KAY 361 Türk İdare Tarihi

advertisement
KAY 361 Türk İdare Tarihi
Ders 4: 30 Ekim 2006
Konular: Ortaçağda Akdeniz Dünyası
ve İtalyan Denizci Devletleri
Okuma: Ortaylı, 2000: 89- 134.
Batı Roma Sonrası İtalya
„
M.S. 5. Yüzyıl
„
„
„
„
Kavimler göçü
İtalya (Batı Roma) çöküş döneminde girdi
İmparatorluk kurumları Doğu’da yaşadı
M.S. 9. ve 10. Yüzyıl’lar
„
„
„
Batı Avrupa’da Roma’nın halefi olduğunu iddia
eden Büyük Karl’ın (Carolus Magnus)
imparatorluğu
Tarım ve ticarette atılımlar
Kuzey ve Orta İtalya’nın denizci devletlerinin
ortaya çıkışı
Kavimler Göçü: Barbarlar
„
Roma İmparatorluğu’nun idaresi ve
kültürünün dışında kalan göçebe, yarı göçebe
ve savaşçı kavimler
„
„
„
Roma’nın sınırı Tuna nehri
Bu kavimlerin bilinen tarihi Roma tarihçiliği ile
başlar
Alışveriş alanları
„
„
„
Din- Roma Kilisesi
Dil- Latince
Roma Hukuku ve kültürü
Barbarlar
„
Kanbağı (Klanlar)
„
„
Kan davaları
Germenlerde “comitatus”: savaşçı gruplar
„
„
Feodal düzenin hiyerarşik bağlarının temellerinden biri
Kavimler Göçü
„
„
Hunlar’ın Vizigot ve Ostrogotlar’ı yerinden edip sürmesi
MS 378’de İmparator Valens Gotlar’a yenildi
„
„
„
İmparatorluğun bölünmeye başlaması
MS 493’te Ostrogotlar Roma’yı işgal etti
MS 6. YY’da Bizans İtalya’nın önemli bir bölümünü yeniden
fethetti
„
Burada Avrupa’nın Batı ve Kuzey’inden farklı bir sosyal, iktisadi
ve kültürel yapılanma oluştu
Batı Roma’dan Sonra İtalya
„
„
Artık siyasi değil, coğrafi ve kültürel bir birlik
İtalya’nın işlevleri
„
„
„
„
„
Doğu Akdeniz uygarlığının (Bizans, İslam...)
Batı’ya taşınması
Batı Avrupa’nın hammadde kaynağı olması
Kilise adına mültezimlik
Madenlerin işletilmesi
Bu bölgelerin pazara açılması
Feodalizm
„
Germenlerin otoriter savaşçı şeflik
düzeninden gelir, bir hizmet bağımlılığı
„
„
„
Eşitsizlik üzerine kurulu
„
„
Herkes bir üstüne olduğu kadar astına yani
vasalına karşı da yükümlü ve bağımlı
Vasallık ve dirlik kurumları
Sosyal hareketlilik çok az
Üretim toprağa bağlı, geniş köylü yığınları
„
Bu üretimin rantını yönetici bir sınıf alır
Feodalizm-2
„
Ulaşım kısıtlı
„
„
Para ve değerli madenler kıt, dolaşımları
sınırlı
„
„
Ticaret değerli lüks mallar üzerine
Ödemeler büyük ölçüde eşya ve ürün ile
Kilise Doğu’dakinin aksine ayrı bir kurum
„
Piskoposlar arazi sahibi ve şehir yöneticisi
olabiliyor
Ortaçağ’da Avrupa
„
Batı Avrupa 10. YY’a kadar dünya tarihinin
merkezinde değildir
„
„
„
Merkez, Akdeniz ve Ortadoğu’da
Servet, ticarette değil toprak ve kilisede toplanmıştır
Merkeziyetçi iktidar zayıf
„
10.-13. Asırlar arasında şehirlerdeki tüccar ve zenaatkarlar
bağlı oldukları siyasi otoriteden özerkliklerini elde ettiler
„
„
„
„
Ağır vergiler ve gümrükten kurtulma çabası
Dış dünya ile bağımsız ilişkiler
Önce İtalyan, sonra Hansa şehirleri
Kilise, Roma etrafında merkezileşiyordu
„
„
Latince, yazı dili
Eğitim alanında etkin
Karolenj İmparatorluğu
„
„
„
