Uploaded by User15292

Nietzsche

advertisement
Friedrich Wilhelm
Nietzsche
(15 Ekim 1844 – 25 Ağustos 1900)
Hayatı
 Prusya Krallığı'nın Saksonya eyaletinde bulunan Leipzig yakınlarındaki
Röcken'in küçük bir kasabasında büyümüştür.
 Nietzsche'nin babası 1849'da bir beyin hastalığından öldü; bir sonraki yıl da
erkek kardeşi Ludwig Joseph iki yaşında öldü. Bunlar üzerine ailece,
Nietzsche'nin anneannesi ve iki bekar halası ile yaşayacakları Naumburg'a
taşındı.
 Nietzsche bir erkek okuluna, ardından da son derece saygın ailelerden olan
Gustav Krug, Rudolf Wagner ve Wilhelm Pinder ile arkadaş olduğu özel
okula gitti.
 1864'te mezuniyetinden sonra Bonn Üniversitesinde teoloji ve klasik filoloji
alanında çalışmalara başladı.
 Nietzsche, bir sömestr sonra teolojik çalışmalarını durdurdu ve inancını kaybetti.
Kardeşine yazdığı mektubu şu sözlerle bitirdi:
 "Sonuç olarak insanların yolu ikiye ayrılıyor: huzur ve zevk diye didinip durmak
istiyorsan, inan; hakikatin tutkunu olmak istiyorsan, sorgula..."
 1863’te Nietzsche, Leipzig Üniversitesine yöneleceği Friedrich Wilhelm Ritschl'in
denetiminde filoloji çalışmaya yoğunlaştı.
 1865 yılında Arthur Schopenhauer'ın eserlerini enikonu inceledi.
 1866 yılında, Friedrich Albert Lange'ın Materyalizmin Tarihi'ni adlı eserini okudu.
Lange'ın anti-materyalist Kant felsefesini betimleyişi, Avrupa materyalizminin
doğuşu, Avrupa'nın bilimle artan yakınlığı, Charles Darwin'in evrim teorisi ve
gelenek ile otoritelere karşı genel bir ayaklanma, Nietzsche'de büyük ilgi
uyandırdı.
 1866 yılında, Friedrich Albert Lange'ın Materyalizmin Tarihi'ni adlı eserini okudu.
Lange'ın anti-materyalist Kant felsefesini betimleyişi, Avrupa materyalizminin
doğuşu, Avrupa'nın bilimle artan yakınlığı, Charles Darwin'in evrim teorisi ve
gelenek ile otoritelere karşı genel bir ayaklanma, Nietzsche'de büyük ilgi
uyandırdı.
 Nietzsche, 3 Ocak 1889'da zihinsel bir çöküş yaşadı. Torino sokaklarında
toplumsal kargaşa çıkardığı için etraftaki iki polis onun yanına geldi.
Gerçekte orada tam olarak ne olduğu bilinmiyor fakat Nietzsche'nin
ölümünden sonra ortaya çıkan hikâyeler, Nietzsche'nin Piazza Carlo Alberto
çıkışında bir atın kırbaçlanmasını görmesi üzerine atı korumak için ona koşup
boynunda sarıldığı ve sonra yere yığıldığı üzerinedir.
Eserleri
 Tragedyanın Doğuşu (1872)
 Ahlâksal Olmayan Duygulardaki Gerçekler ve Yalanlar Üzerine (1873)
 Yunanların Trajik Çağında Felsefe (1873)
 Zamansız Düşünceler (1873–1876)
 İnsanca, Pek İnsanca (1878–1879)
 Tan Kızıllığı (1881)
 Messina'dan İdiller (1882)
 Şen Bilim (1882–1887)
 Böyle Buyurdu Zerdüşt (1883–1885)
 İyinin ve Kötünün Ötesinde (1886)
 Ahlâkın Soykütüğü Üzerine (1887)
 Wagner Olayı (1888)
 Putların Alacakaranlığı (1888)
 Ecce Homo (1888)
 Nietzsche Wagner'e Karşı (1888)
 Güç İstenci (el yazması)(1901) ölümünden sonra yayımlanmış
Siyaset Felsefesi
 Nietzsche, felsefesinin temeline iki konuyu eleştirerek başlar:
 Platon’la birlikte Batı felsefesine hakim olan metafizik anlayış
 Hıristiyanlık
 Nihilizme (en yüksek değerlerin değerden düşmesi) bu ikisinin yol açtığını
belirtir.
