Türkiye`nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)

advertisement
T.C.
ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK
BAKANLIĞI
Türkiye’nin
Deniz ve Kıyı Koruma Alanları
Ulusal Stratejisi
(taslak)
T.C.
ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK
BAKANLIĞI
Empowered lives.
Resilient nations.
Türkiye’nin
Deniz ve Kıyı Koruma Alanları
Ulusal Stratejisi
(taslak)
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin
Güçlendirilmesi Projesi
2014
© 2014 Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü (TVKGM)
Mustafa Kemal Mah. Eskişehir Devlet Yolu (Dumlupınar Bulvarı) 9. km (Tepe Prime Yanı)
Çankaya/ANKARA
Tel: +90 (312) 222 12 34 Faks: +90 (312) 222 26 61
http://www.csb.gov.tr/gm/tabiat/
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP)
Birlik Mahallesi 415. Cadde No. 11 06610 Çankaya/Ankara
Tel: +90 312 454 1100 Faks: +90 312 496 1463
http://www.tr.undp.org
Güçlü bireyler. Güçlü toplumlar.
Bu yayın tamamen ya da kısmen yeniden yazılabilir ve herhangi bir şekilde eğitsel ya da kar amacı
gütmeyen amaçlarla, baskı sahibinden özel izin alınmaksızın, kaynağa atıfta bulunarak kullanılabilir.
TVKGM veya UNDP, bu yayının kaynak olarak kullanıldığı tüm yayınların bir kopyasını almaktan
minnet duyacaktır. Bu yayın, herhangi bir ticari amaç için TVKGM veya UNDP ‘den yazılı izin almaksızın
tekrar satışının yapılması amacıyla kullanılamaz.
Bu eser kaynakça amacıyla şu şekilde atfedilebilir:TVKGM,2014.,Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma
Alanları Ulusal Stratejisi (taslak), The National Strategy of Marine and Coastal Protected Areas of
Turkey (draft). PIMS 3697: Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi
Projesi. Teknik Rapor Serisi 21: 52 sf.
Bu yayın Küresel Çevre Fonu (GEF) mali desteğiyle T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını
Koruma Genel Müdürlüğü (TVKGM) tarafından Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı Türkiye
Temsilciliği (UNDP Türkiye), T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel
Müdürlüğü, T.C. Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü
ortaklığında yürütülen büyük ölçekli “Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin
Güçlendirilmesi” Projesi kapsamında yayınlanmıştır.
Teknik Rapor Serisi: 21
Raporu Hazırlayan: TVKGM
Düzelti: Gülhan Badur Özden, Güner Ergün, Süheyla Suzan Gökalp Alıca,
Gülden Atkın Gençoğlu, Harun Güçlüsoy
Kapak ve İç Tasarım: Evren Çağlayan
Kapak Fotoğrafları: İskele, TVKGM Arşivi
Kelebekler Vadisi, TVKGM Arşivi
Yassıca Adaları, TVKGM Arşivi
Fotoğraflar: 1-5,7-9. TVKGM Arşivi, 6. Cem O. Kıraç
Bu belge, GEF ve Birleşmiş Milletler resmi belgesi olarak düşünülmemelidir.
ii
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
Sunuş
Deniz ve kıyı ekosistemlerinin sağladığı hizmetler,
doğal bir miras olarak bu alanların kültüründe
önemli bir rol oynamaktadır. İnsan baskısı ve iklim değişikliğiyle ilişkili olan etkiler, kıyı ve deniz
alanlarına bağlı yaşayan toplumları ve ekonomileri
daha fazla etkilemektedir. Birçok ülke, bu etkileri
azaltmak için çaba sarf etmiş ve denizel biyolojik
çeşitliliğinin korumasını sağlamak için Deniz ve
Kıyı Koruma Alanları (DKKA’lar) kurmuşlardır.
Ancak, gösterilen bu çabalara rağmen, DKKA’ların
hala ciddi eksiklikleri bulunmaktadır.
Bu eksikliklerin giderilmesi amacıyla, Stratejide
tanımlanan, ulusal seviyede kıyı ve deniz alanları koruma sisteminin kurulması ve devamlılığına
hizmet edecek olan “Gelecek nesillere yaşanabilir
bir deniz çevresi bırakmak için deniz ve kıyı değerlerinin sürdürülebilirliğini sağlamış deniz ve kıyı
koruma alanlarında lider bir Türkiye” vizyonuna
ulaşmak için, strateji dokümanının her aşamasında
ilgili tüm paydaşların katılımı sağlanmaya çalışılmış, görüş ve önerilerine başvurulmuştur.
Ulusal deniz ve kıyı koruma alanları ağını geliştirmek; ülkemizin Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi
(BÇS) altında belirlenmiş olan “Aichi Hedefleri”ni
gerçekleştirmesine ve Akdeniz Balıkçılığı Genel
Komisyonu (GFCM) ile Barselona, Bern ve Ramsar Sözleşmelerinden kaynaklanan yükümlülüklerin yerine getirilmesine aynı zamanda, Rio+20
çerçevesinde belirlenen “Binyıl Kalkınma Hedefleri” ve taahhütlerinin gerçekleştirilmesine katkı
sağlayacaktır.
Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Stratejisi ve Eylem
Planı’nın ülkemize hayırlı ve uğurlu olmasını diliyor, strateji dokümanının hazırlanmasında emeği
geçen herkese teşekkür ediyorum.
Osman İYİMAYA
Genel Müdür
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
iii
İçindekiler
Sunuş . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . iii
İçindekiler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . iv
Şekil Dizini . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . iv
Tablo Dizini . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . iv
Kısaltmalar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . v
1.Giriş . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . vi
2.Strateji Belgesi Oluşturma Çalışmaları . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1
2.1. Çalışmanın Amacı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
2.2. Strateji Belgesinin Oluşturulma Süreci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2
2.3. Strateji Belgesi Geliştirme Modeli ve Yöntemi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
3. Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Mevcut Durum Analizi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
3.1. Korunan Alanlara İlişkin Kurumsal Yapı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
3.2. Korunan Alan Statüleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4
3.2.1.Özel Çevre Koruma Bölgeleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
3.2.2. Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiatı Koruma Alanları . . . . . . 7
3.2.3.Tabiat Varlıkları ve Doğal Sit Alanları. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
3.2.4. Deniz Koruma Alanları İlanı ile İlgili Türkiye’nin Taraf Olduğu Temel Sözleşme . . 9
4. Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi Hakkında . . . .11
4.1. Projenin Amacı ve Çalışma Alanları . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11
4.1.1. Projenin Hedefleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11
4.1.2. Projenin Yürütülmesi ve Çalışma Ekipleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12
4.1.3. Proje Uygulama Alanları Hakkında . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14
4.1.4. Projeden Beklenen Sonuçlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17
4.2. Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının Mevcut Durumu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17
4.2.1. DKA Tanımı (IUCN tanımı) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .18
4.2.2. Türkiye’deki Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının Gelişimi . . . . . . . . . . . . . . .18
4.2.3. Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Paydaş Analizi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .20
4.2.4. Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının Geliştirilmesi ve Güçlendirilmesinin Önemi . . .22
4.3. DKKA Çalışmalarının GZFT Analizi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .22
5. DKKA Çalışmalarına İlişkin Temel İlke ve Değerler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .26
6. DKKA Çalışmalarına Yönelik Vizyon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .28
7. DKKA Çalışmalarına Yönelik Stratejik Amaçlar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .28
8. Sonuç ve Değerlendirmeler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .30
9. DKKA Çalışmaları için Gerekçe Dökümanlar ve ilgili Bölümleri . . . . . . . . . . . . . . . . . .31
10. DKKA Çalışmalarının Gelişimine Yönelik Eylemler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .33
11. DKKA Eylem Planı İzleme ve Değerlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .40
EKLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .42
iv
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
Şekil Dizini
Şekil 1. Strateji Geliştirme Modeli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
Şekil 2. Proje Yönetim Şeması . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13
Şekil 3. Proje Uygulama Alanları: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17
Şekil 4. Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19
Şekil 5. GZFT Analizi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .23
Şekil 6. GZFT Analizi Gösterimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .23
Tablo Dizini
Tablo 1. 2011 yılı itibariyle koruma alanı türüne göre DKKA’nın denizel alan kapsamı . . . . . . .19
Tablo 2.1 Güçlü Yönler. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .24
Tablo 2.2 Fırsatlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .24
Tablo 3.1 Zayıf Yönler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .25
Tablo 3.2 Tehditler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .25
Tablo 4. Temel İlke ve Değerler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .26
Tablo 5. Stratejik Amaçlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .29
Tablo 6. Proje/Faaliyetler Tablosu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .34
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
v
Kısaltmalar
AB
Avrupa Birliği
BÇS
Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi
BKAY
Bütünleşik Kıyı Alanları Yönetimi
ÇDP
Çevre Düzeni Planı
DKKA
Deniz ve Kıyı Koruma Alanı
DKMPGM
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü
EC
Avrupa Konseyi
GEF
Küresel Çevre Fonu
GFCM
General Fisheries Commission for the Mediterranean
/Akdeniz Balıkçılık Genel Komisyonu
GZFT
Güçlü ve Zayıf (Eksik) Yönler, Fırsatlar ve Tehditler Analizi
IUCN
The İnternational Union for Conservation of Nature/Dünya Doğayı Koruma Birliği
İGB
İş Geliştirme Birimi
KAY-TMK
Kıyı Alanları Yönetimi Türkiye Milli Komitesi
KHK
Kanun Hükmünde Kararname
OAP
Ortak Akıl Platformu1
ÖÇK
Özel Çevre Koruma
ÖÇKK
Özel Çevre Koruma Kurumu
ÖÇKKB
Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı
PYB
Proje Yönetim Birimi
PYK
Proje Yönlendirme Komitesi
RAC-SPA
Regional Activity Center for the Speciallly Protected Areas
/Özel Koruma Alanları Bölgesel Faaliyet Merkezi
STK
Sivil Toplum Kuruluşu
TBMM
Türkiye Büyük Millet Meclisi
TÜBİTAK
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu
TÜSSİDE
Türkiye Sanayi Sevk ve İdare Enstitüsü
TVK
Tabiat Varlıklarını Koruma
TVKGM
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü
UNDP Türkiye United Nations Development Programme Turkey
/Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı Türkiye Ofisi
1
vi
TÜBİTAK-Türkiye Sanayi Sevk ve İdare Enstitüsü’nün (TÜSSİDE) marka tescilli çalıştay yönetimi yaklaşımıdır. OAP çalışması; “kürsüden anlatma ve toplu dinleme konferansı” şeklinde değil, yaratıcı fikir oluşturma yöntem ve teknikleri kullanılarak, tüm katılımcıların tüm çalışmalara
başından sonuna kadar aktif katılımı ile yazılı bilgi ve belge üretmeye yönelik olarak gerçekleştirilen bir yaklaşımdır.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
T
Giriş
ürkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi, ülkemizin deniz
ve kıyı alanlarının etkin yönetimi ile bu alanlardaki biyolojik çeşitliliğin korunmasının sürdürülebilirliğini
hedeflemektedir. Bütün canlılar için yaşamsal önemi olan biyolojik çeşitlilik, kara, deniz ve diğer su
ekosistemleri ile bu ekosistemlerin bir parçası olan
ekolojik yapılar da dahil canlı organizmalar arasındaki farklılaşmayı2 ön plana çıkarır. İnsanların başta
gıda olmak üzere temel ihtiyaçlarını karşılamasında
vazgeçilmez bir yeri olan canlı kaynakların temeli
biyolojik çeşitliliktir. Biyolojik çeşitlilik, “türlerin yaşama ortamlarının (habitatların, daha geniş anlamda
ekosistemlerin) çeşitli biyotik ve abiyotik faktörler
bakımından gösterdiği farklılıkları, ekosistemlerde
yaşayan canlıların kendi aralarında, canlılar ile cansızlar arasında, yere ve zamana göre değişen farklılıkları ile genler, türler, ekosistemler ve işlevlerin tamamını3 ifade etmektedir. Türkiye, Avrupa-Sibirya,
Akdeniz ve İran-Turan olarak bilinen üç biyocoğrafik
bölgeye ve bunların geçiş alanlarına sahiptir. Ayrıca
iki kıta arasındaki köprü konumu nedeniyle iklimsel
ve coğrafik özelliklerin kısa aralıklarla değişmesi
sonucu biyolojik çeşitlilik açısından küçük bir kıta
özelliğine ve ilaveten orman, dağ, step, sulak alan,
kıyı ve deniz ekosistemlerine ve bu ekosistemlerin
farklı formlarına ve farklı düzenine sahiptir. Bu ekosistem ve habitat çeşitliliği beraberinde zengin tür
çeşitliliğini de getirmiştir.
Biyolojik zenginlikleri önemsememek ve kısa vadeli
çıkarlar için yok olmalarına göz yummak, hatta bu
konuda bilinçlendirmeye yönelik çalışmalar yapmamak, gelecek kuşaklara miras olarak bırakabileceğimiz büyük bir ekonomik potansiyeli yok etmekle
birdir. Türkiye biyolojik çeşitlilik açısından kıskanılacak bir zenginliğe sahip olmasına rağmen, bu
zenginliklerimizin tam bir envanterini oluşturmada
daha çok yol alınması gerektiği açıktır. Bunun yanı
sıra, önemli biyolojik çeşitliliğe sahip alanlara ilişkin sorunlar, son yıllarda plansız ve çarpık kentleşme, sanayileşme, turizm, ulaştırma, kıyıların hızla
yapılaşması gibi sebepler sonucunda artmaktadır.
Kıyı ve deniz alanlarının kullanımına olan aşırı talep
sonucunda bu alanlar kirlenmiş ve ekosistemi bozulmuştur. Kirlilik ve bozulma kıyı ve deniz alanlarının biyolojik çeşitliliğini ve verimliliğini giderek
artan bir şekilde yok ederek, bu alanlarda giderilmesi olanaksız zararlar oluşturmaktadır.
2
1
3
Birleşmiş Milletler Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesine yer alan tanım.
Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Stratejisi ve Eylem Planı, Çevre ve Orman
Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, 2007, s.9.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
1
2.1. Çalışmanın Amacı
Strateji Belgesi
Oluşturma
Çalışmaları
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi, ulusal deniz ve kıyı koruma alanları sistemini güçlendirmeyi ve etkin yönetimini kolaylaştırmayı hedeflemektedir. Bu hedef
doğrultusunda, proje paydaşlarının bir araya getirilerek ortak bir dil oluşturulması ve herkesin aynı
doğrultuda çalışma yürütmesi için gerekli yapıyı
sunmak bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır.
Mevcut Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının daha etkin yönetimi ve yeni Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının tespit ve ilanına ilişkin çalışmalar için öncelikle
ilgili kurumların yapısı güçlendirilmelidir.
Strateji Belgesi oluşturma çalışmaları ilgili kurumların yapısının güçlendirilmesi ile birlikte, Deniz
ve Kıyı Koruma Alanları için finansal planlama
ve yönetim sistemlerinin geliştirilmesi ve uygulanması, etkin iş planlamasının yapılması, yeterli
düzeyde gelir üretiminin ve maliyet etkin yönetimin sağlanması amaçlanmaktadır. Deniz ve Kıyı
Koruma Alanlarının farklı kullanım alanlarında,
ekonomik faaliyetlerin yönetimi ve düzenlenmesi için kurumlar arası koordinasyon mekanizması
kurulacaktır. Ayrıca, belge DKKA’larda yapılan
yönetim planlarının, mekansal planlarla bütünleştirilmesini sağlayacak ve Türkiye’deki kıyı ve
deniz değerlerini temsil eden DKKA’ların niteliksel ve niceliksel kapsamda geliştirilmesine yol
gösterecektir. Strateji Belgesi tüm ülke düzeyinde
uygulanacak ulusal nitelikte bir belgedir.
2.2. Strateji Belgesinin Oluşturulma Süreci
2
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin güçlendirilmesi amacıyla 29 Mayıs 2009
tarihinde başlayan proje, ulusal deniz ve kıyı
koruma alanları sistemini güçlendirmeye ve etkin yönetimini kolaylaştırmaya aynı zamanda
Türkiye’nin taraf olduğu Uluslararası Biyolojik
Çeşitlilik Sözleşmesi ile Barselona Sözleşmesi’nin
korunan alanlar iş programının uygulanmasına
katkıda bulunacaktır. Ayrıca, Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarını yaklaşık olarak
100.000 hektar yani %44 oranında genişletmeyi
hedeflemektedir. Bunun yanı sıra balıkçılığa kısıtlı alanların oluşturulması ve bu sayede ülkemiz
denizlerindeki biyolojik çeşitliliğin korunması
ve balıkçılık yönetimine katkıda bulunulmasının
sağlanması da hedefler arasındadır.
Bu hedefler doğrultusunda hazırlanan Deniz ve Kıyı
Koruma Alanları Ulusal Stratejisi, bütüncül bir yaklaşımla ve paydaş kurum temsilcilerinin katılımıyla
yürütülen çalışmalar neticesinde ortaya çıkmıştır.
İlk olarak, Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi kapsamında hazırlanan mevcut durum bilgileri derlenerek 6
Temmuz 2011 tarihinde yapılan açılış toplantısında paydaşlara aktarılmıştır. Ardından, TÜBİTAK’a
bağlı Türkiye Sanayi Sevk ve İdare Enstitüsü’nde
(TÜSSİDE) 11-12 Temmuz 2011 tarihinde gerçekleştirilen Ortak Akıl Platformu Çalışmasında, Strateji
Belgesi Taslağı oluşturulmuş ve 16 Ağustos 2011 tarihinde Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı’nda
yapılan Odak Grup Çalışmasıyla, Strateji Belgesi tamamlanmıştır. Çalışmalarda sırasıyla GZFT analizi
yapılmış, Ulusal DKKA Vizyonu belirlenmiş, İlke
ve Değerler seçilmiş, Stratejik Amaçlar ve bunlara
bağlı Performans Göstergeleri oluşturulmuş, Proje
ve Faaliyetler ortaya çıkarılmıştır. Tüm elde edilen
çıktılar Odak Grup Çalışmasında birleştirilerek son
ifadeler üzerinde uzlaşılmıştır. Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi, ulusal nitelikte bir belge olup yürütme alanı sadece belirlenen 6 çalışma
bölgesiyle sınırlı değildir. Strateji Belgesinde DKKA
çalışmalarına yönelik gerçekleşmesi öngörülen
amaçlar için yürütme süresi 10 yıldır (2013-2023).
2.3. Strateji Belgesi Geliştirme Modeli ve
Yöntemi
Strateji Belgesi oluşturulmasında bütünsellik ve katılımcılık esas alınarak aşağıdaki adımlar izlenmiştir.
 Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi kapsamında Ulusal Deniz ve Kıyı Koruma Alanları
Stratejisi’nin hazırlamasına karar verilmiştir.
 Oluşturulan taslak metin üzerine paydaşların
katılımıyla toplantılar yapılarak strateji dokümanının son hali hazırlanmıştır.
 Strateji belgesinin son hali üzerinde
paydaşlardan yazılı geri bildirim alınarak, gerekli düzenlemeler yapılmıştır.
Taslak ve sonuç belgesinin oluşturulması sırasında
paydaşlarla yapılan toplantılarda Ortak Akıl Platformu (OAP) olarak adlandırılan çalışma tekniği
izlenmiştir. OAP çalışması 55 kişinin katılımı ile
11-12 Temmuz 2011 tarihlerinde TÜSSİDE’nin
Gebze’deki tesislerinde gerçekleştirilmiştir.
Bu yöntemin kullanılma amacı; farklı görüşlerin
temsil edilmesi ve çıkarların korunması değil, farklı ortamlarda gelişmiş olan farklı görüş açıları ve
boyutların en etkin şekilde nihai belgeye yansımasını sağlamaktır. Çalışma esnasında beyin fırtınası, fikir tepsisi, fikir turu, ortak konsolidasyon gibi
yöntemler ile fikirler üretilmiş, bunlar aralarında
önceliklendirilmiş ve bazıları birleştirilmiştir.
Çalışmada kullanılan model Şekil 1’de verilmiştir.
Sürdürülen çalışma, adımlar itibarı ile
 DKKA’larına yönelik çalışmaların mevcut durumunun belirlenmesi,
 Temel İlkelerin belirlenmesi,
 Vizyonun belirlenmesi,
 Vizyona bağlı Stratejik Amaçların ve Performans Göstergelerinin belirlenmesi,
 Stratejik Amaçlara katkı sağlayacak Proje/Faaliyet planlarının oluşturulmasıdır.