Frank kralı Klovis ile başlar (481-511)
Büyük Karl (Carolus Magnus) 800’de imparatorluk tacını giydi
İlhak edilen bölgeleri kontrol edebilecek bir hiyerarşik yapı ve
askeri örgütlenme, bürokrasi yoktu
„
„
Tarımda gelişmeler
„
„
„
„
Kilise’nin yetişmiş elemanlarının kullanımı
Demirin kullanımının yaygınlaşması
Atla çekilen ağır saban
Tarımsal üretimin artışı, nakliyenin gelişimi
Çeşitli tarikatlar ormanların tarıma açılmasına ve tarımın
islahına önayak oldu
„
Zamanla manastırların artan üretimle zengin olmaları
İtalyan Devletleri
„
Zamana uyum sağlayan bir Klasik Roma örgütlenmesi
„
„
„
„
„
Feodal düzene pek uymuyor
Çok ticaret yapılan, çok paranın dolaştığı, kent yönetimine
ticaretin hakim olduğu bir bölge
Batı Avrupa’nın tarımsal zenginliğinden yararlanmıştır
Batı Avrupa’yı klasik dünyaya bağlama
Aracı tüccarlıkla geçinen bir sistem
„
„
Doğu’dan gelen malı Kuzey’e satarak komisyon alma
İngiliz ve Hollandalı tüccarlar çökertmiştir
İtalyan Devletleri-2
„
Batı Avrupa İtalya’dan
„
„
„
„
„
İşletme ve ticaret yöntemlerini
Bürokrasinin kayıt ve örgütlenme esaslarını
Daha gelişmiş bir kültürel yaşamı
Bilim yapmayı öğrenmiştir
Doğu-Batı sentezi sanıldığı gibi Haçlı Seferleri
ile olmamıştır
„
Örneğin Sicilya Krallığı bu sentezin merkezlerinden
biridir
İtalyan Denizci Devletleri
„
En önemlileri
„
Amalfi
„
„
Pisa
„
„
„
„
„
İlk sivrilen, Sicilya’da
Bir süre sonra Floransa tarafından ilhak edildi
Cenova
Venedik
Doğu Akdeniz, Ege ve Karadeniz’de ticaret kolonileri
Cenova ve Venedik rekabeti
„
1204 Latin istilasından ve Osmanlı’nın İstanbul ve Balkanlar’ı
fethinden sonra bu rekabeti körüklemesi
Tarihsel Gelişim
„
Bazı devletler özerkliklerini Bizans’tan
almışlardır
„
„
„
„
Venedik, bir Bizans şehri olarak 5. ve 6. YY’da
başladı
7. Asır’da özerkliğini elde etti
Başlangıçta monarşik, sonra oligarşik
olmuşlardır
Paralı askerlere güvenilememesi, diplomasinin
gelişmesine neden oldu
„
„
Denizaşırı ticaret nedeniyle ilk konsolosluklar
kuruldu
Bunların raporları günümüz tarihçiliği için çok değerli
Venedik Cumhuriyeti
„
„
En önemli örnek
Paralı zümre hakimiyetinin olduğu oligarşik
bir Cumhuriyet
„
„
„
Venedik tüccarı aynı zamanda diplomattı
11. Asra kadar Bizans himayesinde kaldı
„
„
„
697’de ilk doç seçildi
Bizans donanmasının asayişi sağladığı sularda
ticaret yaparak zenginleşti
Sonra kendi deniz gücünü sağlamlaştırdı
Bizans kültür ve sanatından etkilendi
Venedik Cumhuriyeti-2
„
12. Asır başında ilk Haçlı seferine yardım etti
„
„
„
Lübnan ve Kudüs’te ticari koloniler ve ayrıcalıklar
İstanbul’da ticaret yapma ve antrepo kurma hakkı
4. Haçlı seferi sonunda 1204’te
Konstantinopolis Latinler tarafından
yağmalanınca
„
„
Venedik yeni imtiyazlar elde etti ve çok güçlendi
Batı ve İtalya Bizans’ta sevilmemeye başlandı
İtalyan Denizci Devletlerinde Yönetim
„
Oligarşi
„
Seçim ve yönetim hakları zengin tüccar ailelerinin elinde
