farmakoekonom‹: nerede, nasıl

advertisement
ANKEM Derg 2007;21(Ek 2):138-140
FARMAKOEKONOM‹: NEREDE, NASIL ?
Dilek ARMAN
Gazi Üniversitesi T›p Fakültesi, Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hastal›klar› Anabilim Dal›, ANKARA
[email protected]
ÖZET
Farmakoekonomik araflt›rmalar sa¤l›k hizmeti ve tedavilerin maliyetini hesaplamakta ve alternatifleri aras›ndaki farkl›l›klar›; direk, indirek maliyet, klinik sonuçlar› ve yaflam kalitesi gibi insani de¤erleri de göz önüne alarak karfl›laflt›rmaktad›r. Maliyet minimizasyon analizi, Maliyet yararl›l›k analizi, Maliyet kullan›m analizi veya Maliyet etkinlik analizi, her biri farkl› durumlarda ve farkl› bak›fl aç›lar› ile kullan›labilen farmakoekonomik araflt›rma yöntemleridir. Günümüzde hem ilaç
listelerinin haz›rlanmas›nda ve hem de hekimin reçeteleme sürecinde ilaç kutu maliyetleri de¤il, farmakoekonomik analiz sonuçlar›n›n göz önüne al›nmas› gerekmektedir.
Anahtar sözcükler: farmakoekonomi, maliyet etkinlik analizi, maliyet kullan›m analizi, maliyet minimizasyon analizi,
maliyet yararl›l›k analizi
SUMMARY
Pharmacoeconomic Evaluation: Where and How ?
Pharmacoeconomic research determines the value of pharmaceutical products and medical care, and compares alternatives in terms of several types of outcomes such as direct and indirect costs, clinical and humanistic measures. Cost-minimization analysis, Cost-benefit analysis, Cost-effectiveness analysis and Cost-utility analysis are the methods that results
should be taken into account in various levels of health care with different perceptions. In todays world, the decision makers
or physicians should use pharmacoeconomic data, instead of the price.
Keywords: cost-benefit analysis, cost-effectiveness analysis, cost-minimization analysis, cost-utility analysis, pharmacoeconomi
T›bbi geliflmelere paralel olarak, giderek
artan sa¤l›k hizmeti maliyeti tüm dünyada
önemli ilgi alan› durumundad›r. Di¤er yandan
al›fl›lagelmifl maliyet anlay›fl›n›n her zaman daha iyi sa¤l›k hizmeti için yol gösterici olmad›¤›
günümüzde bilinmektedir. Baflka bir deyiflle;
kutu fiyat›n›n ötesinde tedavi ile ilgili tüm maliyetlerin hesaplanm›fl olmas› önemlidir. Bununla
iliflkili olarak paran›n do¤ru hedefe, do¤ru flekilde yat›r›larak olabildi¤ince fazla sa¤l›k hizmeti sunulabilmesi hedefine yönelik araflt›rmalar gündeme gelmifltir. Sonuç olarak günümüz
t›bb›nda sa¤l›k hizmetinin de¤eri sadece mümkün olan en düflük maliyet de¤il, ayn› zamanda
sarfedilen para ile en yararl› hizmetin sunulabilmesi için aray›fllar› yani farmakoekonomik yaklafl›m› zorunlu k›lmaktad›r.
Farmakoekonomik araflt›rmalar sa¤l›k hizmeti ve tedavilerin maliyetini hesaplamakta ve
alternatifleri aras›ndaki farkl›l›klar›; direk, indirek maliyet, klinik sonuçlar› ve yaflam kalitesi
gibi insani de¤erleri de göz önüne alarak karfl›laflt›rmaktad›r(1,3).
Programl› sa¤l›k hizmetleri kapsam›nda
formüler gelifltirilmesi de ilaçlar›n etkin flekilde
kullan›lmas› prensiplerinin ve bu prensipler
çerçevesinde klinik k›lavuzlar gelifltirilmesine
olanak sa¤lamaktad›r.