 Strateji Belgesi’nin hazırlanması çalışmalarına
katılacak ekip ve destek alınabilecek paydaşlar belirlenmiştir.
 DKKA’ların mevcut durumu ulusal ve uluslararası alanda incelenmiş ve derlenen bilgiler
paydaşlarla paylaşılmıştır.
 Mevcut durum göz önünde bulundurularak,
paydaşların katılımıyla, DKKA’lara yönelik
İlkeler, Vizyon, Stratejik Amaçlar, Performans
Göstegeleri, Proje ve Faaliyetler için taslak metin oluşturulmuştur.
Şekil 1. Strateji Geliştirme Modeli
İlk OAP çalışması ile hazırlanan taslak, Ulusal
DKKA Strateji Dokümanı Odak Grup çalışması
ile gözden geçirilmiştir.
Çalışmalar esnasında ilgili kesimler savunmacı ve
önyargılı değil, fayda/katkı odaklı yaklaşımlarını
tüm aşamalara yansıtmıştır.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
3
3.1. Korunan Alanlara İlişkin Kurumsal Yapı
Deniz ve Kıyı
Koruma Alanları
Mevcut Durum
Analizi
Ülkemizde korunan alanlar; doğal, tarihi,
kültürel, bilimsel ve estetik bakımdan önem
taşıyan tehlikeye maruz kalmış veya kaybolmaya
yüz tutmuş ekosistemler ile ulusal mevzuatımız
ve taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerle koruma altına alınmış, nadir, endemik tür ve ulusal
ve küresel ölçekte nesli tehlike altında olan tür ve
habitatları içeren kara ve deniz alanlarıdır.
Türkiye’nin deniz ve kıyı koruma alanlarına ilişkin farklı bir koruma statüsü olmadığından, mevcut “korunan alanlar” sistemi içerisinde bu alanların yasal ve kurumsal yapısı incelenmelidir. Bu
çerçevede 2011 yılında yürürlüğe giren yeni kurumsal yapıya ilişkin mevzuatın “korunan alanlar” sistemini değiştirdiğinin belirtilmesi gerekmektedir.
Bu değişiklik sonucunda korunan alanlara ilişkin olarak yeni bir kurumsal yapılanma ortaya
çıkmıştır. Öncelikle 17 Ağustos 2011 tarihinde
yürürlüğe giren 648 sayılı KHK4 ile 644 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye ek madde ilave
edilmiş, 1989 yılında 383 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname5 ile kurulan ve “Türkiye’nin Deniz ve
Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi
Projesi”nin yürütücüsü konumunda bulunan Özel
Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı kapatılmış ve
yerine Çevre ve Şehircilik Bakanlığı içerisinde ana
hizmet birimi olarak teşkilatlanan Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Ancak Özel Çevre Koruma Kurumu kapatılmış olmasına rağmen bu kurumun yetki ve görevlerini
belirleyen ve teşkilatı kuran 19/10/1989 tarihli ve
383 sayılı Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı
Kurulmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname
yürürlükten kaldırılmamıştır.
Yukarıda belirtilen 648 sayılı KHK’de, 383 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen Özel
Çevre Koruma Kurumu’nca yürütülen iş ve işlemlerin, Çevre ve Şehircilik Bakanı tarafından
uygun görülen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın
birimlerince yürütüleceği belirtilmiştir.
4
3
4
5
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
RG.17.08.2011 tarih ve 28028 sayı.
RG. 13.11.1989 tarih ve 20341 sayı.
3.2. Korunan Alan Statüleri
Türkiye’de koruma faaliyetleri; özel çevre koruma bölgesi, milli park, tabiat parkı, tabiatı koruma alanı, tabiat anıtı, muhafaza ormanları, tohum
meşcereleri, tohum ve gen bahçeleri, tarım işletmeleri, yaban hayatı koruma bahçeleri, doğal ve
arkeolojik sit alanları, sulak alanlar ve biyosfer rezerv alanları gibi farklı statülere sahip alanlarda
yürütülmektedir.
Bu statüler, 2872 Sayılı Çevre Kanunu, 4856 Çevre
ve Orman Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun, 6831 sayılı Orman Kanunu, 2873 sayılı Milli
Parklar Kanunu, 4915 Sayılı Kara Avcılığı Kanunu,
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, 1634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 383 sayılı
Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı Kurulmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname, 3621 sayılı
Kıyı Kanunu, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu gibi
yasal düzenlemelerle yürürlüğe girmiştir.
3.2.1.Özel Çevre Koruma Bölgeleri
Bölgesel düzeyde koruma alanları konusunda
uluslararası işbirliğini amaçlayan, Akdeniz’de biyolojik çeşitliliğin korunmasına yönelik çalışmalar, 16.2.1976 tarihinde Barselona’da imzalanan ve
12.06.1981 tarih ve 17368 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren “Akdeniz’in Kirliliğe Karşı Korunması Sözleşmesi”nin eklerinden
“Akdeniz’de Özel Koruma Alanlarına İlişkin Protokol” çerçevesinde başlatılmıştır. Akdeniz’i bir
bütün olarak ele alma hedefinden yola çıkılarak;
Akdeniz’e kıyısı olan devletlerin taraf olduğu
“Akdeniz’in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi” eki protokolün başlangıcındaki Akdeniz’deki
doğal alanların ve bölgedeki kültürel mirasın yok olmaması için deniz alanlarının ve çevrelerinin özel koruma
alanları olarak korunması ifadesi ile Akdeniz çanağında özel korunan alanlar kurulması uluslararası
düzeyde ilk kez ifade edilmiştir. Akdeniz’in korunması ve geliştirilmesi amaçlı hazırlanan Sözleşmenin eki söz konusu protokol 23.10.1988 tarih ve 19968 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe girmiştir6. Bu protokole dayanarak ve
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 9. Maddesi (d)
6
Türkiye, 1995 yılında yenilenen bu Sözleşme ve eki protokolü Bakanlar
Kurulu kararı ile kabul etmiş, adı “ Akdeniz’de Özel Koruma Alanları
Kurulması ve Biyolojik Çeşitliliğe İlişkin Protokol” olarak son haliyle
22 Ağustos 2002 tarih ve 24854 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
bendinde yer alan “Bakanlar Kurulu, ülke ve
dünya ölçeğinde ekolojik öneme haiz olan, çevre
kirlenme ve bozulmalarına duyarlı alanların, tabii
güzelliklerinin ileriki nesillere ulaşmasını emniyet altına almak üzere, gerekli düzenlemelerin yapılabilmesi amacıyla Özel Çevre Koruma Bölgesi
tespit ve ilan etmeye, bu alanlarda uygulanacak
koruma ve kullanma esasları ile plan ve projelerin hangi Bakanlıkça yürütüleceğini belirlemeye
haizdir” hükmü gereğince Özel Çevre Koruma
Kurumu Başkanlığı kurulmuş ve 13.11.1989 tarih
20341 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 383 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Kurumun
görev ve yetkileri tanımlanmıştır. Bu kararnamede Özel Çevre Koruma Bölgesi tespit ve ilan edilecek alanlarda “Bölgelerin sahip olduğu çevre değerlerinin korunması, mevcut çevre sorunlarının
giderilmesi için tüm tedbirleri almak, bu alanların
koruma kullanma esaslarını belirlemek, her ölçekteki imar planlarını yapmak, onaylamak ve gerektiğinde re’sen onaylamak yetki ve görevi” Özel
Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı’na verilmiştir.
1989 yılında Başbakanlığa bağlı olarak kurulan
Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı 09.08.1991
tarihinden itibaren Çevre Bakanlığı’na, 08.05.2003
tarihinde bakanlıkların birleşmesi ile de Çevre
ve Orman Bakanlığı’na bağlı olarak çalışmalarını
sürdürmüş, 2011 yılında yürürlüğe giren 648 sayılı KHK ile kapatılarak yetki ve sorumlulukları,
yeni yapılandırılan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’ne
devredilmiştir.
Ülkemizde şu anda Özel Çevre Koruma Bölgesi
ilanı, yerinde yapılan incelemeler ve değerlendirmelerin ardından ilgili Bakanlıklardan görüş alarak Çevre ve Şehircilik Bakanı’nın teklifi üzerine
Bakanlar Kurulu kararı ile olmaktadır. İncelemelerde Akdeniz’de denizsel ve kıyısal alanların seçimi ve kurulması hususunda hazırlanan uluslararası kriterler dikkate alınmaktadır. Bu kriterler
genellikle uluslararası kabul görmüş, ancak kesin
ve matematiksel formüle dayanmayan, bilimsel
çalışmalarda elde edilen veriler ışığında ilgili uzmanlarca değerlendirilen kriterlerdir. Yasal koruma statüsü verilebilmesi için gerek akademik
çalışmalarda, gerekse resmi otoriteler tarafından
yapılan işlemlerde, ulusal şartlar da gözönüne alınarak bu kriterlerden yararlanılır.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
5
Birleşmiş Milletler şemsiyesi altında uluslararası bir
organizasyon olan Özel Koruma Alanları Bölgesel
Faaliyet Merkezi/(RAC-SPA) tarafından geliştirilen korunan alanların sahip olması gereken nitelikler; ekolojik, sosyal, ekonomik, bölgesel ve yarar
sağlayacak kriterler başlıkları altında verilmektedir.
 Ekolojik kriterler: Yerel halk tarafından benimsenmesi, Doğallık, Nadirlik, Bütünsellik,
Üretkenlik, Yararlanma imkanı, Türlerin bağımlılığı
 Sosyal Kriterler: Çeşitlilik, Kamu sağlığı, Rekreasyon, Kültür, Tarih, Arkeoloji, Estetik,
Eğitim, Araştırma
 Ekonomik Kriterler: Ticari türlerin önemi, Balıkçılığın önemi, Alana yönelik doğal tehditler,
Ekonomik kazanımlar
 Bölgesel Kriterler: Bölgesel değer, Ulusal değer, Yerel bilinçlendirmeye katkı, Uyumlu
kullanımların sunumu, Turizm
 Yarar Sağlayacak Kriterler: Acillik, Boyut,
Tehdit derecesi, Etkinlik, Fırsatçılık, Mevcudiyet, Onarılabilirlik
ÖÇK Bölgeleri birçok tarihi ve doğal değerlerin
olduğu, biyolojik çeşitlilik açısından zengin
sınırları içinde yerleşimler bulunan alanlardır. ÖÇK
Bölgeleri, Dünya Koruma Birliği (IUCN) tarafından
kabul edilen koruma kategorilerinden Kategori
V “Yönetilen Kaynak Koruma Alanları, Korunan
Karasal/Deniz Alanları” kategorisine uygun alanlar
olarak kabul edilmektedir. Bu alanların tarifi “İnsan
doğa ilişkisinden uzun zaman sonucunda ortaya
çıkan, çoğunlukla yüksek biyolojik çeşitliliğe sahip,
farklı karakterde önemli bir estetik, ekolojik ve
kültürel değerlere sahip kara, kıyı ve deniz alanları”
olarak geçmektedir7. ÖÇK Bölgelerinde koruma
ve uygulama çalışmaları, Akdeniz Eylem Planı
(1988’de kabul edilmiştir) ile ilişkili düzenlemeler
de dikkate alınarak yürütülmektedir. 22.12.2010
tarihinde ilan edilen Saros Körfezi ile sayıları
15’e ulaşan Özel Çevre Koruma Bölgelerinin 10’u
Akdeniz ve Ege Denizi kıyılarındadır.
Özel Çevre Koruma Bölgelerinin diğer koruma
statülerinden farkı, Özel Çevre Koruma Bölgeleri
sınırları içinde yerleşimlerin de bulunması ve çeşitli
faaliyetlerin sürdürülmesidir. Ancak 383 sayılı
7
6
http://www.unep-wcmc.org/protected-areas_24.html
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
KHKde, bu alanlarda yapılacak her türlü faaliyet
için Kurum görüşünün gerekli olduğu belirtilmiştir.
İlan edilen Özel Çevre Koruma Bölgelerinde projeler sonucu elde edilen araştırma verilerinden yararlanarak Çevre Düzeni Planları hazırlanmakta ve
plan notları ile alan kullanım kararları belirlenmektedir. Plan kararları ile tanımlanan, mutlak koruma
gerektiren bir koruma tanımı da hassas zondur.
Hassas Zon, Özel Çevre Koruma Bölgesi içinde yer
alan ve Çevre Düzeni Planlarında özel işaretlerle
gösterilen, doğal değerleri bilimsel araştırmalarla
tespit edilmiş, tedbir alınarak zaman, mekan ve
faaliyet türleri açısından çok kısıtlı kullanımlara
izin verilen doğal rezerv alanıdır.
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’ne
ilaveten, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile Kültür ve Turizm Bakanlığı, karasal
alanlarla birlikte kıyı ve deniz alanları da dahil
olmak üzere, farklı statüdeki ulusal korunan alanların yönetiminde sorumluluk ve yetki sahibidir.
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü
(DKMPGM) tarafından yönetilen alanlarla ÖÇK
Bölgeleri arasındaki önemli bir fark, ÖÇK Bölgeleri
içindeki yönetimin, kıyılar dahilinde sorumlulukları
olan çok sayıda ulusal ve yerel otorite tarafından
paylaşılmasıdır. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu altındaki Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları
ve Tabiatı Koruma Alanlarının seçimi, tayini, planlaması, korunması ve yönetiminden sorumludur.
DKMPGM hazırlanan “Uzun Devreli Gelişim Planı” çerçevesinde, sorumluluğundaki her korunan
alanı, bir dizi milli park müdürlükleri ağı içerisinde
yönetir. Genel müdürlük, aynı zamanda ülke genelindeki avcılığı kontrol etmek için gerekli kararları
alarak av ve yaban hayatı türlerinin, doğal yaşam
alanları içerisinde korunmasından da sorumludur.
Bu konuda ilgili diğer bakanlıklar; Gıda, Tarım ve
Hayvancılık Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve İçişleri
Bakanlığı’dır. Buna ilaveten, valilik, kaymakamlık
ve belediye seviyelerindeki yerel yönetimlerin kararlarının da ÖÇK Bölgeleri üzerinde etkisi vardır.
Diğer kurumsal paydaşlar olarak, üniversiteleri,
ulusal ve yerel STK’ları, meslek ve ticaret odalarını,
yerel halk birliklerini ve uluslararası anlaşmalardaki/organizasyonlardaki ortakları sayabiliriz.
Deniz ve kıyı alanlarında yukarıdaki ilgili kurumların uygulamaları, prensipte Bütünleşik Kıyı Alanları Yönetimi (BKAY)8 yaklaşımı ile ele alınır. Türkiye
BKAY yaklaşımında İzmir Körfezi, Bodrum Yarımadası ve Mersin gibi önemli yerleşimlerde ilk pilot
uygulamalarla yeterli tecrübeye sahip olmuştur. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Teknik Araştırmalar ve
Uygulama Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen
bu işlemler, Bakanlığın 644 sayılı KHK ile yeniden
yapılandırılması ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü’nün görevleri arasında sıralanmıştır. Kıyı alanlarının planlı gelişimini sağlamakla ilgili her türlü yetkiye haiz olan
bu Genel Müdürlük tarafından İskenderun Körfezi,
Antalya, Sinop, Samsun, Artvin, Rize ve İzmir İlleri
Bütünleşik Kıyı Alanları Yönetim ve Planlama Projeleri tamamlanmıştır 9.
Bu konuda bilimsel yaklaşımları ile destek veren
diğer bir platform, kurumsal olarak kıyı politikalarının oluşturulmasına katkı sağlayan ve konuyla ilgili iki yılda bir ulusal konferanslar düzenleyen Kıyı Alanları Yönetimi Türkiye Milli Komitesi
(KAY-TMK) dir 10. Kıyı Alanları Yönetimi Türkiye
Milli Komitesi, 1990 yılında başlatılan yoğun çabalar sonrasında 1993 yılında, Yüksek Öğretim
Kanunu çerçevesinde kurulmuş ve Orta Doğu
Teknik Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü,
Kıyı ve Liman Mühendisliği Laboratuvarı’ndaki
merkezinden çalışmalarına başlamıştır. 1997 yılında başlatılan Türkiye’nin Kıyı ve Deniz Alanları
Ulusal Konferansları dizisi yanı sıra diğer çeşitli
etkinliklerle çalışmalarını sürdüren Milli Komite ülkemizde, kıyı ve deniz araştırmalarının, bütünsel kıyı yönetimi bilincinin gelişmesine önemli
katkılar sağlamıştır. Kıyı ve deniz alanlarının akılcı
kullanılması ve korunması için yararlı bilimsel
araştırma sonuçlarının, yönetim politikalarının, örgütlenmelerin ve etkinliklerin tartışıldığı, uzmanlıklar arası bir ulusal forum niteliği kazanan Türkiye Kıyı ve Deniz Alanları Kongrelerinin sonuncusu
olan “Türkiye’nin Kıyı ve Deniz Alanları IX. Ulusal
Kongresi”, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve Mustafa Kemal Üniversitesi işbirliği ile 14-17 Kasım 2012
tarihinde Antakya’da gerçekleştirilmiştir.
3.2.2. Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve
Tabiatı Koruma Alanları
Milli parklar ülkemizdeki ilk koruma alanı olup
2873 sayılı Milli Parklar Kanunu ile yasal düzenlemeye kavuşmuştur. Kanunun amacı, ülkemizdeki milli ve milletlerarası düzeyde değerlere sahip milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı
koruma alanlarının seçilip belirlenmesine, özellik
ve karakterleri bozulmadan korunmasına, geliştirilmesine ve yönetilmesine ilişkin esasları düzenlemektir. Milli Parklar Kanunu’na göre milli park;
bilimsel ve estetik bakımından, milli ve milletlerarası ender bulunan tabii ve kültürel kaynak değerleri ile koruma, dinlenme ve turizm alanlarına
sahip tabiat parçalarıdır.
Milli Parklar Kanunu’nda tanımlanan tabiat parkları; bitki örtüsü ve yaban hayatı özelliğine sahip,
manzara bütünlüğü içinde halkın dinlenme ve
eğlenmesine uygun tabiat parçalarını, tabiat anıtı; tabiat ve tabiat olaylarının meydana getirdiği
özelliklere ve bilimsel değere sahip ve milli park
esasları dahilinde korunan tabiat parçalarını, tabiatı koruma alanı ise; bilim ve eğitim bakımından
önem taşıyan nadir, tehlikeye maruz veya kaybolmaya yüz tutmuş ekosistemler, türler ve tabii
olayların meydana getirdiği seçkin örnekleri ihtiva eden ve mutlak korunması gerekli olup sadece
bilim ve eğitim amaçlarıyla kullanılmak üzere ayrılmış tabiat parçalarını ifade etmektedir.
Milli Parklar Kanununa göre orman ve orman
rejimine tabi yerlerde tabiat parkı, tabiat anıtı ve
tabiatı koruma alanlarının Orman ve Su İşleri Bakanının onayı ile belirleneceği hükme bağlanmıştır. Orman ve orman rejimi dışında kalan yerlerde
ise tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanı
belirlenmesine veya Orman ve Su İşleri Bakanlığınca belirlenmiş olanların işlemlerinin tamamlanması için gerekli yerlerin orman rejimine alınmasına ilgili bakanlıkların görüşü alınarak; Çevre
ve Şehircilik Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar
Kurulunca karar verileceği ve bu alanların Çevre
ve Şehircilik Bakanlığınca tescil edileceği hükmü,
17.08.2011 tarih ve 28028 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 648 sayılı KHK’de yer almıştır.
8
Bütünleşik Kıyı Alanları Yönetimi , kıyı alanlarının doğal, kültürel, ekolojik ve ekonomik kaynaklarının korunması ve geliştirilmesi doğrultusundaki karar ve izin mekanizmaları için bütünleşik bir yaklaşımı amaçlayan bir
süreçtir. http://hydrotam.com/pages/bkay.html
9
http://www.csb.gov.tr/gm/mpgm
10
http://www.kaytmk.org/
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
7
Bir alanın milli park ilanında aranan kriterler aşağıda sıralanmıştır.
Milli Park kriterleri:
1. Tabii ve kültürel kaynak değeri ile rekreasyonel potansiyeli; milli ve milletler arası seviyede özellik ve önem taşımalıdır.
2. Kaynak değerleri, gelecek nesillerin miras olarak devralacakları ve sahip olmaktan gurur
duyacakları seviyede olmalıdır.
