risk değerlendirmesi

advertisement
YAKINDOĞU ÜNİVERSİTESİ
DİŞHEKİMLİĞİ FAKÜLTESİ
Prof.Dr.Atilla BERBEROĞLU
RİSK DEĞERLENDİRMESİ
Periodontal hastalıkların ortaya çıkmasını kolaylaştıran bazı riskler vardır, hastalığa karşı alınacak
önlemler ve tedavi yöntemleri açısından bunların değerlendirilebilmesi gerekir. Risk değerlendirmesinde
tanımlanması gereken çeşitli bileşenler bulunmaktadır. Bunlar, risk, risk faktörleri, bireysel risk
belirleyicileri, risk göstergeleri ve risk işaretleridir.
Risk. Risk bir bireyin bir zaman süreci içerisinde spesifik bir hastalığa yakalanma olasılığıdır.
Risk Faktörleri. Risk faktörleri; bir bireyin hastalığa yakalanma olasılığını artıran çevresel, davranışsal
veya biyolojik faktörlerdir. Bunlar “nedensel zincir” in ( causal chain ) halkalarıdır ve hastalığın oluşumu
ile direkt olarak ilgilidirler. Risk faktörleri, ilgili hastalığa sahip bireylerle yapılan uzun süreli (longutidinal)
araştırmalarla belirlenir. Bir risk faktörüne veya faktörlerine maruz kalınma belirli bir zaman diliminde
olabileceği gibi, birbirinden ayrı zaman dilimlerinde birçok kere yani tekrarlayan biçimde olabilir veya bu
ekspoz olma (maruz kalma) olayı sürekli bir biçimde yani hiç kesintisiz şekilde gerçekleşebilir. Herhangi
bir faktörün “risk faktörü” olarak kabul edilmesi (tanımlanması) için bu ekspozun hastalığın
başlangıcından önce olması gereklidir.
Bireysel Risk Belirleyicileri (risk belirleyicileri /bireysel altyapı özellikleri) ( risk determinant/background
characteristics). Bir diğer terim olan “ bireysel risk belirleyicileri ” terimi bazen “risk faktörü” terimi yerine
kullanılsa da bu terim sadece o bireye ait değiştirilemeyen (modifiye edilemeyen) risk faktörlerini kapsar
ve sadece bu kapsam ile sınırlı tutulmalıdır.
Risk Göstergeleri (risk indicators). Bunlar, gruplar arası (cross-sectional) çalışmalarda belirlenmiş olan
ancak uzun-döneme yayılmış araştırmalar ile teyit edilmemiş risk faktörleridir. Olası -hastalık yapma
ihtimali olan- ( probable ) veya hastalık yapan ( Putative ) Risk Faktörleridir.
Geleceğe İlişkin Risk Tahmini İşaretleri/Risk İşaretleri (risk predictors/markers)
Geleceğe ilişkin risk tahmini işareti = predictor
Risk işareti = risk marker
Geleceğe ilişkin risk tahmini işaretleri/risk işaretlerinin hastalık riskinin artmasıyla ile ilişkisi vardır ama
hastalığa neden olmazlar. Bu faktörler de gruplar arası ve uzun-döneme yayılan çalışmalar sonucunda
saptanmışlardır.
Periodontal Hastalık İçin Risk Faktörleri
Sigara. Sigara içilmesinin periodontitis için bir risk faktörü olduğu neredeyse kesin olarak belirlenmiştir.
Sigara ile periodontal hastalık prevalansı arasında direkt bir ilişki vardır. Bu ilişki yaş ve ağız hijyeni gibi
faktörlerden bağımsızdır. Sigara içen, sigarayı daha önce içmiş ve bırakmış olanlar veya sigara
içmeyenlerde uygulanan tedaviye karşı elde edilen yanıtı karşılaştıran çalışmalarla sigara içmenin
periodontal hastalığa yakalanma riskini arttırdığı gösterilmiştir. Daha önce sigara içmiş ve bırakmış
olanlarda, sigara içmeyenlerde olduğu gibi periodontal hastalığa yakalanma riski düşmektedir. Bu
sonuçlar, hekimin hastalarını sigarayı bırakma konusunda ikna etmeleri gerektiğini göstermektedir.
1
Diyabet. Periodontitis için kesin bir risk faktörüdür. Epidemiyolojik veriler periodontitisin prevalansı ve
şiddetinin tip I ve tip II diyabetli hastalarda, diyabet bulunmayanlara göre belirgin şekilde daha fazla
olduğunu göstermektedir. Metabolik kontrolün düzeyi diyabet-periodontal hastalık ilişkisini etkiler.
