antrenman adaptasyonları

advertisement
METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL
PERFORMANS
Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan
Adaptasyonlar
 Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler
 Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık
antrenmanları ile iskelet kasının miyoglobin içeriğinin % 7580 oranında artırılabileceğini göstermiştir
 Aerobik antrenmanlar sonucu mitokondriye O2
diffüzyonunda bir artış olur
 Miyoglobin içeriğindeki artış yalnızca antrenmanlara aktif
olarak katılan kaslarda oluşur ve antrenmanın sıklığı doğru
orantılıdır
2
Mitokondri Fonksiyonlarındaki Değişimler
 İskelet kaslarındaki mitokondrilerin oksidatif
fosforilasyonla aerobik olarak ATP üretme kapasiteleri
artar.
 Mitokondrilerin sayısı, büyüklükleri ve membran yüzey alanı
artar
3
Mitokondri Fonksiyonlarındaki Değişimler
• Fareler üzerinde yapılan bir çalışma
– 27 haftalık bir dayanıklılık egzersizi sonrasında
• Mitokondri sayısında % 15’lik
• Mitakondiral boyutta %35’lik
4
Mitokondri Fonksiyonlarındaki Değişimler
Egzersiz/Egzersizin Sonlandırılması:
Mitokondrideki Değişiklikler
5
Oksidatif Enzimlerdeki Değişiklikler
 Oksidatif enzimlerin aktivitesinde artış görülür
 Bu artış mitokondri sayısı, büyüklüğü ve ATP üretme
kapasitesindeki gelişme ile ilişkilidir
 Maksimum oksijen tüketimini de arttırır
6
Enzim Aktivitelerindeki Değişimler
CS Aktivitesinde
Farklı Antrenman
Programları
Sonrası Görülen
Değişiklikler
7
Kapiller Damarlarda Meydana Gelen
Değişiklikler
 Her bir kas lifini çevreleyen kılcal damar sayısında
artış olmaktadır
 Antrenmansız bireylerde
•
•

•
•
3-4 kılcal damar / kas lifi
500- 9 00 kılcal damar / mm2
Dayanıklılık antrenmanı yapmış bireylerde
5-7 kılcal damar / kas lifi
% 40 daha yüksek
8
Kılcal Damarlardaki Değişimler
• Egzersiz sırasında
– Aktif kılcal damar sayısında
• Dokulara kan akımı
• O2 dağıtımı
• Aerobik egzersizler sonucu
– Her kas lifini çevreleyen kapiller damar sayısında
9
Kas Liflerinde Meydana Gelen Değişiklikler
 Antrenmanlar sonucu Tip I ve Tip II kas liflerinde seçici
hipertrofi meydana gelir
 Dayanıklılık sporcularında Tip I kas lifleri, Tip II kas liflerine oranla
kasta daha fazla yer kaplar
 Yapılan çalışmalar aerobik aktivitelerin yavaş kasılan kas liflerinde
hızlı kasılan kas liflerine göre % 7-22 oranında daha fazla hipertrofi
oluştuğuna göstermiştir
 Antrenman sonucu kas lifleri birbirine dönüşemez
10
Enerji Kaynaklarının Kullanımında Meydana
Gelen Değişiklikler
 İskelet kaslarının CHO kullanma kapasitesi artar
 Aerobik olarak glikojen CO2 ve H2O’ya parçalanarak daha
fazla ATP üretilmektedir
 İnsanlarda 1 kg kasa düşen glikojen miktarı 13-15 gr
 Antrenmanla bu miktar 2,5 kat artmaktadır
 Kas glikojen depolarındaki artış mitokondrial ve enzimatik
değişikliklerle beraber maksimal aerobik güçte artışa neden olur.
11
 Aerobik antrenmanlar sonucu iskelet kaslarının yağları
kullanma kapasitesini de artmaktadır
 Nedeni kaslara kan akışının artması, yağları mobilize ve
metabolize eden enzimlerin aktivite düzeylerinin artmasıdır
 Aynı submaksimal iş yükünde antrenmanlı kişiler
antrenmansız kişilere göre daha fazla yağ kullanırlar
 Laktik asit birikimi daha az olur
12
Mitokondriyal ve Biyokimyasal Uyumlar ve
Kan pH’ı
13
Kan Laktat Konsantrasyonu
14
Anaerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan
Adaptasyonlar
 Fosfajen Sisteminde Meydana Gelen Adaptasyonlar
 Anaerobik ile kaslarda bulunan ATP-PC depolarının arttığı
bulunmuştur.