 Üç insan türü vardır:
 Sürü insanı
 Kendi yaşamlarına kendileri karar vermezler. Yerleşik gelenekler ya da çobanın sözleri
doğrultusunda yaşamlarını idame ettirirler.
 Nihilist insan
 Sürü insanın değerlerini sorgular ve anlam arayışına girer. Anlam arar, bir aklın
üstünlüğüne ulaşır ve öte dünya düşüncesine varır.
 Üst insan (übermensch)
 Yaşamı olumsuzlayan fikirlerden ve kölelere özgü çileci ahlak anlayışından kurtulan
insandır.
 Ahlakın Soykütüğü Üzerine
 Efendi ve Köle ahlakı
 Soybilim
 Eserde “ahlaksal ön yargılarımızın kökenini” sorgulama gayesindedir.
Nietzsche’nin merakı ve şüphesi, “iyi ve kötümüzün kaynağının aslında neresi
olduğu sorusudur.”
 Hıristiyan ahlakı, iyi ve kötü kavramları, bellek oluşumu, borçlu ve alacaklı ilişkisi,
çileci idealler, çileci rahip ve geçmişe körü körüne bağlılık gibi olayların kesişiminin
bir sonucudur.
 İyi yargısı, eyleme maruz kalan “aşağı, adi ruhlu, bayağı ve avam”dan değil,
eylemi gerçekleştiren “asil, güçlü, üstün ve yüce gönüllü” olanlardan
kaynaklanmıştır.
 Nietzsche’ye göre rahipler, en büyük kincilerdir ve “rahip kininin aklı yanında
başka hiçbir aklın sözü edilemez.” Bu bağlamda Nietzsche, Yahudileri de “en akıllı
öç alma edimi yoluyla intikam almayı bilmiş ruhban halk” olarak
nitelendirmektedir.
 “Yahudiler olmuştur, aristokratik değerler eşitliğini (iyi=asil=iktidar
sahibi=güzel=mutlu=tanrıların sevdiği) ürkütücü bir tutarlılıkla tersine çevirmeye
cüret edenler ve bu ters çevrilmişliğe dipsiz bir kinin (aczin kininin) dişleriyle
asılanlar, yani zavallılardır yalnızca iyi olanlar, yoksul, güçsüz, aşağı olanlardır
yalnızca iyi olanlar, acı çekenler, yoksunluk içindekiler, hastalar, çirkinlerdir tek
imanlılar, tek cennetlikler, sadece onlar kavuşurlar rahmete, - oysa sizler, siz asiller
ve kudretliler, sizler sonsuza dek kötü, zalim, şehvetli, açgözlü, tanrısız olanlarsınız,
sonsuza dek de, hayır görmeyenler, lanetlenenler ve kahrolanlar olacaksınız.” Bu
tersine çevirme, köle başkaldırısı olarak nitelendirilmektedir.
 “Ahlakta köle başkaldırısı, hıncın yaratıcı hale gelmesi ve değerler üretmesiyle
başlar: Bu, gerçek tepkiden, eylem tepkisinden yoksun olan ve kendilerini
yalnızca, kurmaca bir öç yoluyla zarardan koruyan yaratıkların hıncıdır.”
 Bellek ve Unutkanlık
 “Unutkanlık, yüzeysel olanların sandığı gibi basit bir vis inertiae (atalet) değildir.