Patojenik Bakteriler ve Dişler Üzerindeki Mikrobiyal Eklentiler. Dişeti kenarında bakteri plağının
birikmesinin gingivitise yol açtığı ve bu tür gingivitisin oral hijyenin düzeltilmesiyle iyileştirilebildiği
kanıtlanmıştır. Bu çalışmalar bakteri plağı birikimi ile dişeti iltihabı arasında nedensel bir ilişki olduğunu
göstermektedir. Ancak; periodontitis ile plak birikimi arasında bu tür bir nedensel ilişkinin kurulması daha
zor olmuştur. İleri düzeyde ataçman kaybı olan olgularda hastalıktan etkilenmiş dişlerin yüzeylerinde
gereğinden fazla miktarlarda plak tespit edilememiştir. Demek ki, hastalığın oluşumunda plak açısından
niceliğin çok büyük bir önemi yoktur. Plağın niteliği bir risk göstergesi değildir ama birleşiminin yani
kalitesinin önemli olduğuna dair kanıtlar vardır. Bu bakımdan periodontitisin etiyolojisinde önem taşıyan
başlıca üç spesifik bakteri tanımlanmıştır: Bunlar kronik periodontitiste sık rastlanan; Aggregatibacter
actinomycetemcomitans, Porphyromonas gingivalis ve Bacterioides forsythus’dur. P.gingivalis ve
B.forsythus’a daha sık rastlanır. A. Actinomycetemcomitans ise genellikle agresif periodontitis olgularında
görülür. Yapılan gruplar arası ve uzun-dönem çalışmalar bu üç bakterinin periodontal hastalıklar için risk
faktörü olduklarını göstermiştir. Bunların hastalığa neden olan ajanlar olduğuna dair ek kanıtlar:
1)
2)
3)
4)
Bu bakterilerin eliminasyonu veya baskılanmasının tedavinin başarısını etkilediği,
Bu patojenlere karşı belirgin bir konak yanıtı geliştiği,
Virülans faktörlerinin bu patojenler ile ilgili olduğu,
Hayvan çalışmalarında bu bakterilerin inokülasyonunun periodontal hastalığı başlattığı
görülmüştür.
Yukarıdakiler gibi kesin kanıtlarla desteklenmemekle birlikte, Campylobacter rectus, Eubacterium
nodatum, Fusobacterium nucleatum, Provetella intermedia/nigrescens, Peptostreptoccus micros,
Streptococcus intermedius ve Treponema denticola’ da periodontitiste etiyolojik faktörler olarak
değerlendirilirler. Sonuç olarak, mevcut plağın miktarı (kantitesi) periodontitis için risk tayininde plağın
kalitesi (yani içeriği, kompozisyonu) kadar önemli görünmemektedir.
Furkasyonlar, kök konkaviteleri, gelişimsel oluklar (groove), servikal mine projeksiyonları, mine incileri,
bifurkasyon köprüleri gibi anatomik faktörler plak birikimine uygun alanlar oluşturmaları ve klinisyene
tedavi sırasında güçlük çıkarmaları nedeniyle periodontal dokuları hastalığa daha yatkın bir hale getirirler.
Benzer şekilde, restorasyon marjinlerinin subgingival alana yerleştirilmesi ve/veya sarkık (overhanging)
olması da plak birikiminde artışa, dolayısıyla inflamasyona ve kemik kaybına yol açar. Periodontitis için
açıkça risk faktörleri olarak tanımlanmış olmamalarına rağmen, plak birikimini etkileyen anatomik ve
restoratif faktörler belirli dişlerin hastalığa karşı daha yatkın olmasında rol oynayabilir.
Diştaşları bakteri plağı için bir rezervuar işlevi gördüğünden, periodontitis için bir risk faktörü olarak
değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülmüştür. Düzenli dental tedavi gören sağlıklı bireylerde bulunan bir
miktar diştaşı belirgin ataçman kaybına neden olmaz ama düzenli bakım görmeyen hastalar veya
metabolik kontrolün iyi olmadığı diyabetlilerde diştaşının bulunması periodontal sağlığı olumsuz yönde
etkileyebilir.
