küresel ısınma ve iklim değişikliği - AVES

advertisement
İklim değişiminin etkileri
Sağlık
Orman
Türler ve
doğal
alanlar
Tarım
Su
Kıyı
kaynakları
alanları
Gelecekte neler olabilir?
• IPCC AR5 raporuna göre Radyatif zorlamaya
(W/m2) göre sıcaklık senaryoları
Gelecekte neler olabilir?
Gelecekte neler olabilir?
• Sıcaklık ve yağış senaryoları
Gelecekte neler olabilir?
• Kuzey yarımkürede eylül ayındaki buzulların
kapladığı alan
Gelecekte neler olabilir?
• Kuzey yarımkürede 2081-2100 döneminde eylül
ayındaki buzulların kapladığı alan
RCP 2.6
RCP 8.5
Gelecekte neler olabilir?
• Okyanuslarda 2081-2100 döneminde yüzey pH
değerleri
Gelecekte neler olabilir?
• Deniz seviyelerindeki artış
Gelecekte neler olabilir?
• RCP4.5 Senaryosuna Göre Sıcaklık Projeksiyonları
Gelecekte neler olabilir?
• RCP4.5 Senaryosuna Göre Sıcaklık Projeksiyonları
• 2016-2040 dönemi:
– Sıcaklıklarda artışın genel olarak 2°C ile sınırlı kalacağı,
– Yaz mevsiminde Marmara ve Batı Karadeniz bölgelerinde sıcaklığın 23°C artacağı,
• 2041-2070 dönemi:
– Sıcaklık artışının ilkbahar ve sonbaharda 2-3°C civarında olması,
– Yaz aylarında 4°C’ye kadar bir artış olacağı
• 2071-2099 dönemi:
– Sıcaklıklarda kışın 2°C’lik,
– İlkbahar ve sonbaharda 3°C’lik artışlar beklenmektedir.
– Yaz sıcaklıklarında ise Ege kıyılarında ve Güney Doğu Anadolu’da
4°C’yi aşan sıcaklık artışları tahmin edilmektedir.
Gelecekte neler olabilir?
• RCP8.5 Senaryosuna Göre Sıcaklık Projeksiyonları
Gelecekte neler olabilir?
• RCP8.5 Senaryosuna Göre Sıcaklık Projeksiyonları
• 2016-2040 dönemi:
– Sıcaklıklarda artma özellikle ilkbahar ve yaz mevsimlerinde 3°C civarında
olacağı
• 2041-2070 dönemi:
– Sıcaklık artışı kış aylarında 2-3°C, sonbahar ve ilkbahar aylarında ise 34°C’yi bulan artışlar, yaz aylarında 5°C’ye kadar çıkacağı
• 2071-2099 dönemi:
– Sıcaklıklarda özellikle yazın 6°C’yi aşan artışlar beklenmektedir.
– İlkbahar ve sonbahar aylarında özellikle Güney Doğu Anadolu’da 6°C’lik
artışlar beklenmektedir.
– Kış aylarında ise Mersin-Trabzon hattının batısında 3-4°C, bu hattın
doğusunda ise 4-5°C sıcaklık artışları tahmin edilmektedir.
Gelecekte neler olabilir?
• RCP4.5 Senaryosuna Göre Yağış Projeksiyonları
Gelecekte neler olabilir?
• RCP4.5 Senaryosuna Göre Yağış Projeksiyonları
• 2016-2040 dönemi:
– Yağışlarda kış aylarında Ege kıyıları, Doğu Karadeniz ve Doğu
Anadolu’da bir artış bekleneceği,
– İlkbahar yağışlarında Ege kıyıları ve Doğu Anadolu’nun doğusu hariç
Türkiye’nin önemli bir kısmında yağışlarda %20’ler civarında
azalmaların görüleceği projekte edilmiştir.
• 2041-2070 dönemi:
– Yağışlarda ise Doğu ve Güney Doğu Anadolu ile Orta ve Doğu Akdeniz
bölgelerinde kış yağışlarında %20’ler civarında azalışlar olacağı,
– Yaz aylarında ise yağışların önemli olduğu Doğu Anadolu’da %30
civarında azalışlar olacağı,
– Sonbahar yağışlarında ise Ege kıyıları ve İç Anadolu’nun küçük bir
bölümü hariç azalmalar olacağı tahmin edilmektedir
Gelecekte neler olabilir?
• RCP4.5 Senaryosuna Göre Yağış Projeksiyonları
• 2071-2099 dönemi:
– Yağışlarda ise ilkbahar’da Kıyı Ege, Orta Karadeniz ve Kuzey Doğu
Anadolu bölgeleri hariç %20 civarında azalmalar,
– Kış yağışlarında özellikle kıyı şeridinde %10 civarında artışlar olacağı,
– Ege, Marmara ve Karadeniz kıyıları hariç yaz yağışlarında %40’lara
varan azalmalar olacağı,
– Sonbahar yağışlarında ise hemen hemen Türkiye genelinde azalmalar
olacağı tahmin edilmiştir (MGM_c, 2014).
Gelecekte neler olabilir?
• RCP8.5 Senaryosuna Göre Yağış Projeksiyonları
Gelecekte neler olabilir?
• RCP8.5 Senaryosuna Göre Yağış Projeksiyonları
• 2016-2040 dönemi:
– Yağışlarda ise sonbaharda Türkiye genelinde ilkbaharda ise MersinOrdu hattının batısında azalışlar,
– Yaz aylarında ise Batı Akdeniz hariç tüm kıyı bölgelerinde %40’lara
varan artışlar olacağı
• 2041-2070 dönemi:
– Yağışlarda ise kışın Kıyı Akdeniz, Güney Doğu Anadolu ve Doğu
Anadolu’nun güneyi hariç artışlar beklenmektedir.
– İlkbaharda, Kıyı Ege ve Kuzey-Doğu Anadolu hariç tüm yurtta %20
civarında azalmalar beklenmektedir.