3. Kaynak değeri tahrip olmamış veya teknik ve
idari müdahalelerle ıslah edilebilir durumda
olmalıdır.
4. Saha büyüklüğü kaynak değerleri yoğunluğu
yönünden özel haller ve adalar dışında en az
1000 hektar olmalı ve bu alan bütünüyle koruma ağırlıklı zonlardan meydana gelmelidir.
İdari ve turistik amaçlı geliştirme alanları bu
asgari saha büyüklüğünün dışındadır.
Bir alanın Tabiat Parkı olabilmesi için aşağıdaki
kriterler aranır.
Tabiat Parkı kriterleri:
1. Milli ve bölge seviyesinde üstün tabii fizyocoğrafik yapıya, bitki örtüsü ve yaban hayatı
özelliklerine ve manzara güzellikleri ile rekreasyon potansiyeline sahip olmalıdır.
2. Kaynak ve manzara bütünlüğü sağlayacak yeterli büyüklükte olmalıdır.
3. Bilhassa açık hava rekreasyonu yönünden farklı ve zengin bir potansiyele sahip olmalıdır.
4. Mahalli örf ve adetlerin, geleneksel arazi kullanma düzeninin ve kültürel manzaraların ilgi
çeken özelliklerini de ihtiva edebilmelidir.
5. Devlet mülkiyetinde olmalıdır.
3.2.3.Tabiat Varlıkları ve Doğal Sit Alanları
Tabiat Varlıkları ve Doğal Sit Alanları 2863 sayılı
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununda
tanımlanmıştır. Kanuna göre; “Tabiat Varlıkları”;
jeolojik devirlerle, tarih öncesi ve tarihi devirlere ait
olup ender bulunmaları veya özellikleri ve güzellikleri bakımından korunması gerekli, yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan değerler,
8
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
“Doğal (tabii) Sit”; jeolojik devirlere ait olup, ender bulunmaları nedeniyle olağanüstü özelliklere
sahip yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan korunması gerekli alanlar, “Taşınır Tabiat
Varlıkları”; jeolojik devirlere ait olup, ender bulunmaları nedeniyle olağanüstü özelliklere sahip
yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan
korunması gerekli taşınır tabii değerlerdir.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma
Kanunu çerçevesinde daha önce Kültür ve Turizm
Bakanlığı’nın yetkisinde bulunan Tabiat Varlıkları ve Doğal Sit Alanlarına ilişkin pek çok yetki,
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na geçmiştir. 648 sayılı KHK ile yapılan yeni düzenlemeye göre; taşınır tabiat varlıkları hariç tabiat varlıkları, doğal sit
alanları ve bunlara ilişkin koruma alanları ile ilgili
olarak Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununda öngörülen iş, işlem ve kararlar bakımından görevli ve yetkili kuruluş Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı bünyesinde teşkilatlanan Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’dür. Tabiat varlıkları ve doğal sit alanlarının tespit, tescil, onay,
değişiklik ve ilanına dair usul ve esasları belirlemek ve bu alanların sınırlarını tespit ve tescil etmek, yönetmek ve yönetilmesini sağlamak, tabiat
varlıkları, doğal, tarihi, arkeolojik ve kentsel sitler
ile koruma statüsü bulunan diğer alanların çakıştığı yerlerde koruma ve kullanma esaslarını ilgili
bakanlıkların görüşünü alarak belirlemek ve bu
alanların kısmen veya tamamen hangi idarelerce
yönetileceğine karar vermek, orman alanları dışında yer alan korunması gerekli taşınmaz tabiat
varlıkları, koruma alanları ve doğal sit alanlarının
Bakanlıkça belirlenen ilke kararlarına, onaylanan
planlara uygun olarak kullanılmak üzere tahsisini
gerçekleştirmek, uygulamaların tahsis şartlarına
uygun olarak gerçekleşmesini izlemek ve denetlemek, tabiat varlıkları ve doğal sit alanlarına ilişkin
olarak; hâlihazır haritaları aldırmak, gerekli görülen projeleri yapmak, yaptırmak ve onaylamak,,
her türlü araştırma ve inceleme yapmak, yaptırmak, izlemek, eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarını yürütmek, kullanım yasağı getirilen alanların
kamulaştırma veya benzer yollarla kamunun eline
geçirilmesini sağlamak, kontrol ve denetim yapmak, gerekli görülen alanların korunması ve kirliliğin önlenmesi amacıyla yatırım yapmak veya ilgili idarelerin yatırım projelerini desteklemek, bu
alan ve bölgelerde Devletin hüküm ve tasarrufu
altındaki yerlere ilişkin her türlü tasarrufta bulunmak, işletmek, işlettirmek ve kullanım izinlerini
vermek, korunan alanlara ilişkin insan ve finansman kaynağı sağlamak görevleri Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’ne aittir.
Yine 648 sayılı KHK ile “tabiat varlıkları, doğal
sit alanları ve bunlara ilişkin koruma alanları ile
ilgili hususlarda karar almak ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nda
öngörülen diğer iş ve işlemlerde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na yardımcı olmak üzere, Çevre
ve Şehircilik Bakanlığı merkez teşkilatı bünyesinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Müsteşarının
veya ilgili Müsteşar Yardımcısının başkanlığında,
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürü, söz
konusu varlıkların ve alanların özelliklerine göre
konusunda uzmanlaşmış biyolog, peyzaj mimarı,
ziraat, çevre, orman ve su ürünleri mühendisleri
ve hukukçular ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca
uygun görülecek uzmanlardan Tabiat Varlıklarını
Koruma Merkez Komisyonu ve taşrada Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı temsilcisinin başkanlığında,
aynı meslek alanlarından yeterli sayıda uzmanın
katılması suretiyle Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge
Komisyonu teşkil edileceği” düzenlenmiştir. Bu
komisyonların iş, işlem ve kararları konusunda,
bu kanunun, Koruma Yüksek Kurulu ve Koruma Bölge Kurulları ile ilgili hükümleri, Çevre ve
Şehircilik Bakanlığınca alınan ilke kararları çerçevesinde kıyasen uygulanacaktır.
3.2.4. Deniz Koruma Alanları İlanı ile İlgili
Türkiye’nin Taraf Olduğu Temel Sözleşme
Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP)
Akdeniz’in korunmasını öncelikli hedefleri arasına alma kararı, Akdeniz’e kıyıdaş ülkelerin ve
AB’nin katılımıyla, 1975 yılında Akdeniz Eylem
Planı’nın (AEP) oluşturulmasıyla sonuçlanmıştır.
AEP çerçevesinde yürütülecek olan faaliyetlerin
hukuki dayanağını oluşturmak üzere hazırlanan
“Akdeniz’in Kirliliğe Karşı Korunması Sözleşmesi” (Barselona Sözleşmesi) 16 Şubat 1976’da
Barselona’da imzaya açılmıştır. Barselona Sözleşmesi, 1995 yılında, deniz çevresinin yanı sıra, kıyı
alanlarını da kapsayacak biçimde genişletilmiş,
sözleşmenin adı “Akdeniz’in Deniz Çevresinin ve
Kıyı Alanlarının Korunması Sözleşmesi” olarak
değiştirilmiş, 9 Haziran 2004 tarihinde yürürlüğe
girmiştir. Ülkemiz 7.12.1980 tarihinde Bakanlar
Kurulunca onaylanan Barselona Sözleşmesi’nin
yeni düzenlemesine 2002 yılı itibariyle taraf olmuştur. Bu sözleşmenin eki protokollerden olan
“Akdeniz de Özel Koruma Alanlarına İlişkin Protokol” de “Akdeniz’de Özel Koruma Alanları ve
Biyolojik Çeşitliliğe İlişkin Protokol” olarak yenilenmiş ve içeriği genişletilmiştir. Akdeniz’in Kıyısal Bölge ve Deniz Çevresinin Korunması Sözleşmesi (Barselona Sözleşmesi) (1981), (1988) ekli
protokolleri aşağıda sıralanmıştır.
Süreç altında imzalanan belgeler:
1. Akdeniz’de Gemi ve Uçaklardan Yapılan Boşaltmalardan ya da Denizde Yakmadan Kaynaklanan Kirlenmenin Önlenmesi ve Ortadan
Kaldırılmasına İlişkin Protokol,
2. Gemilerden Kaynaklanan Kirliliğinin Önlenmesi ve Acil Durumlarda Akdeniz’in Kirlenmesine Karşı Mücadelede İşbirliği Hakkında
Protokol” (2002 Protokolü) (Türkiye-2003),
3. Akdeniz’in Kara Kökenli Kirleticilerden Kaynaklanan Kirlenmeye Karşı Korunması Protokolü (18.03.1987 tarih ve 19404 sayılı Resmi
Gazete),
4. Akdeniz’de Özel Koruma Alanlarına İlişkin Protokol (23.10.1988 tarih ve 19968 sayılı Resmi Gazete), Akdeniz’de Özel koruma Alanları ve Biyolojik
Çeşitliliğe İlişkin Protokol olarak yenilenmiştir
(22.08.2002 tarih ve 24854 sayılı Resmi Gazete).
5. Akdeniz’de Kıta Sahanlığı ve Deniz Dibinin
Keşfi ve İşletilmesinden Kaynaklanan Kirliliğin Önlenmesi Protokolü,
6. Akdeniz’de Tehlikeli Atıkların Sınır ötesi Taşınımından Kaynaklanan Kirliliğin Önlenmesi
Protokolü’nden oluşmaktadır.
Türkiye’nin girişimleriyle Sözleşmeye 6. ek olarak
hazırlanan ve Akdeniz’de tehlikeli atıkların sınır
ötesi taşınımının önlenmesine yönelik düzenlemeleri içeren Protokol Ekim 1996’da İzmir’de
Diplomatik Konferansla imzalanmıştır.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
9
Sözleşmenin yenilenen önemli protokollerinden
olan “Akdeniz’de Özel Koruma Alanları ve Biyolojik çeşitliliğe İlişkin Protokol” çerçevesinde
RAC/SPA tarafından bölgesel tür eylem planları
hazırlanmıştır. Türkiye’de bilimsel araştırmalar
çerçevesinde bu eylem planları bir çok alanda yürütülmektedir.
Tür Eylem Planları
Tür stoklarının ve bunları etkileyen faaliyetlerin
sürdürülebilir yönetimi için programları içerir.
 Akdeniz Foku Eylem Planı
 Akdeniz Deniz Kaplumbağalarının Korunması İçin Eylem Planı
10
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
 Akdeniz Deniz Memelilerinin Korunması İçin
Eylem Planı
 Akdeniz Vejetasyonunun Korunması İçin Eylem Planı
 Protokolün II. Ekinde Yer Alan Envanter Kuş
Türlerinin Korunması İçin Eylem Planı
 Akdeniz Kıkırdaklı Balıkları İçin Eylem Planı
 Akdeniz’de İstilacı Tür ve İstilacı Türlerin Girişine İlişkin Eylem Planı
4.1. Projenin Amacı ve Çalışma Alanları
Türkiye’nin Deniz
ve Kıyı Koruma
Alanları Sisteminin
Güçlendirilmesi
Projesi Hakkında
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi, Türkiye’nin ulusal
deniz ve kıyı koruma alanları sistemini güçlendirmeyi ve etkin yönetimini kolaylaştırmayı amaçlamaktadır. 2009 yılında başlayan projenin 2014’te
Mayıs ayında tamamlanması planlanmaktadır.
4.1.1. Projenin Hedefleri
Projenin Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarını geliştirmek ve yaygınlaştırmak için üç hedefi vardır.
1. Mevcut Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının
daha etkin yönetimi ve yeni deniz ve kıyı koruma alanlarının ilanına öncelik vermek için
ilgili kurumların kurumsal yapısının ve kapasitesinin güçlendirilmesi,
2. Deniz ve Kıyı Koruma Alanları için finansal
planlama ve yönetim sistemlerinin geliştirilmesi ve uygulanması ile etkin iş planlamasının, yeterli düzeyde gelir üretiminin ve maliyet etkin yönetiminin sağlanması,
3. Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının çok amaçlı
kullanım alanlarında, ekonomik faaliyetlerin
düzenlenmesi ve yönetimi için kurumlar arası
koordinasyonun sağlanması.
Birinci hedef olan “mevcut deniz ve kıyı koruma
alanlarının daha etkin yönetimi ve yeni deniz ve
kıyı koruma alanlarının ilanına öncelik vermek
için ilgili kurumların ihtiyaç duyduğu kurumsal
yapının ve kapasitenin güçlendirilmesine” ulaşmak için şu faaliyetler yapılacaktır:
1. Altı proje alanının yönetiminde faaliyet
gösteren birimler (Çevre ve Şehircilik İl
Müdürlükleri’nin İlgili Şubeleri ve Milli Parklar Müdürlükleri) ile eğitim ve uygulama merkezinin kurulması,
2. Altı proje alanında ilgili kurum ve kuruluşların personeline yönelik bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmalarının yapılması,
3. Altı proje alanında yöre halkının ve bölgeyi
ziyaret eden turistlerin bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi,
4
4. Beş ÖÇK Bölgesi’nde ve Ayvalık Adaları Tabiat Parkı’nda hassas alanların ve kullanım
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
11
alanlarının (mutlak koruma zonu, tampon bölge vb.) tanımlanması,
1. Ulusal düzeyde deniz koruma alanları koordinasyon mekanizmasının geliştirilmesi,
5. DKKA denetleme sisteminin geliştirilmesi ve
güçlendirilmesi,
2. Altı proje alanında yerel düzeyde deniz koruma alanları koordinasyon mekanizmasının geliştirilmesi,
6. Deniz koruma alanları sistemi temelinde potansiyel DKKA’nın belirlenmesi,
7. Ulusal korunan alanlar sisteminin içerisindeki
deniz alanlarının kapsamının genişletilmesi,
8. Altı proje alanında teknik izleme ve değerlendirme çalışmalarının yapılması,
9. Altı proje alanında yönetim planı hazırlık çalışmalarına destek sağlanması,
10.DKKA sisteminin genişletilmesi ve güçlendirilmesi için Ulusal Kalkınma Planı’nda değerlendirilmek üzere bir “Ulusal Strateji ve Eylem Planı” önerisinin hazırlanması.
İkinci hedef olan “deniz ve kıyı koruma alanları
için finansal planlama ve yönetim sistemlerinin
geliştirilmesi ve uygulanması ile etkin iş planlamasının, yeterli düzeyde gelir üretiminin ve maliyet etkin bir korunan alan yönetiminin sağlanması” için şu faaliyetler yapılacaktır:
1. İzin ve İşletmeler Şube Müdürlüğü kurulması,
2. İzin ve İşletmeler Şube Müdürlüğü personeline finansal vizyon geliştirmesine yönelik becerilerin kazandırılması,
3. Uygun gelir üretim mekanizmasının belirlenmesi ve uygulanması,
4. Maliyet azaltıcı mekanizmaların uygulanması,
5. Maliyet etkin yönetim için, TVKGM planlama uygulamalarına ekonomik prensiplerin
entegre edilmesi,
6. DKKA’ların ekonomik katkılarına yönelik
kamu bilincinin artırılması,
7. DKKA sürdürülebilir finansman stratejilerinin 10 yıllık DKKA ulusal strateji ve eylem
planına entegre edilmesi.
Üçüncü hedef olan “deniz ve kıyı koruma alanlarının çok amaçlı kullanım alanlarında, ekonomik
faaliyetlerin düzenlenmesi ve yönetimi için kurumlar arası koordinasyonun sağlanması” amacıyla şu faaliyetler yapılacaktır:
12
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
3. Gökova ve Datça Özel Çevre Koruma Bölgelerinde Balıkçılığa Kısıtlı Alanların oluşturulması,
4. Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesinde
yüzer araçlardan kaynaklanan etkilerin kontrolü için denenmiş denetim ve koordinasyon
mekanizmalarının geliştirilmesi,
5. Foça, Gökova ve Datça Özel Çevre Koruma
Bölgelerinde koruma kullanma esaslarına
uyulmasının zorunlu yasal bir belgeye dönüştürülmesi.
4.1.2. Projenin Yürütülmesi ve Çalışma Ekipleri
Proje Yürütücü ve Ortakları
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Tabiat Varlıklarını
Koruma Genel Müdürlüğü (TVKGM) Projenin
yürütülmesinden sorumlu kurumdur. Proje’nin
ortakları da Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa
Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Balıkçılık
ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü’dür. Küresel
Çevre Fonu adına (GEF) Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı Türkiye Ofisi (UNDP-TR) ise
Projede uygulayıcı ortak olarak yer almaktadır.
Temel olarak TVKGM, tüm alanlarda Proje’nin koordinasyonunu, Özel Çevre Koruma Bölgelerinde yönetimi, planlanması ve yaygınlaştırma çalışmalarını
yapmaktadır. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel
Müdürlüğü ise TVKGM ile yakın işbirliği içerisinde
projeye, kıyı ve deniz milli parklarının sürdürülebilir
yönetimiyle katkıda bulunmaktadır. Gıda, Tarım ve
Hayvancılık Bakanlığı Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü TVKGM ile yakın işbirliği içerisinde
projeye yerel birimleri aracılığı ile sürdürülebilir balıkçılık konusunda katkıda bulunmaktadır. UNDPTR ise Projenin teknik ve finansal yönetimi ile ilgili
konuları takip etmekten sorumludur.
Proje Yönetim Şeması Şekil 2’de verildiği gibi
oluşturulmuştur.
Şekil 2. Proje Yönetim Şeması
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bünyesinde ana hizmet birimi olarak teşkilatlanan Tabiat Varlıklarını
Koruma Genel Müdürlüğü’nün, Özel Çevre Koruma Kurumu döneminde olduğu gibi taşrada Bölge
Müdürlükleri şeklinde teşkilatlanması mümkün
değildir. Genel Müdürlüğün özerk bir yapısı bulunmadığından, ayrı bir tüzel kişiliği ve bütçesi
yoktur. Bölge Müdürlükleri yerine Bakanlığın her
ilde örgütlenen İl Müdürlükleri bünyesinde Tabiat
Varlıklarını Koruma Şube Müdürlükleri kurulmuştur. Özel Çevre Koruma Bölgelerinin bulunduğu illerde, bölgelerle ilgili işlemlerde Tabiat Varlıklarını
Koruma Şube Müdürlükleri yetkili ve sorumludur
Çevre ve Orman Bakanlığı ana hizmet birimi
olan Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, yeni düzenleme ile Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nın bünyesinde ana hizmet birimi
olarak teşkilatlanmıştır; eski düzenleme ile bir
farklılık taşımamaktadır. Ancak taşra teşkilatında değişikliklere gidilmiştir. Orman ve Su İşleri
Bakanlığının taşra teşkilatında düzenleme yapılması hakkındaki 14/2/2012 tarihli ve 2012/2844
sayılı Bakanlar Kurulu Kararının eki Kararın (1)
sayılı listesinde belirtilen bölge müdürlükleri ile
bu bölge müdürlüklerine bağlı olarak her ilde 1
adet olmak üzere toplam 81 adet şube müdürlüğü
kurulmuştur. Ayrıca söz konusu Kararın eki (2)
sayılı listede belirtilen illerde karşılarında gösterilen bölge müdürlüklerine bağlı olarak 10 yerde
millî park müdürlükleri kurulmuştur.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
13
Koordinasyon ve Çalışma Ekipleri
Yerel Çalışma Grupları
Proje Yönlendirme Komitesi (PYK)
Beş proje alanında proje başlangıcından itibaren
yapılan çalışmalar sonucu, yerel düzeyde proje faaliyetlerinin uygulanması sırasında, yerel desteği
sağlamak için Yerel Çalışma Grupları kurulmuştur.
Yerel Çalışma Grupları arasındaki koordinasyon
PYB tarafından sağlanacaktır. Çevre ve Şehircilik
İl Müdürlüğü altındaki TVK Şube Müdürlüğü,
Orman ve Su İşleri Bakanlığı Bölge Müdürlükleri/
İl Şube Müdürlükleri, Sahil Güvenlik Komutanlığı
bağlısı Bölge/Grup Komutanlıkları, ilgili kurum
ve kuruluş, yerel yönetim, ilgili üniversite, STK,
meslek ve ticaret odaları ve özel sektör temsilcilerinden oluşturulacaktır.
