fâtik b. Mansûr 531
(1137) yýlýnda öldürüldü ve Ümmü Fâtik
Alem onun çocuðu olmadýðý için tahta amcasýnýn oðlu III. Fâtik b. Muhammed’i çýkardý; eski kölesi ordu kumandaný Sürûr
el-Fâtikî’yi de vezir tayin etti. Ümmü Fâtik
Alem’e büyük bir baðlýlýk gösteren Sürûr
onun 545’te (1150) ölümünün ardýndan
bütün yetkileri elinde topladý, bölgedeki
âsi ve muhaliflerin itaatini saðlayarak Necâhî Devleti’ne yeniden güç ve itibar kazandýrdý. 551’de (1156) Mehdî Emîri Ali b.
Mehdî bir komployla Sürûr’u öldürterek
Zebîd üzerine bir ordu gönderdi. Þehri savunmakta güçlük çeken Zebîdliler, Sa‘de
hâkimi Zeydî imamý Ahmed b. Süleyman
el-Mütevekkil - Alellah’tan yardým istediler.
Mütevekkil - Alellah, Emîr III. Fâtik’in öldürülmesi ve kendi hâkimiyetinin tanýnmasý
þartýyla yardým sözü verdi. Bunun üzerine
553 (1158) yýlýnda emîr öldürüldüyse de
Mütevekkil - Alellah beklenen yardýmý yapamadý ve Zebîd’i almaya muvaffak olan
Ali b. Mehdî, Necâhî hâkimiyetini sona erdirdi (14 Receb 554 / 1 Aðustos 1159).
Necâhîler, vezir ve kumandanlarýn yönetime hâkim olup devletin sonunu getiren
süreci baþlatmalarý yönüyle Mýsýr’daki Fâtýmîler’e, kendilerinden önceki Ziyâdîler’in
köleleri olduklarý halde yönetimi ele geçirip yeni bir devlet kurmalarý bakýmýndan
Eyyûbîler’den sonra kurulan Memlükler’e
benzemektedir. Necâhîler’de emîrlerle vezirler arasýnda hâkimiyet alâmeti olmak
üzere sikke darbý konusunda verilen mücadeleler kaynaklarýn çoðunda yer almakla birlikte günümüze bu sikkelerden sadece dördü ulaþabilmiþ ve N. M. Lowick
tarafýndan yayýmlanmýþtýr (bk. bibl.).
BÝBLÝYOGRAFYA :
Umâre el-Yemenî, el-Müfîd fî aÅbâri Øan£â ve
Zebîd: Yaman: Its Early Medieval History (nþr.
ve trc. H. C. Kay), London 1892, tür.yer.; Ýbnü’lMücâvir, Øýfatü bilâdi’l-Yemen ve Mekke ve ba£²i’l-¥icâz: TârîÅu’l-müsteb½ýr (nþr. O. Löfgren),
Leiden 1954, s. 66, 71, 235; Nüveyrî, Nihâyetü’lereb, XXXIII, 108-120; Abdülbâký b. Abdülmecîd
el-Yemânî, Behcetü’z-zemen fî târîÅi’l-Yemen
(nþr. Abdullah Muhammed el-Habeþî – Muhammed Ahmed es-Sinbânî), San‘a 1988, s. 89-118;
Ýbnü’d-Deyba‘, Bu³yetü’l-müstefîd fî târîÅi medîneti Zebîd (nþr. Abdullah Muhammed el-Habeþî),
San‘a 1979, s. 57-64; a.mlf., Æurretü’l-£uyûn
(nþr. Muhammed b. Ali el-Ekva‘), Kahire 1978, I,
333 vd.; Yahyâ b. Hüseyin es-San‘ânî, øåyetü’lemânî fî aÅbâri’l-šu¹ri’l-Yemânî (nþr. Saîd Abdülfettâh Âþûr), Kahire 1388/1968, I, 236 vd.;
N. M. Lowick, “Coins of the Najâhids of Yemen:
A Preliminary Investigation”, Actes du 8 ème
Congrès international de numismatique, New
York - Washington 1973, Paris 1976, s. 543-551;
Eymen Fuâd Seyyid, TârîÅu’l-me×âhibi’d-dîniyye
fî bilâdi’l-Yemen, Kahire 1408/1988, s. 81-85;
Zâhir Riyâd, “Devle Habeþiyye fi’l-Yemen: Devletü Benî Necâh (412-554/1021-1159)”, el-Mecelletü’t-târîÅiyyetü’l-Mý½riyye, sy. 8, Kahire 1959,
s. 101-130; Ramzi J. Bikhazi, “Coins of al-Yaman
132-569 AH”, el-Eb¼â¦, XXIII/1-4, Beyrut 1970,
s. 106-107; Neþet Çaðatay, “Suleyhîler”, ÝA, XI,
20-21; R. Strothmann – [G. R. Smith], “Najahids”,
EI 2 (Ýng.), VII, 861-862.
ÿEymen Fuâd Seyyid
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

KALPTE İLETİM NOKTALARI

3 Cards oauth2_google_cfd2531f-f18a-45fd-9d97-afe31596ce7b

Terimler

2 Cards oauth2_google_ef32970e-e5f9-4595-9abe-394e9f6bc8d9

Create flashcards