Dr. Abdullah ATLİ

advertisement
Dr. Abdullah ATLİ
Fizyoloji
ve
psikoloji
alanındaki
çalışmaları
ile
psikofizyoloji ve deneysel
psikoloji alanlarını derinden
etkiledi. Bu nedenle her iki
bilim dalının kurucularından
sayılır.
Pavlov laboratuvarda mide
üzerine bir çalışma yaparken
bir şeyi fark etmiştir. Köpek
daha et verilmeden önce ayak
seslerini duyduğunda salya
akıtmaya
başlamıştır.
Bu
olaydan
sonra
Pavlov
çalışmalarını bu yöne doğru
geliştirmiştir.
Dr. Abdullah ATLİ
boarding school lunchtime
Dr. Abdullah ATLİ
1.Klasik Koşullanma-Köpek Deneyi
Dr. Abdullah ATLİ
Dr. Abdullah ATLİ
Koşulsuz Tepki
Koşulsuz
Uyarıcı
Dr. Abdullah ATLİ
Tepki Yok…
Nötr Uyarıcı
Dr. Abdullah ATLİ
Koşulsuz
uyarıcı
Nötr
uyarıcı
Dr. Abdullah ATLİ
Koşulsuz
Tepki
Koşullu Tepki
Koşullu Uyarıcı
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik Koşullanmaya Örnekler
Hamileliği dolayısıyla midesi bulanan bir anne adayı, sabahları
bir yandan midesi bulanırken bir yandan da televizyondaki bir
sabah programını izlemektedir. Anne, doğum yaptıktan sonra,
ekranda ne zaman aynı programın sunucusunu görse, yine
midesinin bulandığını hissetmektedir.
Dr. Abdullah ATLİ
Hayatımızda klasik koşullama ??
Bir parfüm ile çok sevdiğiniz biri arasında
bağ kurma
Diş hekiminin kapısında kaygı yaşama
Sınav kaygısı
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik Koşullanmaya Örnekler
Çocuklar üzerinde yapılan bir araştırmada çocuğa sevdiği bir yiyecek (doğal uyarıcı)
verilirken, “iyi” anlamına gelen Rusça kelime (koşullu uyarıcı)yüksek sesle araştırmacı
tarafından söylenmiştir. Koşullanma işlemi tamamlandıktan sonra, araştırmacı çocuklara
Rusça kelimeler söylemiştir; cümlelerin bazıları “iyi” bir anlamsal içeriği, bazıları ise “kötü”
bir anlamsal içeriği ifade eder.”Çiftçi arkadaşına yardım etti”, ve “Leningrad güzel bir
şehirdir”, gibi olumlu anlamlar taşıyan cümleler verildiğinde çocukların ağzı sulanmış,
fakat “Öğrenci öğretmenine kaba davrandı”, ya da “Arkadaşım hasta” gibi olumsuz anlam
taşıyan cümlelere herhangi bir salgılamada bulunmamışlardır. Bu araştırma, genelleme
olayının son derece geniş bir alanı kapsadığını gösterir
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik Koşullanmaya Örnekler
Örneğin, soğuk suya el sokulursa kan damarlarımızda büzüşme olur. Yapılan
bir deneyde, sol suya sokulurken zil çalınmış, denemeler birkaç kere tekrar
edildikten sonra, yalnız zil sesine tepki olarak damarlarda büzülme
gözlenmiştir
Dr. Abdullah ATLİ
Dr. Abdullah ATLİ
Dr. Abdullah ATLİ
Dr. Abdullah ATLİ
Dr. Abdullah ATLİ
Temel
Kavramlar
Dr. Abdullah ATLİ
Bitişiklilik İlkesi
Koşullama sürecinde, nötr ve koşulsuz uyarıcıların verilme
zamanının birbirine yakın olmasıdır. Bir başka deyişle, koşulsuz
uyarıcı ile koşullu uyarıcı arasındaki zamansal yakınlık koşullamayı
sağlamaktadır. Nötr uyarıcı koşulsuz uyarıcıdan yarım saniye önce
verildiğinde koşullama en etkili şekilde oluşmaktadır.
Dr. Abdullah ATLİ
Bitişiklilik İlkesi Örnek
Ali, araba kullanan babasını izlerken acı bir fren sesi
duymuş
ardından
arabaları
öndeki
araca
çarpmıştır.Bu olaydan sonra Ali ne zaman bir fren
sesi duysa korku tepkisi vermeye başlamıştır.
