Uploaded by User3678

9)İstatistiksel Analizler 17 04 2019

advertisement
VERİ ANALİZİ
Arş. Gör. Tuba Kızılkaya
İÇERİK
NİCEL ANALİZ
Tanımlayıcı analizler
Ki-kare testi, T-testi ve diğer analizler
İstatistik
Tablo ve
grafiklerle
özetleme,
sonuçları
yorumlama
Sonuçları
evrene
genelleme
Özellikler
arasındaki
ilişkiyi
araştırma
Veri Analizi için Program seçimi
SPSS, Stata, SAS, Microsoft Excel,
Statistica, Minitab, Statgraph, MedCalc
M.Hayran , M.Hayran, (2011). Sağlık Araştırmaları için Temel İstatistik. Ankara: Art Ofset
Veri Analizine Başlamadan Önce
Veri kodlama işlemleri ve veri temizliği/hatalı
verileri ayıklama yapılmış olmalıdır.
Analiz Seçimi İçin Yanıtlanması Gereken Sorular
1. Bağımlı değişken ve bağımsız değişkenler hangileridir?
2. Değişkenlerin ölçüm türleri nelerdir? Ölçüm sayısal ise normal
dağılım göstermekte midir?
3. Ölçümler bağımlı mıdır, bağımsız mıdır?
4. Tasarımda kaç farklı çalışma ya da ölçüm grubu bulunmaktadır? Tek
çalışma grubu var ise farklar mı ilişkiler mi incelenmektedir?
M.Hayran , M.Hayran, (2011). Sağlık Araştırmaları için Temel İstatistik. Ankara: Art Ofset
Değişkenlerin Ölçüm Türleri
Nominal: Sadece niteliksel sınıflandırmaya izin verir, bireyin hangi kategoriye ait olduğunu
belirtir. Ancak hangi bireyin herhangi yönden daha yüksek değer taşıdığı belli değildir, ölçüm
düzeyleri arasında sıralama, fark ya da oran orantı ilişkisi yoktur.
Örn: Hastanın ölüm nedenleri; 1-kardiyovasküler olay, 2-serebravasküler olay, 3- enfeksiyon
(birbirleri üzerinde üstünlük yok)
Ordinal: Daha az/daha çok, daha küçük/daha büyük gibi sıralama belirtirler. Ancak ne kadar
büyük olduğu konusunda bilgi vermezler, düzeyler arasındaki uzaklık belli değildir.
Örn: Tümor evreleri; Evre-1,Evre-2, Evre-3,Evre-4
Sayısal: Değerler arasında hem sıralama hem de uzaklık kavramları geçerlidir.
Örn: Hemoglobin değerleri; 9, 10, 11 g/dl
Tanımlayıcı Analizler
•
•
•
•
•
Frekans
Aritmetik ortalama
Ortanca (Medyan)
Tepe değer (Mod)
Standart sapma
Tanımlayıcı Analizler
9
Frekans (Sıklık)
Bir sınıfa düşen veri
sayısına frekans
denir, f ile gösterilir.
Frekansların toplamı
veri sayısına eşit
olmalıdır
Frekans (Sıklık)
Aritmetik Ortalama
Gözlenen değerlerin tümü toplanarak gözlem sayısına
bölündüğünde elde edilen değere aritmetik ortalama denir.
Örnek: 95,88,73,67,59,46,35,26,23
Ortalama: 56.88
Ortanca(Medyan)
Küçükten büyüğe doğru sıralanmış bir ölçüm grubunun orta puanını
gösterir.
Ortanca verilerin dağılımının normalden uzak olması, sağa ya da
sola çarpık olması durumunda kullanılır.
Tepe değer (Mod)
Frekansı en büyük olan puana denir.
En çok tekrar edilen ölçme sonucudur.
Standart sapma
Bir veri grubunda verilerin aritmetik ortalamadan ne kadar
uzaklaştığının ölçüsüdür.
Ki Kare (χ2) testi
• Ki Kare testinde 2x2 frekans tablosu söz konusudur.