– Yaz aylarında ise Ege, Marmara, Batı ve Doğu Karadeniz hariç tüm
yurtta ve özellikle de Doğu Anadolu’da %50 civarında azalışlar olacağı,
– Sonbahar yağışlarında ise Türkiye geneli azalmalar olacağı projekte
edilmiştir.
Gelecekte neler olabilir?
• RCP8.5 Senaryosuna Göre Yağış Projeksiyonları
• 2071-2099 dönemi:
– Yağışlarda ise kışın Orta ve Doğu Karadeniz ile Güney Doğu Anadolu
bölgelerinde azalmalar, diğer bölgelerde özellikle Orta ve Doğu
Karadeniz kıyılarında artışlar olacağı,
– İlkbahar aylarında Kıyı Ege, Orta Karadeniz’in batı kısmı ve Doğu
Karadeniz hariç diğer bölgelerde %20’ler civarında azalışlar,
– Sonbahar yağışlarında Marmara kıyıları hariç Türkiye genelinde
%40’lara ve hatta bu bu azalışlar yer yer %50’lere kadar olacağı
projekte edilmiştir.
– Yaz aylarında ise Marmara ve Batı Karadeniz bölgelerinde artışlar
beklenirken, özellikle Akdeniz ve Doğu Anadolu’da yağışların azalacağı
projekte edilmektedir (MGM_c, 2014).
Gelecekte neler olabilir?
• 35 °C’den sıcak yaz günleri sayısı
Gelecekte neler olabilir?
• Ekstrem Yağışlı günler sayısı
Gelecekte neler olabilir?
• Ardışık Kurak Gün Sayıları
Tarım üzerine etkiler
– Isınacak bölgelerde ürün azalması,
http://www.eea.europa.eu/data-and-maps/indicators/agriculture-and-forestry/agriculture-and-forestry-assessment-published
Tarım üzerine etkiler
• Çölleşme ile tarım
arazileri kaybedilebilir
– Çölleşme, ekonomik ve
biyolojik olarak üretken bir
arazinin daha az üretken
olması sonucunda ortaya
çıkan ekolojik bozulma
sürecidir
Kuraklık indisi Kİ = Y / PE
Tarım üzerine etkiler
• Sağanak yağışların artması ile
erozyon ile toprak taşınması
artar. Verim kaybı olur
• Tarım alanlarının sel suları ve
sediment altında kalması ile
ürün kaybı olur
Tarım üzerine etkiler
• Sadece su erozyonu ile
değil, kuraklığın artmasına
bağlı olarak rüzgar
erozyonu ile de tarım
alanları olumsuz etkilenir
Tarım üzerine etkiler
• Kuraklaşma, yanlış sulama ile
topraklar tuzlanabilir
• Deniz seviyelerindeki artış ile
deltalardan tuzlu su girişi olur
ve tarım alanları tuzlanabilir
Tarım üzerine etkiler
• Ekstrem hava olayları
(sıcak hava dalgaları, don,
dolu, fırtına) ürün kaybına
yol açar
Tarım üzerine etkiler
• Böcek ve mantar
zararları artabilir
Tarım üzerine etkiler
• 10.000 yıl kadar önce birkaç yüz milyon kadar olan
dünya nüfusu 1950’li yıllarda 2,4 milyara, 2015
yılında ise 7,35 milyara ulaşmıştır. Dünyadaki insan
nüfusunun 2050 yılında 9,73 milyara, 2100 yılında da
11,21 milyara ulaşabileceği öngörülmektedir.
Tarım üzerine etkiler
• Dünya Tarım Örgütünün (FAO)
verilerine göre 1950 yılında 14
milyar ha kadar olan tarım
alanı, 2050 yılında 16 milyar
ha’a çıkacak (ALEXANDRATOS
ve BRUINSMA 2009), ancak
kişi başına düşen tarım alanı
miktarı 5,8 dönümden, 1,8
dönüme düşebilecektir.
Tarım üzerine etkiler
• Türkiye’de ekili dikili alanlar
son 1980’den bu yana yaklaşık
8 milyon ha ha azalırken, Nüfus
32 milyon artmıştır.
• Kişi başına düşen tarım alanı
1980 yılında 6,3 dönüm iken,
2005 yılında 3,5 dönüme ve
2013 yılında 2,7 dönüme
düşmüştür.
• Kişi başına düşen tahıl üretimi
1980 yılında 544 kg iken, 2005
yılında 415 kg ve 2013 yılında
489 kg düşmüştür.
Tarım üzerine etkiler
• Dellal, McCarl ve Butt, (2011) iklim değişikliği
projeksiyonlarına dayanarak Türkiye’de 2050 yılı
projeksiyonlarına göre ülke genelinde buğday ve arpa
verimlerinde %7,6, mısır veriminde %10,1, pamuk
veriminde %3,8 ve ayçiçeği veriminde %6,5 azalma
olacağı tahmin edilmiştir.