 Kasta depolanan ATP-PC miktarının artması ve ATP-PC sisteminde
anahtar rol oynayan enzimlerin aktivite düzeylerinin artması ile
gerçekleşir
 Aynı şekilde anaerobik antrenmanlar sonucu ATP-PC’nin yeniden
sentezlenme hızı da artmaktadır
15
Kasın Glikolitik Aktivitesinde Artış
 Önemli birçok glikolitik enzimin aktivitesi artar
 Fosforilaz, PFK, LDH’nın 30 sn süreli tekrarlayan egzersiz çalışması
sonrası % 10-25 oranında arttığı gözlenmiştir
16
Yapılan Hareketin Verimliliğinin Artması
 Yüksek hızlarda yapılan antrenmanlar kişinin yüksek
şiddetlerdeki aktiviteler sırasındaki becerisini ve
koordinasyonunu geliştirir
 Hareketin verimliliği artar
17
Aerobik Enerji Sistemlerinin Gelişmesi
 Uzun süreli anaerobik egzersizlerin son bölümlerinde
ihtiyaç duyulan enerjinin bir bölümü oksidatif
metabolizma ile karşılanır
 Tekrarlayan sürat koşuları şeklindeki egzersizler kasların aerobik
kapasitesini de geliştirir
 Bu gelişme az miktarda olmaktadır
18
Tamponlama Kapasitesinin Artması
 Kasların laktik asiti tolere etme kapasitesi de artar
 Anaerobik egzersizler oluşan asidoz durumu bikarbonat ve kas
fosfatı gibi tamponlama özelliği olan maddelerin hidrojene
bağlanmaları
 Kas liflerinin asiditesini önler ve böylece anaerobik egzersiz
sırasındaki yorgunluk geciktirilir
 8 haftalık anaerobik antrenmanın kasların laktik asidi
tamponlama özelliğini % 12-50 oranında arttırdığı
bulunmuştur
19
Kardiorespiratuar Sistemde oluşan
Adaptasyonlar
 Kardiovasküler Sistemde oluşan Adaptasyonlar:
 Kalbin Büyüklüğünün Artması
 Sporcularda kalbin büyüklüğü sporcu olmayanlara göre daha
fazladır
 Kalp odacıklarının büyümesi ile kalbin içerisine alabildiği kan
miktarı ve bir atımda pompalayabildiği kan miktarı artar
20
 Dayanıklılık sporcularında görülen kardiyak hipertrofi
 Daha geniş ventriküler boşluk ve normal ventriküler duvar
kalınlığı ile karakterizedir.
 Diastol sırasında ventriküle dolan kan miktarının artmasına
neden olur
 Atım volümünü de arttırır
 Yüksek şiddette, dirençli ve izometrik aktiviteler yapan
sporcularda
 Kardiyak hipertrofi normal büyüklükte ventriküler boşluk ve
daha kalın bir ventrikül duvarı ile karakterizedir
21
 Kalp hacmi genetik değil
 Yapılan çalışmalar
 Kardiyak hipertrofinin yapılan spora, aktiviteye ya da
antrenmana bağlı olduğunu göstermektedir
 Özellikle güç ve hız antrenmanları sonucunda kalp kasının
çapına hipertrofi
 Dayanıklılık antrenmanları sonucu ise sol karıncık hacminde
büyüme görülmektedir.
22
Kalp Atım Sayısı
 İstirahat Kalp Atım Sayısı:
 Dayanıklılık antrenmanı sonucu egzersiz bradikardisi oluşur
 Parasempatik aktivite artıyor, sempatik aktivite azalıyor
 Submaksimal Kalp Atım Sayısı:
 Aynı submaksimal iş yükünde kalp atım sayısı daha az olur
 Kalp daha ekonomik çalışıyor
23
 Maksimal Kalp Atım Sayısı:
 Genellikle sabittir
 Toparlanma Kalp Atım Sayısı:
 Kalp atım sayısının istirahat değerine dönmesi için geçen süre
dayanıklılık antrenmanları sonucu kısalır
 Kardiorespiratuar uygunluğun bir göstergesidir
24
Kalp Atım Volümü
 İstirahat Atım Volümü
 Antrenmanlı kişilerin kalp atım volümü antrenmansız kişilerden
daha yüksektir.
 Submaksimal Atım Volümü
 Aynı submaksimal iş yükünde atım volümü artar
 Maksimal Atım Volümü
 Maksimal atım volümü artar
 Nedeni kardiyak hipertrofi ve miyokardiumun kasılma kuvvetinin
artmasıdır
25
Kardiyak Debi
 İstirahat veya Submaksimal Kardiyak Debi
 Dayanıklılık antrenmanları sonrasında istirahat veya submaksimal
bir iş yükü sırasında kardiyak debi miktarında fazla değişiklik olmaz
 Aynı işe yükünde kardiyak debi biraz daha az olabilir
 Artan a-v O2 farkı olabilir
 Maksimal Karidyak Debi
 Antrenmanla artar
 Nedeni kalp atım volümünün artmasıdır
26
Kan Akımı, Kan Volümü ve Kapillarizasyon
 Antrenman ile daha fazla kan çalışan kaslara gönderilir
 Kaslarda
 Antrene olmuş kaslarda kapillarizasyon
 Antrene olmuş kaslarda daha fazla kapiller damarın aktif hale gelir
 Daha etkili kan akımı dağılımı
 Dayanıklılık antrenmanı yapan bireylerin bacak kaslarındaki kılcal
damar oranının %5-10 oranında daha fazla olduğu belirtilmektedir
 Uzun süre dayanıklılık antrenmanı yapan sporcuların vücutlarındaki
kılcal damar sayısının % 15’e kadar artabileceği belirlenmiştir
27
İskelet Kasının Kan Akımı
28
Egzersiz Sırasında İskelet Kasları Kan Akımındaki Artış
Nasıl Gerçekleşir?