• H0’ın doğru olması halinde, tablonun her gözündeki gözlenen
frekanslarla beklenen frekanslar birbirine yakın olmalıdır. Ki Kare,
bu frekansları karşılaştırarak hesap yapar.
Dikkat Edilecek Hususlar
• Bağımsız iki gruptan n1 ve n2 sayıda örneklem olmalı.
• Her bireyden sadece bir kez veri alınmış olmalı.
• Tablodaki satırlar ve sütunlar birbirini dışlamalıdır (mutually
exclusive). Yani, kategorilerden ikisi aynı anda seçilememelidir (örn.:
geleneksel, ya modern AP yöntemi tercih etmeli, ikisini birden
seçememeli).
• Genel yaklaşım beklenen frekansların tablonun her bir gözü için 5‟ten
büyük olması şeklindedir.
Ki Kare (χ2) testi
Kadınların postpartum dönemde aile planlaması yöntemi tercihi ile
parite açısından bir farklılık olup olmadığını araştırmak istiyoruz.
İncelediğimiz değişken (yöntem tercihi; 1-geleneksel 2-modern)
kategorik bir değişkendir. Postpartum kadınlar da iki bağımsız gruptur
(primipar-multipar olmak üzere)
(H0: Postpartum primipar ve multipar kadınların aile planlaması
tercihleri arasında fark yoktur.)
Ki Kare (χ2) testi
Analyze>Descriptive Statistics>Crosstabs>
[“yöntemtercihi1” değişkenini “Row(s)” alanına geçirelim. “parite” değişkenini ise “Column(s)
alanına geçirelim]>Statistics [Chi-square kutusunu işaretleyelim]>Continue>Cells [“Observed”,
“Expected” ve “Row” kutularını işaretleyelim]>Continue>ok.
Ki Kare değerine bakıldığında “continuity correction” (normal
dağılıma yaklaşması için süreklilik düzeltmesi) sonrasında değerin
14,425 olduğu görülüyor. Serbestlik derecesi (df) 1 olacak şekilde iki
yönlü p değeri sıfıra yakın (0,0001) olarak bildirilmiştir.
Normal Dağılım
• Standart normal dağılımın ortalaması 0 ve
standart sapması 1’dir.
• Eğri, dikey eksene göre simetriktir.
Puanların yarısı, eksenin sağ, diğer yarısı
da sol taraftadır.
• Ortalamanın sol tarafındaki (altında)
birimler negatif, sağ tarafındaki (üstünde)
birimler pozitiftir.
• Mod, ortanca ve ortalama birbirine eşittir.
• Dağılımın her iki ucu giderek yatay eksene
yaklaşır.
Normal Dağılım Testleri
Parametrik Testler
Normal dağılıma sahip olan verilerin analizinde parametrik
testler kullanılır
Non parametriklere kıyasla daha çok istatistiksel güce
sahiptir
NİCEL ANALİZ İÇİN ALGORİTMA
Paired Student T test (Eşleştirilmiş T testi):Bağımlı-2
ölçüm
• Bağımlı örneklem t-testi, bir değişkenin, iki farklı
durumda gözlemlenen değerlerinin
ortalamalarını karşılaştırır (pre-post).
Örn: En az bir kardiyovasküler risk faktörüne
sahip 235 hastanın dahil edildiği bir araştırma
yapılıyor. Tüm hastalara eğitim veriliyor ve diyet
öneriliyor.
İlk total kolestrol değerleri ile 6 ay sonra ölçülmüş
kolestrol değerleri arasındaki fark istatistiksel
olarak anlamlı mıdır?
Paired Student T test (Eşleştirilmiş T testi):Bağımlı-2
ölçüm
Karar için bu tabloda dikkate alınması gereken değer, "Sig.(2tailed)" değeridir. 0.000<0.05 olduğu için H0 hipotezi
reddedilir. Yani " %95 güvenle, deneyden önceki ve sonraki
basınç ortalamaları arasında, istatistiksel olarak anlamlı bir
farklılık vardır. " denilebilir.