Hayvancılık üzerine etkiler
• Tarımsal üretimin
azalması (yem
bitkilerinin) ve
meraların
verimsizleşmesi
hayvancılığı olumsuz
etkiler
Gıda güvenliği
• Gıda güvenliği
– Tarımsal fiyatlarda
artış
– Daha fazla gübre,
pestisit kullanımı
– Köyden kente göç
– Hatta ülkeden göç
Su kaynakları üzerine
etkiler
2080
2020
Su kaynakları üzerine etkiler
• Türkiye ve AB ülkelerinde su stresi seviyeleri
Kaynak: Avrupa Çevre Ajansı
İstanbul’un içme suyu ihtiyacı
projeksiyonu
Nüfus
tahminleri
YIL
İstanbul
nüfus
Toplam
Kişi başı su
günlük su günlük su
Toplam kişi
tüketimi
Günlük su ihtiyacı kaybı
tüketimi
yıllık su
başı
litre/kişi/gün
m3/gün
m3/gün m3/gün tüketimi m3/yıl litre/kişi/gün
İMP düşük
2050 20.367.423
250
5.091.856
898.563 5.990.419 2.186.502.763
294,118
İMP orta
2050 26.560.000
250
6.640.000
1.171.765 7.811.765 2.851.294.118
294,118
İMP yüksek
2050 48.476.480
250
12.119.120
2.138.668 14.257.788 5.204.092.706
294,118
İSKİ
2032 15.264.000
250
3.816.000
673.412 4.489.412 1.638.635.294
294,118
İSKİ
2032 16.800.000
250
4.200.000
741.176 4.941.176 1.803.529.412
294,118
İSKİ
2032 18.336.000
250
4.584.000
808.941 5.392.941 1.968.423.529
294,118
İMP-İSKİ
2032 18.436.000
220
4.055.920
715.751 4.771.671 1.741.659.765
258,824
İMP-İSKİ
2032 15.264.000
185
2.823.840
498.325 3.322.165 1.212.590.118
217,647
Gerçekleşen 2014 14.200.000
133
1.894.795
598.356 2.493.151
175,574
toplam su kaynağı 2.2 milyar m3 civarında
910.000.000
Su yetersizliği
İstanbul’un Su Kaynakları
Su Kaynağı
Ömerli
Darlık
Elmalı
Terkos
Alibey
Büyükçekmece
Sazlıdere
Istrancalar
Kazandere
Pabuçdere
Yeşilçay
Melen
Bentler, Kuyular, Yeşilvadi ve
Şile Keson Kuyuları
Toplam
220
97
15
142
36
100
55
>75
100
60
145
268
Azami biriktirme
hacmi
(milyon m³)
235.371
107.500
9.600
162.241
34.143
148.943
88.730
6.231
17.424
58.500
-
57
-
1.370
868.683
Yıllık verim
(milyon m³)
İSKİ, 2014
• Türkiye’nin mevcut sürdürülebilir olarak kullanılabilen su
potansiyeli 112 milyar m3 olup bunun 98 milyar m3 yüzey
suyu, 14 milyar m3’ü ise yer altı suyudur (DSİ, 2014).
Türkiye’de toplam su tüketiminin, 2004 yılından 2030 yılına
kadar yaklaşık üç kat artacağı öngörmektedir
Türkiye su kullanımı
• Konya’da şeker pancarı?
• Yeraltı suyu ile sulanarak
buğday üretimi
• Çok fazla su kullanan termik
santral
Kıyı alanları üzerine etkiler
• Kıyılar, kumullar, tarım alanları ve
yerleşim alanları sular altında
kalabilir. Turizm olumsuz
etkilenebilir
• Bazı ada devletleri tamamen sular
altında kalabilir
Mehmet Karaca and
Robert J. Nicholls (2008)
1 m yükselme halinde Florida
Kıyı alanları üzerine etkiler
Urla Limantepe
Denizler üzerine etkiler
• Denizlerin ısınması ve yağışlardaki değişime bağlı olarak
–
–
–
–
Tuzlulukta, tabakalılıkta değişimler
Besin maddesindeki döngülerde değişimler
Biyolojik çeşitlilikte azalma
İstilacı türlerde artış
Göçler ve ulusal güvenlik
Sağlık üzerine etkileri
• İklim değişikliğinin insan sağlığı üzerindeki doğrudan
veya dolaylı etkileri aşağıda belirtilmektedir:
– Aşırı iklim olaylarına bağlı ölüm ve yaralanmalar
– Suyla ve besinlerle bulaşan hastalıklarda artış
– Hava kalitesinin bozulmasına bağlı solunum hastalıklarında
artış
– Mevsim kaymasına ve hava kalitesinin bozulmasına bağlı
alerjik hastalıklarda artış
– Vektörle ve kemirgenlerle bulaşan hastalıklarda artış
(tularemi, sıtma ve Kırım Kongo Kanamalı Ateşi gibi)
– Ozon tabakasının incelmesine bağlı cilt kanserlerinde artış
Sağlık üzerine etkileri
• Türkiye’de Kırım Kongo Kanamalı Ateş olguları
Sağlık üzerine etkileri
• Sıcak hava dalgaları, seller,
fırtınalar, açlık nedeniyle
ölümler
Çelik ve ark. (2008)
Sağlık üzerine etkileri
• 2015 yılında sıcak hava dalgaları nedeniyle Hindistan 2500,
Pakistan’da 1400, Fransa’da 700 kişi hayatını kaybetti.
• Dünya Meteoroloji Örgütünün yayınladığı bir rapora göre 19702012 yılları arasında 8.835 afette, 2 milyona yakın insan hayatını
kaybetti.
• Ülkemizde Uluslararası Afet Veri Bankası kayıtlarına göre 19002015 yılları arasında sel ve taşkınlarda 1.399 kişi hayatı kaybetti,
1,8 milyon insan olumsuz olarak etkilendi ve bu sellerin ülke
ekonomisine neden olduğu zarar ise 2,2 milyar dolara ulaştı.
Sağlık üzerine etkileri
Ormanlar ve iklim değişikliği
Ormanlar ve iklim değişikliği
Diagrams: Jennifer Allen
Ormanlar ve iklim değişikliği
• İklim değişikliğinin ormanlar üzerindeki etkisi
– negatif etki: kuraklık, böcek, yangın vb
– pozitif etki: gübreleme etkisi
• Arazi kullanımındaki değişikliklerin ve
ormansızlaşmanın iklim değişimine etkileri
– Ormanlar sera gazı havuzu veya kaynağıdır
– Havuz: tüm karasal ekosistemlerin tuttuğu karbonun %60-80’i
ormanlar tarafından sağlanır
– Kaynak: ormansızlaşma ve arazi kullanım değişikliği ile salınan
sera gazları % 24
Ormanların iklim değişikliğini
azaltma potansiyelleri
• Havuz olarak karbon bağlama
• CO2 salım kaynağı (ormansızlaşma)
• Bitkisel kütle (biyomas) üretimi
– Yenilenebilir enerji kaynağı (biyoyakıt)
– Ahşap ürünler kullanımı ile depolama
Küresel karbon döngüsü
Sanayi devriminden sonraki karbon
döngüsü (milyar ton karbon)
• Bu değerler daha da
arttı.
