kemoterapi odası, ilaçların hazırlanışı ve uygulama araçları

advertisement
KEMOTERAPİ ODASI,
İLAÇLARIN HAZIRLANIŞI
VE UYGULAMA ARAÇLARI
Doç. Dr. Ferah Ece
İstanbul Bilim Üniversitesi
Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı
Onkoloji Tedavi Merkezi
■Onkoloji hemşireliği konusunda
spesifikleşme,
■Terminal bakım ve destek
tedavilerinin verilebiliyor olması,
■Psikososyal hizmetlerin verilebilmesi,
■Eczane hizmetlerinin ideal düzeyde
olması, merkezi ilaç hazırlama
şartlarının sağlanması,
Onkoloji Tedavi Merkezi
■Kemoterapi ve destek tedavi
uygulanması konusunda
temel eğitim almış hekimin bulunması,
■Kemoterapi hazırlama, onkolojik
hasta bakımı ve onkolojik hastaya
yaklaşım konusunda eğitim almış
hemşirelerin bulunması,
■Standart kemoterapi hazırlama
şartlarının bulunması
Onkoloji Tedavi Merkezi
■İlgili tüm branşların ve aktif
Multidisipliner Tümör Konseyi’nin
bulunması,
■Ayaktan ve yatarak kanser tedavisinin
gerçekleştirilebilmesi,
■Temel ve klinik araştırmaların
yapılabilmesi,
■Veri toplama ve saklanması
şartlarının ideal düzeyde olması,
Antineoplastik ilaçlarla tedavi
uygulamaları sırasında hastaların
ve
bu tedaviyi uygulayan sağlık
çalışanlarının güvenliği önemlidir
ve bu ilaçlarla maruziyet riskinden
korunması gereklidir
12 servis hemşiresi
13 onkoloji hemşiresi
5 eczane çalışanı (KT hazırlayan)
30 sağlıklı birey (kontrol)
genotoksisite değerlendirmesi
Buccal hücrelerde DNA hasarı
120 sağlık çalışanı
60 onkoloji hemşiresi,
genotoksisite değerlendirmesi
Lenfositlerde DNA hasarı
Mutat Res 2007 Mar 30;628(1):11-8. Epub 2007 Jan 16.
Micronucleus induction and FISH analysis in buccal cells and lymphocytes of
nurses administering antineoplastic drugs.
Cavallo D, Ursini CL, Omedeo-Sale E, Iavicoli S.
Department of Occupational Medicine, ISPESL-National Institute for Occupational Safety and
Prevention, Monteporzio Catone, Rome, Italy.
23 hemşire
10 servis hem.
13 onkoloji hem.
20 sağlıklı birey
Buccal hücrelerde genetik hasar
Sağlık Bakanlığı Tedavi
Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün
10.05.2005 tarih ve 9260 sayılı
genelgesinde
Antineoplastik ilaçlarla
güvenli çalışma rehberi mevcut
Günlük antineoplastik ilaç uygulama
sayısı 7 ve daha fazla olan
hastanelerde ilaçlar; yalnız ilaç
hazırlama işleminin yapıldığı ve
tercihen eczanenin bu iş için ayrılmış
bir bölümünde,
eczanenin fiziki şartları uygun değilse
yataklı tedavi kurumunun uygun bir
bölümünde kurulacak
Antineoplastik İlaç Hazırlama
Merkezinde hazırlanır
Antineoplastik İlaç Hazırlama Merkezinde
■Giriş çıkışlar sınırlı olmalı
■Sadece ilaç hazırlama için kullanılmalı
■Diğer sağlık personeli ile teması en aza
indirmek amacıyla diafon sistemi olmalıdır
■Girişte yalnız görevli personelin girebileceğini
belirten uyarı işaretleri bulunmalıdır
■İlaçlar ‘Kemoterapi Teslim Formu’ ile teslim
alınıp verilmelidir
■İlaç dökülmesi ya da kazalar gibi acil
durumlarda kullanılacak maddeler kolay
ulaşılabilecek bir yerde hazır bulundurulmalı
■Uygun özellikte biyolojik güvenlik kabini
bulunmalıdır
Antineoplastik İlaç Hazırlama
Merkezinde,
çalışan kişileri korumak amacıyla kabin
içindeki havayı dışarı verme özelliğine
sahip olan “Sınıf II B tipi ya da Sınıf III
Biyolojik Güvenlik Kabinleri” (BGK)
kullanılmalıdır
Sınıf I tip BGK’leri kabin içindeki havayı dışarı
verme özelliğine sahip olmadığı için tercih edilmez
Sınıf II BGK
Bu kabinlerde aşağı
doğru hava akışı ile
beraber HEPA filtreler
bulunmaktadır
■A tipi kabinler, kabin havasının yaklaşık %70’i
HEPA filtresi aracılığıyla tekrar kabin içine geri
verilmekte; geri kalanı HEPA ile filtre edildikten
sonra hazırlanan oda içine atılmaktadır.