Tekrarlı Ölçümler Varyans Analizi: Bağımlı, 2+ ölçüm)
• Tekrarlanan ölçümlerde varyans analizi ikiden fazla bağımlı
gruptan elde edilen numerik verilerin ortalamalarının
karşılaştırılmasında kullanılır.
• Değerdeki değişimi etkileyen bir faktörün araştırılması içinde
kullanılır.
Tekrarlı Ölçümler Varyans Analizi Örnek
İstatistik dersinden bütünlemeye kalan öğrencilerin vize ve final
notlarının, bütünleme sınavından aldıkları notlara etkisi incelenmek
istenmiştir.
https://issuu.com/famuk/docs/tekrarlananolcumlerdevaryansanalizi
Student’s T Test (bağımsız gruplar t testi): bağımsız, 2 grup
• Bağımsız iki grup ortalamaları arasında istatistiksel olarak fark olup
olmadığı araştırıldığı bir hipotez testidir.
• Bu testin yapılabilmesi için,
Gruplar bağımsız olmalı
Değerlerin dağılımı normal olmalı
İki gruptaki standart sapmalar benzer veya varyanslar homojen
olmalıdır
M.Hayran , M.Hayran, (2011). Sağlık Araştırmaları için Temel İstatistik. Ankara: Art Ofset
Student’s T Test Örnek:
235 hastanın dahil edildiği bir araştırma yapılıyor. Tüm hastalara risk faktörleri ile ilgili
eğitim veriliyor ve diyet öneriliyor. Yaş, cinsiyet, demografik özl, BMI, lab değerleri ve kan
basıncı düzeyleri kaydediliyor. Aşağıdaki soruların cevapları aranıyor:
1.
Cinsiyete göre BMI düzeyleri arasında fark var mıdır?
2.
Hastaların yaşadıkları yerin kentsel ve kırsal olmasına göre trigliserit düzeyleri farklı
mıdır?
Bağımlı değişkenler: BMI, trigliserit ve LDL-kolestrol düzeyleri
Bağımsız değişkenler: Cinsiyet, kentsel veya kırsal bölgede yaşama
Normal dağılım bak (cinsiyet BMI, kentsel kırsal, trigliserit)
Normal+bağımsız 2 grup
Student T test
ANOVA: bağımsız, +2 grup
• Testin adı tek yönlü varyans analizi yerine ANOVA kısaltması da kullanılmaktadır.
• Bağımsız değişkende çok sayıda grup varsa ANOVA kullanılır.
• ANOVA bağımsız değişkenlerin kendi aralarında nasıl etkileşime girdiklerini ve bu
etkileşimlerin bağımlı değişken üzerindeki etkilerini analiz etmek için kullanılır.
• Bu testin yapılabilmesi için,
Gruplar bağımsız olmalı
Değerlerin dağılımı normal olmalı
Gruplardaki standart sapmalar veya varyanslar homojen olmalıdır.
ANOVA örnek
• 235 hastanın dahil edildiği bir araştırma yapılıyor. Tüm hastalara risk faktörleri ile
ilgili eğitim veriliyor ve diyet öneriliyor. Yaş,cinsiyet, demografik özl, BMI, lab
değerleri ve kan basıncı düzeyleri kaydediliyor. Aşağıdaki soruların cevapları
aranıyor:
1-Medeni duruma göre belirlenmiş gruplar arasında BMI değerleri istatistiksel
olarak farklı mıdır?
BMI ve LDL değişkenlerinin normal dağılımına bak
Medeni durum (bekar, evli, dul) :Bağımsız değişken, 3 grup, normal dağılım
Bağımsız değişken, 3 grup, normal dağılım
ANOVA
KORELASYON ANALİZİ
Pearson
Spearman
Pearson Korelasyon Katsayısı
İki sürekli değişkenin doğrusal
ilişkisinin derecesinin
ölçümünde kullanılır.
«İki değişken arasında anlamlı
bir ilişki var mıdır?» sorusunun
cevabı aranır.