• 1750-2011 yılları
arasında kümülatif 375
milyar ton fosil
yakıt+çimento
sanayinden, 180 milyar
ton ormansızlaşma ve
arazi değişikliğinden
atmosfere salındı
+240
+365
+30
Fosil yakıt
Çimento
Ormansızlaşma
Arazi kullanım
değişikliği
-155
Okyanuslar
Gaz 383-115
Petrol 173-264
Kömür 446-541
-365
Karbon havuzları (milyar ton karbon)
829
(589+240)
470
(500-30)
2000
1 m derinlik
37.255
(37.100+155)
2002-2011 arasında
Yıllık karbon akışları döngüsü
(milyar ton karbon/yıl)
• 2011 yılı itibarıyla
fosil yakıt kullanımı
ve çimento
sanayisinden yıllık
9,5 milyar ton/yıl
karbon salınmakta.
0,9 milyar ton/yıl ise
ormansızlaşma ve
arazi kullanımı
değişikliğinden
atmosfere
verilmekte
+4,3
+8,3
-2,5
+0,9
Ormansızlaşma
Arazi kullanım
değişikliği
Karasal
ekosistemler
-2,4
tarafından net alınan Okyanuslar
-1,6
Ormanların iklim değişikliğini
azaltma potansiyelleri
• Bir ağaç ne kadar CO2 bağlar?
Bağlanan
karbon
Zaman
Ormanlardaki karbon havuzları
Dikili Kuru
Toprak üstü bitkisel kütle
= Canlı ağaçlar + Diri örtü
Yatık ölü odun
Ölü Örtü
Toprak Organik
maddesi
Toprak altı bitkisel kütle
Ormanlardaki karbon havuzları
1990 - 2010 arası orman karbon stoklarında değişim (FAO, 2010)
Karbon Dağılımı
Toplam Karbon Stoku (milyar t)
Karbon Stoku (t/ha)
1990
2000
2005
2010
299,22
293,84
291,30
288,82
71,8
71,9
71,7
71,6
Ölü Odun
34,07
33,17
32,97
32,90
8,2
8,1
8,1
8,2
Ölü Örtü
38,86
38,75
38,83
38,98
9,3
9,5
9,6
9,7
Toprak
300,43
295,07
293,23
291,66
72,1
72,2
72,2
72,3
Toplam
672,57
660,84
656,32
652,37 161,4 161,8 161,6 161,8
Bitkisel Kütle
1990 2000 2005 2010
Biyomlardaki Karbon Miktarı
(Janzen, 2004)
Alan
(milyar ha)
Bitki
(milyar t)
Toprak
(milyar t)
Toplam
(milyar t)
Bitki
(t/ha)
Toprak
(t/ha)
Tropikal Ormanlar
1,76
212
216
428
120,5
122,7
Ilıman Bölge Ormanları
1,04
59
100
159
56,7
96,2
Boreal Ormanlar
1,37
88
471
559
64,2
343,8
Tropikal Savanlar ve Otlaklar
2,25
66
264
330
29,3
117,3
Ilıman Bölge Otlakları ve
Çalılıklar
1,25
9
295
304
7,2
236,0
Çöller ve Yarı Çöller
4,55
8
191
199
1,8
42,0
Tundra
0,95
6
121
127
6,3
127,4
Tarım
1,6
3
128
131
1,9
80,0
Sulak Alanlar
0,35
15
225
240
42,9
642,9
TOPLAM
15,12
466
2011
2477
BİYOMLAR
Dünyada ormanlar
• Dünya yüzeyi 51
milyar ha (=510
milyon km2)
• Karaların alanı
(Antarktika hariç) 13
milyar ha
• Orman alanı ise
(2010 yılı için) 4,03
milyar ha
• Karalara oranı %
31’dir.
Dünyada ormanlar
3.500.000
Kıta ve Orman Alanı (1000 ha)
• Orman alanı en fazla
olan kıtalar Avrupa,
Güney Amerika ve
Kuzey Amerika
• Orman alanı en fazla
olan ülkeler
Rusya Federasyonu,
Brezilya, Kanada,
Amerika Birleşik
Devletleri (A.B.D.) ve
Çin Halk Cumhuriyeti
Kıta Alanı
3.000.000
Orman Alanı
2.500.000
2.000.000
1.500.000
1.000.000
500.000
0
Afrika
Asya
Avrupa
Kuzey-Orta
Amerika
Güney
Amerika
Okyanusya
Dünyada ormanlar
• Dünya’da kişi başına
yaklaşık olarak 0,6
ha orman alanı
düşmekte. Bu da
aşağı yukarı 1 futbol
sahasına eşit.
Dünyada ormanlar
• Orman alanları
Avrupa’da artıyor
• Tüm dünya
genelinde ise
azalıyor
• Son 20 yıl içinde
orman alanları 135
milyon ha azaldı
Dünyada ormanlar
• Dünyada 15 yılda
ülkemizin 2 katı
kadar orman alanı
yok olmuş.
• Yıllık orman kaybı
(2010-2015 arası)
ise 3,3 milyon ha,
bu da Avusturya’nın
yüz ölçümü kadar.
Dünyada ormanlar
• Orman alanları en
fazla Tropikal yağmur
ormanlarının da yer
aldığı Güney Amerika
ve Afrika’da azalmış
Orman Alanlarındaki Değişim
Türkiye’de ormanlar
Türkiye’de ormanlar
• Türkiye’nin toplam
orman alanı (2015 yılı
için) 22,3 milyon ha.
• Bu orman alanlarının
yaklaşık yarısı verimli
(112,7 milyon ha), yarısı
da verimsiz ya da bozuk
ormandır (9,6 milyon
ha). Verimli orman
kapalılığı % 10’dan daha
fazla olan ormanlardır.