Dr. Abdullah ATLİ
Habercilik İlkesi
Klasik koşullamanın meydana gelebilmesi
için koşulu uyarıcının, kendisinden sonra
koşulsuz uyarıcının geleceğine ilişkin
haber
verici
nitelikte
olması
gerekmektedir. Yani koşullu uyarıcı
önce,
koşulsuz
uyarıcı
sonra
verildiğinde
koşullama
meydana
gelmektedir
Örneğin, mama önlüğü takılmadan
beslenmeyen bir bebek, bir süre sonra
mama önlüğünü görür görmez sevinmeye
başlamıştır. Bunun nedeni, mama önlüğü
yemeğin geleceğinin habercisi olmuştur.
Dr. Abdullah ATLİ
Sönme
Koşullu Tepki
Koşullu Uyarıcı
Bu bağlantı koşulsuz uyarıcı ile uzun süre desteklenmezse
sönme gerçekleşir.
Dr. Abdullah ATLİ
Sönme Örnek
Ağlayan çocuğu uzun süre görmezden gelme.
Elini kaldırmadan söz isteyen öğrenciye söz hakkı
vermeme.
Sürekli evin önünde bekleyen kediye bir süre sonra
yemek vermeme.
Not: Pekiştirilen davranış söndürülmeye çalışıldığında
davranışın gösterilme sıklığı geçici bir süreyle de olsa
artar.
Dr. Abdullah ATLİ
Pekiştirme
Burada koşulsuz uyarıcı (et) koşullu uyarıcı (zil) için
pekiştireç görevi görmektedir. Pekiştireç ne kadar çok sıklıkta
ve sürede verilirse koşullanma o derece güçlü olur.
Dr. Abdullah ATLİ
PEKİŞTİRME
Pekiştirme; herhangi bir istendik davranışı organizmaya kazandırmak veya organizmada var olan
ama yeterli sıklıkta gösterilmeyen istendik bir davranışın sıklığını artırmak veya organizmanın
gösterdiği olumlu bir davranışın sürdürülmesini sağlamak amacıyla organizmaya olumlu
pekiştireçleri verme veya ortamda bulunan olumsuz pekiştireçleri ortamdan çıkarma işlemidir.
Pekiştirmenin yapılan bu tanımından şu genellemelere ulaşılabilir:
1.
Pekiştirme bir eylemdir, bir işlemdir.
2.
Pekiştirme aşağıdaki üç amaçtan birini veya bir kaçını gerçekleştirmek için yapılır;
a.
Organizmanın davranış repertuarında yer almayan istendik bir davranışı kazandırmak.
b.
Organizmanın davranış repertuarında yer alan ancak yeterli sıklıkta gösterilmeyen bir
davranışın sıklığını artırmak.
c.
Organizmanın davranış repertuarında yer alan ve yeterli sıklıkta gösterilen bir
davranışın bu sıklığını korumak.
3.
Pekiştirme işleminde pekiştireçler kullanılır.
Pekiştirme kullanılan uyarıcıların niteliğine göre olumlu pekiştirme ve olumsuz pekiştirme olmak
üzere ikiye ayrılır
Dr. Abdullah ATLİ
Kendiliğinden Geri Gelme
Sönmüş bir davranış tekrar ortaya çıkar mı? Köpek tarafından
ısırılan biri bu korkusu söndükten sonra tekrar ortaya çıkar
mı? Kendiliğinden geri gelme koşullu ve koşulsuz uyarıcının
yeniden birlikte görülmeden koşullu tepkinin ortaya çıkmasını
ifade eder.
Dr. Abdullah ATLİ
Kendiliğinden Geri Gelme Örnek
Oynadığı şans oyunlarında bir türlü kazanamadığı için şans
oyunları oynamayı bırakan bir adamın bir gün yine eskisi gibi
şans oyunlarını oynamaya başlaması.
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik Şartlanma Küçük Albert deneyi
Dr. Abdullah ATLİ
Ayırt Etme
Klasik koşullamada uyarıcı genellemesinin karşıtı “ayırt etmedir”. Ayırt etme
yaşamımızda çok önemli bir yere sahiptir.
Borç para verdiği biriyle sorunlar yaşayan kişi bunu genellerse, sosyal yaşamı
nasıl olur?
Biri erkek tarafından aldatılan bir kadın bütün erkekler sahtekardır derse neler
olur.
Eğitimde öğrenci üzerindeki etkisi nasıl olur (genelleme ve ayırt etmenin)
Dr. Abdullah ATLİ
Üst Düzey Koşullama
Nötr
Birinci
koşullu
uyarıcı
İkinci
Koşullu
Uyarıcı
Dr. Abdullah ATLİ
Üst Düzey Koşullama Örnek
Kendisini ısıran bir köpekle
her karşılaştığında korku
tepkisi veren bir çocuk, birkaç
kez bu köpeği sahibiyle
birlikte gördükten sonra köpek
yanında olmasa bile sahibini
görünce
korku
tepkisi
vermeye başlar.