Korelasyon katsayısı
hesaplanmadan önce mutlaka
serpiştirme grafiği (scatter
diagram) yapılarak doğrusal
ilişki olup olmadığı kontrol
edilmelidir.
Erişim:18.04.2017 https://kemaldoymus.files.wordpress.com/2009/12/korelasyon.ppt
Pearson Korelasyon Katsayısı
Korelasyon katsayısı “r” ile gösterilir ve -1 ile +1 arasında
değerler alır.
Erişim:18.04.2017 https://kemaldoymus.files.wordpress.com/2009/12/korelasyon.ppt
Pearson Korelasyon Katsayısı
Aşağıdaki durumlarda r’yi hesaplamak yanıltıcı olabilir:
• İki değişken arasında doğrusal olmayan bir ilişki olması
• Verinin her birey hakkında birden fazla ölçüm içermesi
• Uç değerlerin bulunması
• Verinin alt gruplardan oluşması durumunda
Aktürk, Z. Acemoğlu,H. (2011). Sağlık Çalışanları için Araştırma ve Pratik İstatistik
Pearson Korelasyon Katsayısı yorumu
r
İlişki
0,00-0,20 : Poor – kötü - yok
0,20-0,40: Modarate - orta
0,40-0,60: Good - İyi
0,60-0,80: Very good – Çok iyi
0,80-1,0: Excellent - Mükemmel
Pearson Korelasyonu-Örnek
Ebelikte Temel Uygulamalar dersini alan bir grup öğrencinin;
bilimsel süreç becerisi puanları ile ders başarı puanları arasında anlamlı
bir ilişki var mıdır?
Şeklindeki bir araştırma sorusunun cevabını araştıralım.
Erişim:18.04.2017 https://kemaldoymus.files.wordpress.com/2009/12/korelasyon.ppt
Doğrusal, pozitif bir ilişki
olduğu görüldü
Değişkenler aktarıldıktan sonra
Correlation Coefficients
kısmından Pearson (eğer veriler
normal dağılmıyorsa Spearman)
işaretlenir.
OK işaretlenerek analiz
tamamlanır ve çıktılar alınır.
Pearson Korelasyon
Öğrencilerin bilimsel süreç becerileri ile ders
başarıları arasında çok yüksek, pozitif yönlü ve
anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir. r=0,992
(p<0,01).
Buna göre, bilimsel süreç becerisi
yüksek olan öğrencilerin laboratuvar
başarısı da yüksektir.
Spearman Korelasyon Katsayısı
Aşağıdaki durumlardan birinin söz konusu olması halinde Spearman
korelasyon katsayısını hesaplanır:
• Her iki değişkenin de normal dağılmaması
• Örneklem sayısının küçük olması
• x ve y arasında doğrusal bir ilişkinin olmaması
Aktürk, Z. Acemoğlu,H. (2011). Sağlık Çalışanları için Araştırma ve Pratik İstatistik
PARAMETRİK OLMAYAN TESTLER
Kategorik verilerde ve örneklem sayısı düşük
olduğunda parametrik olmayan testler kullanılır.
PARAMETRİK OLMAYAN TESTLER
Köşesi, İ. (2014). Uygun İstatistiksel Test Seçim Kılavuzu.
http://www.toraks.org.tr/uploadFiles/book/file/962014105211-2629.pdf
WILCOXON İŞARETLİ SIRA TESTİ
İki bağımlı gruptan elde edilen numerik verilerin ortalamalarının
karşılaştırılmasında bağımlı örneklemlerde kullanılan t-testi’nin (paired
t-test) non-parametrik alternatifi Wilcoxon işaretli sıra testi (Wilcoxon
signed rank test)’dir.
Aktürk, Z. Acemoğlu,H. (2011). Sağlık Çalışanları için Araştırma ve Pratik İstatistik
WILCOXON TESTİ
Sıfır hipotezi (H0) ve alternatif hipotezin (H1) tanımlanması
• H0: Bireylerin uygulanan beslenme ve egzersiz programı öncesi ve
sonrasındaki vücut ağırlıkları arasında fark yoktur
• H1: Bireylerin uygulanan beslenme ve egzersiz programı öncesi ve
sonrasındaki vücut ağırlıkları arasında fark vardır.