„
„
„
„
Sınıfsal geçişkenlik pek yok
“Podesta”/ “Doç” denen bir yönetici
Tüccar ve lonca temsilcileri zamanla Venedik Senatosu’nu
oluşturdu
„
„
„
Yöneticiler bu ailelere danışarak karar alırdı
Altı mahallenin her birinde bir konsey
Denizaşırı kolonilerde o yöreden veya atanmış bir yönetici ve
koloni meclisi
Anaşehir ve kolonilerde düzgün bir bürokrasi ve
adaletli bir yönetim, kolonilerde kötü yönetim, baskı
ve yolsuzluk
Yönetim
„
Kavşak noktadaki şehirler pazar yeriydi
„
„
„
Tüccarların olduğu yerlerde bu devletlerin
temsilcileri ve mahkemeleri de vardı
İlk devlet bankalarının kuruluşu
„
„
İyi bir yol ve posta sistemi
Faizle kredi dağıtımı
Sorunlar
„
„
„
Artan nüfus ve yetersiz altyapı
Açlık, pislik, salgın hastalık ve suçta artış
Şehirlerin beslenmesi sorun oldu
Loncalar ve Zenaat Hayatı
„
Sıkı bir devlet denetimi
„
„
„
Lonca erbabı, yönetici, tüccar, asker ve diplomata göre
daha düşük statüde
„
„
Çalışan sayısı, terfiler, hammadde ve üretimin kalitesi
Yünlü ve ipekli dokumalar, cam sanayii, barutçuluk, gemi
yapımı işlerinde çalışanlar seyahat edemezlerdi
Üretim ve ticaret ağını ören tüccar ise en makbul kişidir
Eğitimli bir sınıf
„
Kuzey Avrupa’dan İtalya’ya iş idaresi öğrenmeye gelinirdi
Ticaret ve Ekonomik Yapı
„
Yollar emniyetsiz olduğundan ticaret toplu halde
yapılır
„
„
„
„
„
„
„
Ticareti devlet organize eder
Seferleri aristokrat yönetici grubun üyeleri yönetir
Vergi geliri az, asıl gelirler gümrük, tuz tekeli, civar
köyler ve denizaşırı kolonilerin vergisinden gelir
Geniş sermayeli, çok ortaklı şirket değil aile şirketi
egemen
13.YY’dan itibaren Floransa florini ve Venedik dükası
heryerde geçerli paralar
İtalyanca Akdeniz’de Lingua Franca
Güney Almanya’daki Hansa şehirleri ile rekabet
Sosyal Yapı
„
„
„
Kölelik ve harem kurumları var
Yabancılar gözlem altında ve ayrı
mahallelerde yaşıyordu
Yahudiler gibi gruplar sosyal haklardan
mahrumdu
Hansa Şehirleri ve Novgorod
„
13. ve 14. Asırlarda Alman İmparatorluğu’nda
tarım ve ticaretin zenginlik yaratması ile
kurulan ticari ve siyasi bir şehirler birliği
„
„
„
Kuzey Avrupa’nın İtalya’nın etkisinden kurtulup
ona rakip olması
Kültürel etkileşim
Feodal düzen çözülürken başladı; merkezi
devlet ve milli ekonomik sistemler oluşunca
Hansa Birliği de dağıldı
Hansa Şehirleri ve Novgorod-2
„
Oligarşik bir yönetim
„
„
„
Zengin tüccarlar şehir meclislerine hakim oldu
Hansa Birliği Meclisi oluştu
İngiltere, Baltık Bölgesi, Danimarka ve
Rusya’da ticari imtiyazlı bölgeler
„
„
Ticari anlaşmalar ve çıkar birliği ile kolonileştirme
Slav-Germen çatışması
Hansa Şehirleri ve Novgorod-3
„
„
„
İtalyan şehirlerinin aksine lüks eşya,
kumaş ve baharattan çok balmumu,
kürk, tuz, balık ve kıymetli ağaç gibi
malların ticareti
Askeri donanma ve ordu yönünden
zayıftı
Nüfusları azdı ve çevredeki bölge
üzerinde bir hakimiyet kuramadılar
Download