■B1 tipi kabinler, yüksek hava akımına sahiptir.
Kabindeki havanın % 30’u geri dönüşlüdür. Geri
kalanı HEPA ile filtre edildikten sonra dışarı atılır.
■B2 tipi kabinler, kabin içindeki hava HEPA ile
filtre edildikten sonra, kabin ya da oda içine geri
dönüş olmadan havanın hepsi dışarı atılır.
■B3 tipi kabinler, kabindeki havanın yaklaşık
%70’nin geri dönüşlü olması nedeniyle A tipi
kabinlere benzer. Ancak geri kalan %30’u negatif
basınç altında dışarıya ve borulara yollanır.
Sınıf III BGK
Bu kabinler, tamamen
gaz çıkışına kapalı
yapılmıştır. Tüm kabin
negatif basınç
altındadır ve tüm
çalışmalar eldiven
takılarak yapılır. Havanın
hepsi HEPA ile filtre
edilir
■BGK 24 saat 7 gün sürekli çalışır.
■Fan ya da pervane her zaman
çalıştırılmalıdır.
■Pervane kapatılırsa yeniden
kullanılmadan önce başlık temizlenir.
■BGK içinde, yeterli hava akışını ve
kabin işleyişini gösteren, devamlı
izleme aracı bulunur.
■Kabin, oda içi hava turbulansının
çok az olduğu bir alana yerleştirilir.
■Kabinlerin güvenirliği ve denetiminin
devamlılığı sağlanmalıdır.
■Kabinin düzenli olarak altı ayda bir
teknik bakımı kalifiye bir teknisyen
tarafından yapılır.
■Kazayla kabin/borular ilaçla kontamine
olduğunda HEPA filtreleri değiştirilir.
■Kabinlerin temizliği, üretici firmanın
kabinin temizliğine ilişkin hazırladığı
yönergeye göre yapılır.
■Yüzeyler su ve herhangi bir deterjanla
temizlenir.
Antineoplastik ilaç hazırlama merkezi
min. 6-8 m2 olabilir.
■Hazırlık alanında yeme-içme,
sigara içme,
ciklet çiğneme ve
makyaj yapma gibi
işlemlerden kaçınılmalıdır.
■Hazırlama ortamı depo ya da başka
amaçlarla kullanılmamalıdır.
■Hazırlama ortamında yiyecek
bulundurulmamalıdır.
Antineoplastik ilaç hazırlama merkezinde
■Konu ile ilgili eğitim almış, sertifika
programlarına katılmış yeterli sayıda eleman
çalışmalıdır
Çalışanların yıllık tekrarlanan yazılı ve/veya sözlü
değerlendirmelerle yetkinlikleri güncellenmelidir*
■Eczane bünyesinde kurulmuş ise eczacı,
hastanenin başka bir biriminde ise hemşire
ve sağlık memuru görev yapar
■Gebe, bebeğini emziren ve çocuk sahibi
olmak için tedavi gören personel bu birimde
çalıştırılmaz
*Moore C, et al. J Infus Chemother. 1996; 164-70
Antineoplastik ilacın hazırlanışı
İlacı hazırlayan personel için
■önlük
■eldiven
■maske
■gözlük
■kapalı ilaç
hazırlama aparatı
■örtü
gereklidir.