Proje Yönlendirme Komitesi, Türkiye’nin Deniz
ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi’nin etkin olarak uygulanmasının
takip edilmesi, denetlenmesi ve ilgili kurumlar
arası koordinasyonun sağlanması ve çalışmaların
izlenmesi için oluşturulmuş bir üst kuruldur. PYK
22 temsilci kurumdan oluşmaktadır ve Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı başkanlığında toplanmaktadır.
Proje Yönetim Birimi (PYB)
Proje yönetimi ve alanlar ile ilgili kuruluşlar arasındaki koordinasyon, PYK’nın genel rehberliğinde PYB tarafından yürütülmektedir. PYB proje süresince merkezi düzeydeki paydaş kuruluşlar ve
Yerel Çalışma Grupları arasındaki koordinasyonu
sağlamak üzere Ankara’da TVKGM binasında faaliyet göstermektedir.
PYB Proje Koordinatörü, Proje Yöneticisi, Proje
Asistanı, Proje İdari Asistanı ve TVKGM personelinden oluşan uzmanlar grubudur. Proje Koordinatörü ve Proje İdari Asistanı TVKGM personelidir. Proje Yöneticisi ve Proje Asistanının insan
kaynakları harcamaları GEF fonundan karşılanmaktadır.
İş Geliştirme Birimi (İGB)
İş Geliştirme Birimi (İGB) Mülga ÖÇKKB
bünyesinde 2009 tarihinde kurulmuştur ve birim
için 3 uzman görevlendirilmiştir. TVKGM teşkilatlanmasında İzin ve İşletmeler Şube Müdürlüğü
ismi ile faaliyet gösteren bu birim, Hedef 2 kapsamında çalışmaktadır.
Teknik Komite
Teknik Komite, projede belirlenen teknik çalışmaların geliştirilmesi ve uygulama sırasında ortaya çıkabilecek olası teknik sorunların çözümü
konusunda katkı verecek olan komitedir. Komite, TVKGM’ye bağlı birimlerin uzmanları, diğer
kamu kurumları, STK, meslek ve ticaret odaları ve
üniversite temsilcilerinden oluşmaktadır.
14
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
4.1.3. Proje Uygulama Alanları Hakkında
Proje bölgelerinin seçiminde; kıyı ve deniz
alanlarında tür ve habitat izleme ve koruma çalışmalarının olması, deniz ve kıyı alanları biyolojik çeşitlilik araştırma verilerinin bulunması,
sosyo-ekonomik araştırmaların tamamlanması ve
kısmen deniz ve kıyı alanı yönetim planları olan
bölgeler olması (Foça, Gökova gibi), yerelde Mülga ÖÇKB Müdürlükleri ve Ayvalık Adaları Tabiat
Parkı için yönetim birimlerinin bulunması dikkate alınan unsurlar olmuştur. Ayrıca seçilmiş olan
bu alanlar cihaz, ekipman ve görevli personel açısından iyi yönetim uygulamalarının bulunduğu
bölgelerdir.
Proje kapsamında belirlenen alanlardan “Ayvalık AdalarıTabiat Parkı” dışındaki yerler Özel
Çevre Koruma Bölgesidir. Türkiye’de Bakanlar
Kurulunca ilan edilen Özel Çevre Koruma Bölgelerinin sayısı, Belek, Datça-Bozburun, Fethiye-Göcek, Foça, Gökova, Göksu Deltası, Gölbaşı,
Ihlara Vadisi, Kaş-Kekova, Köyceğiz-Dalyan,
Pamukkale, Patara, Tuz Gölü, Uzungöl ve Saros
Körfezi ile 15’e ulaşmıştır. Toplam alanı 13.335,86
km² ve Türkiye alanına oranı ise; %1.641 dir. Toplam karasal alan 10.493,08 km², toplam denizel
alan 2.866 km² dir. Deniz kıyı uzunluğu 1.134 km
ve Türkiye’ye oranı %15 civarındadır. Proje kapsamında belirlenen altı proje alanına ilşkin özet
bilgiler aşağıda verilmektedir.
1. Datça-Bozburun Özel Çevre Koruma Bölgesi
Datça- Bozburun, doğal ve tarihi zenginliklerinin
korunması amacıyla 22.10.1990 tarih ve 90/1117
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit ve ilan
edilmiştir. Datça-Bozburun Özel Çevre Koruma
Bölgesi; Muğla İli’ne bağlı Datça ve Marmaris
ilçeleri ve bunlara bağlı 2 belde 17 köyden oluşmaktadır. Yarımada, tarihten günümüze kadar
çeşitli medeniyetlerin, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri özelliklerini
temsil eden arkeolojik, kentsel, doğal, tarihi, vb.
özellikleri yansıtmakta bu açılardan korunması
gerekli farklı alanları bulunmaktadır.
Bölgede bitki örtüsü zenginliği ön plana çıkmaktadır. Zeytin ağaçları, Kızılçam toplulukları, endemik Datça Hurması (Phoenis theophrast), badem,
yerel kekik, zakkum ve keçiboynuzu tipik Akdeniz bitki örtüsü özelliklerini yansıtmaktadır. Bölgede yapılan deniz araştırmalarında bir çok tür
kayıt altına alınmıştır ve denizel biyoçeşitliliğin
en fazla olduğu alanlardan biridir.
Yarımadada, tarihten günümüze kadar çeşitli medeniyetlerin yaşadığı bilinmektedir. İnsanların
yaşadığı devirlerin sosyal, ekonomik, mimari ve
benzeri özelliklerini temsil eden arkeolojik bir çok
alan bulunmaktadır. Antik Çağ’ın altı Dor kentinden biri olan Knidos binlerce yıl önce deniz ticaretinin yapıldığı önemli bir liman kentidir.
2. Köyceğiz-Dalyan Özel Çevre Koruma Bölgesi
02.06.1988 tarih ve 88/13019 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit ve ilan edilmiştir. Daha sonra
02.03.1990 tarih ve 20449 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 18.01.1990 tarih ve 90/77 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 2. Sınır değişikliği yapılmış,
21.05.2000 tarih ve 24055 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 14.04.2000 tarih ve 2000/580 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ile Köyceğiz Dalyan Özel
Çevre Koruma Bölgesi son halini almıştır. Muğla İli sınırları içerisinde yeralan Köyceğiz-Dalyan
ÖÇK Bölgesi, idari yönden Köyceğiz ve Ortaca
İlçelerine bağlı olup 4 belde 13 köyü kapsamaktadır. Bölgenin önemi, farklı sucul ekosistemlerin
bir arada bulunmasına ve buna bağlı olarak görülen zengin biyoçeşitliğe dayanmaktadır. Köyceğiz Gölü, göle dökülen akarsular (Namnam Çayı,
Yuvarlak Çay, Kargıcak Deresi), göl çevresindeki
sıcak su kaynakları ve Akdeniz’e ulaştığı kanal
sistemi ile ender görülen lagün örneklerinden
biridir. Gölü Akdeniz’e bağlayan Dalyan Kanalı
içinde küçük ölçekli göller bulunmaktadır. Kıyı
şeridindeki İztuzu ve Dalyan kumsalları iri baş
deniz kaplumbağalarının (Caretta caretta) Akdeniz’deki en önemli üreme alanlarından biridir.
Lagün sisteminin içinde bulunan sazlık alanlar ve
göller nedeniyle bölge sulak alan özelliğini taşımakta çeşitli sürüngenler, kuşlar ve balık türlerine ev sahipliği yapmaktadır. Dünyada çok az
bölgede görülen Günlük Ağacı olarak da bilinen
doğal Sığla Ağacı (Liquidambar orientalis) bölgede
geniş bir alanı kaplamaktadır.
Yörede arkeolojik açıdan da önemli tarihi kalıntılar bulunmaktadır. 2500 yıl önce kurulan Karya
dönemine ait antik bir liman kenti olan Kaunos
harabeleri Dalyan Büyük Kanalının batı kıyısındadır.
3. Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgesi
12.06.1988 tarih ve 88/13019 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit ve ilan edilmiştir. Daha sonra 02.03.1990 tarih ve 20449 sayı Resmi Gazete’de
yayımlanan 18.01.1990 tarih ve 90/77 sayı Bakanlar Kurulu Kararı ile 2. sınır değişikliği yapılmış,
09.12.2006 tarih ve 26371 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 08.11.2006 tarih ve 2006/11266 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Fethiye-Göcek Özel
Çevre Koruma Bölgesi son halini almıştır.
Fethiye-Göcek doğal ve tarihi zenginliklerin korunması amacıyla Özel Çevre Koruma Bölgesi
olarak ilan edilmiştir. Bern Sözleşmesi ve CITES
ile koruma altına alınan iribaşlı deniz kaplumbağalarının (Caretta caretta) üreme alanlarından bir
tanesi de Fethiye Kumsallarıdır. Dere içlerinde,
deltalarda ve taban suyunun yüksek olduğu yerlerde yetişen Sığla Ağacı (Liquidambar orientalis)
ormanları endemik türler arasında yer alır. Sığla
Ağacından elde edilen sığla yağı kozmetikte ve
ilaç sanayisinde kullanılmaktadır.
Fethiye’nin ilk kuruluşunun M.Ö. 16.yy’da olduğu
düşünülmektedir. M.Ö.362’de Roma ve Bizans döneminden sonra Selçuklu İmparatorluğu’na bağlanmıştır. Kentin denize doğru olan kesimlerinde
Helenistik ve Roma Dönemine ait kalıntılara rastlanmaktadır. Antik Telmessus Tiyatrosu’na ait antik duvar kalıntıları, Osmanlı Döneminden kalma
Cezayirli Camii önemli tarihi eserler arasındadır.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
15
4. Gökova Özel Çevre Koruma Bölgesi
Gökova doğal ve tarihi zenginliklerin korunması
amacıyla 12.06.1988 tarih ve 88/13019 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit ve ilan edilmiştir.
21.11.1990 tarih ve 20702 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan 22.10.1990 tarih ve 90/1117 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ile Gökova Özel Çevre
Koruma Bölgesi sınır değişikliği yapılmış; son
olarak 22 Aralık 2010 tarih ve 27793 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren kararla
Gökova Özel Çevre Koruma Bölgesi deniz alanı
52.088 ha genişletilerek son halini almıştır.
Gökova Özel Çevre Koruma Bölgesi zengin flora ve
faunası ile ekolojik yönden zengin bir bölge olup
Ege Bölgesi ve Akdeniz Bölgesi bitki örtüsü özelliklerini birlikte göstermektedir. Maki formasyonuna
ilaveten, zeytinlik alanlar da önemli yer tutmaktadır. Ayrıca bölgede, Kızılçam (Pinus brutia) ve Sığla
(Günlük ormanları) (Liquidambar orientalis) büyük
değer taşımaktadır. Körfezde bulunan birçok balık
türü yanında dünyada ender yerlerde görülen Kum
Köpekbalığı (Carcharhinus plumbus), yılın belli aylarında üreme ve barınma amaçlı, Gökova Körfezi
Boncuk Koyunu ziyaret etmektedir.
Gökova’da bulunan en önemli arkeojik bulgu,
özellikle kumları ile ünlü olan Sedir (Kleopatra)
Adası ve adada bulunan Apollon Tapınağı, tiyatro ve diğer kalıntılarla Kedrai antik kentidir.
5. Foça Özel Çevre Koruma Bölgesi
22.10.1990 tarih ve 90/1117 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile tespit ve ilan edilmiştir. Daha sonra
13.06.2007 tarih ve 26551 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 21.05.2007 tarih ve 2007/12212 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Foça Özel Çevre Koruma
Bölgesi sınır değişikliği yapılarak son halini almıştır.
Foça doğal ve tarihi zenginliklerin korunması
amacıyla Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak ilan
edilmiştir. Asırlardır barındırdığı ve günümüzde nesli tehlike altında olan türler arasında bulunan Akdeniz keşişfoku (Monachus monachus) ile
tanınan bir bölgedir. Çam ormanları ve makiler
bitki örtüsünü şekillendirir ve kurt, tilki, çakal,
sansar, keklik, güvercin, bıldırcın gibi canlılara
yaşam alanı oluşturur. Bölgede yer alan Gediz
Deltası balık türleri açısından oldukça zengindir
ve göçmen kuşların uğrak yeridir.
16
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
Antik çağlardan itibaren yerleşim alanı olan
Foça’da İyon, Pers, Roma, Bizans ve Osmanlı
medeniyetlerden kalmış, tarihi ve turistik özelliği
olan birçok yapı bulunmaktadır. Bunlardan bazıları: Taş Ev, Kyme Antik Kenti, Sur ve Beşkapılar,
Şeytan Hamamı, Ağalar Konağı, Fatih Camii, Osmanlı Mezarlığı Hafız Süleyman Mescidi’dir.
6. Ayvalık Adaları Tabiat Parkı
30.03.1995 tarih ve 95/6717 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 21 Nisan 1995 Tarih ve 22265 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanarak tespit ve ilan edilmiştir.
Ayvalık Adaları Tabiat Parkı 19 ada ve denizin bir
bölümünü de içine alacak şekilde toplam 17.950
hektar alandan oluşmaktadır. Bu alanın 1.930 hektarı orman, 1.179 hektarı hazine arazisi, 872 hektarı özel mülkiyet ve 13.969 hektarı denizdir. Bu
alana ait hazırlanan Uzun Devreli Gelişme Planı
henüz yürürlüğe girmemiştir.
Ayvalık Adaları Tabiat Parkı, Marmara ile Ege
coğrafi bölgelerinin birleşme noktasında yer
almakta olup Balıkesir İli Ayvalık İlçesi sınırlarında kalmaktadır. Tabiat Parkı içinde yer alan zeytinlik alanları, geleneksel yapı tarzı ile biçimlenen
karakteristik yapı dokusu, tarihi alanlar bölgenin
kültürel peyzaj zenginliğini göstermektedir. Tabiat Parkının adını aldığı Ayvalık, Balıkesir İli’ne
bağlı Ege Denizi kıyı bölgesinin kuzeyinde yer
alan, koylar, körfezler ve adalar arasında bir yerleşimdir. Kuzeyinde Burhaniye, güneyinde Dikili,
doğusunda Bergama yer alır. Ayvalık’ın çevresi kuzeyde Bezirgan Deresi, Gömeç ve Gümüşlü
Yolu; güneyde Altınova; doğuda Sazanlık Deresi, Hisar ve Demirhan Boğazları, güneybatıda da
Kaplan Dağlarının meydana getirdiği Sarımsak
Yarımadası ile doğal olarak çevrelenmiştir. Ayvalık Adaları Tabiat Parkı; Alibey Adası (Cunda),
Pınar Adası (Mosko, Kılavuz), Çıplak Ada, Yellice Ada (Poyraz Ada), Güneş Adası, Maden Adası
(Pirgos), Kız Adası, Yumurta Adası, Balık Adası,
Kara Ada, Hasır Adası, Küçükmaden Adası, Güvercin Adası, Maden Ada, Taşlı Ada (Pileyit), Yelken Adası (Ayiy alo), Yalnız Ada (Petago), Kara
Adası, Yuvarlak Ada, Göz Adası (Kalamapulo),
Yumurta Adalarından oluşan 17.950 ha’lık Tabiatı
Koruma alanıdır. Kuzeyde Edremit Körfezi, Batıda Midilli Adası, Doğuda Ayvalık İlçesi ve Ege
sahil çizgisi, Güneyde Midilli Kanalınca çevrili,
Ege Denizi içerisinde yer alır. Tarihi kiliseler, manastırlar, geleneksel mimarinin oluşturduğu taş
evler önemli kültürel kaynaklardır.
6
5
 Mevcut Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının
daha etkin yönetimi hususunda il müdürlükleri bünyesinde yer alan Tabiat Varlıklarını
Koruma (TVK) Şube Müdürlüklerinde kapasite artırımı sağlayacaktır.
 Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının sürdürülebilir finansmanı için gerekli sistemler oluşturulacaktır.
 Kurumlar arası koordinasyon yapılarını güçlendirecektir.
 Projeden kazanılan deneyimlerle Kurumlar ve
diğer ilgi grupları, denizel biyolojik çeşitliliğe
yönelik hem karasal hem de deniz kaynaklı
tehditlere etkin müdahale edebilecektir.
 Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Strateji ve
Eylem Planı hazırlanacaktır.
 Deniz ve Kıyı Koruma Alanları sisteminin sürdürülebilirliği sağlanacak, mevcut durumdaki
değişimlerle beraber uzun vadede denizel biyolojik çeşitlilik üzerindeki olumlu etkiler projenin
tamamlanmasından sonra da devam edecektir.
4.2. Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının
Mevcut Durumu
4
2
3
1
Şekil 3. Proje Uygulama Alanları:
1. Fethiye-Göcek ÖÇK Bölgesi, 2. Köyceğiz-Dalyan ÖÇK
Bölgesi, 3. Datça-Bozburun ÖÇK Bölgesi, 4. Gökova ÖÇK
Bölgesi, 5. Foça ÖÇK Bölgesi, 6. Ayvalık Adaları Tabiat Parkı
4.1.4. Projeden Beklenen Sonuçlar
 Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası “Biyolojik
Çeşitlilik Sözleşmesi”nin korunan alanlar iş programının uygulanmasına katkıda bulunacaktır.
 Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları
sistemi yaklaşık olarak 100.000 hektar genişletilecek; yani başlangıca göre %44 artırılacaktır.
 En az iki Deniz ve Kıyı Koruma alanında Balıkçılığa Kısıtlı Alanlar oluşturulacak ve sürdürülebilir balıkçılık yönetimi sağlayacaktır.
Deniz ve Kıyı Koruma Alanları (DKKA) farklı
amaçlarla tespit edilebilir ve farklı tipte, büyüklükte ve değişik şekillerde yönetilebilir. Bu nedenle, birçok DKKA tanımı mevcuttur. En basit
tanımıyla, bir Deniz ve Kıyı Koruma Alanı; belli
bir deniz alanının belirgin bir insan etkisinden
korunması ve doğal, tarihi, kültürel özelliklerinin
muhafaza edilmesidir. Bu koruma yasalar ve
genellikle de yerel halkın, çıkar gruplarının destek
ve katılımıyla sağlanır. Deniz ve Kıyı Koruma
Alanları, Türkiye’nin denizel alanlarındaki gün
geçtikçe artan biyolojik çeşitliliğine yönelik tehditleri ortadan kaldırmada önemli bir etkiye sahiptir.
Türkiye’deki mevcut deniz ve kıyı koruma alanlarının çoğu Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından yönetilmektedir. Bu alanlara ek
olarak Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ve Kültür ve Turizm Bakanlığı mevcut deniz ve
kıyı koruma alanlarından bazılarını yönetmekle ve
planlamakla yetkilidir. Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığı Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü
ise gerek balıkçılık düzenlemelerinden gerekse
kıyı ve denizlerde su ürünlerinin korunması ve
yönetiminden sorumludur.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
17
4.2.1. DKA Tanımı (IUCN tanımı)
Dünya Doğayı Koruma Birliği (IUCN) ve ulusal ve uluslararası kurumlar/kuruluşlar tarafından yapılan ve benimsenen Deniz Koruma Alanı
(DKA) tanımı ise “alçak ve yüksek deniz seviyesi arasında (gelgit) veya altındaki karasal alanın da üzerini
örten su ile birlikte, bitki, hayvan, tarihi ve kültürel
yapıları ile ilişkili, yasa ve diğer etkili araçlarla kısmen
veya tamamen sınırlandırılarak ayrılan alanlardır”
(Kelleher and Kenchington, 1992).
Deniz koruma alanlarının temel amacı:
 Önemli ekolojik ve yaşamı destekleyen sistemleri muhafaza etmek,
 Tür ve ekosistemlerin sürdürülebilir kullanımını sağlamak ve
 Biyotik çeşitliliği korumaktır.
Deniz koruma alanları, bir yönetim aracı olarak,
etkin kullanıldığında ve daha geniş ekosistem temelli yaklaşımla yönetildiğinde;
 Kritik deniz habitatları ve kaynaklarının korunmasına katkıda bulunulmasına,
 Alan üzerindeki negatif etkilerin azaltılması
ve alanın rehabilite edilmesine,
 Deniz çevresinin sağlığının muhafaza edilmesine,
 Şimdiki ve gelecek nesiller için sosyal ve ekonomik fırsatların (Turizm, balıkçılık, biyoteknoloji, eğitim ve bilimsel araştırmalar gibi)
oluşturulmasına imkan verir.