Aktürk, Z. Acemoğlu,H. (2011). Sağlık Çalışanları için Araştırma ve Pratik İstatistik
WILCOXON TESTİ
Aktürk, Z. Acemoğlu,H. (2011). Sağlık Çalışanları için Araştırma ve Pratik İstatistik
Analyze>Nonparametric Tests >2 Related Samples>[“weight” ve “weight2” değişkenlerini işaretleyip
“Test Pair(s) List” alanına geçirelim>ok.
Aktürk, Z. Acemoğlu,H. (2011). Sağlık Çalışanları için Araştırma ve Pratik İstatistik
FRIEDMAN TESTİ
• İkiden fazla bağımlı gruptan elde edilen numerik verilerin
ortalamalarının karşılaştırılmasında kullanılan tekrarlayan ölçümlerde
varyans analizinin (repeated measures ANOVA) non-parametrik
alternatifi olan Friedman varyans analizidir.
Aktürk, Z. Acemoğlu,H. (2011). Sağlık Çalışanları için Araştırma ve Pratik İstatistik
FRIEDMAN TESTİ
Diyabeti olan gebelere ilaç, beslenme ve egzersizden oluşan tedavi programı
uyguladığımızı varsayalım.
Program süresince katılımcıların Hemoglobin A1c düzeylerini araştırmak istiyoruz
(H0: Bireylerin uygulanan tedavi programı öncesi ve sonrasındaki Hemoglobin A1c
düzeyleri arasında fark yoktur).
Hemoglobin A1c ölçümleri tedavi programı uygulamadan önce, programın 3. ve 6.
aylarında yapılmış olsun.
Ölçmek istediğimiz değişken numeriktir. Uygulama öncesi ve sonrasında elde edilen üç
ölçümler ise bağımlıdır.
Aktürk, Z. Acemoğlu,H. (2011). Sağlık Çalışanları için Araştırma ve Pratik İstatistik
FRIEDMAN TESTİ
Analyze > Nonparametric
Tests > K Related Samples
>Test Variables alanına [
HbA1c1, HbA1c2, HbA1c3 ]
taşıyalım >OK
Aktürk, Z. Acemoğlu,H. (2011). Sağlık Çalışanları için Araştırma ve Pratik İstatistik
FRIEDMAN TESTİ
Aşağıdaki çıktıları elde ederiz: Test Statistics(a) tablosunda p=0.000
olduğundan üç farklı zamanda ölçümlerden en az birisinin diğerlerinden
farklı olduğunu görürüz.
Hangi grup veya grupların diğerlerinden farklı olduğunu anlamak için
Wilcoxon testi ile İkişerli karşılaştırmalar yapılabilir
(1. Ölçüm ile 2. ölçüm 1. Ölçüm ile 3. Ölçüm, 2. Ölçüm ile 3. Ölçüm ).
MANN WHITNEY-U TESTİ
• Student t testinin nonparametrik
alternatifidir.
• İki bağımsız gruptan elde edilen
numerik verilerin ortalamalarının
karşılaştırılmasında kullanılır.
Aktürk, Z. Acemoğlu,H. (2011). Sağlık Çalışanları için Araştırma ve Pratik İstatistik
KRUSKAL WALLIS
ANOVA testinin alternatifidir.
İkiden fazla bağımsız gruptan elde edilen numerik verilerin
ortalamalarının karşılaştırılmasında kullanılan tek yönlü varyans
analizidir.
Aktürk, Z. Acemoğlu,H. (2011). Sağlık Çalışanları için Araştırma ve Pratik İstatistik
KRUSKAL WALLIS
Analiz Testleri Özet
M.Hayran , M.Hayran, (2011). Sağlık Araştırmaları için Temel İstatistik. Ankara: Art Ofset
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

KALPTE İLETİM NOKTALARI

3 Cards oauth2_google_cfd2531f-f18a-45fd-9d97-afe31596ce7b

Create flashcards