Türkiye’de ormanlar
Türkiye’de ormanlar
• Ormanlarımızın %
73’ü koru ormanı,
% 27’si ise baltalık
ormandır. Koru
ormanı tohumdan
yetişen ağaçların
oluşturduğu,
baltalık orman ise
kök ve kütük
sürgünlerinden
oluşan ormanlardır.
Aykut İnce
Türkiye’de ormanlar
• 6831 sayılı Orman Kanunundaki orman tanımı
ile Birleşmiş Milletler Tarım ve Gıda Örgütü
(FAO) tarafından verilen orman tanımı
birbirinden farklıdır. Türkiye yasaları gereği 3
hektar alandan büyük, doğal olarak yetişen ve
emekle yetiştirilen ağaç ve ağaççık toplulukları
ormandır. FAO’ya göre ise kapalılığı %10’dan
fazla ve kapladığı alan en az 0,5 ha olan 5
m’den daha boylu ağaçların bulunduğu alanlar
orman olarak kabul edilmektedir (FAO, 2010).
Türkiye’de ormanlar
• Türkiye’deki verimsiz olarak nitelendirilen orman
alanları FAO tanımına göre orman olmayıp, ağaçlık
alan nitelendirilmektedir. Benzer şekilde Türkiye’de bir
yerin orman sayılabilmesi için en az 3 ha büyüklüğe
sahip olması gerektiğinden, FAO’ya göre orman olması
gereken ancak ülkemizde orman sayılmayan alanlar da
bulunmaktadır. Türkiye’de ayrıca makilik ve fundalık
alanlar ile zeytinlikler ve diğer meyve ağaçlarının
bulunduğu (fıstık çamı ve palamut meşesi dahil) sahipli
alanlar da orman dışında bırakılmıştır. Türkiye’nin 21,9
milyon ha olan orman alanı orman yollarını, yangın
emniyet şeritlerini kapsamakta, ancak orman içi
açıklıkları içermemektedir.
Türkiye’de ormanlar
Türkiye’de ormanlar
• Devlet ormanlarından yapılan odun üretimi miktarı 19902007 yılları arasında 15 milyon m3/yıl civarında iken, 2008
yılından itibaren artmaya başlamış ve 2012 yılında 19,25
milyon m3/yıl’a ulaşmıştır. 2013 yılında ise üretim miktarı
18,15 milyon m3/yıl’a gerilemiştir (Şekil 2.6) Ormandan
yapılan üretim miktarı yıllık artımın yaklaşık olarak %42’sine
karşılık gelmektedir. Üretilen odun miktarının %75’i
endüstriyel odun, geri kalan kısmı ise yakacak odun
niteliğindedir (Şekil 2.6). Devlet ormanları haricinde özel
mülkiyetteki ve çoğu kavaklıklar olan arazilerden de 3,3
milyon m3/yıl endüstriyel odun ve 1,5 milyon m3/yıl kadar da
yakacak odun üretimi yapıldığı tahmin edilmektedir.
Yurtdışından da büyük çoğunluğu endüstriyel odun olmak
üzere 1,4 milyon m3/yıl kadar odun ithal edilmektedir
Türkiye’de ormanlar
1990-2013 Yılları Arasında Türkiye Ormanlarından Üretimi
Yapılan Endüstriyel ve Yakacak Odun Miktarları (1.000 m3/yıl)
Türkiye’de ormanlar
• Ege ve Akdeniz bölgelerindeki ormanlar başta olmak
üzere Türkiye ormanlarının %60’ı yangına
hassasiyetinin fazla olduğu bölgelerde yer almaktadır.
1990-2013 yılları arasında toplam 50.821 bin orman
yangını meydana gelmiştir (OGM, 2014d). Aynı
dönemde toplam 268.354 ha orman alanı
yangınlarından zarar görmüştür. Yağışların rekor
derecede düştüğü 2008 yılında Türkiye’nin en büyük
orman yangını gerçekleşmiştir. Yaz kuraklıklarının
yaşandığı 2010-2013 döneminde yangın sayılarında
artışlar olmuştur
Türkiye’de ormanlar
1990-2015 Yılları Arasında Türkiye’de Çıkan Orman
Yangınlarının Sayısı ve Yanan Alan Miktarları (ha)
Türkiye’de ormanlar
• Türkiye’de orman alanlarının arttırılması için
ağaçlandırma çalışmalarına büyük önem
verilmektedir. 1946-2013 yılları arasında Orman
Genel Müdürlüğü (OGM) tarafından toplam 2,12
milyon ha alanda ağaçlandırma yapılmıştır. Son 20
yıllık dönemde ise 600 bin ha’a yakın bir alan
ağaçlandırılmıştır.
Dünyada
ormanların biriktirdiği karbon
• Atmosferden alınan
• Ormansızlaşma ile
atmosfere verilen
2,5 milyar ton karbon
0,9 milyar ton karbon
Yıllık net birikim
karbon
yıllık 1 ha (10 bin m2) alanda
biriktirilen
1,6 milyar ton
400 kg karbon
Atmosferdeki CO2 ve ormanlar
Türkiye Ormanlarındaki
Karbon Miktarı
1990-2012 arasındaki karbon stoklarındaki değişim
Ulusal sera gazları envanterine göre
Türkiye Ormanlarındaki
Karbon Miktarı Ulusal sera gazları envanterine göre
Kazanç
Net Birikim
Kayıp
Bitkisel
Ticari Kesimlerle Yakacak Odun Orman
Kütlede Yıllık Uzaklaştırılan Toplanması ile yangınları
Birikim
Uzaklaştırılan
Ormanlarda Ormanlarda
Net Karbon Net CO2
Birikimi
Birikimi
Türkiye Ormanlarındaki
Karbon Miktarı (yeniden hesaplanan)
36
35
34
34
518
538
555
565
37
38
38
38
38
38
500,00
34
600,00
506
500
496
489
486
477
300,00
477
400,00
200,00
100,00
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
0,00
2002
Karbon stoku (milyon Mg)
2002-2012 arasındaki karbon stoklarındaki değişim
Bozuk
Verimli
2012
2011
2010
3,32
3,34
3,41
3,48
3,50
3,55
3,55
3,55
3,60
3,59
46,62
46,37
46,29
45,89
45,79
45,05
48,87
48,81
47,98
47,16
25
2009
2008
2007
2006
2005
2004
0
2003
5
45,48
30
3,23
35
2002
Karbon stoku (Mg ha-1)
Türkiye Ormanlarındaki
Karbon Miktarı
Birim alandaki karbon stoklarındaki değişim
50
45
40
20
Verimli
Bozuk
15
10
Türkiye’de
ormanların biriktirdiği karbon
Topraküstü kütlede 0,59 milyar t
Ölü ağaçlarda 0,04 milyar t
Ölü örtüde 0,08 milyar t
Toprakaltı kütlede 0,12 milyar t
Toprakta 1,72 milyar t
Birim alandaki
karbon stoku
Topraküstü 21,7 t/ha
Toprakaltı 6,3 t/ha
Ölü odun
0,2 t/ha
Ölü örtü
4,1 t/ha
Toprak
79,5 t/ha
TOPLAM 111,8 t/ha
ORMANLARDA TOPLAM
2,43 milyar t
Foto: Aykut İnce
Bir ağaç ne kadar karbon depolar?