4.2.2. Türkiye’deki Deniz ve Kıyı Koruma
Alanlarının Gelişimi
Türkiye’nin ulusal korunan alanlar sistemi kapsamında bir çok Deniz ve Kıyı Koruma Alanı yer almaktadır. Bu alanlar, karasal, kıyısal ve denizel ekosistemleri birleştirmiştir. Korunan alanlar sisteminin
Türkiye’nin deniz sahasına uzanması ilk olarak 1966
yılında, Dilek Yarımadası Milli Parkı’nın ilan edilmesi ve deniz alanını kapsamasıyla gerçekleşmiştir.
Alan 1994 yılında genişletilerek Dilek YarımadasıBüyük Menderes Deltası Milli Parkı olarak isimlendirilmiştir. 1988 yılından itibaren de, Akdeniz ve Ege
Kıyıları’nda Özel Çevre Koruma Bölgesi adı altında
denize kıyısı olan bir çok alan Özel Çevre Koruma
18
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
Bölgesi ilan edilmiştir. Zaman içinde yapılan
araştırmalardaki bulgularla bazı denizel alanlar
Özel Çevre Koruma Bölgesi sınırları içine alınmıştır. Dilek Yarımadası- Büyük Menderes Deltası Milli Parkı’nda olduğu gibi bazı Özel Çevre Koruma
Bölgelerinde karasal, kıyısal ve denizel ekosistemler
birleştirilmiştir. Özel Çevre Koruma Bölgeleri Barselona Sözleşmesi’ne taraf olmamızın ardından belirlendiği için, kıyı ve denizel alanlarının korunması,
geliştirilmesi ve yönetilmesinde uluslararası dokümanlara önem verilmiştir.
Tablo 1’de korunan alanların türleri, sayısı, büyüklüğü ve yönetiminden hangi kamu kurumun sorumlu
olduğu gösterilmektedir. Tabloda görüldüğü üzere 2011 yılı itibariyle 31 DKKA içerisinde yaklaşık
346.138 hektarlık denizel alan, yasal olarak koruma
altındadır. Bu Türkiye’nin kıyısal deniz alanlarının
yaklaşık %4’ünü kapsayan bir rakamdır.
Balıkçılığa Kısıtlı Alanlar, “korunan alan” olarak ilan
edilememektedir. Ancak “Su Ürünleri Kanunu’nda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı”nda
balıkçılık koruma alanları ile ilgili düzenlenen maddeler TBMM’de Genel Kurula sunulamadığından tasarı geçerliliğini yitirmiştir. Taslak metnin aşağıdaki
maddelerin gözden geçirilmesi ile yeniden görüşe
açılması çalışmaları başlamıştır.
“EK MADDE 4- Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, su ürünlerinin ve doğal yaşam ortamlarının korunması maksadıyla; avlanma miktarı ve gün sayısı
ile koruma ve kaynak işletim konularının belirlenmesi ile türlerin ve stokların iyileştirilmesine yönelik gerekli önlemleri alır veya aldırır.
Bakanlık su ürünleri kaynaklarının korunması, iyileştirilmesi ve geliştirilmesi için su ürünleri koruma alanları ilân eder. Karasularımız dışında ilân edilecek bu
tür alanlar için Dışişleri Bakanlığı ile işbirliği yapılır.
Bakanlıktan izin almadan genetik yapısı değiştirilmiş
her türlü su ürünlerinin su kaynaklarına bırakılması,
kaynaklara yabancı bir türün atılması, balıklandırma
çalışması yapılması yasaktır.
Bakanlık, nesli tehlike altında bulunan su ürünleri
türlerini koruma altına alır. Bu türlerin avlanması,
pazarlanması ve satışlarına tamamen yasaklama getirebilir.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar
yönetmelikle düzenlenir.”
Şekil 4. Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları
Tablo 1. 2011 yılı itibariyle koruma alanı türüne göre DKKA’nın denizel alan kapsamı*
Deniz Koruma
Alanı Türü
Sorumlu Kurum
Deniz Bileşeni
Olan Korunan
Alanların Sayısı
Toplam Alan
(Ha)
Toplam Denizel DKA Sistemi İçerisindeki
Alan Kapsamı Deniz Kapsama Alanı
(Ha)
Yüzdesi (%)
Özel Çevre
Koruma Bölgesi
Tabiat Varlıklarını Koruma
Genel Müdürlüğü
10*
423.436
282.456
81,6
Ramsar Alanları
Doğa Koruma ve Milli
Parklar Genel Müdürlüğü
(DKMPGM)
5
86.153
27.422
7,9
Tabiat Parkları
DKMPGM
4
18.995
14.200
4,1
Milli Parklar
DKMPGM
8
182.685
21.500
6,2
Tabiatı Koruma
Alanları
DKMPGM
5
1.810
560
0,2
SİT’ler
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı ile Kültür ve
Turizm Bakanlığı
Bilinmiyor
Bilinmiyor
Bilinmiyor
Bilinmiyor
713.079
346.138
100
TOPLAM
*Saros Körfezi’nin Doğu ve Güney kıyılarının 15. ÖÇK Bölgesi ilan edilmesi ile bu belgede anlatılmakta olan proje kapsamında, korunan alanlar
denizde 105.922 ha ve karayı da içerisine alacak şekilde; toplamda 125.109 ha daha genişletilmiştir.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
19
Söz konusu maddenin düzenlenmesinin gerekçesi
Avrupa Birliği mevzuatına uyum çalışmalarıdır.
AB’nin “Akdeniz’de Balık Kaynaklarının Sürdürülebilir Kullanımına Yönelik Yönetim Önlemlerine İlişkin 21 Aralık 2006 tarihli ve (EC) 1967/2006
sayılı Konsey Yönetmeliği”nin 7. Maddesi Ulusal
Balıkçılık Koruma Alanları ile ilgilidir. Maddeye
göre; “1. Üye Devletler, işbu Yönetmeliğin yürürlüğe
girmesinden itibaren iki yıl içinde ve işbu Yönetmelik
Madde 5 kapsamında öngörülen bilgilere dayanarak,
işbu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarih itibariyle
halihazırda tespit edilmiş olan balıkçılık koruma alanlarını dikkate alarak, canlı sucul kaynakların korunması ve yönetilmesi veya deniz ekosisteminin korunma
durumlarının geliştirilmesi amacıyla avlanma faaliyetlerinin yasaklanabileceği veya sınırlanabileceği kendi
karasuları dahilinde balıkçılık koruma alanları tayin
eder. İlgili Üye Devletlerin yetkili makamları bu koruma alanlarında kullanılabilecek av gereçlerine ve en
az Topluluk mevzuatı kadar sıkı olacak uygun teknik
kurallara karar verir.” hükmü getirilmektedir.
4.2.3. Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Paydaş Analizi
Türkiye’de Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarında
birçok merkezi kamu idaresi; valilikler, mahalli
idareler, üniversiteler, araştırma enstitüleri, sivil
toplum örgütleri, meslek ve ticaret odaları ve yerel
halk temsilcileri çeşitli faaliyetler yürütmektedir.
Bilgi formları vasıtasıyla Deniz ve Kıyı Koruma
Alanları ile ilgili paydaşlar ve alandaki yetki ve
sorumlulukları sorgulanmış, her paydaşın tanımı
ve Deniz ve Kıyı Koruma Alanları ile ilişkisi altta
verilmiştir.
Bakanlar Kurulu
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 9 uncu maddesinin (d) bendine göre; “Ülke ve dünya ölçeğinde
ekolojik önemi olan, çevre kirlenmeleri ve bozulmalarına duyarlı toprak ve su alanlarını, biyolojik
çeşitliliğin, doğal kaynakların ve bunlarla ilgili
kültürel kaynakların gelecek kuşaklara ulaşmasını emniyet altına almak üzere gerekli düzenlemelerin yapılabilmesi amacıyla, Özel Çevre Koruma
Bölgesi olarak tespit ve ilan etmeye, bu alanlarda
uygulanacak koruma ve kullanma esasları ile plân
ve projelerin hangi bakanlıkça hazırlanıp yürütüleceğini belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.”
20
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün
görev hükümleri incelendiğinde; “milli park”,
“tabiat parkı”, “tabiat anıtı”, “tabiatı koruma alanı”, “doğal sit alanı”, “sulak alan”, “özel çevre
koruma bölgesi” olarak koruma alan ve statüleri
belirlenmiş bunlara ilave olabilecek alanları kapsamak üzere ”benzer koruma statüsü bulunan
diğer alanlar” ifadesi kullanılmıştır. Söz konusu
Genel Müdürlüğün görevlerinin kapsamına;
- 383 sayılı Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı Kurulmasına Dair KHK ile kurulan
Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığının
2872 sayılı Çevre Kanununun 9 uncu maddesine göre “Özel Çevre Koruma Bölgesi” olarak
ilan edilen ve edilecek alanlara ilişkin koruma,
koruma ve kullanma esaslarını belirleme, imar
planlarını yapma ve diğer görevleri;
- Orman ve orman rejimine tabi olmayan yerlerde 2873 sayılı Milli Parklar Kanununda düzenlenen, “milli park”, “tabiat parkı”, “tabiat
anıtı” ve “tabiatı koruma alanının tespiti ve
belirlenmesine, “milli park gelişme planı” ile
imar planlarına, ilişkin olarak mülga Çevre ve
Orman Bakanlığı’na verilen görevleri;
- 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununda düzenlenen “tabiat varlıkları”
ile “doğal sit alanları”nın tespit, tescil, koruma amaçlı imar planı ve yönetimine ilişkin
olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Kültür
ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu
ve Koruma Bölge Kurullarına verilen görevler
eklenmiştir.
Bununla birlikte:
- özel çevre koruma bölgelerinin tespit, tescil,
onay, değişiklik ve ilanına dair usul ve esasları
belirlemek,
- bu alanların sınırlarını tespit ve tescil etmek,
yönetmek ve yönetilmesini sağlamak,
- özel çevre koruma bölgelerine ilişkin olarak;
hâlihazır haritaları aldırmak,
- gerekli görülen projeleri yapmak, yaptırmak
ve onaylamak,
- her türlü araştırma ve inceleme yapmak, yaptırmak, izlemek,
- eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları yürütmek,
- kullanım yasağı getirilen alanların kamulaştırma veya benzer yollarla kamunun eline geçirilmesini sağlamak,
- kontrol ve denetim yapmak,
- gerekli görülen alanların korunması ve kirliliğin önlenmesi amacıyla yatırım yapmak veya
ilgili idarelerin yatırım projelerini desteklemek,
- bu alan ve bölgelerde Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlere ilişkin her türlü tasarrufta bulunmak, işletmek, işlettirmek ve kullanım izinlerini vermek,
- korunan alanlara ilişkin insan ve finansman
kaynağı sağlamak,
yetki ve görevi yer almaktadır.
Genel Müdürlük doğal ve kültürel açıdan zengin
olan aynı zamanda tarım, yapılaşma ve turizm
baskısı altında olan koruma statüsü kazanmış
alanların yönetimi ve korunmasını amaçlayan
kurumdur. Genel Müdürlüğün Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarına yönelik yetki ve sorumlulukları
şunlardır:
 Yeni DKKA’ların ilan edilmesi; bu kapsamda
tekliflerin değerlendirilmesi, arazi etüt çalışmalarının yapılması, sınır koordinatlarının da
belirlendiği gerekçeli raporla beraber Başbakanlığa sunulması,
 Sınırlarının genişletilmesi; bu kapsamda tekliflerin değerlendirilmesi, arazi etüt çalışmalarının yapılması, sınır koordinatlarının da belirlendiği gerekçeli raporla beraber Başbakanlığa
sunulması,
 Ulusal mevzuat ve uluslar arası Sözleşmelerdeki hükümler ve eylem planları da göz önünde bulundurularak bilimsel araştırma çalışmalarının yapılması,
 Bilimsel araştırmalarda elde edilen bilgilerin,
çevre düzeni planlarına aktarılması ve bölgeye
ait yönetim planı hazırlık çalışmalarında kullanılması,
 Arazi kullanım planları ve bölge yönetim planı kapsamında, alanların ilgili paydaşlar ile
koordinasyon sağlanarak yönetilmesi,
 Bilimsel çalışmalar sonucunda elde edilen sosyo-ekonomik, tür, habitat ve çevre kalitesine
ilişkin parametrelerin izlenmesi,
 Yukarıdaki tüm çalışmalar göz önünde bulundurularak ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşlarla işbirliği yapılarak çalışmaların sürdürülmesi.
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü
645 sayılı Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK’nin 8. maddesi
ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Bu çerçevede, Doğa Koruma
ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün görevleri
arasında; “milli parkların tespiti, bunlardan Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı’nca tescil edilenlerin korunması,
geliştirilmesi, tanıtılması, yönetilmesi, işletilmesi ve
işlettirilmesi ile ilgili işleri yürütmek ve denetlemek”
bulunmaktadır.
Milli Parklar Kanunu’nun 4/1 maddesi hükümlerine göre milli park olarak belirlenen yerlerin
özellik ve nitelikleri göz önünde tutularak, koruma ve kullanma amaçlarını gerçekleştirmek üzere, kuruluş, geliştirme ve işletilmelerini kapsayan
“gelişme planı”, ilgili bakanlıkların olumlu görüşleri ve gerektiğinde fiili katkılarıyla, Orman ve Su
İşleri Bakanlığı’nca hazırlanacak ve yürürlüğe konulacaktır.
Milli Parklar Kanunu’nun 3 üncü maddesi hükümleri uyarınca tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı
koruma alanı olarak belirlenen yerler için gerekli projeler, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın görüşü alınarak
Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nca hazırlanacak ve yürürlüğe konulacaktır.
Bu Kanun kapsamına giren yerlerdeki turizm bölge, alan ve merkezlerinde, turizm yatırımlarına ilişkin plan kararları ise, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile
Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nın görüşü alınarak
sonuçlandırılacaktır.
Aynı Kanunun 5’inci maddesine göre milli park
alanı sınırları içinde kalan yerlerdeki gerçek ve
tüzel kişilere ait taşınmaz mallar ile her türlü
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
21
tesisler, onaylı uygulama imar planına göre hazırlanacak projelerin gerçekleşmesi için gerekli
görüldüğünde, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu
hükümlerine göre Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nca
kamulaştırılır.
Kanunun 7’inci maddesine göre, milli park veya
tabiat parklarında, planlarına uygun olması şartıyla, kamu kurum ve kuruluşları tarafından yapılacak her türlü plan, proje ve yatırımlara Orman ve
Su İşleri Bakanlığı’nca izin verilebilir ve uygulamalar bu Kanun hükümlerine göre denetlenir. 8’inci
maddeye göre; turizm bölge, alan ve merkezleri
dışında kalan milli parklar ve tabiat parklarında kamu yararı olmak şartıyla ve plan dahilinde, turistik amaçlı bina ve tesisler yapmak üzere
gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri lehine Maliye
Bakanlığı’nın görüşü alınarak Orman ve Su İşleri
Bakanlığı’nca izin verilebilir. Orman ve Su İşleri
Bakanlığı’nca kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri lehine tesis olunan
intifa hakları ve bu haklara dayanılarak yapılan ve
yapılmakta olan tesislerin üçüncü şahıslara devri,
Orman ve Su İşleri Bakanlığı’nın onayına bağlıdır.
Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının tamamı su
ürünleri istihsal sahasıdır. Su ürünlerinin korunması, istihsali ve kontrolüne dair hususlar, 1380
sayılı Su Ürünleri Kanunu ile düzenlenmekte; bu
kanun Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından uygulanmaktadır. 639 sayılı KHK nin 10.
Maddesi ile kurulan Genel Müdürlüğün görevleri
deniz koruma alanlarında balıkçılıkla ilgili alınacak kararların yanında, kıyı ve deniz koruma ilgili
hususları da içermektedir.
4.2.4. Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının
Geliştirilmesi ve Güçlendirilmesinin Önemi
Türkiye’nin uzun kıyı şeridi boyunca var olan
kıyı ve deniz alanları, küresel ölçüde önemli ve
çok zengin bir biyolojik çeşitliliğe sahiptir. Türkiye kıyılarında 100’den az sayıda bireyin yaşadığı ve Avrupa’nın nesli kritik derecede tehlike
altında olan türlerinden biri olan Akdeniz keşiş
foku (Monachus monachus), nesli tehlike altındaki iki tür deniz kaplumbağası; iribaşlı deniz kaplumbağası (Caretta caretta) ve yeşil kaplumbağa
22
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
(Chelonia mydas) dahil olmak üzere yaklaşık 12 tür
deniz memelisi bulunmaktadır. Türkiye kıyılarında yaklaşık 500 tür deniz balığı tespit edilmiştir.
Bunların %50’sinin stoklarının yerel olarak yok
olma tehlikesi altında olduğu tahmin edilmektedir. Ekonomik olarak önemli balık türleri arasında, hamsi, istavrit, palamut, sardalye, lüfer, barbun ve kalkan yer almaktadır. Türkiye’nin deniz
alanlarına bağımlı kuş faunası, Ada martısının
(Larus audouinii) yanı sıra, göçmen yaz ziyaretçisi
Ada doğanı’dır (Falco eleonorae).
Kıyı yerleşimlerine olan talepteki artışla, nüfusta
ve dağılımlarında görülen değişim beraberinde
gelen avcılık baskısını, habitat bozulmasını hızlandırmış ve Türkiye’deki deniz alanları önemli
tehditlerle karşı karşıya kalmıştır. Henüz yeterince algılanamayan “koruma alanları” ifadesi
ve uygulaması, Türkiye’nin deniz alanlarındaki
biyolojik çeşitliliğe yönelik bu tehditleri ortadan
kaldırmada önemli bir role sahiptir.
Ülkemizde bulunan korunan alanların ülke
yüzölçümüne oranı %7,24 olarak belirlenmiştir.
Deniz koruma alanlarının korunan alanlar içindeki oranı %6.57 (397,446.63 ha), korunan kıyı uzunluğu da 1853 km dir.
Türkiye’nin denizel biyolojik çeşitliliğinin korunabilmesi için önerilen uzun vadeli çözüm; etkili
ve uyarlanabilir sürdürülebilir bir yönetim altında, biyolojik çeşitlilik korunurken aynı zamanda
ekolojik hizmetlerin de uygun hale getirildiği,
ülke genelindeki alanlarda %10’luk bir temsiliyetle ilan edilecek ulusal kıyı ve deniz değerlerimizle, yeniden yapılandırılan Deniz ve Kıyı Koruma
Alanı (DKKA) ağının oluşturulmasıdır.
4.3. DKKA Çalışmalarının GZFT Analizi
GZFT Analizi, bir kurumun, sistemin, bireyin
veya hizmetin güçlü ve gelişmeye açık alanları ile
dış çevrede karşı karşıya bulunduğu fırsatların ve
tehditlerin belirlenmesine yönelik bir yöntemdir
(Şekil 5). Gerçekleştirilen çalışmada, DKKA çalışmalarının mevcut durumunu görebilmek için
GZFT Analizi yöntemi kullanılmıştır.
GZFT analizi 2 aşamalı olarak Ortak Akıl Platformu
ve Odak Grup çalışmalarında gerçekleştirilmiştir.
Ortak Akıl Platformu çalışmasında katılımcılar
6 grup halinde, analizin “olumlu” ve “olumsuz”
bileşenine katkı sağlanmasına imkan verecek şekilde fikirler üretmiş ve önceliklendirmişlerdir.
Odak Grup çalışmasında da belirlenen öncelikli
“olumlu” ifadeler “Güçlü Alanlar” ve “Fırsatlar”
olarak, “olumsuz” ifadeler de “Zayıf Alanlar” ve
“Tehditler” olarak sınıflandırılmıştır.
Yapılan çalışmalarda;
• Deniz ve Kıyı Koruma Alanları’nın güçlü ve
gelişmeye açık alanları,
Şekil 5. GZFT Analizi
• Bu alanlara yönelik fırsat ve tehditler (önemli
etkileyici eğilim ve değişimler) belirlenmiştir.