Farmakoekonomik prensipler
Farmakokeonomik araflt›rmalar›n amac›,
bir tedavi veya hizmetin tüm gider kalemlerini
ve tüm kazan›mlar›n› belirlemek ve ölçmektir(2). Ayn› zamanda alternatif tedavi veya uygulamalar›n da maliyet ve sonuçlar›n› ölçerek
karfl›laflt›rmay› sa¤lar.
Pratikte tedavilerin maliyet karfl›laflt›rmalar›nda ço¤u zaman ilaç kutu fiyat› veya tedavi
138
süresince sarfedilen ilaç fiyat› göz önüne al›nmaktad›r. Kutu fiyat› mutlaka ilaç bütçesinde
önemli yer tutmakta ise de tam bir ekonomik
de¤erlendirme yapabilmek için, tedavi ile ilgili
tüm maliyetler ve tüm sonuçlar de¤erlendirilmifl olmal›d›r. Toplam maliyet ögeleri aras›nda
ilac›n haz›rlanmas› ve uygulanmas›n›n maliyeti,
izlem gerektiren ilaçlarda bunun maliyeti, ilaç
etkisinin izlenmesi ve yan etkinin tedavi maliyeti, komplikasyon ve tadavi baflar›s›zl›klar›n›n
tetkik ve tedavi maliyetleri de bulunur. Bu maliyetler ek ilaç, laboratuvar tetkiki, doktor muayenesi, hemflire mesaisi, hastane yat›fl›, ekipman
ve di¤er prosedürleri içerir. Bu de¤erlendirme
ile ilaç kutu maliyeti yüksek bir ilac›n toplam
maliyeti düflük veya kutu fiyat› düflük bir ilac›n
toplam maliyeti yüksek bulunabilir. Baflka bir
deyiflle toplam maliyet hesaplamalar› yap›ld›¤›nda, ilaç kutu maliyetinin ne kadar yan›lt›c›
oldu¤u anlafl›labilir(3).
Parmakoekonomik de¤erlendirmelerde
tedavinin sonuçlar› da de¤erlendirilir. Bu kapsamda etkililik ya da etkinlik, tedavi ya da hastal›kla ilgili istenmeyen etkiler, morbidite ve
mortalite ve yaflam kalitesi ya da yak›nma-a¤r›
gibi humanistik de¤erler de yer al›r.
Alternatif tedavilerin medikal ögeleri belirlendikten sonra maliyetleri hesaplan›r ve sonuç ölçümleri ile birlikte de¤erlendirilir. Maliyet ve sonuçlar farkl› farmakoekonomik yöntemlerle birlefltirilebilir(3).
l› sonucu olan uygulamalar›n para birimi üzerinden karfl›laflt›r›lmas›n› sa¤lar ve sa¤l›k bütçesinin da¤›l›m›n›n belirlenmesinde yararl›d›r. Bu
yöntemde hem maliyet hem de yarar birim para
üzerinden de¤erlendirilmektedir. Alternatifler
aras›ndaki karfl›laflt›rma da ancak net maliyet
veya yarar belirtilerek yap›l›r.
3. Maliyet-etkinlik analizi (MEA): En fazla kullan›lan yöntem olan MEA’da etkinlik,
semptomsuz gün, kazan›lan yaflam y›l›, önlenebilen olgu say›s›, baflar›l› tedavi say›s› gibi bilinen sonuçlar üzerinden de¤erlendirilir. De¤erlendirme sonunda birim yarar›n (örne¤in flifa
sa¤lanmas›) maliyeti ortaya ç›kar. Bu hesapta
Artan maliyet etkinlik oran›-AMEO (Incremental cost-effectiveness ratio-ICER) kullan›l›r ve
temeli birim etkinlik art›fl›n› karfl›layan maliyet
art›fl›d›r(5,6). Etkinlik art›fl› kimi zaman maliyet
azalmas› gibi ola¤anüstü sonucu da sa¤layabilece¤i gibi; maliyet etkin bir tedavi karfl›laflt›r›ld›¤› bir alternatiften daha ucuz olmayabilir. Kaba
de¤erlendirmede bir tedavi ya da uygulaman›n
alternatifine göre maliyet etkin olmas› flu koflullarda mümkün olabilir(4):
a. En az alternatif kadar etkin iken daha ucuz
olmas› ile;
b. Daha pahal› olmakla birlikte ek maliyeti
karfl›layabilecek ek yarar sa¤lamas›;
c. Daha az etkili olmakla birlikte aradaki etkinlik fark›n›n, ucuz olmas› nedeni ile sa¤lad›¤› avantaj yan›nda önemsiz olmas›.