Periodontal Hastalık İçin Bireysel Risk Belirleyicileri
Genetik Faktörler. Benzer koşullarda bazı hastalarda periodontal hastalık gelişirken, diğerlerinde
görülmemesinin bireyler arasındaki genetik farklılıklara bağlı olabileceğini gösteren bilimsel kanıtlar
vardır. İkizlerde yapılan çalışmalar, gingivitiste genetik faktörlerin klinik ölçütleri (cep derinliği, ataçman
2
kaybı ve interproksimal kemik yüksekliği) etkilediğini göstermiştir. Lokalize ve generalize agresif
periodontitislerdeki ailesel aggregasyon (aynı aile bireyleri arasında görülme fazlalığı veya kümelenme)
bu hastalıklarda genetiğin de işe karıştığının bir diğer göstergesidir. Spesifik bir interlakün 1 (IL-1)
genotipinin şiddetli kronik periodontitis ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Nötrofil anomalileri, lokalize
agresif periodontitisli hastalarda lipopolisakkarit ile stimulasyona aşırı monositik yanıt alınması,
monosit/makrofajlarda IgG2 FcRII reseptöründeki değişimler de genetik kontrolün göstergelerindendir.
Genetik, agresif periodontitisli hastalarda A. actinomycetemcomitans’a karşı koruyucu IgG2 titrelerininin
düzenlenmesinde (regülasyonunda) de rol oynar.
Yaş. Periodontal hastalığın hem prevelansı hem de şiddeti yaş ile artar. Yaşlanmaya bağlı olarak gelişen
dejeneratif değişiklikler periodontitise olan duyarlılığı artırıyor olabilir. Ancak başka bir açıdan bakarsak;
daha uzun yaşayan bireylerde görülen ataçman ve kemik kaybı, kişinin yaşamı süresince diğer risk
faktörlerine maruz kalma süresinin uzamasına bağlı olabilir. Yani kümülatif bir etki söz konusu olabilir. Bu
nedenle, periodontal hastalığın yaşlanma sürecinin kaçınılmaz bir sonucu olmadığı ve yaşlanmanın tek
başına hastalığa duyarlılığı artırmayacağı öne sürülmektedir. Yaşlanmaya bağlı olarak ortaya çıkan
değişikliklerin, örneğin ilaç kullanımı, immün fonksiyonda zayıflama ve beslenmedeki değişiklikler diğer
iyi tanımlanmış risk faktörleri ile etkileşerek periodontitise olan duyarlılığı artırıp/artırmadığının
araştırılması gerekir.
Ataçman kaybı genç hastalarda daha önemlidir. Hastalığın başladığı anda kişi ne kadar genç ise, gelecekte
hastalığa neden olan faktörlere maruz kalma süresi de o kadar uzun olacaktır. Genç hastalarda görülen
agresif periodontitis, genellikle değiştirilemeyen (modifiye edilemeyen) risk faktörleri (örneğin: hastalığa
karşı genetik yatkınlık) ile ilişkilidir. Bu nedenledir ki, periodontal hastalığa yakalanan genç bireyler,
yaşlandıkları süreç içerisinde devam eden (edecek olan) hastalık için daha yüksek risk altındadırlar.
Cinsiyet. Cinsiyetin periodontal hastalıklarda rol oynadığı görülmektedir. Altmışlı yıllardan bu yana
yapılan çalışmalar erkeklerde kadınlara oranla daha fazla ataçman kaybı olduğunu göstermektedir.
Erkeklerde oral hijyen daha kötüdür; plak ve diştaşı oranları daha yüksektir. Bu nedenle, periodontal
hastalığın prevalans ve şiddetindeki cinsiyet farklılıklarının, genetik bir faktörden daha çok ağız sağlığına
gösterilen özen ve alışkanlıklarla ilişkili olduğu düşünülebilir.
Sosyoekonomik Durum. Ağız hijyeni yetersiz ve sosyoekonomik düzeyi düşük bireylerde gingivitise
yakalanma olasılığı daha yüksektir. Bu durum, sosyoekonomik düzeyin yüksekliği ile kıyaslandığında
dental bilinç ve dişhekimine gitme sıklığı ile bağlantılı görünmektedir. Sigara içme, kötü ağız hijyeni gibi
diğer risk faktörleri göz önünde bulundurulduğunda, sosyoekonomik düzeydeki düşüklüğün tek başına
periodontitis riskini arttırmadığı görülmektedir.