Etkin ve kelimenin tam anlamıyla da pozitif bir engelleme yetisidir daha ziyade.”
 Bellek sayesinde insan, “zorunlu olandan rastlantısal olanı ayırmayı, nedensel
düşünmeyi, neyin amaç, neyin araç olduğunu şaşmaz bir biçimde saptamayı,
özetle hesap etmeyi, ölçüp biçmeyi öğrenmiştir.”
 “Bir şeyin bellekte yer etmesi için o şey belleğe dağlanır: yalnızca acısı dinmeyen
şey bellekte yer eder.”
 “İnsanın kendine bir bellek oluşturmayı gerekli görmüş olduğu hiçbir seferde kan,
işkence, kurban eksik olmamıştır; en tüyler ürpertici kurbanlar ve kefaletler (ilk
doğan çocuğun kurban edilmesi de buraya girer), en iğrenç sakatlamalar
(örneğin iğdiş etme), tüm dini kültlerin en zalimce törenleri (kaldı ki tüm dinler en
temelde birer zalimlik dizgesidirler) - bütün bunlar, bellek geliştirmenin en etkin
yolunun ‘acı’ olduğunu sezinlemiş olan o içgüdüden kaynaklanır. Tüm çilecilik
öğretisi de bir anlamda buraya dahildir.”
 Bellek oluşturmanın en etkili yöntemi olarak ceza yasaları görülebilir. “Ceza
yasalarının katılığı, insanlığın unutkanlığı yenmek ve toplumsal yaşamın birkaç ilkel
gereğini bu anlık duygu ve ihtiras kölesinin kafasında canlı tutabilmek için ne denli
çaba harcamış olduğunun bir ölçütüdür.”
 Borçlu – Alacaklı İlişkisi
 “Bu ahlak soy kütükçüleri, ahlakın temel bir kavramı olan ‘Schuld’un (suç), çok
maddi bir kavram olan ‘Schulden’ (borç) kavramından kaynaklanmış olduğunu
hayallerinden dahi geçirmişler midir örneğin?”
 Çileci Rahip
 Çileci rahip, yaşamı “girilmiş ama artık nerede başlamışsa oraya dek geri kat
edilmesi gereken bir yanlış yol olarak ele alır.”
 “Çileci rahip, ete kemiğe bürünmüş başka türlü olma, başka yerde olma
arzusudur.”
 “Rahip, hıncın yön değiştiricisidir.”
 Tanrı öldü!
 "Şimdi nereye gidiyoruz? bütün güneşlerden uzağa mı? durmadan düşmüyor
muyuz? öne, arkaya, sağa, sola, her yere düşmüyor muyuz? hâlâ bir yüksek ve
alçak kavramı var mı? sonsuz bir hiçlik içinde aylak aylak dolaşmıyor muyuz?
yüzümüzde boşluğun nefesine duyumsamıyor muyuz? hava şimdi daha soğuk
değil mi? geceler gittikçe daha fazla karanlıklaşmıyor mu? tanrı öldü! tanrı öldü!
onu öldüren biziz!"
 Demokrasi, sosyalizm, liberalizm eleştirisi
 Eşitlik
 Mülkiyet
 Haklar
 Bengi Dönüş
 "Yaşadığın ve yaşamakta olduğun bu hayatı, yeniden ve sayısız kere daha
yaşamak zorunda kalacaksın; içinde yeni hiçbir şey olmayacak: Yaşamındaki her
acı, her sevinç, her bir düşünce ve her bir soluk, tarif edilemeyecek kadar küçük
veya büyük her şey, arka arkaya ve aynı sırayla, sana dönecek - ağaçların
arasından süzülen şu alacakaranlık ve şu örümcek bile, şu an ve ben kendim bile.
Varoluşun sonsuz kum saati, içinde toz lekesi olan sen ile, yeniden ve yeniden
başaşağı çevrilecek!"
Download