İletişim Kuramları Ders Planı - HIR 112

İLETİŞİM KURAMLARI
HIR 112
1
Okumayı bilmek bir şey değildir,
bütün mesele ne okuyacağını bilmektir.
Jacques Ellul
(1912-1994, Fransız sosyolog ve filozof)
2
Sunum Planı
Ø Dersin Amacı
Ø Kaynak ve Yardımcı Kitaplar
Ø Dersin İçeriği
Ø Değerlendirme Bilgileri
Ø Dersin Öğrenme Çıktıları
Ø Derse giriş
Ø Kaynakça
3
İLETİŞİM KURAMLARI
Dersin Amacı:
• İletişim alanında geliştirilen yaklaşım, kuram ve modelleri lisans düzeyinde aktarmak
• Kuramların temel kavram ve savlarını ortaya koymak
• Kuramların üretildiği kültürel, entelektüel ve tarihsel bağlamın ışığında konular hakkında
eleştirme becerisi kazandırarak daha ileri düzeyde okuma ve araştırmalar için zemin
oluşturmaktır.
4
İLETİŞİM KURAMLARI
Kaynak Kitap:
Tekinalp, Şermin & Uzun Ruhdan (2009). İletişim Araştırmaları ve
Kuramları, 3. Baskı, İstanbul: Beta Basın Yayım Dağıtım A.Ş.
5
Kaynak Kitap:
https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjb5ovZ_K
WEAxUpR_EDHZugBII4ChAWegQICBAB&url=https%3A%2F%2Fstudylibtr.com%2Fdoc%2F811717%
2Fileti%25C5%259Fimkuramlar%25C4%25B1&usg=AOvVaw2i6kr7vfOLbXzUZwgSfwgT&opi=89978449
6
Yardımcı Kaynaklar
• Nazife Güngör, İletşim Kuramlar Yaklaşımlar,
Ankara, Siyasal Kitabevi, 2018.
7
• Baran, Stanley J. & Davis, Dennis K. (2020). Mass Communication Theory: Foundations, Ferment, and Future.
ISBN: 9780190942793.
• Chomsky Noam & Herman Edward S. (2012). Rızanın İmalatı: Kitle Medyasının Ekonomi Politiği. Çev. Ender
Abadoğlu. 2. Basım. İstanbul: Bgst Yayınları.
• Erdogan, İ. & Korkmaz, A. (2005). Öteki Kuram: Kitle İletişim Kuram ve Araştırmalarının Tarihsel ve Eleştirel
Bir Değerlendirmesi, Ankara: Pozitif Matbaacılık.
• Mattelart, A. & Mattelart, M. (1998). Theories of Communication: A Short Introduction, London: Sage
Publications.
• Severin, Werner J. (Werner Joseph) (2010). Communication theories: Origins, methods, and uses in the mass
media. White Plains, N.Y.: Longman.
• Graeme Turner, İngiliz Kültürel Çalışmaları, Heretik Yayınları, Ankara, 2016.
• Phil Slater, Frankfurt Okulu: Kökeni ve Önemi, Kabalcı Yayınevi, İstanbul, 1998.
• Banu Terkan, Gündem Belirleme, Tablet Kitabevi, Konya, 2005.
• Erkan Yüksel, Medyanın Gündem Belirleme Gücü, Çizgi Kitabevi, Konya, 2001.
8
İLETİŞİM KURAMLARI
Dersin Öğrenme Çıktıları:
• “İletişim”, “iletişim kuramları”, “iletişim çalışmaları” kavramlarını tanımlar.
• İletişim teorilerinin tarihsel gelişimini ve bu teorilerin farklı değişkenlerle olan ilişkisini anlar.
• İletişim kuramlarının yapısını kavrayarak bu kuramları araştırmada kullanır.
• İletişim teori ve araştırmalarının ortaya koyduğu bulguları uygulamada kullanır.
• Kitle iletişimi ile ilgili eleştirel ve liberal yaklaşım ve kuramlara bağlı olarak geliştirilen
kavramları tanımlayarak bu kuramların tarihsel temellerini açıklayabilir.
9
• Alanı ile ilgili yaklaşım ve kuramların benzer ve farklı yönlerini açıklar ve kuramlar hakkında
yapılan eleştirileri açıklayabilir.
• İletişim alanındaki kuramcıların eserlerini yorumlayabilir.
• Kitle iletişimi ve toplum arasındaki kuram ve araştırma bağını yorumlayabilir.
• Günlük hayatta dinlediği, izlediği, okuduğu kitle iletişim iletilerini ve toplumun bu iletilere
verdiği tepkileri gözlemleyebilir, sorgulayabilir ve eleştirebilir.
10
• İletişim kuramları alanında akademik dilde bir ödev yazabilir.