Stres. Emosyonel (duygusal) ve fizyolojik stres altında nekrotizan ülseratif gingivitis insidansının artması,
bu iki durumu ilişkilendirmektedir. Emosyonel stres normal immün fonksiyon ile interferense girerek
dolaşımdaki hormon düzeylerinin artmasına yol açar, bu hormonlar da periodonsiyum üzerinde
etkilidirler. Boşanma, bir yakının kaybı ve aşırı ekonomik sıkıntı gibi stresli olaylarda periodontal
hastalıkların prevelansının arttığı görülür. Sigara içme, ağız hijyenine özen göstermeme gibi riskli davranış
modelleri gibi psikososyal faktörler ve kronik periodontitis arasında açık bir ilişki söz konusudur.
Periodontitisi olup da tedaviye direnç gösteren erişkin hastaların, tedaviye iyi yanıt verenlere oranla daha
stresli kişiler olduğu gözlenmektedir. Stres ve periodontal hastalık arasındaki ilişkiye yönelik çok fazla
epidemiyolojik veri olmamasına karşın, stres periodontitiste varsayımsal bir risk faktörü olarak kabul
edilir.
3
Periodontal Hastalık İçin Risk Göstergeleri (Risk Indicators)
HIV/AIDS. HIV enfeksiyonunda ve AIDS sendromunda görülen immün disfonksiyonun, periodontal
hastalığa duyarlılığı artırdığı ileri sürülmüştür. AIDS’li hastalar veya HIV pozitif olan bireylerdeki
periodontal durumu tarif eden ilk çalışmalarda elde edilen bulgular bu hastalarda nekrotizan ülseratif
periodontitis karakterinde şiddetli bir periodontal yıkıma rastlandığını göstermiştir. Ancak, son yıllardaki
çalışmalarda HIV enfeksiyonlu hastalar ile sağlıklı kontrollerin periodontal durumları arasında önemli bir
fark olmadığı görülmektedir. Bu çelişki, bazı çalışmalarda HIV pozitifli ve AIDS’li hastaların birlikte
değerlendirilmelerinden kaynaklanıyor olabilir. Benzer sonuçlar, immünosuppresyonun düzeyi ile
periodontal yıkımın şiddetini inceleyen çalışmalarda da görülmektedir. 114 homoseksüel ve biseksüel
erkek hastada gerçekleştirilen 20 aylık bir çalışmada, CD4 düzeyleri 400/mm3’ten daha az olanlarda 3mm
veya daha fazla ataçman kaybı oluşma riski 4.8 iken, CD4 düzeyleri 200/mm3’ten daha az olanlarda bu
oranın 6.16’ya yükseldiği gözenmiştir. Bu sonuç periodontal hastalık ile immünosuppresyon düzeyi
arasında bir korelasyona işaret etmektedir. Buna karşılık, HIV taşıyan 119 birey, 73 AIDS’li hasta ve 156
HIV seronegatif birey üzerinde yapılan bir diğer çalışmada 3 grup arasında sondlamada kanama, cep
formasyonu veya ataçman kaybı açısından fark olmadığı saptanmıştır. Yine aynı çalışmada klinik
parametreler ile CD4 T-hücre düzeyleri arasında da bir ilişki saptanmamıştır. Sonuç olarak; HIV
enfeksiyonu ve immunosuppresyonun periodontal hastalık için risk faktörleri olduğu hipotezi mantıklı
gelmesine rağmen, elde somut bir kanıt yoktur.
Osteoporoz. Osteoporoz da periodontitis için ileri sürülen bir diğer risk faktörüdür. Hayvan çalışma
modellerinde osteoporozun periodontitisi başlatmadığı gösterilmişse de, osteoporoza bağlı kemik
kütlesindeki kaybın periodontal hastalığın ilerlemesini artıracağına (şiddetlendireceğine) yönelik bulgular
elde edilmiştir. Ancak bu bulgular tartışmalıdır. Osteoporozlu 12, sağlıklı 14 kadında yapılan bir çalışmada
Von Wowern ve arkadaşları, osteoporozlu kadınlarda kontrol grubuna göre daha fazla ataçman kaybı
olduğunu tespit etmişlerdir. Buna karşılık, Kribbs osteoporozlu ve osteoporozlu olmayan kadınlarda cep
derinlikleri, sondlamada kanama ve dişeti çekilmesini incelediği çalışmasında, iki grup arasında kemik
kütlesinde fark olmasına rağmen, periodontal durumlarında her hangi bir fark olmadığını bildirmiştir.
Ancak yine de, osteoporoz ile periodontitis arasında bir bağlantı olabileceği düşünülmektedir.
Osteoporozun periodontal hastalık için gerçek bir risk faktörü olup olmadığının belirlenmesi için daha
fazla çalışmaya ihtiyaç vardır.