• Kan akımı, dokunun metabolik gereksinimlerini karşılamak
amacıyla artar
• Vazodilatasyon
– Metabolik hızdaki artış;
• O2 konsantrasyonunda düşüş, CO2 konsantrasyonunda artış, pH’da
düşüş, potasyum, adenozin ve nitrik oksid konsantrasyonlarında artış
– Vazodilatasyona ve dolayısı ile kan akımında artışa yol
açar
• Aktif kılcal damar sayısında artış
• Dinlenik: % 5-10’u aktif
• Egzersiz sırasında: Tamamı aktif olabilir
29
Egzersiz Sırasında İskelet Kasları Kan Akımındaki Artış
Nasıl Gerçekleşir?
Dinlenik koşullar
Egzersiz sırasında
30
 Dayanıklılık antrenmanları sonrası kan volümünde
artış meydana gelir
 Bazı hormonların ve plazma proteinlerinin antrenman
sonucunda artması
 Kanda daha fazla sıvı tutulmasına neden olur ve kan plazma
volümü artar
31
Solunum Sisteminde oluşan Adaptasyonlar
 Maksimal Dakika Ventilasyonu
 İstirahatte değişmez
 Submaksimal egzersizler sırasında bir miktar azalır
 Pulmoner diffüzyon


İstirahat ve submaksimal egzersizlerde değişmez
Maksimal egzersizler sırasında artar
 Antrenmanla a-v O2 farkı özellikle maksimal egzersiz
sırasında artar
32
 Laktik Asit Üretimi (Anaerobik Eşik)
 Dayanıklılık antrenmanları sonucunda aynı submaksimal iş
yükünde daha az laktik asit üretilir
 Böylece anaerobik eşik yükselmektedir
 Genellikle anaerobik eşik antrenmanlı kişilerde maksimal
oksijen tüketiminin % 75’inde, antrenmansız kişilerin ise %
60’ında oluşur.
33
 Antrenman sırasında daha az laktik asit birikmesinin
nedenleri:
 Egzersiz sırasında daha fazla yağ asitlerinin kullanılması,
glikojenin daha az kullanılması
 Oksijen yetersizliğinin daha az oluşması
 Egzersiz sırasında oluşan laktik asit’in enerji kaynağı olarak
kullanılması
 Antrenmanla gelişen birçok biyokimyasal değişikliğin oluşması
34
O2 Tüketimi
 Dayanıklılık antrenmanı sonrası istirahat O2 tüketimi
miktarı çok az yükselir ya da değişmez
 Aynı iş yükünde oksijen tüketimi azalır
 Metabolik ve mekanik verimliliğin artması
 Maksimal O2 tüketimi antrenman ile artar
 Yetişkin bir sporcu ulaşabileceği en yüksek maks VO2 değerine
yaklaşık 8-18 ay süren bir dayanıklılık antrenmanı sonrası erişebilir
35
 O2 tüketiminin artışını etkileyen faktörler
 1. O2 Tüketimindeki Sınırlama:
 Mitokondride bulunan oksidatif enzimlerin eksikliği
 2. O2 Sağlanmasındaki Sınırlama:
 Merkezi ve çevresel dolaşım faktörlerinin sınırlaması
 Çalışan kaslara yeterince O2 ulaşmaması,

Kan volümü, kardiyak debi ve kapiller yoğunlunda yeterli
artış olmaması
36
Antrenmana Bağlı Diğer Değişiklikler
 Vücut Komposizyonunda görülen Değişiklikler
 Toplam yağ miktarında azalma
 Yağsız vücut ağırlığında artış
 Toplam vücut ağırlığında hafif bir azalma meydana gelebilir
37
 Kolesterol ve Trigliserit Düzeyindeki Değişiklikler
 Düzenli egzersiz hem TC ve hem de TG düzeyine azalmaya
neden olabilir
 LDL düzeyi azalmakta ve HDL düzeyi artmaktadır
 Kan Basıncındaki Değişiklikler
 Aynı iş yükündeki kan basıncında düşüş
38
 Bağ Dokuda Meydana Gelen Değişiklikler
 Kemik, ligament, tendonlar güçlenir
 Eklemlerde kıkırdak doku kalınlığı artar
39
Antrenmanla Oluşan Değişiklikleri Etkileyen
Faktörler
 Antrenmanın Şiddeti
 Antrenmanın Süresi ve Sıklığı
 Antrenman Etkilerinin Özelleşmesi
 Genetik Sınırlılıklar
 Egzersizin Tipi
 Antrenman Etkilerinin Devamlılığının Sağlanması
 Cinsiyet
40
Download