PowerPoint Sunusu

advertisement
SAĞLIK PSİKOLOJİSİ
Sosyal Psikolojinin Sağlık Alanında Uygulanması
SAĞLIK PSİKOLOJİSİ
• Sosyal psikoloji - Sağlık ilişkisi
• Sağlıkla ilgili sorunları anlaşılması ya da çözülmesinde uygulanabilecek
sosyal psikolojik yaklaşımlar
• Sigara
• Obezite
• Diyete başlama
• Eğitim, sosyoekonomik düzey, cinsiyet gibi sağlık ile ilişkili birçok faktör
bulunmaktadır.
• Bireysel özellikler
Sağlık Psikolojisinin Tanımı
• Sağlık psikolojisi, fiziksel sağlık üzerindeki psikolojik etkileri açıklayan
uygulamalı psikolojinin bir dalıdır.
Sağlık Psikolojisinin Tanımı
• 1980’li yıllar:
• üniversitelerde lisans ve lisansüstü sağlık
psikolojisi dersleri
• ilk Sağlık Psikolojisi kitabı
• Günümüzde birçok üniversitede sağlık
psikolojisi dersleri okutulmakta ve sağlık
psikolojisi ile ilgili pek çok dergi
bulunmaktadır.
Sağlık Psikolojisinin Tanımı
Yirminci yüzyıldaki gelişmelerin etkisi;
• tıbbi ve teknolojik gelişmeler - insan ömrünün uzaması
• kronik hastalıklarla yaşama devam edebilme
 Tıp bilimi, hastalıkları kontrol etmeye yardımcı medikal ve teknolojik
gelişmelerinden yararlanır.
 Psikoloji bilimi de kronik hastalığı olan bireylerin psikolojik durumlarını
düzenlemeye yardımcı olmaya çalışmaktadır.
 ömürleri boyunca daha iyi bir yaşam kalitesi
Sağlık Psikolojisinin Tanımı
Sağlık hizmetlerindeki yüksek maliyetler ile sağlık psikolojisinin popülerliği
arasındaki ilişki
• MRI, radyasyon tedavilerinin maliyetli olması
• Hastalığı önleyici sağlıklı alışkanlıklar kazandırmayı amaçlayan kaynaklara
yönelmek daha uygun maliyetli bir seçim gibi görünmektedir.
Sosyal Değişkenler ve Sağlık
Sağlığı etkileyen sosyal faktörler;
eğitim düzeyi, gelir gibi sosyoekonomik faktörler hasta olma ihtimalini
etkilemektedir.
kişiler, arkadaş çevresi ya da aileden etkilenerek, sağlıklı alışkanlıklar
edinmeye çalışabileceği gibi, sosyal çevre tarafından hoş karşılanmayan bazı
kötü alışkanlıklarını bırakmaya çabalayabilir.
Sosyal etkileşimin doğası
• Olumlu: aile-arkadaş etkisiyle madde kullanımını bırakma
• Olumsuz: rekabetçi bir sınıf ortamındaki eğitimde, başkalarının
varlığı kaygıyı arttırması
Sosyal psikoloji ve sağlık
Psikologlar tarafından çalışılan sağlık konuları:
Sağlık sistemi politikası
Ortalama yaşam süresi ve cinsiyet
Sigara içme
Ağrı kontrolü/dindirilmesi
Stres
Obezite
Yüksek tansiyon ve kalp hastalıkları
Kanser
AIDS
Alkolizm
Yaşlanma
Ölüm ve ölmek
Sosyal psikoloji ve sağlık
Ortalama yaşam süresi ve cinsiyet
ortalama yaşam süresi toplumda dengeli bir dağılım göstermez.
Örneğin; 1988 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ndeki beyazların ortalama yaşam süresi
75.6 yıl iken, siyahların 69.4 yıl..
Sosyoekonomik düzey-ortalama yaşam süresi
Örneğin; çok zengin olan insanlar, diğerlerinden daha sağlıklıdır ve yoksul insanların
ortalama yaşam süresi daha kısadır.
Cinsiyet;
Gelişmiş ülkelerde, kadınların yaşam ömrü erkeklerden ortalama yedi yıl daha uzundur.
 Anne ölümlerinin azalmasının etkisi
Sosyal psikoloji ve sağlık
Ortalama yaşam süresi ve cinsiyet
Erkeklerin,
akciğer kanseri, siroz, kalp hastalığı, şiddet, intihar ya da kaza nedeniyle yaşamlarını
yitirme olasılığı kadınların en az iki katıdır.
sigara, alkol ve sonunu düşünmeden hareket etme gibi riskli davranışlarda bulunma
eğilimi de kadınlardan daha yüksektir.
Son yıllarda kadınların sigara ve diğer madde kullanım oranlardaki artış,
avantajlarının azalmasına neden olmaktadır.
Kadınlarda biyolojik faktörlerin koruyucu rolü
Örn., östrojenin kalp hastalıklarını önleyici bir rolü
Sağlığa Teşvik - Hastalığı Önleme
Sağlığımızdan kim sorumludur?
Kendimiz !?
Bireylerin sağlık davranışlarını düzenlemede yeterince başarılı olmadıklarını
söyleyebiliriz.
Sağlığa teşvik ve birincil korunma eylemleri birçok kaynaktan
etkilenmektedir fakat bu bölümden bunlar birkaçına değinilecektir.
ana akım medya aracılığıyla insanlara ulaşan sağlık mesajları
aile üyelerinin ve akranlarının etkileri
Sağlık Davranışını Değiştirme
İnsanların sağlıklı olmayan davranışları nasıl değiştirilebilir?