ÖNLÜK
■Tek kullanımlık
■Önü geçirgen olmayan ve kapalı
■Uzun kollu,manşetleri elastik
■Yüksek dansiteli polietilen lifli
olmalıdır
Standart ameliyat önlükleri ya da
diğer tek kullanımlık önlükler emici
özelliklerinden dolayı uygun
değildir
ELDİVEN
■Pudrasız ve uygun kalınlıkta (3-4mm)
olmalıdır
Uygun kalınlıkta eldiven yoksa çift eldiven kullanılır
■Düzenli olarak saatte bir, yırtılma ya
da ilaçla kontamine olma durumunda
derhal değiştirilir
■Lateks yada nitril içeren eldivenler
kullanılır
Nitril içeren eldiven yoksa alta polivinil klorürlü (PVC)
eldiven, üste lateks eldiven olacak şekilde iki eldiven
giyilir
MASKE
■Zararlı ilaçların inhalasyon yolu ile
kontaminasyonu önlemek için maske
kullanılmalıdır
Yüksek derecede toksik olan katı ve sıvı
aerosol partikül yoğunluğunun olduğu
ortamlarda koruma sağlar
■Cerrahi maskeler aerosol
inhalasyonunu önleyemediği için uygun
değildir
■Uygulamada ve atıkların yok edilmesi
sırasında maske kullanılmalıdır
GÖZLÜK
Zararlı ilaçların göz ile
kontaminasyonunu önlemek için
gözlük kullanılmalıdır
■yan korumalı,
■havalandırmalı,
■gözlük üstü kullanımlı,
■yüzü saran dizaynı
olmalıdır
ÖRTÜ
■Tek kullanımlık olmalıdır
Sitotoksik ilaçların hazırlanması veya
hasta uygulamasında olası ilacın
etrafa saçılması durumunda
■üst tabaka tarafından emilmesini ve
■alt tabakasının polyetilen türevi
malzemeden oluşması sayesinde
ilacın alt zemine geçmesini
engelleyen ürünler olmalıdır
Antineoplastik ilaç hazırlayan
personelin koruyucu
önlük,eldiven,maske ve gözlük
kullanmasına rağmen sitotoksik
ilaçlardan korunması mümkün
olmayabilir
Kemoterapi Kapalı İlaç Hazırlama
Aparatı kullanılmalıdır
KAPALI İLAÇ HAZIRLAMA APARATI
Mediflex tipi
Şişe tipi
■Gerek hazırlamada, gerekse
uygulamada, ilaç transfer işlemi esnek,
sıkı oturmuş iki membran kanalıyla
gerçekleşmektedir
■Hangi formda olursa olsun (sıvı,
aerosol veya gaz) ilaç, hiçbir şekilde
sistemden atmosfere karışmaz
■İlaç şişesinden enjektör aracılığıyla
infüzyon torbasına, ya da direkt olarak
hastaya, güvenli bir şekilde ilaç
transferini temin eder
İLAÇ HAZIRLAMA
■Kabin içine hava akımını
kapatmayacak şekilde örtü serilir
■İlaç uygun süre içinde hazırlanır
■Ampulleri açmadan önce tepe
kısmında ilaç olup olmadığı kontrol
edilir
■Ampulün tepe kısmı gazlı bez ile
desteklenir ve kırma işlemi kesinlikle
kabin içinde yapılır
■İlaç hazırlığında büyük boy enjektör
ve kapalı sistem malzeme kullanılır
İLAÇ HAZIRLAMA
■Sulandırılması gereken toz ilaçlarda
sulandırıcı flakonun iç duvarından
aşağıya doğru verilir ve iğne ilaca
değdirilmez
■İlacın erimesi için flakon yavaşça
dairesel hareketlerle çevrilir
■Solüsyon halindeki ilaçları flakondan
çekerken tercihen kapalı sistem
yardımcı malzemeler kullanılmalıdır
İLAÇ HAZIRLAMA
■İlaç uygulama setleri BGK içinde