• İletişim kuramları alanında edindiği bilgiyi analitik ve eleştirel bir yaklaşımla değerlendirerek
problem çözme aşamasında uygulamaya geçirebilir.
• Ulusal ve uluslararası boyutta iletişim kuramlarıyla ilgili güncel olayları analiz etme alt
yapısına sahiptir.
11
İLETİŞİM KURAMLARI
Dersin gün ve saati:
CUMA 14:00 – 17:00
Materyal Paylaşımı: Pdf. ders anlatımları. (OIS üzerinden gönderilecektir.)
Derse Hazırlık: Ön hazırlık okumaları. (Her dersin son slaytında bir sonraki hafta için okunacak
sayfalar verilecektir.)
12
İLETİŞİM KURAMLARI
Değerlendirme:
• Dönem İçi Vize Sınavının Geçme Notuna Katkısı
%40
• Dönem Sonu Final Sınavı Ödevinin Geçme Notuna Katkısı
%60
• Dönem Sonu Bütünleme Sınavı Ödevinin Geçme Notuna Katkısı
%60
13
İLETİŞİM KURAMLARI
Dersin İçeriği:
1.
Dersin tanıtımı, dersin işleyiş, kavram ve konularının açıklanması. İletişim kuramlarına ilişkin
tarih ve sınıflandırmaların, toplumbilim ve disiplinler arası ilişkilerin açıklanması.
2.
İletişim biliminin ideolojik temelleri, kitle toplumu ve kültürü, modern toplum ve kitle
iletişimi, iletişim kuramlarının öncüleri ve Chicago Okulu.
3.
Anaakım iletişim kuramlarında çizgisel, sosyo-psikolojik ve toplumsal yaklaşımlar, modern
iletişim olgusu olarak reklam, propaganda ve etki-tepki modeli.
4.
Güçlü etki yaklaşımı, psikoloji ve sosyolojiye dayalı iletişim kuramları, toplum bilimsel
yaklaşım.
14
İLETİŞİM KURAMLARI
5.
Sınırlı Etki yaklaşımı, tutarlılık ve uyum kuramları, sihirli mermi kuramı, kullanışlar ve
doyumlar kuramı.
6.
Etkin izleyici, edilgen izleyici kuramları, gündem oluşturma kuramı, teknolojik belirleyicilik
kuramı, suskunluk sarmalı kuramı, bilgi açığı kuramı.
7.
Tarihsel ve teknolojik yaklaşım ve teknolojik Determinizm (McLuhan).
8.
Yeniliklerin yayılımı kuramı, dilbilimsel ve göstergebilimsel yaklaşımlar, iletişimsel eylem
kuramı, Baudrillard ve Postmodernizm.
9.
Frankfurt Okulu ve kültür endüstrisi, bilinç endüstrisi ve İngiliz Kültürel Okulu.
15
İLETİŞİM KURAMLARI
10. Küreselleşme, medya ve propaganda kuramı (Chomsky ve Herman), medya ve kültür
emperyalizmi kuramları.
11. Althusser, Bourdieu, Hegemonya kuramı.
12. Semioloji ve kültürel çalışmalar, bilgi toplumu.
13. İletşimin ekonomi politği.
14. Ağ toplumu, popüler kültür medya bağımlılığı kuramı.
15. 2000 sonrası iletşim kuramları ve araşzrmaları.
16
1. ANAAKIM İLETİŞİM KURAMLARINDA ÇİZGİSEL, SOSYO-PSİKOLOJİK ve
TOPLUMSAL YAKLAŞIMLAR
• ÇİZGİSEL YAKLAŞIM
Ø Sihirli Mermi
Ø İletişim Zinciri Modeli (Harold D. Lasswell)
Ø Enformasyon Kuramı ve Shannon-Weaver Modeli
• SOSYO-PSİKOLOJİK YAKLAŞIM
• TOPLUMBİLİMSEL YAKLAŞIM
17
• SOSYO-PSİKOLOJİK YAKLAŞIM
Ø Güdü ve Güdüleme
Ø Algı ve Algılama
Ø Tutum ve Tutum Değişikliği
Ø Tutumlar ve Bireyin Grup Bağları
Ø Propaganda ve Kitle İletişimi
Ø Hovland’ın Ordu Araştırmaları ve Kaynak
Güvenirliği
Ø İletiyle İlgili Araştırmalar
Ø Şema Kuramı
Ø İki Aşamalı Enformasyon Akışı
Ø Schramm’ın Kitle İletişim Modeli
Ø Çok Aşamalı Akış
Ø Kanaat Önderi, Eşik Bekçisi
18