Dental Kontrollerdeki Düzensizlik. Dişhekimini düzenli bir şekilde ziyaret etmemenin periodontitis için
bir risk faktörü olarak tanımlanması tartışmalıdır. Bir çalışma, 3 yıl ve daha fazla bir süre dişhekimine
gitmeyen hastalarda şiddetli periodontitis riskinin artmış olduğunu gösterirken, bir diğer çalışmada ise 6
yıllık bir süreçte dental tedavi görenler ile görmeyenler karşılaştırıldığında ataçman ve kemik kaybı
açısından önemli bir fark bulunamamıştır. Söz edilen bu çalışmalarda yer alan hastaların yaş grupları
farklıdır. Aradaki fark bundan kaynaklanıyor olabilir. Dişhekimine düzensiz gitmenin periodontal hastalık
için bir risk faktörü olup-olmadığını belirlemek için yeni çalışmalar yapılmalıdır.
Periodontal Hastalık İçin Risk İşaretleri/Geleceğe İlişkin Tahmini Risk İşaretleri (Risk
Predictors/Markers)
Periodontal Hastalığa İlişkin Geçmiş. Bir hastada geçmişteki periodontal hastalık hikayesi, gelecekteki
hastalık riski için iyi bir klinik tahmin işaretidir ( predictor ). Şiddetli ataçman kayıpları yaşamış hastalar,
gelecekteki ataçman kaybı için de büyük risk altındadır. Tersine, periodontitis bulunmayan hastalar,
ataçman kaybı gelişmesi açısından, şu anda periodontitis bulunan hastalara göre daha düşük risk
altındadırlar.
4
Sondlamada Kanama. Sondlamada kanama gingival inflamasyonun en güvenilir klinik bulgusudur. Tek
başına sondlamada kanama, ataçman kaybının prediktörü olarak işlev görmese de, cep derinliği ile
birlikte değerlendirildiğinde gelecekteki ataçman kaybının mükemmel bir tahmini belirleyicisi olabilir.
Sondlamada kanama bulunmaması ise periodontal sağlığa işaret eder.
Periodontal Hastalıkta Klinik Risk Değerlendirmesi
Periodontal hastalık gelişiminde bireysel risk ile ilişkili bilgi; hastanın demografik verilerinin, medikal
hikayesinin, dental hikayesinin dikkatli incelemesi ve iyi bir klinik muayene ile elde edilir. Demografik
verilerin toplanması ile tanımlanabilecek olan ve riskin artmasına katkıda bulunabilecek olan risk
faktörleri; hastanın yaşı, cinsiyeti ve sosyoekonomik durumudur. Medikal hikaye; diyabet, HIV/AIDS, veya
osteoporoz veya algılanan stres düzeyi gibi durumlar hakkında bilgilenmemizi sağlar. Dental hikaye;
erken diş kaybı ile ilgili ailesel bağlantı (agresif periodontitis için genetik yatkınlık), geçmişteki periodontal
hastalık, ve ne kadar sık oral tedavi uygulandığını anlatır. Klinik muayene ile ise; bakteri plağının yerleşimi
ve boyutu, sarkık ( overhanging ) restorasyonlar veya subgingival restorasyon marjinleri gibi plak
retansiyonuna neden olan faktörler, anatomik oluklar veya furkasyon problemler gibi anatomik-plak
birikimi alanlarının bulunması, diştaşı, ataçman kaybının boyutu ve sondlamada kanama verilerine
ulaşmamızı sağlar.
Bir hastanın risk altında olduğu tespit edilip teşhis konduğunda, tedavi planı bu duruma uygun şekilde
değiştirilir. Örneğin, sigara içen bir hasta sigara-periodontitis ilişkisi hakkında bilgilendirilmelidir. Bu
hastalar içmeye devam ederlerse sigaranın prognoz ve tedavinin başarısı üzerindeki olası olumsuz etkileri
açısından uyarılmalıdırlar. Önerilen tedavi planının ilk kısmında (başlangıç tedavisi aşamasında) hastayı
bir sigarayı bırakma programına yönlendirmek mümkün olabilir veya kendi çabasıyla uygulayabileceği
sigara bırakmaya yarayan araçları kullanması önerilebilir. Riskle ilgili bir başka örnek vermek gerekirse;
şiddetli bir kronik periodontitisi olan hastaya, IL-1 pozitif genotip açısından test yaptırmasının
önerilmesidir. Eğer test pozitif ise, bu tür hastaların tedavilerinde sistemik antimikrobiyal ajanlar ve/veya
konak yanıtını modüle edici ajanlar verilmesi düşünülebilir ki normalde bunlar bu genetik belirleyicilerin
olmadığı hastalara uygulanmayan tedavi yöntemleridir. Konak yanıtında değişimler saptandığında
prognoz ve tedavi planı değiştirilebilir.