birleştirilir
■Herhangi bir sıvı kaçışı olup
olmadığı kontrol edilir
■İlacı seruma ilave etmeden önce set
seruma takılır ve setin havası çıkartılır
■İğneler bükülmeden ve enjektörden
çıkartılmadan plastik tıbbi atık
kutusuna atılır
İLAÇ HAZIRLAMA
■Enjektör ve serumların dış yüzeylerine
ilaç bulaşmış ise dış kısmı nemli bir bez
ile silinir
■Işıktan korunması gereken koyu renk
koruyucularla kapatılır
■İlaç hazırlama işlemi sonunda ilacın
üzerine,kemoterapi teslim formundaki
hasta bilgileri,hazırlanan ilacın bilgileri ile
hazırlayan kişinin adı-soyadı ve tarih
yazılı etiket yapıştırılır
Kemoterapi hazırlama ve
uygulamada eksiklik olmasını
önlemek amacıyla hastane yönetimi
bir kitapçık yayınlayabilir ve ilgili
çalışanlara dağıtabilir*
Toksik ajanlara maruziyet durumunun
kayıt altına alınması, özellikle
epidemiyolojik çalışmalara veri
kaynağı olduğundan teşvik edilmelidir
*Scott SA, et al. Am J Hosp Pharm. 1983; 40(7):1179-82
İLAÇLARIN UYGULANIŞI
■Girişimlerden önce ve sonra eller
yıkanır
■Uygulama için eldiven ve önlük giyilir,
koruyucu gözlük takılır
■Uygulama yaparken ilacın verildiği
ekstremitenin altına, dökülmelere karşı
emici örtü serilir
İLAÇLARIN UYGULANIŞI
■Tedavi öncesi hastanın kan değerleri
mutlaka kontrol edilmelidir
■Hastaya uygun pozisyon verildikten
sonra damar yolu açılır, ancak eklem
üzerindeki damarlar tercih
edilmemelidir
■Büyük çaplı venöz damar ve mümkün
olan en büyük kateter seçilmelidir
■Tedaviye başlamadan mutlaka damar
yolu SF ile kontrol edilmelidir
Ambulatuar infüzyon pompası
KT infüzyon pompası
Disposable infüzyon pompası
Disposable infüzyon pompası
■Diğer infüzyon pompalarına göre
daha ucuz
■Kolaylıkla doldurulabilir hazne
■Hasta ve hemşire eğitimine ihtiyaç
yok
■Antineoplastik ajanların veriliş
hızına uygun seçenekler
■Depolamada yer kaplamaz
■İnfüzyon sonrası tıbbi atık kutusuna
atılır
İLAÇLARIN UYGULANIŞI
Damar yolu zor bulunan hastalarda port
açılması düşünülmelidir
■Port sistemi kalıcı olarak implante
edilebilen vene giriş aracıdır
■Silikondan kılıfı olan bir port
gövdesi ve kendi kateter hattından
oluşur
■Geniş damarlara lokal anestezi
altında yerleştirilir, sıklıkla internal
jugular, subklavian veya brakial
venler seçilir
Lam S, et al. Arch Intern Med 1994; 154; 1833-7
■Port cilt altına
yerleştirildikten sonra
steriliteye özen gösterilerek
gövde hissedilir
■Huber iğnesi denen özel
bir iğne ile girilir
■Yeri doğrulamak için önce
kan aspire edilir, sonrasında
kullanıma hazırdır
■İnfüzyon tamamlandıktan
sonra iğne çekilir
■İnfüzyon sonrasında özel
bir bakıma gerek yoktur
■Hasta yüzebilir ve banyo
yapabilir
Sonuç olarak,
Kemoterapötiklerin hazırlanım ve
uygulanımında personelin
eğitimi gereklidir
Bu eğitim yıllık değerlendirmelerle
güncellenmelidir
Teşekkür ederim
Download