Topraküstü kısımlarda tutulan C miktarı (kg/ağaç)
Ağırlık
Depolanan C
30 cm 50 cm 30 cm 50 cm
Kızılçam
335
1103
171
563
627
2064
Karaçam
303
676
155
345
567
1265
Sarıçam
358
1381
183
704
670
2585
Meşe
495
1026
238
492
872
1807
Kızılağaç
256
Kestane
487
1063
234
510
858
1873
Kayın
548
1536
263
737
965
2706
123
Sarıçam ağaçlarında depolanan karbon miktarı
Depolanan CO2
30 cm 50 cm
451
1400
Ağaçtaki karbon miktarı
Ağaç türü
1200
1000
800
600
400
200
0
0,0
10,0
20,0
30,0
40,0
50,0
ağacın 1,3 m'deki çapı
60,0
70,0
Durkaya B (1998) Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü Meşe Meşcerelerinin Biyokütle Tablolarının Düzenlenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Zonguldak Karaelmas
Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, p. 110.
İkinci O (2000) Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü Kestane Meşcerelerinin Biyokütle Tablolarının Düzenlenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Zonguldak Karaelmas
Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, p. 86.
Saraçoğlu N (1998) Kayın (Fagus orientalis Lipsky) biyokütle tabloları. Turk J Agric For 22: 93-100.
Saraçoğlu N (2000) Sakallı Kızılağaç (Alnus glutinosa (L.) Gaertn subsp. barbata (C.A. Mey.) Yalt.) biyokütle tabloları. Turk J Agric For 24: 147-156.
ÜNSAL, A., 2007, Adana Orman Bölge Müdürlüğü Karaisalı Orman İşletme Müdürlüğü Kızılçam Biyokütle Tablolarının Düzenlenmesi, Yüksek Lisans Tezi,
Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
ÇAKIL, E., 2008, Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü Karaçam Biyokütle Tablolarının Düzenlenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi,
Fen Bilimleri Enstitüsü.
Çömez A (2011) Sündiken Dağlarında Sarıçam (Pinus sylvestris L.) Meşcerelerinde Karbon Birikiminin Belirlenmesi. Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi, Fen
Bilimleri Enstitüsü.
Türkiye’de
ormanların biriktirdiği karbon
• 2014 yılında 36 milyon ton CO2 atmosferden alındı
• 2014 yılında 468 milyon ton CO2 salındı
• Ancak % 7,7’sini ormanlar karşılıyor.
Kişi başına düşen CO2
Kişi başına yıllık CO2 salımı
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Amerika Birleşik Devletlerinde 19,8 ton
Katar’da 55,5 ton
Kanada’da 17,4 ton,
Rusya’da 11,2 ton,
Avrupa Birliği ortalaması 10,2 ton.
Çin’de 6,5 ton,
Hindistan’da 1,2 ton
Tanzanya’da 0,1 ton
Burundi, Nijer, Mozambik, Afganistan gibi
ülkelerde ölçülemeyecek kadar düşük.
• Türkiye 5,9 ton CO2
Ormanların iklim değişikliğini
azaltmadaki diğer faydaları
Biyoenerji
1 MWs elektrik üretimindeki CO2 salımları
•
•
•
•
Kömür
Doğal gaz
Nükleer enerji
Yenilenebilir enerji
2 t CO2
1 t CO2
0 t CO2
0 t CO2
Biyoenerji
• Odun = yenilenebilir enerji kaynağı
• 1 kg odun= 4000 kilo kalori
• 1 kg linyit= 2500 kilo kalori
Biyoenerji
Finlandiya’da elektrik kullanım durumu
Diğer
Biyoenerji
İthalat
Torf
Petrol
Odun
Biyoenerji
santrali
Odun ürünleri
Su ve Rüzgar
Kömür
Biyoenerji
Nükleer
Doğal gaz
Biyoyakıt
Kağıt
hamuru
Kağıt
Karton
Hamur ve
kağıt
değirmeni
Biyoenerji
Buhar
atıklar
•Isı
Geri
kazanım
kazanı
•Elektrik
•Pelet
Kabuk
Biyokimyasallar
Biyoplastikler
Buhar
Odun
işleme
Yuvarlak odun
ve kesim
artıkları
artıklar
Biyodizel
Atık yağ
Biyoatık üretimi
Atık yağ
Rafineri
Biyoyakıt
•
•
•
•
•
•
•
•
Şeker kamışı
Şeker pancarı
Mısır
Soya fasulyesi
Keten tohumu
Hurma yağı
Kanola (kolza)
….
Biyoenerji
• Gıda güvenliğine dikkat!!!
Kusura
bakma,
dünyayı
korumakla
meşgulüm
Odun ürünleri kullarak karbon
depolarız
• 1 m3 odun kabaca 1 ton CO2 anlamına gelir.