Şekil 6. GZFT Analizi Gösterimi
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
23
Tablo 2.1 Güçlü Yönler
İfade
Korunan alanlarda mutlak koruma ile birlikte koruma/kullanma dengesinin gözetilmesi ilkesinin benimsenerek, farklı
kullanımların ve stratejilerin belirlenmesi,
Anayasamızda yer alan kıyıların ve denizlerin, devletin hüküm ve tasarrufu altında olmasına ilişkin hüküm ile 2872 sayılı Çevre
Kanunu’nda denizlerin kirletilmesinin önlenmesine ilişkin yüksek idari para cezalarına ait düzenlenmelerin, deniz ve kıyı
alanlarının korunmasına katkı sağlaması,
Korunan alanlara ilişkin uluslararası Sözleşmelere taraf olmamız ve bu yönde ulusal mevzuatın oluşturulması,
Koruma alanlarının sınırlarını genişletme olanağının bulunması,
Kamu kurumları, STK’lar ve yerel yönetimlerin katkı sağlama ve insiyatif alma konusundaki duyarlılıklarının ve mesleki kamu
kuruluşlarının (TOBB, DTO, ÇMO, TMMOB, TBB) katkı ve desteğinin artması,
Bütünleşik kıyı alan yönetimi ile bu konudaki planlama çalışmalarına ilişkin yasal düzenlemelerin yürürlüğe girmesi ve
kurumsal olarak başlaması,
DKKA’ların geliştirilmesi ve sürdürülebilirliği konusunda eğitim merkezi kurulmuş olması,
Koruma alanlarında araştırma ve izleme çalışmaları yapabilecek potansiyele sahip olunması.
Tablo 2.2 Fırsatlar
İfade
Kıyılarımızın ve denizlerimizin zengin değerler içermesi ve bu proje kapsamında daha önce biyotik değerleri ve dengeleri
çalışılmamış olan DKKA’ların araştırılmaya başlanması ve böylece türlerin yayılış alanları ile türlerin varlığının netleşmesi,
Tarihi ve doğal zenginliklerimizin nitelik ve niceliklerinin korunmaya değer durum ve seviyede olması,
Dünyadaki çevre koruma yaklaşımlarının hızla yayılması ve ülkemizin de bunlardan etkilenmesi,
Deniz turizmi (mavi yolculuk, eko turizm, dalış turizm) gibi sürdürülebilir yaşam ilkesine uygun turizmin ve istihdamın, gelir
sağlayan bir sektörün olması,
Su döngüsünü ve habitatı gözlemleyebilecek, aidiyet duygusunun etkin olması,
Yerel küçük yerleşimlerin koruma potansiyeli taşıması,
Denizel koruma alanları açısından Akdeniz ülkeleri arasında lider ülke konumuna yükselebilme potansiyeli olması,
Türkiye kıyılarının coğrafi tarihi ve turistik özellikleri nedeniyle uluslararası araştırma ve finans kuruluşlarının bu yöndeki
çalışmalara olan ilgi ve finansal desteği.
24
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
Tablo 3.1 Zayıf Yönler
İfade
DKKA yönetimi konusunda birçok kurum ve kuruluşun yetkili olması ve kurumlar arası ortaklaşa çalışma kültürünün
yetersizliği ve koordinasyonda başarılı olunamaması,
İzleme ve değerlendirme konusunda kanun yapıcılar, akademisyenler ve uygulayıcılar arasındaki işbirliğinin yetersiz olması ve
farklı ulusal stratejiler (örneğin, ulusal deniz araştırmaları stratejisi) mevcut olmasına rağmen bunların bilinmemesi,
Denizel biyolojik çeşitlilik çalışmalarının eksikliği ile kıyı ve deniz alanlarının, deniz altı kaynak değerlerinin mevcut durumu
hakkında bilgi yetersizliği,
Kural ve sınırlamaların aşırılığının uygulayıcılarda, kullanıcılarda isteksizlik doğurması,
Deniz ve kıyı koruma alanlarına ilişkin ulusal mevzuatın karmaşıklığı ile mevzuattaki eksiklikler, boşluklar ve koruma statülü
alanların örtüşmesi ile birlikte aynı alan üzerinde farklı kurumların görev ve sorumluluklarından kaynaklanan çatışma,
mevzuatta farklı dilin kullanılması,
Yasalarda olmasına rağmen sahadaki uygulamada izleme ve denetimin zayıf olması,
Korunan alanların sadece koruma statüleri ile korunmaya çalışılması, diğer alanlarda çevre ve ilgili mevzuatın dikkate
alınmaması / Belirli bazı deniz ve kıyı alanlarının bir koruma statüsü ile korunması, fakat herhangi bir koruma statüsüne sahip
olmayan alanların korunmasında başarının düşük olması / Korumaya yönelik mevzuatın etkin uygulanamaması,
Deniz ve kıyı alanlarımızda yapılan bilimsel çalışmaların aynı standart yöntemlerle yapılmaması ve ulusal düzeyde bilgi
teknolojilerine dayalı veri altyapısının etkin bir şekilde kullanılamaması,
Planlamalarda sadece koruma alanının dikkate alınması, alanı besleyen bölgenin planlama dışında tutulması (havza bazında
planlama yapılmaması),
DKKA’lardaki balıkçılık faaliyetleri uygulamalarında, su ürünleri istihsal ve yönetiminde alana özgü yasal düzenlemelerin
olmaması.
Tablo 3.2 Tehditler
İfade
Dezenformasyona (Yanlış Bilgilendirme) açık bulunma,
Şehirleşme, kıyısal gelişme ve kitle turizmi baskısı,
Koruma alanlarını kullananların elde etmekte oldukları yüksek gelirler, arazi rantları,
Kıyı ve deniz alanlarının gün geçtikçe yoğun kullanımı,
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarını tahrip edebilecek yatırım baskılarının olması,
Korumadan sorumlu kurumların teknik yetersizliği, çalışan nitelikli eleman sıkıntısı ve uygulama alanlarında çalışacak kalifiye
personel istihdamının sağlanamaması,
Deniz ve kıyı ekosistemlerini izleme sisteminin ulusal ölçekte olmaması nedeniyle etkin, verimli, sürekli ve ölçülebilir izleme
sistemi boşluğunun olması, gerçek zamanlı izleme yapılamaması.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
25
D
DKKA
Çalışmalarına
İlişkin Temel İlke
ve Değerler
eniz ve Kıyı Koruma Alanlarına yönelik İlke
ve Değerler; Ortak Akıl Platformu ve Odak
Grup Çalışmalarında yürütülen çalışmalarla son
haline getirilmiştir. Ortak Akıl çalışmasında İlke ve
Değer ifadeleri oluşturularak oylanmıştır. Katılımcıların en çok oy verdiği sekiz ilke ve değerler ifadesi Tablo 4’de verilmiştir. Öncelikli olarak seçilen
ilke ve değer ifadeleri, Odak Grup çalışmasında
gözden geçirilerek açıklamaları hazırlanmıştır.
Benimsenen temel ilke ve değerler Deniz ve Kıyı
Koruma Alanlarına ilişkin strateji, karar ve uygulamalara rehberlik edecek niteliktedir.
Tablo 4. Temel İlke ve Değerler
İlke ve Değerler
Akılcı ve Bilimsel Karar Verme
Sürdürülebilirlik
Paydaş Odaklılık
Koruma ve Kullanma Dengesini Gözetmek
Katılımcılık
Toplumsal Sorumluluk
Bütünleşik Planlama ve Yönetim Odaklı
Etkin Bilgi Üretimi ve Paylaşımı
Akılcı ve Bilimsel Karar Verme
Deniz ve kıyı koruma alanları yönetiminde, sistematik ve sürekli toplanan ekolojik, ekonomik, sosyal, kültürel ve benzeri tüm verilerin analizi sonucu elde edilen sınanabilir bulgulara (göstergelere)
dayalı kararların alınmasını ifade eder.
Sürdürülebilirlik
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarına yönelik politika, uygulama ve hizmetlerin devamlılığını, bu
politika uygulama ve hizmetlerin sosyal, siyasal,
kültürel ve ekonomik boyutlarının tüm paydaşların lehine olacak şekilde dengede tutulmasını,
sınanabilme ve değiştirilebilme esnekliğine sahip
bir yapı ile sürekliliğini ifade eder.
5
26
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
Paydaş Odaklılık
Bütünleşik Planlama ve Yönetim Odaklı
Deniz ve Kıyı Koruma Alanları ile ilgili çalışmalarda belirlenen paydaşların planlama ve uygulama süreçlerine dahil edilerek uygulamaların
paydaşlar açısından olumlu sonuçlara ulaşmasını
ifade eder.
Ülke, bölge, havza ve yerel düzeylerde aşamalı
olarak gerçekleştirilen ekolojik, toplumsal,
kültürel, tarihsel ve ekonomik değerleri koruyarak
geliştiren sürdürülebilir, etkin yönetim odaklı
ve eyleme dönük araçları içeren bir planlama
anlayışıdır.
Koruma ve Kullanma Dengesini Gözetmek
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının barındırdığı
doğal, kültürel, ekonomik ve sosyal değerlerin
korunması ve akılcı, sürdürülebilir ve ekosistemlerin taşıma kapasiteleri içinde kalacak şekilde
kullanılmasıdır.
Katılımcılık
Etkin Bilgi Üretimi ve Paylaşımı
DKKA’larda bilimsel veri ve bilgiden yola çıkılarak yeni fikirlerin oluşturulması, tüm paydaşların
bu veri ve bilgilere ulaşımının kolaylaştırılması,
üretilen bilginin ulusal ve uluslararası alanda
yaygınlaştırılması ve kabulünün sağlanması, toplumun her kesimi tarafından bilgiye ulaşılabilmesi ve bilginin kullanılabilir olmasıdır.
Deniz ve kıyı koruma alanlarına ilişkin herkesin
bilgilere ulaşabilmesi yerel halkın yönetim ve karar süreçlerine katılması ve yargıya başvuruya
ilişkin hakların tanınmasıdır.
Toplumsal Sorumluluk
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarında sürekli veya
belirli sürelerle faaliyet gösteren kurum/kuruluşlar ile kişilerin çevre ve doğa koruma farkındalığı
içinde sosyal sorumluluk yaklaşımıyla davranması,
bu yönde karar alması ve uygulamasıdır.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
27
D
DKKA
Çalışmalarına
Yönelik Vizyon
eniz ve Kıyı Koruma alanlarına yönelik Ulusal Vizyon, Ortak Akıl ve Odak Grup toplantılarındaki yürütülen çalışmalarla son haline
getirilmiştir. Ortak Akıl çalışmasında 6 grubun
önerdiği 6 ayrı vizyon ifadesi; masalardan birer
temsilci seçilerek oluşturulan grup tarafından 1
vizyon ifadesine indirilmiştir. Odak Grup çalışmasında da oluşturulan vizyon ifadesi gözden geçirilerek son halini almıştır.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma alanlarına yönelik Vizyon alttaki gibi belirlenmiştir:
“Gelecek nesiller için, deniz ve kıyı değerlerinin
sürdürülebilirliğini sağlamış bir Türkiye”
D
DKKA
Çalışmalarına
Yönelik Stratejik
Amaçlar
eniz ve Kıyı Koruma Alanlarına yönelik Stratejik Amaçlar; Ortak Akıl Platformu ve Odak
Grup toplantılarındaki çalışmalarla son haline getirilmiştir. Öncelikle, Ortak Akıl Platformu çalışmasında, 6 gruba ayrılan katılımcılar tarafından ayrı
ayrı Stratejik Amaçlar ve Göstergeler belirlenmiştir.
Devamında, her gruptan birer kişinin katılımı ile
yeni bir grup oluşturulmuştur ve belirlenen stratejik amaçlardan hareketle ortak Stratejik Amaç
ifadeleri üzerinde uzlaşılmıştır. Odak Grup çalışmasında da belirlenen Stratejik Amaç ifadeleri gözden geçirilerek son hale getirilmiştir. Çalışmaların
sonuçları Tablo 5’de verilmiştir.
Stratejik amaçlar, mevcut durumu daha ileri bir
noktaya götürecek nitelikte kurgulanmış, bu
amaçların aynı zamanda gerçekçi ve ulaşılabilir
olmaları dikkate alınmıştır.
28
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
Tablo 5. Stratejik Amaçlar
yönetimini sağlayacak bir mekanizma ile mümkündür. Her DKKA için gerekli finansmanın sadece genel bütçeden alınması yerine; alanda elde
edilebilecek finansman girdilerinin tespit edilip çeşitlendirilmesi ve bunların uygun modeller kullanılarak DKKA yönetimine katkıda bulunması, sürdürülebilir bir yönetim mekanizması kurulmasını
sağlayacaktır.
SA1
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının yönetimi için
kurumsal yapıyı ve kapasiteyi güçlendirmek ve
toplumsal farkındalığı artırmak,
SA2
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarında gelir üretimini ve
maliyet etkin yönetimi sağlamak,
SA3
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının yönetiminde
kamu, özel kurum/kuruluşlar ve sivil inisiyatifler
arası koordinasyonu güçlendirmek,
SA4
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarında yapılan yönetim
planlarının mekansal planlarla bütünleştirilmesini
sağlamak,
Stratejik Amaç 3: Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının
yönetiminde kamu, özel kurum/kuruluşlar ve sivil insiyatifler arası koordinasyonu güçlendirmek
SA5
Türkiye’deki kıyı ve deniz değerlerini temsil eden
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarını niteliksel ve
niceliksel kapsamda geliştirmek
Bu stratejik amaç ile evrensel standartlara ve
normlara uygun bir mevzuatla paydaşlar arasında diğer bir deyişle uluslararası, ulusal ve yerel
düzeyde kamu, özel ve sivil insiyatif arasında eşgüdüm ve işbirliği, katılımcılık ilkesi kapsamında
artırılacaktır. Ayrıca, kurumların yetki çatışma ve
çakışmalarının giderildiği, görev tanımlarının net
ve açık bir şekilde tanımlandığı uygulanabilir bir
mevzuat geliştirilecektir.
Stratejik Amaç 1: Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının
yönetimi için kurumsal yapıyı ve kapasiteyi
güçlendirmek ve toplumsal farkındalığı artırmak
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarındaki yönetim faaliyetlerinin düzenlenmesi ve iyileştirilmesi amacıyla ilgili kamu kurum, kuruluşları, özel sektör ve de
sivil toplum kuruluşları personelinin kapasitelerini
artırmak için örgün eğitime ve bilgilendirme faaliyetlerine ihtiyaç duyulmasıdır. Sadece bununla sınırlı kalmayıp, halkı ve/veya alanları ziyaret eden
turistleri de kapsayacak şekilde yerelden ulusala
bir bilgilendirme programına ihtiyaç vardır. Bu iki
farklı faaliyeti yerine getirmek ve belli bir müfredat oluşturmak için Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Eğitim ve Uygulama Merkezi’nin faaliyete geçirilmesi ve merkezin ilgili mevzuatının yürürlüğe
girmesi, etkin ve çalışır duruma gelmesi, ekipmanların, personelin ve bütçesinin sağlanması gerekmektedir. Bu sayede, kendini yenileyen ve geliştiren bir DKKA yönetim yapısı oluşturulacak, deniz
ve kıyı alanlarına ilişkin bilgi eksikliği giderilerek
sürekli bilgi akışı sağlanacak, alanlarda verilen hizmetin kalitesi, etkinliği ve verimliliği artırılacak;
kurumsal yapı geliştirilecektir.
Stratejik Amaç 2: Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarında
gelir üretimini ve maliyet etkin yönetimi sağlamak
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarındaki yönetsel etkinliği artırmanın diğer önemli bir unsuru da gerekli finansmanın sağlanmasıdır. Aynı şekilde
önemli olan diğer unsur ise yerel halkın ekonomisinin, yerel ekosistem hizmetlerinden faydalanarak geliştirilmesidir. Bu ancak DKKA içerisindeki
doğal kaynakların, kullanılırken sürdürülebilir
Stratejik Amaç 4: Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarında
yapılan yönetim planlarının mekansal planlarla
bütünleştirilmesini sağlamak
Amaç DKKA’larda çevresel, ekonomik ve toplumsal değerlerin sürdürülebilirliğini de dikkate alan etkin yönetimi temin etmek için yönetim
planlarının mekânsal planlar ile entegrasyonunu
sağlamak ve uygulamaya yönelik araçları yaygınlaştırmaktır. Bunun yanında, alanlarda iklim değişikliği gibi olumsuz küresel etkileri de dikkate
alan sürdürülebilir koruma kullanma ilkelerinin
belirlenmesidir.
Stratejik Amaç 5: Türkiye’deki kıyı ve deniz değerlerini
temsil eden Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarını niteliksel ve
niceliksel kapsamda geliştirmek
Tüm denizlerimizde potansiyel DKKA’ları (taraf
olunan ilgili uluslararası sözleşmeler çerçevesinde
Türkiye’de iyi uygulama örneği olarak tanınan
alanlar dikkate alınarak) disiplinler arası bilimsel çalışmalarla tanımlayarak, aralarında fiziksel,
kimyasal, biyolojik ve ekolojik etkileşim olacak
şekilde deniz koruma ağını geliştirmek, bu ağ
üzerindeki tüm kullanım baskılarının (iklim değişikliği de dâhil) etkilerini, bilimsel çalışmalarla
izlemek, araştırma-koruma-izleme (Ar-Ge) çalışmalarını arttırmak ve etkin yönetim için ulusal
DKKA’lar yönetici ağını oluşturmaktır.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
29
K
Sonuç ve
Değerlendirmeler
orunan alanlar, biyolojik çeşitliliğin muhafaza edilmesinin yanı sıra, önemli çevresel
hizmetlerin garanti altına alınarak toplumsal
ihtiyaçların karşılanması için de küresel anlamda
çok önemlidir. Deniz ve kıyı koruma alanları, dünyada değeri gittikçe artan, geniş ekosistem temelli
yaklaşımla yönetildiğinde, kritik deniz habitatları
ve kaynaklarının korunmasına katkıda bulunarak,
alanlar üzerindeki olumsuz etkilerin azaltılması,
alanın rehabilitasyonunun sağlanması ve deniz
çevresinin bozulmadan muhafaza edilmesine yardım etmektedirler. Ayrıca bu alanlar şimdiki ve
gelecek nesiller için birçok sosyal ve ekonomik fırsat sunmaktadır (Turizm, balıkçılık, biyoteknoloji,
eğitim ve bilimsel araştırmalar gibi).
Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Strateji ve Eylem
Planı, Türkiye’nin deniz ve kıyı koruma alanları
sisteminin güçlendirilmesi ve etkin yönetimini
kolaylaştırmanın yanında, deniz ve kıyı koruma
alanlarındaki biyolojik çeşitliliğin uzun süreli muhafazası ve sürdürülebilir kullanımına hizmet etmek amacıyla hazırlanmıştır.
Bu stratejide, Türkiye’deki deniz ve kıyı koruma alanlarının ilanı ve bilhassa yönetimi ile ilgili kurum ve kuruluşların rol ve sorumlulukları
açıklanarak, deniz ve kıyı koruma alanlarına ilişkin temel ilke ve değerlerin yanında, bu alanlara
yönelik stratejik amaçlar ve alanlardaki çalışmaların geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetlerle
birlikte eylem planları da yer almıştır.
Böylece Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarında yetki ve sorumluluğu olan kuruluşların ekolojik,
sosyoekonomik ve finansal destekli ulusal deniz
ve kıyı koruma alanları sisteminin kurulması ve
geliştirilmesinde, hangi faaliyetleri ortak yapacağı da tanımlanmıştır.
6
30
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
T
DKKA Çalışmaları
için Gerekçe
Dökümanlar ve İlgili
Bölümleri
ürkiye’nin deniz ve kıyı koruma alanları sisteminin güçlendirilmesi için hazırlanmış olan
bu Ulusal Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Strateji
ve Eylem Planı’na temel teşkil edecek ulusal ve
uluslararası belge, plan ve dokümanlar ve ilgili
maddeleri şu şekilde özetlenebilir:
1. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Strateji Belgesi
Stratejik Amaç 2: Çevre kirliliğini önlemek, çevre standartlarını yükseltmek, iklim değişikliği ile
mücadele etmek ve tabiat varlıklarını koruyarak
geliştirmek.
Hedef 2.16: Korunan alanlarda bütünleşik alan
yönetimi yaklaşımı içerisinde ulusal ve uluslararası işbirliğiyle doğal ve kültürel değerlerin araştırılması, korunması ve izlenmesi sağlanacaktır.