Özetle, risk değerlendirmesinde, hastada periodontal hastalık gelişmesini kolaylaştıran veya mevcut
hastalığın ilerlemesini etkileyen faktörler tespit edilir. Her iki durumda da prognoz ve tedavi planının
değiştirilmesi gerekebilir. Riske katkıda bulunan faktörlerin değerlendirilmesine ek olarak, hastalar maruz
kaldıkları risk konusunda eğitilmeli ve çeşitli yönlendirme tekniklerine başvurulmalıdır.
5
Periodontal Hastalıkta Risk Elemanları
Risk faktörleri
Bireysel risk
özellikleri
Risk göstergeleri
Risk işaretleri/geleceğe ilişkin risk
tahmini işaretleri
Sigara
Genetik faktörler
HIV/AIDS
Geçmiş periodontal hastalık öyküsü
Diyabet
Yaş
Osteoporoz
Sondlamada kanama
Patojenik bakteriler Cinsiyet
Mikrobiyal diş
eklentileri
Düzensiz dental
Kontroller
Sosyoekonomik
durum
Stres
Periodontal Hastalıkta Klinik Risk Değerlendirmesi
Demografik veri
Yaş
Medikal hikaye
Diyabet
* Risk elemanlarına
ekspoz olma süresi
Sigara içilmesi
* Postmenapozal
kadınlar
* Aggressif hastalık
bulguları
Cinsiyet
* Erkekler
Koruyucu girişimler
Tedavinin sıklığı
Sosyoekonomik durum
* Dental bilinç (farkında
olma)
* Tedavinin sıklığı
HIV/AIDS
Osteoporoz
Stres
Dental Hikaye
Erken diş kaybı ile ilgili ailesel
öykü
* Aggressif hastalığa genetik
yatkınlık
Geçmişte periodontal hastalık
öyküsü
Dental tedavinin sıklığı
Klinik muayene
Plak birikimi
* Hastalık yapıcı ( putative )
periodontal patojenler için
mikrobiyal örnekleme
Diştaşı
Sondlamada kanama
Ataçman kaybının boyutu
* Hastalığın agresif formları
Diş muayenesi
* Plak retansiyonu alanları
* Anatomik faktörler
Restoratif faktörler
6
Sigara içilmesi
Bırakma girişimleri
Diyabet
Medikal hikaye
Dental hikaye
Periodontal muayene
Risk faktörleri/ bireysel risk
özelliklerinin tespit edilmesi
Periodontal muayene
Cerrahi-olmayan ve cerrahi
periodontal tedavi
Periodontal muayene
Pozitif yanıt
Negatif yanıt
Doktor konsültasyonu
Glisemik kontrolün
izlenmesi
Mikrobiyal diş
eklentileri/patojenik
bakteri
Mikrobiyal örnekleme
Antibiotik duyarlılık testi
Genetik faktörler
Hastalığın ailesel
öyküsünün belirlenmesi
IL-1 genotip analizi
Yaş
Risk elemanlarına ekspoz
süresinin uzunluğu
Aggressive hastalık bulguları
Postmenapozal kadınlar
Cinsiyet
Erkek
Postmenapozal
kadınlar
Periodontal Bakım
süreci
Risk faktörleri/bireysel risk
özelliklerinin yeniden
değerlendirilmesi
Sosyoekonomik durum
Dental ziyaret sıklığı
Dental farkındalık
(bilinç)
Stres
Yaşam olayları
Başa çıkma-başarma (coping)
mekanizmaları
Periodontolojide risk değerlendirmesi. Bu şekilde periodontal hastalığın tanı ve tedavisinde değerlendirilmesi gereken
majör risk elemanları tanımlanmaktadır. Tedaviye başlanmadan önce risk değerlendirmesi yapılmasının önemi
vurgulanmakta ve aynı zamanda tedaviye negatif yanıt alındığında yeniden değerlendirme yapmanın öneminin altı
çizilmektedir.
7
Download
Random flashcards
qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

321işletme

2 Cards oldcity

KALPTE İLETİM NOKTALARI

3 Cards oauth2_google_cfd2531f-f18a-45fd-9d97-afe31596ce7b

Create flashcards