• Başka bir deyişle 1 ton odunda yaklaşık yarım ton
karbon vardır.
Odun kullanımı enerji verimliliğini
arttırır
• Ahşap materyaller ısı izolasyonu
sağlar.
• Bunun anlamı fosil yakıt kullanılarak
üretilmiş enerjiden tasarruf, atmosfere
daha az CO2 salımı, doğal gaz ve
elektrik faturalarında azalma, yani
ekonomik kazançtır.
• ahşabın bina içlerinde kullanımı estetik
güzellik de yaratır.
Odun üretiminde daha az enerji
kullanılır
• Ahşaptan ürün elde etmek enerji açısından daha
verimlidir.
• Ahşabın hem üretiminde hem de işlenmesinde
metal ya da PVC’den yapılan ürünlere göre çok
daha az enerji harcanır.
Odun üretiminde daha az enerji
kullanılır
• yapı malzemesi olarak alüminyumun kullanılması halinde
ahşaba göre 126 kat, çelik kullanılması halinde ise 24 kat
daha fazla fosil enerji kullanılıyor. Daha az enerji tüketimi,
daha az CO2 salımı demektir.
Odunun imhasında 0 karbon
• metalleri eriterek tekrar kullanabilirsiniz (ve eritmede fosil
yakıt kullanırsınız), ama PVC yakılarak imha edildiğinde
petrolden üretildiği için yer altında durması gereken karbon
atmosfere karışır. Ahşap ürünler ise kullanıldıktan sonra
yakıldıklarında yine karbon atmosfere verilir ama bu karbon
zaten karbon döngüsünde olduğundan atmosfere ek yük
getirmez.
Taşkın önleme
• İklim değişikliğinin
taşkınları arttıracağı
öngörülüyor.
• Ormanlar taşkınları
önler.
Ormanların küresel ısınmayı
arttırıcı etkisi
• Ormansızlaşma
Tropikal bölgelerde
ormansızlaşma
Sera gazı kaynakları
Ormanların küresel ısınmayı
arttırıcı etkisi
• Albedo
Ormanların küresel ısınmayı
arttırıcı etkisi
• Topraklardaki organik karbonun ayrışması
Toprak organik karbon yoğunluğu
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• İklim değişikliğinin
ormanlar üzerindeki
etkilerini anlamak için
eskiden yaşanmış doğal
iklim değişikliklerinde
ormanlara neler olduğuna
bir bakalım
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Ağaçlı kömür madenlerinde alt
tabakalarda sekoya polenleri, üst
tabakalarda ardıç polenleri
• Ankara’da taşlaşmış ağaçlar sekoya
bulunmuş
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
18 bin-16 bin yıl önce Anadolu’daki orman durumu
8 bin yıl önce Anadolu’daki orman durumu
Türkiye’nin potansiyel
orman alanları (Aytuğ ve
Görcelioğlu, 1993)
12 bin-11 bin yıl önce Anadolu’daki orman durumu
4 bin yıl önce Anadolu’daki orman durumu
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
Son buzul çağının en şiddetli dönemi (18 bin yıl önce)
Buzulların yayıldığı alanlar
Suların çekilmesinden sonra ortaya çıkan arazi
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Göçler
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
MAKSİMUM HIZ (10 Yılda km)
0
20
40
60
80
100
Ağaçlar
Otsu türler
Toynaklı
memeliler
Karnivor
Memeliler
Kemirgenler
Primatlar
Bitki ile beslenen
böcekler
Üst sınır
Medyan
Tatlı su
yumuşakçalar
ı
Alt sınır
RCP2.6
Düz
alanlar
ve
Küresel
ortalama
RCP4.5
RCP6.0
Düz alanlar Düz alanlar
RCP8.5
Küresel ortalama
RCP8.5
Düz alanlar
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Relikt (kalıntı) ormanlar
Sedir ormanlarının yayılışı
Kayın ormanlarının yayılışı
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Türkiye’de dağlık alanlarda gözlenen vejetasyon
kuşakları ve orman sınırı daha yükseklere doğru
kayabilir. Ancak orman üstü kuşakta genellikle toprak
olmadığı ve kayalık alanlar fazla olduğu için orman
sınırının alpin kuşağa doğru yayılması çok uzun
süreler alabilir. Özellikle hayvan türlerinin göçlerinde
habitat parçalanması ve ekolojik bariyerler nedeniyle
sorunlar yaşanabilir.
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
ISINMA
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
SOGUMA
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Göçlerin önündeki doğal engeller
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Yangınlar :
• Sıcaklıkların artması ve yağışların azalması ile birlikte
ormanlardaki yangın riski artacaktır. Orman
yangınlarının sıklığı, süresi ve şiddetinde de artışlar
beklenmektedir. Ayrıca halen Türkiye ormanlarının
%60’ı kadar olan yangına çok hassas bölgelerin alanı
genişleyecektir. Bu nedenle Türkiye’de uzun yıllar 1
Haziran-31 Ekim arasını kapsayan ve yangın mevsimi
olarak adlandırılan dönem Orman Yasasında
değiştirilerek 1 Mayıs-30 Kasım dönemini kapsayacak
şekilde uzatılmıştır.
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Yangınlar
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Böcek ve mantar zararlarında artış
• iklim değişikliği böcek ve patojenlerin yaşam döngülerini
değiştirecektir. Ayrıca kurak ve sıcak koşullar orman ağaçlarının
yetişme ortamı koşullarının kötüleşmesine, dolayısıyla
sekonder zararlıların artmasına yol açacaktır. Türkiye’de son 20
yıldır Göknar ve Ladin ormanlarında gözlenen böcek
zararlarındaki artış bu kapsamda değerlendirilebilir. Ayrıca
Türkiye’de doğal olarak bulunmayan biyotik zararlılar komşu
ülkeler üzerinden ülkemize giriş yapabilir. Son birkaç yıldır Doğu
Karadeniz’deki Şimşir ormanlarında gözlenen ölümlerin komşu
ülkelerden geldiği düşünülen Cylindrocladium buxicola ve
Volutella buxi fungallarının etkisiyle olduğu tahmin
edilmektedir
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Böcek ve mantar
zararlarında artış
Çam kese böceği yayılış alanları
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
Avrupa’da Phytophthora cinnamomi zararı
görülen alanlar
Model çalışmalarına göre sıcaklıkların 3°C
artması durumunda Phytophthora
cinnamomi zararı görülebilecek alanlar
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
Büyüme döneminin uzaması:
Sıcaklıkların artması ile birlikte
bitkiler ilkbaharda daha erken
zamanda büyümeye başlayacak
ve sonbaharda da daha uzun
süre büyüyecektir. Bu durumun
ağaçların artımı üzerinde olumlu
gelişme sağlayacağı düşünülebilir.