Dr. Abdullah ATLİ
Üst düzey koşullama; örneğin okulda zorbalığa maruz kalan bir öğrenci zorba
öğrencinin arkadaşlarından ve zorbalığa maruz kaldığı mekandan da korkar.
Özellikle reklam sektöründe çok fazla kullanılır. Bazı ürünler çok güzel manzaralar
veya çok sevilen kişiler ile aynı mekan içinde sunulur. Ve bu ürünler mekanlar ve
kişilerin bizde uyandırdığı duyguları uyandıramaya çalışırlar.
Dr. Abdullah ATLİ
Karşıt koşullanma
Organizmanın koşullu uyarana önceden verdiği tepkinin tam tersini
vermesi sağlandığında karşıt koşullanma gerçekleşmiş sayılır. Köpekten
korkan çocuğa köpeği sevdirmek, köpeği seven bir çocuğu köpekten
korkutmak gibi birbirine zıt tepkilerin koşullanma ile ortaya çıkması karşıt
koşullanma örnekleridir.
Örneğin: köpeklerden korkan kedinin kendine zarar vermeyen bir köpekle
eski korkusunu yenmesi
Dr. Abdullah ATLİ
Karşıt koşullanma
Önceki okulunda arkadaşları tarafından dışlanan alay edilen (zorbalığa
maruz kalan) öğrencinin yeni okulunda arkadaşları tarafından sevilmesi ve
kabul edilmesi.
Dr. Abdullah ATLİ
İtici Uyarıcı İle Koşullanma
İstenmeyen bir koşullanmaya-davranışa karşı istenmeyen hoş olmayan bir
uyarıcının verilerek diğer davranışın davranış örüntülerinden uzaklaştırmak.
Sıklık düzeyini düşürmek.
Örneğin sigara içme davranışını azaltmak için daha itici olan bir ilaç içilmesi
ve mide bulantısı.
Dr. Abdullah ATLİ
Öğrenilmiş Çaresizlik
Organizmanın ne yaparsa yapsın durumu değiştiremeyeceğini
öğrenerek pasif olması ve bu pasifliği de tüm istenmeyen durumlara
genellemesidir.
Örneğin, alttan aldığı dersten bir türlü geçemeyen bir üniversite
öğrencisinin, sınavlara çalışmadan girmesi. Öğrenci ne yaparsa
yapsın durumu değiştiremeyeceğine inanmaktadır.
Dr. Abdullah ATLİ
Kendini Gerçekleştiren Kehanet
Doğru ya da yanlış herhangi bir inanç veya
beklenti, bu tanımlamayı doğrulayacak yeni bir
davranış ortaya çıkarmaktadır.
Örneğin, ergenlik dönemindeki bir genç, karşı
cins tarafından beğenilmediğini, bu nedenle
flörtü olamayacağını düşünmektedir. Bu inancı
nedeniyle bir çabası olmadığından, sonunda
düşüncesinin gerçek olduğuna inanmaktadır.
Öğrenilmiş çaresizlikten ayıran en önemli
nokta, bireyin hiç çaba sarf etmemesidir.
Oysa öğrenilmiş çaresizlikte, ön denemeler
ve başarısızlıklar söz konusudur.
Dr. Abdullah ATLİ
Garcia İlkesi
1. Garcia tat koşullaması üzerine araştırmalar yapmıştır.
2. Klasik koşullamanın bitişiklilik ilkesine itiraz etmiştir.
Örneğin bir kişi lokantada bozuk tavuk yedikten dört
saat sonra midesi bulanmış ve kusmuştur. Bu kişi artık
Tavuk ile mide bulantısı arasında bir bağ kurmuş bir tür
koşullama yaşamıştır.
3. Ancak burada geleneksel klasik koşullamada koşulsuz
uyarıcı ile koşullu uyarıcı arasında çok az hatta
(saniyenin yarısı yani bitişiklilik olmalıdır ilkesine yeni
bir bakış açısı kazandırmıştır. Zaman aralığı geniştir.
Dr. Abdullah ATLİ
1. Garcia, ayrıca klasik koşullamada kabul gören her
türlü uyarıcının koşulsuz uyarıcı ile bir bağ kurulacağı
ilkesini yaptığı araştırmalarla yeniden yapılandırmıştır.
2. Mide bulantısı ile koşullu uyarıcı olarak ses, ışık vb.
uyarıcıları kullanmış ancak bir bağ oluşturamamıştır.