2. 10. Kalkınma Planı
Planın Hedefleri ve Politikaları: 2.3. Yaşanabilir
Mekanlar, Sürdürülebilir Çevre
Öncelikli Dönüşüm Programları: 1.23. Yerelde
Kurumsal Kapasitenin Güçlendirilmesi
Öncelikli Dönüşüm Programları: 1.25. Kalkınma
İçin Uluslararası İşbirliği Altyapısının Geliştirilmesi
3. Rio+20 İstediğimiz Gelecek Belgesi
Tematik alanlar ve sektörler arası konular:
Okyanuslar ve Denizler
7
Madde: 177. Deniz koruma alanları da dâhil,
uluslar arası hukuk ile uyumlu ve mevcut bulunan en iyi bilimsel bilgilere dayalı alan bazlı koruma önlemlerinin biyolojik çeşitliliğin korunması
ve bileşenlerinin sürdürülebilir kullanımı için bir
araç olarak önemini yeniden tasdik ediyoruz. Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi Taraflar Konferansının onuncu toplantısının, koruma alanlarının ve
diğer etkili alan bazlı koruma önlemlerinin etkin
ve eşit bir şekilde yönetilen, ekolojik açıdan temsil
yeteneğine sahip ve geniş kapsamlı sistemleri aracılığıyla, özellikle de biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetleri açısından büyük öneme sahip kıyı
bölgelerinin ve deniz alanlarının yüzde 10’unun
2020 yılına kadar korunacak olmasına ilişkin X/2
kararını dikkate alıyoruz.
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
31
4. Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi Stratejik
Amaçlar ve Aichi Biyoçeşitlilik Hedefleri
Stratejik amaç. C: Ekosistemleri, türleri ve genetik çeşitliliği güvence altına alarak biyoçeşitliliğin
durumunun iyileştirilmesi
Hedef 11: 2020 itibariyle, başta biyoçeşitlilik ve
ekosistem hizmetleri açısından özel öneme sahip
alanlar olmak üzere, karasal alanların ve iç su
alanlarının en az %17’si ile kıyı ve deniz alanlarının %10’u, etkin ve adilane yönetilen, farklı ekolojik özellikleri temsil eden ve birbirine iyi bağlanmış korunan alanlar sistemleri ve diğer alana
dayalı etkin koruma tedbirleri vasıtasıyla korunmaktadır ve daha geniş karasal ve denizel tabiat
alanlarına entegre edilmiştir.
5. Barselona Sözleşmesi 18. Taraflar
Toplantısı - İstanbul Deklarasyonu
UNEP-MAP Özel Koruma Bölgeleri / Bölgesel
Faaliyet Merkezi işbirliğinde Türkiye Cumhuriyeti Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ev sahipliğinde
Kasım 2012 tarihinde Antalya’da düzenlenmiş
olan Akdeniz Deniz Koruma Alanları Forumu
çıktılarını dikkate alarak;
Önceki Taraflar Toplantısı Deklarasyonları ile yapılmış olan taahhütlerin devamlılığında, kıyı çevresinin etkin bir şekilde korunması için faaliyetlerin uygulanması ile sürdürülebilir kalkınmaya
katkı sağlayarak Akdeniz’i örnek bir model yapmak için gerekli tüm tedbirleri alacağımızı taahhüt ederek aşağıdaki maddeleri hayata geçireceğimizin kararı verilmiştir:
• Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (BÇS) kapsamında
onaylanan Biyolojik Çeşitlilik Strateji Planı 20112020 ve Aichi Biyoçeşitlilik hedefleri ve özellikle
hedef 11’in 2020’ye kadar Akdeniz’de sağlanması
ile uyumlu, Akdeniz’de 2020’ye kadar kapsamlı, iyi yönetilen, etkin ve eşitlikçi, ekolojik olarak
temsil edilen ve birbirleriyle iyi bir şekilde bağlı
deniz ve kıyı koruma alanlarını geliştirir.
• Deniz koruma alanlarını desteklemede sürdürülebilir finansman mekanizmaları ihtiyacının altını çizer ve destekler ve mümkün olduğunca Akdeniz’e Önemli Özel Çevre Koruma
Bölgeleri’nin görünürlüğü ve sayılarını artırır.
32
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
6. GEF-6 Stratejik Hedefleri
Ek 1. Biyolojik Çeşitlilik Sonuçları Çerçevesi
Ana hedef: Küresel öneme sahip biyolojik çeşitlilik ile ekosistem ve hizmetlerinin topluma sağladığı değerlerin sürekliliğinin sağlanması.
Etki: Ulusal Korunan Alanlar Sistemi’nde biyolojik çeşitlilik ve habitatların korunması sağlanacaktır.
Gösterge: Kıyı alanları habitatları (mercan resifleri, mangrovlar vb.) Deniz ve Kıyı Koruma
Alanları’nda bütünlüğünü sağlayacak ve uzaktan algılama ile kaydedilen üretken deniz alanları
hektar bazında takip edilecek ve mümkün olan
durumlarda görsel ve diğer doğrulama metotları
ile desteklenecektir.
Hedef 1: Korunan alanlar sisteminin sürekliliğinin geliştirilmesi
Program 1: Ulusal Ekolojik Altyapının sürdürülebilir finansmanı
Çıktı 1.1. Yönetim için gerekli toplam harcamaların sağlanması için korunan alan sistemlerinin
artan gelirleri
Gösterge 1.1: Korunan alanlar finansal sonuç
tabloları ile ölçülen korunan alanlar sisteminin
yönetimi için maddi ihtiyaçlar boyutu
Çıktı 1.2. Küresel öneme sahip korunan alanlar
yönetiminde gelirlerin artması
Gösterge 1.2: Korunan alanlar finansal sonuç
tabloları ile ölçülen küresel ölçekte korunan
alanların yönetimi için maddi ihtiyaçlar boyutu
Program 2: Doğanın son duruşu: Küresel Korunan
Alanlar yüzölçümü etki alanının genişletilmesi
Çıktı 2.1 Küresel öneme sahip karasal ve denizel
ekosistemlerin yüzölçümünde artış ve koruma
altındaki küresel öneme sahip nesli tehlike altındaki türlerin popülasyon ve yaşam alanlarında
iyileşme
Gösterge 2.1 Karasal ve denizel ekosistemlerin
hektar ölçümü ve nesli tehlike altındaki türlerin
sayısı
P
DKKA
Çalışmalarının
Gelişimine Yönelik
Eylemler
roje ve faaliyetler, Stratejik Amaçlara ulaşılması için öngörülen vadede tamamlanması
beklenen ve ilgili kurum/kuruluşların eşgüdümünde gerçekleştirilecek olan çalışmalardır. Proje
ve faaliyetler Ortak Akıl Platformu çalışmasında
belirlenmiş ve kurum ve kuruluşlardan alınan yazılı geri bildirimler ile son hale getirilmiştir (Tablo 6).
Proje ve Faaliyet Tablosundaki başlık açıklamaları
aşağıda verilmiştir:
Eylem Adı: Proje/faaliyetin ismidir.
Proje/Faaliyet Tanımı: İlgili Stratejik Amaç veya
Amaçlara ulaşılmasına katkı sağlayacak proje/faaliyetin başlık ve açıklamasıdır.
Süre: Proje/faaliyetin gerçekleştirileceği vadeyi
ifade eder. Üç farklı vade tespit edilmiştir. Bunlar:
Kısa Vade (KV): 1-2 yıl arası
Orta Vade (OV): 3-5 yıl arası
Uzun Vade (UV): 5-10 yıl arası
olarak belirlenmiştir.
Sorumlu Kurum/Kuruluş: Proje / faaliyeti gerçekleştirecek paydaşlardır. Kullanılan kısaltmalar, Strateji Belgesinin Kısaltmalar bölümünde
verilmiştir.
İlgili Kurum/Kuruluş: Proje / faaliyeti gerçekleştirecek ve bu proje / faaliyetlere katkı sağlayacak
paydaşlardır. Kullanılan kısaltmalar, Strateji Belgesinin Kısaltmalar bölümünde verilmiştir.
8
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
33
Tablo 6. Proje/Faaliyetler Tablosu
Stratejik Amaç 1
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının (DKKA) yönetimi için kurumsal yapıyı ve kapasiteyi
güçlendirmek ve toplumsal farkındalığı artırmak
EYLEM ADI
AÇIKLAMA
SÜRE
SORUMLU KURUM /
KURULUŞ
İLGİLİ KURUM /
KURULUŞ
Kurumsal kapasiteyi
artırmak için ihtiyaç analizi
yapmak
Personel, donanım ve mali ihtiyaçların
belirlenmesi
KV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili kamu kurumları ve
kuruluşları, üniversiteler,
STK’lar, özel sektör
Analiz raporu doğrultusunda Korunan alanlarda uzman yönetici ve
OV
ihtiyaç duyulan personel
uygulayıcıların istihdam edilmesi ve aktif
görev alması
istihdamını sağlamak
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Ulusal veya uluslararası
kuruluşlar, bağımsız
uzmanlar, ulusal ve
yerel STK’lar
Analiz raporu doğrultusunda Uygulamada etkinlik ve yönetim
ihtiyaç duyulan araç, gereç yeteneklerinin geliştirilmesi
ve donanımı temin etmek
OV-UV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
OV/sürekli
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Üniversiteler, araştırma
enstitüleri, özel sektör
Yönetim Planları uygulama Alan yönetimi için yeni mali kaynaklar
bütçesinin artırılması için
oluşturulması
alternatif çalışmalar yapmak
OV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Kalkınma Bakanlığı,
Maliye Bakanlığı, ulusal
veya uluslararası fonlar
DKKA Eğitim ve Uygulama
Merkezi kurmak ve
kapasitesini artırmak
Merkezin yönetim yapısının
oluşturulması, uzman personelin
istihdam edilmesi, ekipmanların
artırılması ve merkezin faaliyete
geçirilmesi
OV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili kamu kurum
ve kuruluşları, yerel
yönetimler, üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve
Ticaret Odaları
DKKA yönetici ve
uygulayıcılarına yönelik
ulusal ve uluslararası
kapasite geliştirme
programları hazırlamak ve
uygulamak
DKKA Eğitim ve Uygulama Merkezi
kapasite geliştirme programı
çerçevesinde e-öğrenme gibi yeni
metodları da içeren faaliyetlerin
uygulanması
OV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili kamu kurum
ve kuruluşları, yerel
yönetimler, üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve
Ticaret Odaları
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili ildeki kamu kurum
ve kuruluşları, yerel
yönetimler üniversiteler,
STK’lar
KV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Maliye Bakanlığı
Yerel halka ve farklı kullanıcı Yerelde sahiplenme ve koruma
gruplarına yönelik eğitim
bilincininin artırılması
faaliyetleri geliştirmek
OV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili ildeki kamu kurum
ve kuruluşları, yerel
yönetimler üniversiteler,
STK’lar ve Ticaret
Odaları
Yereldeki farklı kullanıcı
gruplarına yönelik
bilgilendirme materyalleri
hazırlamak ve dağıtmak
DKKA alan kullanım haritalarının
hazırlanarak ilgili kullanıcılara
dağıtılması, ulusal ve yerel TV ve radyo
programlarının yapılması, bilgi panoları
ve broşürlerin hazırlanması, yazılı
iletişim araçlarında DKKA kavramının ve
faydalarının sık sık anlatılması
KV-OV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili ildeki kamu kurum
ve kuruluşları, yerel
yönetimler üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve
Ticaret Odaları
DKKA bilgilendirme
çalışmalarında iletişim
araçlarını kullanmak
Basılı, görsel, işitsel ve sosyal medyanın UV
bilgilendirme çalışmalarında etkin
kullanılması
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili kamu kurum
ve kuruluşları, yerel
yönetimler, üniversiteler,
STK’lar
Personele yönelik eğitim
programı yapmak ve
uygulamak
Kurum personelinin bilgi ve becerisinin
artırılması
DKKA’lara özel alan yönetim Hukuki statüsü ve coğrafi konumu
KV-OV
birimleri kurmak
tanımlanmış DKKA’larda etkin ve verimli
koruma hizmeti sunmak için merkezlerin
kurulması
Alan yönetim birimlerinde
nitelikli personel istihdam
etmek
34
DKKA alan yönetim birimlerinde alanın
niteliğinin gerektirdiği uzman personel
istihdamının sağlanması
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
EYLEM ADI
AÇIKLAMA
SÜRE
SORUMLU KURUM /
KURULUŞ
İLGİLİ KURUM /
KURULUŞ
Aylık basın bülteni çıkartmak Yaygın ve yerel basın yoluyla kamuoyu
bilgilendirmesi
KV/aylık
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
E-Bülten yayınlamak
Paydaşlara yönelik bilgilendirme
KV/ 3 ayda
bir
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Ulusal ve yerel STK’lar,
Meslek ve Ticaret
Odaları
Önemli gün ve haftalarda
etkinlikler düzenlemek
Farkındalık oluşturulması, paydaşlar
ve hedef gruplar arasındaki bağın
güçlendirilmesi
KV-OV/her
yıl
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili kamu kurum
ve kuruluşları, yerel
yönetimler, STK’lar,
Meslek ve Ticaret
Odaları
Kamuoyu araştırması ve
anketler yapmak
DKKA’lara yönelik algının saptanması ve KV/6 ayda
algıdaki değişimlerinin ölçülmesi
bir
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Kamuoyu araştırma
şirketleri ve araştırma
kurumları
Deniz ve kıyı ekosistemini
tanıtıcı müzeler
oluşturulmasını sağlamak
Deniz ve kıyı değerlerinin tanıtılması ve
bu konularda farkındalık oluşturulması
UV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Kültür ve Turizm
Bakanlığı, yerel
yönetimler, üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve
Ticaret Odaları
Milli Eğitim Bakanlığı
bünyesindeki eğitim
kurumlarının müfredatlarına
DKKA konusunun
eklenmesini sağlamak
İlkokul, ortaokul, lise müfredatlarında
OV
ilgili ders içeriklerinde DKKA konusunun
işlenmesi
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Milli Eğitim Bakanlığı,
Üniversiteler, STK’lar
Deniz ve kıyı alanlarında
yer alan doğal ve kültürel
değerlerin envanterlerini
tamamlamak ve mevcut
CBS veri tabanına aktarmak
Deniz ve kıyı alanlarında bulunan
UV
taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları, sit
alanları, dünya miras alanları, batık
alanlarına ilişkin envanterin hazırlanması
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Kültür ve Turizm
Bakanlığı, Maden
Tetkik ve Arama Genel
Müdürlüğü (MTA),
üniversiteler
Mevcut deniz ve kıyı koruma
alanlarındaki kaynak
değerlerin envanterini
çıkarmak, ulusal CBS
veri tabanına aktarmak
ve periyodik olarak
güncellemek
DKKA’lardaki alana özgü faaaliyetlere
UV
yönelik koruma yöntemleri için rehber
ilkeler oluşturulması; aynı alanda çalışan
araştırmacıların bilgi paylaşımının ve
uluslararası ağlara entegrasyonun
sağlanması; yatırımların ve alan
kullanımının yönlendirilmesi
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı
(TVKGM)
İlgili kamu kurum ve
kuruluşları, üniversiteler,
STK’lar
DKKA’da yapılan bilimsel
çalışmalar için standart
teknik şartnameler
oluşturmak
DKKA’larda yapılacak bilimsel
çalışmaların uluslararası kabul
görmüş norm ve standartlara uygun
gerçekleştirilmesi ve çalışmalar ile CBS
için veri hazırlanması
UV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı
(TVKGM)
İlgili kamu kurum ve
kuruluşları, üniversiteler,
STK’lar
DKKA’larda alanın
yönetimini kolaylaştıracak
bilimsel araştırmalara
finansal destek sağlamak
DKKA’lardaki biyolojik çeşitlilik,
doğal ve kültürel değerleri içine alan
araştırma ve izleme çalışmalarının
yapılması; korumaya yönelik envanter
ve değerlendirme çalışmalarına ve
alınacak koruma önlemlerine rehberlik
edecek bilginin üretilmesi; mevcut
uygulamaların izlenmesi, izleme
sayesinde üretilen bilgi yoluyla yöntem,
teknik ve kurum kapasitesinin sürekli
olarak geliştirilmesi
UV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı
(TVKGM)
Üniversiteler, STK’lar
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
35
Stratejik Amaç 2
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarında (DKKA) gelir üretimini ve maliyet etkin yönetimi sağlamak
EYLEM ADI
AÇIKLAMA
SÜRE
SORUMLU
KURUM/KURULUŞ
İLGİLİ KURUM /
KURULUŞ
DKKA’lardaki günübirlik
alanlardan elde edilen
gelirlerin alanların
yönetiminde kullanılmasını
sağlamak
Alanlardan elde edilen gelirlerin
koruma alanları yönetim planlarının
uygulanmasında ve revizyonunda
kullanılması ve elde edilen gelirlerle
projelerin geliştirilmesi
OV-UV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili kamu kurum ve
kuruluşları, yerel
yönetimler, üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve
Ticaret Odaları
DKKA işletme planlarını
hazırlamak
Yönetim planındaki faaliyetlerin
gerçekleştirilmesi için faaliyetlerin
bütçelendirilmesi ve alanların koruma
hedefi doğrultusunda sürdürülebilir bir
finansman mekanizmasının kurulması
KV-OV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Üniversiteler,
STK’lar
Denizel ekosistem hizmetleri
değerleme çalışmaları
yapmak ve izlemek
Denizel ekosistemlerin sunduğu tedarik KV
(balık gibi), düzenleme (karbon tutma,
erozyon kontrolü ve su arıtımı gibi) ve
kültürel hizmetlerin
(turizm ve rekreasyon gibi)
ekonomik değerinin hesaplanması; kilit
ekosistem hizmetlerinin devamını tehdit
eden baskıların ve bunların ekonomik
sonuçlarının izlenerek
alanın sürdürebilir yönetiminin
sağlanması
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Üniversiteler, STK’lar
DKKA’ların sağladığı
ekosistem hizmetlerini
denetlemek
İzleme ve denetleme mekanizmasının
etkin bir şekilde kurulması,
gerektiğinde müdahale ve cezai işlem
gibi araçların geliştirilmesi
KV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Orman ve Su İşleri
Bakanlığı (DKMPGM),
Ulaştırma, Denizcilik ve
Haberleşme Bakanlığı,
üniversiteler
OV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili kamu kurum
ve kuruluşları, yerel
yönetimler, üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve Ticaret
Odaları
Yerel halka ekonomik girdi
Alandaki yönetim kararlarından
sağlayacak sektörel teşvikleri oluşması muhtemel ekonomik
oluşturmak
kayıpların önlenmesi için yöreye has
alternatif geçim kaynakları oluşturmak,
teşvik etmek ve gerektiğinde
sübvansiyon sağlamak
36
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
Stratejik Amaç 3
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının (DKKA) yönetiminde kamu, özel kurum/kuruluşlar ve sivil
inisiyatifler arasında koordinasyonu güçlendirmek
EYLEM ADI
AÇIKLAMA
SÜRE
SORUMLU
KURUM/KURULUŞ
İLGİLİ KURUM / KURULUŞ
DKKA’ların yönetiminin
koordinasyonuna yönelik
mevzuat geliştirmek
DKKA’ların yönetiminin
koordinasyonu ve yürütülmesine
ilişkin esas ve usullerin düzenlenmesi
ve yönetiminin koordinasyonundan
sorumlu birimlerin belirlenmesi
OV-UV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili kamu kurum ve
kuruluşları, yerel
yönetimler, üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve
Ticaret Odaları
Ulusal DKKA Komisyonu
kurmak
Kurumlar arası koordinasyonu
sağlayacak bir sekretaryanın
oluşturulması ve mevzuat
düzenlemelerinin yapılması
KV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Orman ve Su
işleri Bakanlığı, Ulaştırma,
Denizcilik ve Haberleşme
Bakanlığı,
Kültür ve Turizm Bakanlığı,
Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığı, üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve Ticaret
Odaları
KV/ 6
ayda bir
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Orman ve Su
işleri Bakanlığı, Ulaştırma,
Denizcilik ve Haberleşme
Bakanlığı,
Kültür ve Turizm Bakanlığı,
Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığı, üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve Ticaret
Odaları
Yerel yönetimler, STK’lar,
Meslek ve Ticaret Odaları
Ulusal DKKA Komisyonunun Koordinasyon, işbirliği ve
periyodik toplantılarını
bilgilendirme amaçlı
düzenlemek
Yerel çalışma grupları
oluşturmak
DKKA strateji ve eylem planında
KV-OV
tanımlanan yerel çalışma gruplarının
hızlı bir şekilde oluşturulması; sivil
ve özel sektör temsilcilerinin etkin
katılımının sağlanması; yerel çalışma
gruplarının karar aşamasında da yer
alması ve aidiyet duygusu sağlanarak
katılımın geliştirilmesi; Natura 2000
alanları yönetimi kapsamında alan
yönetim komisyonların alt hazırlığının
yapılması
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM),
Mülki İdare
Yerel çalışma gruplarının
çalışma usul ve esaslarını
yasal olarak düzenlemek
İlgili kıyı illerinde Yerel Çalışma
Kurulları mevzuatının hazırlanması
KV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Uluslararası etkinliklerde
Türkiye’nin DKKA’larını ön
plana çıkartmak
Uluslararası fuar, toplantı vb
etkinliklere katılım sağlanması
OV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Yerel yönetimler, üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve Ticaret
Odaları, uluslararası kuruluşlar
OV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili kamu kurum ve
kuruluşları, yerel yönetimler,
üniversiteler, STK’lar, Meslek
ve Ticaret Odaları
Seminer, çalıştay, konferans Paydaşlar arasında bilgi birikimi ve
ve eğitim programları
paylaşımının sağlanması ve bunun
düzenlemek
düzenli aralıklarla güncellenmesi;
eş düzeyde bilgi ve deneyim
sahibi eşgüdümde çalışabilen
kalifiye personel ile kurumların
yetkinleştirilmesi ve kurumlar arası
iletişimin artırılması
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
37
Stratejik Amaç 4
Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarında (DKKA) yapılan yönetim planlarının mekânsal planlarla
bütünleştirilmesini sağlamak
EYLEM ADI
AÇIKLAMA
SÜRE SORUMLU
KURUM/KURULUŞ
İLGİLİ KURUM / KURULUŞ
Çevre düzeni ve alt ölçek
planlarını tamamlamak
DKKA’ların korunması ve planlı bir
şekilde geliştirilmesi için koruma
amaçlı imar planı gibi alt ölçekte tüm
planların tamamlanması
OV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili kamu kurum ve kuruluşları,
yerel yönetimler, üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve Ticaret
Odaları
DKKA’ların yönetim
planlarını tamamlamak,
revize etmek ve onaylamak
Yönetim planı olmayan DKKA’ların
yönetim planlarının hazırlanması ve
mevcut yönetim planlarının süreleri
tamamlandığında revizyonunun
yapılması
KV-OV Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı
(TVKGM)
İlgili kamu kurum ve kuruluşları,
yerel yönetimler, üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve Ticaret
Odaları
OV
İlgili kamu kurum ve kuruluşları,
yerel yönetimler, üniversiteler,
STK’lar, Meslek ve Ticaret
Odaları
DKKA’lardaki mekansal plan DKKA’lara yönelik fırsat ve tehditlerin
tespit edilerek müdahale sürelerinin
uygulamalarını izlemek ve
değerlendirmek
kısaltılması; DKKA’larda standart
izleme sistemlerinin oluşturulması
ve var olan sistemlerin buna entegre
edilmesi; sistemin periyodik olarak
güncellenmesi
38
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Stratejik Amaç 5
Türkiye’deki kıyı ve deniz değerlerini temsil eden Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarını (DKKA)
niteliksel ve niceliksel kapsamda geliştirmek
EYLEM ADI
AÇIKLAMA
SÜRE
SORUMLU KURUM /
KURULUŞ
İLGİLİ KURUM /
KURULUŞ
DKKA’lar için uluslarası
sözleşmeler ile tanımlanmış
hedeflere ulaşmak
Uluslararası sözleşmelerle tanımlanmış
DKKA kriterlerinin kullanılması ve
güncellediğinde dikkate alınması;
Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi’nin
2020 hedefleri doğrultusunda korunan
alanların tüm ekosistem tiplerini de
temsil edecek şekilde Türkiye kıyısal
alanındaki DKKA’ların yüzölçümünün
%4’den %10’a çıkartılması
KV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığı, Orman ve Su
İşleri Bakanlığı, Kültür ve
Turizm Bakanlığı, Maden
Tetkik ve Arama Genel
Müdürlüğü (MTA), yerel
yönetimler, STK’lar
Potansiyel DKKA’ların
özelliklerini tespit etmek
Korunacak doğal tarihi ve kültürel
değerlerin belirlenmesi için alana
özgü bilimsel verilerin elde edilmesi,
envanter oluşturulması,
bu verilerle alanın kimliği ve tanımının
belirlenmesi
OV-UV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Üniversiteler, enstitüler
Yeni DKKA ilan etmek
(Balıkçılığa Kısıtlı Alanlar da
dahil olmak üzere)
Kurum ve kuruluşların görüşlerinin
alınması ve onaya sunulması
UV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili kamu kurum ve
kuruluşları, üniversiteler,
enstitüler
Mevcut DKKA’ların sınırlarını Kurum ve kuruluşların görüşlerinin
genişletmek
alınması ve onaya sunulması
UV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
İlgili kamu kurum ve
kuruluşları, üniversiteler,
enstitüler
DKKA’ların oşinografik ve
ekosistem özelliklerini
izlemek
DKKA’ların ekolojik özelliklerinin ve
iklim değişikliği etkileri de dahil olmak
üzere alan üzerindeki tehditlerin
izlenmesi
OV-UV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı (TVKGM)
Araştırma enstitüleri,
üniversiteler
DKKA’larda yüzer araç
desteği ile atık toplama
kapasitesini arttırmak
Deniz turizminin yoğun olduğu
DKKA’larda faaliyet gösterilmesi ve
toplanan atıkların bertarafı için katı
atıkların düzenli depolama alanlarına
sıvı atıkların ise ilgili arıtma tesislerine
ulaştırılması
OV
Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı
Yerel yönetimler, STK’lar,
Meslek ve Ticaret Odaları
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
39
S
DKKA Eylem
Planı İzleme ve
Değerlendirme
trateji ve Eylem Planının onaylanması ile başlayacak olan izleme ve değerlendirme süreci
kapsamında stratejik amaçlara ne ölçüde ulaşıldığının takip edilmesi ve raporlanması çalışmaları
yürütülecektir. Bu çalışma, stratejik amaçlar için
belirlenen performans göstergelerine ilişkin verilerin düzenli periyodlarla toplanması ve bu veriler
ile yapılan analizler doğrultusunda yapılacaktır.