• Sağlık davranışlarının değişim dinamiklerini açıklayan ve müdahale
programlarına yön veren birçok kuram bulunmaktadır.
• Söz konusu kuramlar arasında en etkili olan üç model bu bölümde anlatılmıştır.
• sağlık inanç modeli
• planlı davranış teorisi
• transteorik model
Sağlık İnanç Modeli
ALGILANAN
ENGELLER VE
YARARLAR
TEDAVİ BAŞARI
BEKLENTİSİ
ALGILANAN
CİDDİYET
ALGILANAN
TEHDİT
ALGILANAN
DUYARLILIK
ÖZ-YETERLİLİK
DAVRANIŞI
TETİKLEYEN
İPUÇLARI
İLGİLİ SAĞLIK
DAVRANIŞININ
GERÇEKLEŞME
OLASILIĞI
Planlı Davranış Teorisi
TUTUM
ÖZNEL NORM
ALGILANAN
DAVRANIŞSAL
KONTROL
NİYET
DAVRANIŞ
Transteoretik Model
(Teoriler Arası Model)
GİRİŞ
DÜŞÜNMEME
SONLANMA
TEKRAR
BAŞLAMA
DÜŞÜNME/
DEVAM
ETTİRME
HAZIRLIK
NİYET
GEÇİCİ ÇIKIŞ
EYLEM
Stres, başa çıkma VE SOSYAL DESTEK
Stres ve Başa Çıkma
• Etkileşimsel Stres Modeli (Lazarus ve Folkman)
kişinin psikolojik iyiliğini tehlikeye atan ve mevcut kaynaklarını zorlayan ya da aşan
‘kişi-çevre etkileşimi’
Duygu odaklı
Stres kaynağı
Ön
değerlendirme
Sağlık
Başa Çıkma
Problem Odaklı
Başa çıkma beceri düşük olanlar daha çok sağlık sorunu yaşarlar
Baş ağrısı, yüksek tansiyon, şeker, astım ve romatizma ile stres arasında anlamlı bir ilişki
Stres, başa çıkma VE SOSYAL DESTEK
Hangi olaylar ve durumlar stres yaratırlar?
İki ayrı yaklaşım söz konusu:
• Önemli yaşam olayları
• Olumlu: Evlenme, üniversiteyi kazanma
• Olumsuz: Ölüm, boşanma
• Günlük hayatta karşılaşılan sıkıntılar
• yanlış anlaşılmalar, para hakkındaki kaygılar, komşularla yaşanan sorunlar
• Günlük hayattaki sıkıntıların birikimli etkisi, önemli yaşam olaylarından daha
stres verici bulunmuştur (Lazarus ve arkadaşları, bt.).
Stres, başa çıkma VE SOSYAL DESTEK
Sosyal desteğin işlevleri
Sosyal desteğin yaşamımızda birçok farklı işlevi bulunmaktadır.
• Duygusal sosyal destek
•
•
•
•
Saygınlık desteği
Araçsal destek
Bilgisel destek
Ağ desteği
Sosyal destek ile kronik ve yaşamı tehdit eden hastalıklar
•
•
•
•
AIDS – despresyon düzeyi
Evli bireyler – ameliyat sonrası iyileşme
Sosyal izolasyon – ölüm oranları/kalp hastalıkları sonrası toparlanma
Duygusal yalnızlık – kişisel sağlık
Sigara İçme Davranışı Üzerine Araştırmalar
• Psikolojik faktörler, sigara içme davranışının anlaşılması için oldukça önemli
bir yaklaşımdır.
Sigara İçmenin Aşamaları
Hazırlık
Başlama
Sigara
Tiryakisi
Olma
Sigara İçmeyi
Sürdürme
Sigara İçme Davranışı Üzerine Araştırmalar
Sigara Kullanımı Çalışmalarında Kullanılan Ölçme Araçları
Öz-bildirim Ölçekleri
 Yetersiz
• Alternatif yollar
•
Gözlem – Yorucu ve zor
•
Objektif ölçümler (içilen sigara miktarı, vb.)- nedensel bilgi vermez
Sigara İçme Davranışı Üzerine Araştırmalar
Sigara İçme Nedenleri
Psikolojik
Faktörler
• Alışkanlık
• Olumlu duygusal tepkiler
• Olumsuz duygusal tepkilerde azalma
• Sosyal nedenler
• Bağımlılık
Biyolojik
Faktörler
• Sabit etki modeli
• Nikotin dengeleme modeli
• Çoklu dengeleme modeli
• Performans düzenleme modeli
Genetik
• Genetik Model: İkiz Çalışmaları
Sigara İçme Davranışı Üzerine Araştırmalar
İnsanları Sigara Bırakmaya Yardımcı Tedaviler
Davranışsal
Yaklaşımlar
• İtici Uyarıcıların kullanıldığı teknikler
• İtici Uyarıcıların kullanılmadığı teknikler
• Gevşeme egzersizleri
• Olumsallık sözleşmesi – pekiştirmeler
Sözlü
yaklaşımlar
• Psikolojik terapi ya da danışmanlık
hizmetleri
• Tartışma ya da öneriye dayanır
• Örn., doktorun sigarayı bırak önerisi
Toplum
Kampanyaları
• Halk sağlığı yaklaşımı
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

Create flashcards