3. Oysa mide bulantısı ile koku arasında bir bağ
oluşturmuştur. Hatta çiftçiler bu ilkeyi kullanarak
çakalların koyunlara saldırmamaları için çakalların
midelerini bozacak ve bir daha koyun eti
yemeyecekleri bir kokuyu koyunlara sürmüşler ve
başarılı olmuşlardır.
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik
Koşullamanın
Sınırlılıkları
Dr. Abdullah ATLİ
Gölgeleme
Gölgeleme, iki nötr uyaranın bir arada verilmesi
durumunda, koşullanmanın (tepkinin) daha çok dikkati
çeken uyarana verilmesidir
Dr. Abdullah ATLİ
Gölgeleme
Parlak Işık
(Nötr U)
Hafif Ses
(Nötr U)
Parlak Işık
(Koşullu U)
Hafif Ses
NötrU)
Yiyecek
(Koşulsuz
U)
Salyalama
Salyalama
Salyalama
yok
Örneğin siyasi partilerde halka kötü haberleri liderler vermezler çünkü kötü haberler ile kendileri
koşullamayı istemezler.
Ancak maaşa zam, işe alımlar ve yapılan yatırımları kendileri sunarlar iyi haberler ile kendileri arasında
bir bağ kurulmasını isterler.
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik
Koşullamanın
Psikoterapideki
Uygulamaları
Dr. Abdullah ATLİ
Sistematik Duyarsızlaştırma
Dr. Abdullah ATLİ
MATEMATİK KORKUSU ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA
Dr. Abdullah ATLİ
MATEMATİK KORKUSU ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA
MATEMATİK KORKUSU ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA
MATEMATİK KORKUSU ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik Koşullanma ve Eğitimdeki Yeri
Klasik koşullama, insanların karmaşık bilgileri öğrenmesini
açıklayamamaktadır. Ancak insanların, belli bir nesneye ya da
olaya karşı gösterdiği bazı duyusal tepkilerin klasik koşullanma
ile öğrenildiği sanılmaktadır. Örneğin ilk defa İzmir’ e giden bir
insan, İzmir’de cüzdanının kaybolması ile ortaya çıkan hoş
olmayan duygularını İzmir’e karşı da duyabilir. Bu nedenle
eğitimde ilk okul deneyimlerine çok dikkat edilmelidir.
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik Koşullanma ve Eğitimdeki Yeri
Klasik koşullanma ile açıklanan diğer bir önerme de fobik tepkilerdir. Fobiler, göreli
olarak zararsız nesne ve durumlara, aşırı ve akılcı olmayan tepkiler gösterme
biçiminde tanımlanabilir. Çevremizdeki bazı kişilerin köpekten, asansörden vb.
aşırı derecede korktuklarını görmüşüzdür. Bu kişiler korkularının yersiz ve anlamsız
olduğunu bildikleri halde, bu duygularından kurtulamazlar. Bu korkularının nedeni,
geçmiş yaşantılarında olmuş bir koşullanmadan kaynaklanıyor olabilir. Fobiler,
davranış değiştirme teknikleri kullanılarak ortadan kaldırılabilir.
Öğrencilerin derslere ilişkin kaygıları (matematik gibi) bu şekilde oluşmuş
olabilir. Bu kaygının değişiminde davranış değiştirme teknikleri kullanılmalıdır.
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik Koşullanma ve Eğitimdeki Yeri
Klasik koşullama sınıftaki pek çok davranışın açıklanmasını sağlamaktadır.
Bunlardan birisi çocuklarda sık görülen okula, öğretmene, derse karşı korku ve
kaygı duymadır.
Refleks olarak başlayan bu olumsuz duygular, okulda bulunan nötr durumdaki
diğer uyarıcılara genellenir. Örneğin, öğretmen ödevini yapmayan bir öğrenciyi
azarladığında, öğrencide korku meydana gelir. Bu refleksif tepki, o derse ve dersin
öğretmenine de gösterilebilir. Daha aşırı durumlarda öğrenci diğer öğretmenlere ve
okula da genelleme yapabilir. Öğretmen olarak öğrencilerin bize ve konuya karşı
olumlu tutum geliştirmelerini isteriz. Öğretmen ve ders başlangıçta nötr uyarıcı
iken zamanla hoşlanılan, sevilen ya da korku duyulan uyarıcılar (koşullu)
durumuna gelmektedir.