Ancak değişen koşullara uyum
sağlayamayan türler risk altında
kalabilir. Ayrıca büyüme
döneminde gerçekleşen ilkbahar
ve sonbahar donları ile diğer
ekstrem olaylar bitkilerde
zararlara yol açabilir.
Leylaklarda yapraklanma ve çiçeklenme
zamanı, Vermont
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Doğal dengenin bozulması
Tür
Ortalama ilk
yumurtlama tarihi
Ortalama
değişimi
(Gün)
(Gibbs and Breisch, 2001 in Conservation Biology)
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Doğal dengenin bozulması
(Crick et al., 1997; McCleery and Perrins 1998, in Nature)
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Taşkın ve fırtına zararları:
• Ülkemizde son yıllarda fırtınalarda artışlar olmuştur. Orman
alanlarında da artan şiddetli rüzgar ve fırtınalar ağaçların
devrilmesine ya da kırılarak zarar görmesine yol açmaktadır.
Nitekim 16-17 Ekim 2011 tarihinde Kırklareli ve Edirne
illerinde devrikler olmuştur. Bu devrikler ağaçlar halen
yapraklarını dökmemişken yağan kar ve ardından çıkan fırtına
nedeniyle gerçekleşmiştir. Devrilen ağaçların ormandan
çıkartılması halen devam etmekte olup, 200 bin m3 civarında
bir zarar oluştuğu tahmin edilmektedir. OGM kayıtlarına göre
2009-2013 yılları arasında 1 milyon ha’ın üzerinde bir alanda
yaklaşık 9,7 milyon m3 kadar bir ağaç serveti kar, rüzgar,
heyelan, sel ve kuraklık nedeniyle zarar görmüştür
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Taşkın ve fırtına zararları
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Kıyı ormanlarında tuzlanma
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• CO2 gübre etkisi
Güneş
ışığı
Toplam
özümleme
Güneş ışığı
Robinson ve ark., 2008
673 kcal
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• CO2 gübre etkisi
• Aşırı CO2 beslenmesi (gübre etkisi) suya ve diğer besinlere
ihtiyacı arttırır. Yeterince su ve besin maddesi yoksa
ağaçlar gelişmez
Liebig Minimum Kanunu
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Artan sıcaklıkların solunumu arttırması
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Büyümenin azalması ve Karbon
bağlanmasında azalma
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Yaz kuraklığının artması ile birlikte ağaçlarda
kurumalar ya da erken yaprak dökümü ile birlikte
artım kayıpları: Türkiye’de iklim değişikliğinin olumsuz
etkilerinden birisi de yağışların azalmasıdır. Bu durum
özellikle yaz kuraklıkları ağaçların kuraklığa uyum
sağlamak için yapraklarını erken dökmesine neden
olabilmektedir. Orman Ekosistemlerinin İzlenmesi
Programı kapsamında yapılan yaprak kayıp oranları
gözlemlerine göre en yüksek yaprak kayıp miktarı
yağışların rekor derecede düşük olduğu 2008 yılında
gözlenmiştir
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Yaz kuraklığının artması ile birlikte ağaçlarda
kurumalar ya da erken yaprak dökümü ile birlikte
artım kayıpları:
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Biyolojik çeşitlilikte
azalma
• Her bitkinin fotosentez yapma
gücü birbirinden farklı. Hızlı
gelişen türler diğer ağaçları
ya da bitkileri örterek veya
onların yetişme alanlarını
işgal ederek ormandan
uzaklaştırabilir.
İklim değişikliğinin ormanlara etkisi
• Biyolojik çeşitlilikte
azalma
• Birçok canlı türü tehdit altında
• Örneğin su birikintileri
kuruduğu için kurbağalar
üreyemiyorlar
İklim Değişikliğinin Ormanlar
Üzerinde Beklenen Etkileri
•
•
•
•
•
•
•
Türlerin yayılış alanlarının değişimi
Dağlık bölgelerde yükselti iklim kuşaklarında değişiklikler
Meşçere tür kompozisyonlarında değişimler
Doğal bariyerlerin etkisiyle yok olma
Yangınlarda artış
Böcek zararlarında artış
Vejetasyon periyodundaki uzamaya bağlı daha uzun büyüme
dönemi ve don risklerinde artış
• Yüksek kesimlerde vejetasyon süresinin uzamasına bağlı olarak
çimlenme kapasitesinin artıp, ağaçların büyüme hızının
yükselmesi
İklim Değişikliğinin Ormanlar
Üzerinde Beklenen Etkileri
• Kıyı bölgelerde tuzlanma
• Atmosferdeki CO₂ artışına bağlı büyümede gübre etkisi (su
azlığı negatif etki)
• Su azlığına bağlı olarak fidanların çimlenme ve hayatta kalma
başarısının azalması
• Sıcaklık artışına bağlı olarak solunumun artması
• Solunumla tüketilen enerjinin fotosentezle üretilen enerjiden
fazla olması durumunda bitki ölümleri
• Biyolojik çeşitlilikte azalmalar
• Hızlı gelişen türlerin istilacı özellik kazanıp doğal türlerin yok
oluşuna sebep olması
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

Terimler

2 Cards oauth2_google_ef32970e-e5f9-4595-9abe-394e9f6bc8d9

Create flashcards