PF - CERN Indico

advertisement
Parçacık Fiziği
Dr. Bora Akgün / Rice Üniversitesi
CERN Türkiye Öğretmenleri Programi
Temmuz 2014
CERN
(Conseil) Organisation Européenne pour la
Recherche Nucléaire
Fransa-İsviçre sınırında 10 000 nüfuslu “küçük” bir
kasaba…
Kafeteryalar, restoranlar
Misafirhaneler, banka şubeleri
Marketler, sigorta acenteleri
Adresi: CH-1211 F-01631
İki posta kodu = iki postane
Sıradan güneşli bir gün...
Kafeteryalardan biri...
Manzara: Alplerin önünde
bir süpermıknatıs...
Big
European
Bubble
Chamber
Upsilon Anıtı
“Modern sanat”
eserleri ve
kasabanın su
fiskiyesi
Solar Fountain
Misyonu
Araştırma / Evren hakkındaki sorulara cevaplar aramak ve bulmak
Teknoloji / Teknolojinin sınırlarını ilerletmek/zorlamak
İşbirliği / Bilim aracılığıyla ulusları biraraya getirmek
Eğitim / Yarının bilim insanlarını yetiştirmek
Nobel Ödüllerİ
• Doğrudan CERN’deki çalışmalardan çıkan Nobel’ler:
• 1984, W ve Z bozonlarının keşfi: Carlo Rubia ve Simon Van
der Meer
• 1992, parçacık algıçlarının (multi-wire proportional chamber)
geliştirilmesi: Georges Charpak
• CERN - Nobel alanların tercihi:
• CERN’ün ilk yöneticisi: Felix Bloch – 1952 Fizik Nobeli
• CERN’deki büyük deneylerinden L3’ün ve şu an AMS-02
deneyinin başı : Sam Ting – 1976 Fizik Nobeli
• CERN’deki büyük deneylerinden ALEPH’in başı, 1960lardan
beri CERN fizikçisi: Jack Steinberger – 1988 Fizik Nobeli
6
Parçacık fizigi
Maddenin ve
etkilesimlerin alt
yapısını anlamak
Parçacık fiziği
Kozmoloji
Nükleer fizik
Katıhal fiziği
Kimya-biyoloji
Küçük
Astronomi
Geofizik
Mekanik
Astrofizik
Büyük
Büyükten Küçüge
-10
-11
-12
-13
-14
-1
-2
-3
-4
-5
-6
-7
-8
-9
10
10
1-15
mmm
-16
-13
-10
-11
-4
-14
-8
--12
-15
-3
-9
-2
1m
-7
-5
-6
1m
0.1
fm
10
10
10
10
10
10
m
mm
====m
==
0.1
0.1
10
1
10
11mm
nm
cm
pm
fm
nm
cm
mm
pm
pm
fm
nm
m
10
μm
μm
μm
Mendeleyev 1869
Mendeleyev 1869
10
Lego oyuncakları gibi madde
de küçük alt parçalardan
oluşur.
Peki ama en basit “Lego”
birimleri nelerdir?
11
Atom’un içinde
ne var acaba?
-
++
u
u
u
d
d
d
Proton
Nötron
1938
1911 yörüngede olan elektronlar.
1968
En basit atom modeli: çekirdek etrafında
Atom
çekirdeği
parçalanabiliyormuş;
Proton
ve nötronlar
da parçalanabiliyormuş;
Bu tanıma
göreiçinde
madde
ve elektronlardan
oluşuyor.
Atom,
artıçekirdek
ve içinde
eksideelektrik
yükü
bir karışım
olabilir.
Çekirdeğin
protonlar
veolan
nötronlar
varmış.
Onların
içinde
kuarklar
varmış.
12
Temel Parçacıklar
Maddenin Üç Ailesi
Etrafımızdaki cisimleri
oluşturanlar
Erken evrende ve
Fermionlar
laboratuarda olanlar
Kuarklar: u, d, c, s, t, b …?
Leptonlar: υe, υμ, υτ, e, μ, τ…?
Yemek tarifi:
Çekirdekler, atomlar yukardakileri
uygun şekilde karıştırarak yapılır.
e
e
u
d
u
d
u
e
d
e
n
Nötron
p
Proton
e13
Temel Etkileşimler (yapıtaşlarını bir arada tutan nedir?)
Güçlü
Elektro
manyetik
Zayıf
Kütle
Tüm etkileşimler madde ve kuvvet taşıyıcılarla açıklanabilir.
H
Ancak henüz yerçekiminin taşıyıcılarını bulamadık
Graviton araştırmaları devam ediyor.
Higgs Bozonu
14
Standart Model
Kuvvet taşıyıcılar
Elektrozayıf teori
Foton ve iki kuzeni W, Z parçacıkları
(CERN’de keşfedildiler).
Kuvvetli etkileşim
Proton ve nötronları birlikte neyin
tuttuğunu biliyoruz: gluonlar
Sonuç:
Tek bir teoriyle “elektrozayıf ve güçlü
etkileşimler” açıklanabilir!
Tüm atom ve atomaltı etkileşimleri
anlayabilmek mümkün.
SM & Genel Görecelik (GG)
yaşadığımız evreni açıklar. ( mı? )
H
Higgs
Bozonu
Bügün, bilinen en temel
yapıtaşları
15
Enerji Madde ilişkisi
E=mc2
Hızlandırılan parçacıklar enerji kazanır.
Çarpışmalar enerji-kütle dönüşümünü sağlar.
Algıçlar(dedektör) çıkan parçacıkları inceleyip etkileşmeleri ve bunların
arkasındaki fizik kurallarını anlamamızı sağlar.
17
Download
Random flashcards
Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

321işletme

2 Cards oldcity

Create flashcards