Öğrencilerin olumsuz davranışlarını cezalandırmak yerine görmezden gelerek
sönmesini beklemek gerekir. Daha önce de belirtildiği gibi ceza ve korkutma
yöntemlerine başvurma öğrencilerin okulla ilgili uyarıcılara olumsuz duygular
geliştirmesine neden olabilir
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik Koşullanma ve Eğitimdeki Yeri
Klasik koşullanmanın sınıf ortamında nasıl kullanılacağını göstermesi bakımından aşağıdaki
örnek yararlı olacaktır.
Demokratik ortam bireyin gelişimi için en iyi ortamdır. Böyle bir ortam bireylerde güven
duygusu oluşturur ve görüşlerini özgürce diğer arkadaşlarıyla ve öğretmenleriyle paylaşım fırsatı
doğurur. Demokratik ortama koşulsuz uyarıcı, bireyin kendini güvende hissetmesine,
görüşlerini rahatça açıklamasına ise koşulsuz tepki diyebiliriz. Öğretmen derste demokratik
bir ortam oluşturarak, öğrencinin kendini iyi hissetmesini, görüşlerini rahatlıkla açıklamasını
sağlayacaktır. Bu durum, olumsuz duygularla öğrenme arasında bağ kurmayı engellemenin en
etkili yolu olmasının yanında, öğrenme ile olumlu duygular arasında bağ kurulmasına da olanak
verecektir. ÖĞRETMEN ÖĞRENİLECEK MALZEMEYİ BU ORTAMDA SUNMASI
ÖĞRENME MAZEMESİNE (ZİL SESİNE) OLUMLU TEPKİ (KENDİNİ GÜVENDE
HİSSETMESİNİ SAĞLAR).
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik Koşullanma ve Eğitimdeki Yeri
Topluluk önünde konuşmaktan çekinen bir öğrenciden
görüşlerini yazarak önce küçük bir gruba, sonra daha büyük bir
gruba okuması ve sonra yazılı rapor yerine konuşarak
görüşlerini paylaşması istenebilir
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik Koşullanma ve Eğitimdeki Yeri
Öğretmenin öğrencileri ile yakından ilgilenmesi, öğretmenin ve
arkadaşlarının öğrenci ile kesinlikle alay etmemeleri,
öğretmenin ve öğrencilerin kesinlikle birbirlerine saygı
duymaları, yeni gelen öğrencilere, öğretmenin ‘‘hoş geldin’’
demesi ve onlara gülümsemesi, başarılı olabilecekleri ve rahat
edebilecekleri ortamlar hazırlaması… gibi özellikler klasik
koşullanmanın sınıf içinde basit uygulanması olacaktır.
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik Koşullanma ve Eğitimdeki Yeri
Öğrencilere soru sorarken öğretmenin dikkate alması gereken önemli
noktalar vardır. Öğrencilere soru sorarken kendini güvende hissetmeleri
sağlanmalı; öğrencileri, sorulan soruları bilmeme endişesinden
kurtarmak için düşük başarılı öğrenciler cesaretlendirilmeli, doğru
cevabı buluncaya kadar yönlendirilmeli; isteksiz veya başarısı düşük
öğrencilere soru yöneltirken açık uçlu sorular tercih edilmeli; sorulan
sorularla ilgili olarak bütün öğrencilere söz hakkı verilerek, derste
bulunmakla cevap verme ve çaba gösterme gereği birleştirilmelidir.
Öğrencilere sınav heyecanının ve kaygısının azaltılması için sorumlu
oldukları konular söylenebilir, benzer örnekler çözülerek konular tekrar
edilebilir; sınıfta arkadaşlarının karşısında sunu yapmaktan çekinen
öğrencilere önceden sınıfın dışında prova yaptırılarak heyecanları
azaltılabilir
Dr. Abdullah ATLİ
Klasik Koşullanma ve Eğitimdeki Yeri
Karşılaştığımız ve içinde yaşadığımız belli durumlarda ortaya
çıkan incinme, acı duyma, yaralanma, başarısızlık duygusunun
yaşandığı yerler ve çevrede bulunan eşya, insan ve olaylar
zamanla koşullu uyarıcı rolünü yüklenebilirler, hatta korku
yaratabilirler.
Oyun oynarken bir arabadan, tahtaravalliden veya salıncaktan
düşerek bir yeri incinen çocuk, çocuk bahçesinden, çocuk
bahçesine benzeyen yerlerden korku duyabilir. Cebirden
başarısız olan çocuk sayılarla uğraşmaktan veya geometriden hiç
hoşlanmayabilir. İnsanlar benzer uyarıcılar karşısında aynı
tepkileri gösterirler. Buna ‘‘uyarıcı genellemesi’’ denir
Dr. Abdullah ATLİ
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

Create flashcards