Eylem Planında yer alan proje ve faaliyetler, performans göstergeleri doğrultusunda izlenecek,
planın ne ölçüde gerçekleşmekte olduğunu ortaya koyacak raporlar hazırlanacaktır. Bu raporlarda, amaç, proje ve faaliyet bilgileri, performans
sonuçları, performans göstergelerinden sapmalar,
performans sonuçlarının değerlendirilmesi ve
varsa iyileştirme önerileri yer alacaktır.
İlgili kurum ve kuruluşlardan oluşan ve Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı başkanlığınca toplanan Ulusal Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Komisyonu
tarafından, bu Strateji Belgesi ve Eylem Planının
hayata geçirilme süreci izlenecek, sonuçları değerlendirilecek ve bu süreçte kurumlar arasındaki
işbirliği ve eşgüdüm sağlanacaktır.
9
40
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
Stratejik Amaç 1: Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının
(DKKA) yönetimi için kurumsal yapıyı ve kapasiteyi
güçlendirmek ve toplumsal farkındalığı artırmak
Stratejik Amaç 3: Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarının
(DKKA) yönetiminde kamu, özel kurum/kuruluşlar ve
sivil inisiyatifler arasında koordinasyonu güçlendirmek
Performans Göstergeleri
Performans Göstergeleri
 DKKA’lar ile ilgili istihdam edilen ve aktif görev alan
uzman personel sayısı
 Alanların yönetimi, yönetim planlarının uygulanması için
ayrılan bütçe
 Personele yönelik eğitim sayısı ve personelin bilgi
seviyesinde artış
 DKKA Eğitim ve Uygulama Merkezi kuruluş mevzuatı
 DKKA Eğitim ve Uygulama Merkezi bünyesinde
uygulanan kapasite geliştirme faaliyetlerinin sayısı ile
faaliyetlere katılan DKKA yönetici/uygulayıcı sayısı
 Kurulan alan yönetim birimi ve istihdam edilen personel
sayısı
 Yerel halka ve farklı kullanıcı gruplarına yönelik
bilgilendirme faaliyeti sayısı
 DKKA ile ilgili görsel, işitsel ve yazılı materyal/yayın sayısı
 DKKA eğitim, bilgilendirme ve iletişim etkinlikleri ile
ulaşılan kişi sayısı
 Kamuoyu anket sonuçlarına göre algıdaki değişim oranı
 Doğal, kültürel ve kaynak değerlerinin envanteri
tamamlanan mevcut veya potansiyel DKKA sayısı
 CBS veri tabanına aktarılan envanter sayısı
 Bilimsel çalışmalar için oluşturulan standart teknik
şartname sayısı
 Bilimsel araştırmalara ayrılan bütçe (oran) ve finansal
destek sağlanan bilimsel araştırma sayısı
 DKKA yönetimi için koordinasyon mevzuatı
 Ulusal DKKA Komisyonu
 Ulusal DKKA Komisyonu toplantı sayısı
 Ulusal DKKA Komisyonu karar sayısı
 Yerel Çalışma Kurulları mevzuatı
 Yerel Çalışma Kurulları toplantı sayısı
 Yerel Çalışma Kurulları toplantılarına katılan STK, meslek
odaları, üniversite, kamu, özel ve sivil halk sayısı
 İşbirliği protokolü sayısı
Stratejik Amaç 2: Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarında
(DKKA) gelir üretimini ve maliyet etkin yönetimi
sağlamak
Performans Göstergeleri
 DKKA’lardaki günübirlik alanlardan elde edilen yıllık gelir
ve alanların yönetiminde kullanılma oranı
 DKKA’ların yönetim ve koruma giderlerini karşılama oranı
 İşletme planı hazırlanan ve uygulanan DKKA sayısı
 Sistem finansman planı/mekanizması
 Ekosistem hizmetlerine yönelik araştırma ve izleme
çalışmaları sayısı (deniz çayırı, balıkçılık, turizm-ziyaretçi,
alana özel turizm harcamaları ve/veya ödeme isteği/
eğilimi araştırmaları)
 Ekosistem hizmetleri değerleme çalışması yapılan DKKA
sayısı
 Periyodik sosyo-ekonomik çalışma sayısı
 Sürdürülebilir turizm seçeneklerini çeşitlendirmeye
yönelik araştırmalar ve fizibilite çalışması sayısı
 Yöre halkına gelir getirici yeni iş imkânları sayısı
 DKKA’larda yöre halkının ekonomik gelirinin GSMH’ye
oranı
Stratejik Amaç 4: Deniz ve Kıyı Koruma Alanlarında
(DKKA) yapılan yönetim planlarının mekânsal
planlarla bütünleştirilmesini sağlamak
Performans Göstergeleri
 Yönetim planı tamamlanan DKKA sayısı
 Uygulanan yönetim planı sayısı
 Çevre düzeni ve alt öçek planları tamamlanan DKKA
sayısı
 Tamamlanan yatırım planı sayısı
 Mekansal plan uygulamaları izleme ve değerlendirme
sistemi
 Entegre plan tanımlarının ve kararlarının uygulanması
Stratejik Amaç 5: Türkiye’deki kıyı ve deniz
değerlerini temsil eden Deniz ve Kıyı Koruma
Alanlarını (DKKA) niteliksel ve niceliksel kapsamda
geliştirmek
Performans Göstergeleri
 Önemli/kritik biyolojik çeşitlilik alanlarını temsil eden ve
uluslararası kabul gören DKKA’ların sayısı ve yüzölçümü
 Türkiye kıyısal alanındaki DKKA’ların yüzdesi
 Kilit deniz ve kıyı ekosistemleri ile ilgili veri oluşturulması
 Denizel ve kıyısal biyolojik çeşitlilik envanter çalışması
sayısı
 Her DKKA için kritik tür ve habitatları izleme çalışmaları
sayısı (örneğin; fok, deniz çayırı)
 Habitat koruma durumu/Tehdit/Baskı durumu
 Toplanan katı atık hacmi/kütlesi, su kalitesi
 Balıkçılığa kapalı alanlarda izleme çalışması sayısı ve ticari
değeri olan balıkların miktarı ve boy frekansı
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
41
EK 1. KATILIMCI LİSTESİ
Sıra Adı Soyadı
No
Birimi / Görevi
OAP Odak
Grup
1
Adnan Küce
Ulaştırma Bakanlığı , DLH İnşaat Genel Müdürlüğü / Mühendis
√
2
Ahmet Balcı
Muğla Üniversitesi
√
3
Ahsen Yüksek
İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri Enstitüsü / Öğretim Üyesi
√
4
Ali Anıl Deveci
Muğla Özel Çevre Koruma Müdürlüğü / Su Ürünleri Mühendisi
5
Aslı Süha Günay
TÜBİTAK / Marmara Araştırma Merkezi / Başuzman Araştırmacı
6
Atila Uras
UNEP/MAP / Program Yöneticisi
7
Ayhan Toprak
Muğla Özel Çevre Koruma Müdürlüğü / Biyolog
√
√
8
Ayşe Oruç
Doğal Hayatı Koruma Vakfı WWF Türkiye / Doğa Koruma Yönetmeni
√
√
9
Bahar Sel Fehim
Çevre ve Orman Bakanlığı Çev. ve Planlama Gn. Md./Şehir Plancısı
√
10
Bekir Erdoğan
Muğla Özel Çevre Koruma Müdürlüğü / Şube Müdürü
√
11
Berna Gül
MTA Genel Müdürlüğü / Jeoloji Yüksek Mühendisi
√
12
Cihan Toslak
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğü / Su
Ürünleri Mühendisi
√
13
Çolpan Beken
TÜBİTAK / Marmara Araştırma Merkezi / Başuzman Araştırmacı
√
14
Ebru Yazıcı
ÖÇKKB / Biyolog
√
15
Emine Kuleci
Kültür ve Turizm Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü, Deniz
Turizmi Daire Başkanlığı / Şehir Plancısı
√
16
Erhan Pala
ÖÇKKB / Yüksek Şehir Plancısı
√
17
Gökhan Kaboğlu
Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Müdürlüğü/
SAD
√
18
Gülden Atkın Gençoğlu
UNDP/GEF / Proje Asistanı
√
√
19
Gülhan Badur Özden
ÖÇKKB / Uzman
√
√
20
Güner Ergün
ÖÇKKB / Şube Müdürü
√
√
21
Hakan Baykal
Çevre ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar / Uzman
22
Harun Güçlüsoy
UNDP/GEF / Proje Yöneticisi
√
23
Hasan Yılmaz
Başbakanlık Denizcilik Müsteşarlığı Deniz Ulaştırması Genel Müdürlüğü /
Biyolog
√
24
Hayri Rüştü Tezcan
İMEAK-Deniz Ticaret Odası / Bodrum Meclis Başkan Yrd.
√
25
Hayriye Demiroğlu
İMEAK-Deniz Ticaret Odası / Çevre Mühendisi - Uzman
√
26
Hüseyin Aycan Alp Erözalp UNDP/GEF / Proje Yatırım Uzmanı
√
27
İbrahim Yalvaç
ÖÇKKB / Uzman
√
28
İlker Akbay
Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Teknik Araştırma ve Uygulama Genel
Müdürlüğü / Şehir Plancısı
√
29
İlker Özbahar
Kuş Araştırmaları Derneği / Alan Koruma Koordinatörü
√
30
Katalin Zaim
UNDP / Program Yöneticisi
42
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
√
√
√
√
√
√
√
√
√
√
√
√
31
Kemal Can Bizsel
Dokuz Eylül Üniversitesi Rektörlüğü Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü
Müdürlüğü / Deniz Ekoloğu
√
√
32
Kenan Çınar
Sür - KOOP ( Su Ürünleri Kooperatifleri Merkez Birliği ) / Yönetim Kurulu
Başkan Yardımcısı
√
33
M.Kemal Battal
TOBB / Meclis Uzman Danışmanı
√
34
Mehmet Akbulut
Saros ÖÇKKB / Alan Yönetim Sorumlusu
√
35
Mehmet Peker
ÖÇKKB / Hukukçu
√
36
Mehtap Demirci
Kültür ve Turizm Bakanlığı / Şehir Plancısı
√
37
Melike Zehra Dağıstan
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü
Tespit ve Emlak Dairesi / Şehir Plancısı
√
38
Murat Bilecenoğlu
Adnan Menderes Üniversitesi / Öğretim Üyesi
√
39
Murat Gülbitti
Çevre ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü
Milli Parklar Dairesi Başkanlı / Şehir Plancısı
√
40
Murat Karahan
ÖÇKKB / Ziraat Mühendisi
√
41
Murat Yağmur
Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü / Milli Emlak Uzmanı
√
42
Nazenin Arslan
Akyaka Belediyesi Başkanlığı / Fen İmar İşleri Sorumlusu
√
43
Nilüfer Araç
Doğal Hayatı Koruma Vakfı WWF Türkiye / Doğa Koruma Sorumlusu
√
44
Nuri Özbağdatlı
UNDP Türkiye / Proje Yöneticisi
√
45
Özge Balkız
Doğa Koruma Merkezi / Türk Koruma Program Koordinatörü
√
46
Özlem Aksoy
ÖÇKKB / Biyolog
√
47
Pelin Yaralı
Sahil Güvenlik Komutanlığı Plan Prensipler Başkanlığı / Çevre Mühendisi
√
48
Perihan Çalışkan
Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Teknik Araştırma ve Uygulama Genel
Müdürlüğü / Şehir Plancısı
√
49
Rahime Çınar
ÖÇKKB / Uzman
√
50
Seçkin Kavruk
ÖÇKKB / Şehir Plancısı
√
51
Selin Küçükavşar
Kıyı Alanları Yönetimi Türkiye Milli Komitesi / Proje Sorumlusu
√
52
Serdar Osman Hoşan
Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü / Milli Emlak Uzmanı
√
53
Seyit Ahmet Yarkın
ÖÇKKB / Mimar
√
54
Sinan Üçkardeş
Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Seyir Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı √
/ Jeoloji Mühendisi
55
Süheyla Suzan Alıca
UNDP/GEF / Hukuk Danışmanı
√
√
56
Şöhret Kumcu
ÖÇKKB / Yüksek Şehir Plancısı
√
√
57
Tunç Kurtluoğlu
İMEAK-Deniz Ticaret Odası / Bodrum Meclis Başkanı
√
58
Vedia Akkaya
Deniz Kuvvetleri Komutanlığı / Çevre Mühendisi
√
59
Yasin Güner
Antalya Özel Çevre Koruma Müdürlüğü / Su Ürünleri Mühendisi
√
√
√
√
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
√
43
EK 2. DKKA ULUSAL STRATEJİ BELGESİ PROJE EKİBİ VE TÜSSİDE EKİBİ
Adı Soyadı
Kurumu
Görevi
Güner ERGÜN
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü
Proje Koordinatörü
Dr. Gülhan Badur ÖZDEN
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü
Uzman
Doç.Dr. Harun GÜÇLÜSOY
UNDP / GEF
Proje Yöneticisi
Gülden ATKIN GENÇOĞLU
UNDP / GEF
Proje Asistanı
Kemal BERKKAN
TÜBİTAK Türkiye Sanayi Sevk ve İdare Enstitüsü
Projeler Koordinatörü
İlkan SARIGÖL
TÜBİTAK Türkiye Sanayi Sevk ve İdare Enstitüsü
Uzman Araştırmacı
Ersin DEMİROK
TÜBİTAK Türkiye Sanayi Sevk ve İdare Enstitüsü
Araştırmacı
44
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Ulusal Stratejisi (taslak)
EK 3. TOPLU FOTOĞRAFLAR
Strateji Belgesi Açılış Toplantısı (6 Temmuz.2011)
Ortak Akıl Platformu (10-12 Temmuz 2011)
Odak Grup Çalışması (16 Ağustos 2011)
Türkiye’nin Deniz ve Kıyı Koruma Alanları Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi
45
T.C.
ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK
BAKANLIĞI
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü
Mustafa Kemal Mah. Eskişehir Devlet Yolu (Dumlupınar Bulvarı) 9. km (Tepe Prime Yanı) Çankaya/ANKARA
Tel: +90 (312) 222 12 34 Faks: +90 (312) 222 26 61
http://www.csb.gov.tr/gm/tabiat
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP)
Birlik Mahallesi 415. Cadde No. 11 06610 Çankaya/Ankara
Tel: +90 312 454 1100 Faks: +90 312 496 1463
http://www.tr.undp.org
Güçlü bireyler. Güçlü toplumlar.
Empowered lives.
Resilient nations.
Download
Random flashcards
Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

Create flashcards