4. Maliyet kullan›m analizi (MKA): Esas
olarak ulusal ya da bölgesel politikalar›n gelifltirilmesinde kullan›l›r. MEA’ya çok benzer olmakla birlikte hesaplamalara yaflam kalitesi de
dahil edilir ve sonuç genellikle kaliteli yaflam y›l› (quality-adjusted-life-year; QALY) ile ifade
edilir. Bu de¤erlendirmede yaflam kalitesi, fonksiyonel durum (fizik, mental ve sosyal), fizyolojik durum (hastal›k veya tedavi ile ilgili yak›nmalar) ve genel sa¤l›k alg›s› (hastan›n kendi
sa¤l›k durumuna bak›fl›) üzerinden de¤erlendirilir.
Farmakoekonomik veriler, günümüz t›bb›nda hastaya en uygun hizmeti verirken, maliyetin kontrol edilmesini sa¤lamaktad›r. Etkinlik, güvenilirlik yan›nda ekonomik ve humanistik de¤erleri de yans›tmas› sonucu, özellikle
Araflt›rma yöntemleri
Farmakoekonomik araflt›rmalara temel
olan bafll›ca 4 yöntem söz konusudur. Yöntemler aras›ndaki farkl›l›k sonuç de¤erlendirmesi
ile iliflkili olup, hepsinde maliyet birim para
üzerinden benzer flekilde de¤erlendirilmektedir(1-3). Bu yöntemler:
1. Maliyet minimizasyon analizi (MMA):
‹ki veya daha fazla tedavi yönteminin sonuçlar›
(etkinlik, güvenilirlik) biribirine eflit oldu¤unda
kullan›lmaktad›r. Bu durumda önceden sonucunun eflit oldu¤u belirlendi¤inden de¤erlendirme maliyet üzerinden yap›lmaktad›r. Bu
yönteme en iyi örnek muadil ilaçlar aras›nda
yap›lacak karfl›laflt›rmad›r.
2. Maliyet-yararl›l›k analizi (MYA): Fark-
139
otoritenin, formüler belirleyicilerinin ilaç listelerinin haz›rlanmas›nda ve de¤ifltirilmesinde kullanaca¤›; yine k›lavuz oluflturulurken dikkate
al›nmas› gereken ve dolay›s› ile hekimin reçeteleme sürecinde de göz önüne almas› gereken
verilerdir(6,7).
3.
4.
5.
KAYNAKLAR
1.
2.
Ahuja J, Gupta M, Gupta AK, Kohli K: Pharmacoeconomics, Natl Med J India 2004;17(2):80-3.
Barbieri M, Drummond MDP, Willke R, Chancellor J,
Jolain B, Towse A: Variability of cost-effectiveness estimates for pharmaceuticals in Western Europe: lessons
for inferring generalizability, Value Health 2005;8(1):10-
6.
7.
140
23.
Drummond M, Brown R, Fendrick AM et al: Use of
pharmacoeconomics information-report of the ISPOR
task force on use of pharmacoeconomic/health economic information in health-care decision making, Value
Health 2003;6(4):407-16.
Franklin GA: The driving force in hospital formularies:
economics versus efficacy, Am J Surg 2003;186(5A):S5564.
Jonsson B: Changing health environment: the challenge
to demonstrate cost-effectiveness of new compunds,
Pharmacoeconomics 2004;22(Suppl 4):5-10.
Mason JM, Mason AR: The generability of pharmacoeconomic studies: issues and challanges ahead, Pharmacoeconomics 2006;24(10):937-45.
Neumann PJ: The arrival of economic evidence in managed care formulary decisions: the unsolicited request
process, Med Care 2005;43(Suppl 7):27-32.
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

Create flashcards