• TOPLUMBİLİMSEL YAKLAŞIM
Ø Riley ve Riley’in Sosyolojik Modeli
Ø Bağımlılık Modeli
Ø Kullanışlar ve Bağımlılık Modeli
Ø Yeniliklerin Yayılımı
Ø Kültürel Göstergeler ve Ekim
19
2. DİLBİLİMSEL ve GÖSTERGEBİLİMSEL YAKLAŞIMLAR
• DİLBİLİMSEL ÇÖZÜMLEMELER
• GÖSTERGEBİLİMSEL ÇÖZÜMLEMELER
• KÜLTÜREL ÇALIŞMALAR
• YAPISALCILIK
• POST-YAPISALCILIK
• BAUDRILLARD ve HİPERGERÇEKLİK
• İLETİŞİMSEL EYLEM KURAMI
20
3. SİYASAL, EKONOMİK, KÜLTÜREL YAKLAŞIM ve DEĞİŞİMCİ KURAMLAR
• SİYASAL, EKONOMİK YAKLAŞIM
• KÜLTÜREL YAKLAŞIM (Frankfurt Okulu ve Kültür Endüstrisi, Bilinç Endüstrisi, İngiliz Kültürel Okulu)
• KÜRESELLEŞME ve ENFORMASYON AĞLARI
• DENGESİZ İLETİŞİM ve YENİ DÜNYA DÜZENİ
• MEDYA ve PROPAGANDA KURAMI
• MEDYA ve KÜLTÜR EMPERYALİZMİ KURAMLARI
• ALTHUSSER ve DEVLETİN İDEOLOJİK AYGITLARI
• BOURDİEU ve HEGEMONYA KURAMI
21
ANAAKIM İLETİŞİM KURAMLARI
• SİHİRLİ MERMİ KURAMI
• KULLANIŞLAR ve DOYUMLAR KURAMI
• TUTARLIK ve UYUM KURAMLARI
• ETKİN İZLEYİCİ, EDİLGEN İZLEYİCİ
Ø Heider’in Denge Kuramı
Ø NewComb’un ABX Denge Kuramı-Bakışım
Kuramı
Ø Westley ve Maclean’ın Aracılanmış
İletişim Çalışmaları Modeli
Ø Festinger ve Bilişsel Uyumsuzluk Kuramı.
KURAMLARI
• GÜNDEM OLUŞTURMA KURAMI
• TEKNOLOJİK BELİRLEYİCİLİK KURAMI
• SUSKUNLUK SARMALI KURAMI
• BİLGİ AÇIĞI KURAMI
22
İLETİŞİM KURAMLARI
Anahtar Kavramlar: Toplumbilim, ile5şim kuramları temelini atanlar.
• İletişim Kuramlarının Temel Kavramları
• Toplumbilimin Temelini Atanlar
• İletişim Kuramlarında İlk Yaklaşımlar
23
İLETİŞİM KURAMLARININ TEMEL KAVRAMLARI
Bilim: Evrendeki olguları çeşitli yollarla inceleyen ve onları açıklayan, kabul edilen, sağlamlığı olan,
geçerliliğe sahip, o an aksi ispat edilememiş sistemli bilgiler bütünüdür.
Bilimin Amacı: Anlamak, açıklamak, ilişkiler ve sebepler bulmak, geleceği tahmin etmek, gelişme ve
ilerleme için önerilerde bulunmak ve kontrol etmek.
• Anlama (Bebeklik dönemi) - «Nedir?» sorusunun cevabı
• Açıklama (Çocukluk dönemi) - «Neden?, Niçin?» sorularını sormakla başlar
• Öngörü ( Gençlik dönemi) - Bilinenden yola çıkarak bilinmeyenlerin bulunmaya çalışılması
• Kontrol (Olgunluk dönemi) – Üretilen bilgilerin uygulamaya aktarılması.
24
Kuram: Bir olguyu açıklamaya , kestirmeye, kontrol etmeye yarayan ilişkiler bütünüdür.
İletişim Bilimlerinde Kuram: Herhangi bir toplumsal olayı ya da olguyu, onun gelişimini, nedenlerini
ve sonuçlarını bir bütünlük içinde açıklayan, bilimsel ve sitemli fikirler bütünüdür.
• Kuramlar birer önermedir.
• Kuramlar ele aldıkları konuları betimler, açıklar, analiz eder ve kavramsallaştırır.
Önerme: Doğru veya yanlış olabilen ve bir yargı bildiren ifadedir.
25
Kuram Örnekleri
• Sosyoloji: Karl Marx’ın fikirlerini içeren ve benimsemeye yardımcı olan “Marxizm” kuramı
• Psikoloji: “Kişilik kuramı” (Kişilik kuramı, bireylerin davranışlarını daha iyi anlamaya yardımcı
olmaktadır.)
• Felsefe: “İdealizm, Realizm, Pragmatzm” gibi kuramlar
26
Kuramların Özellikleri Nelerdir?
• Kuram bilime dayalı olduğu için mantık çerçevesindedir.
• Başka bir kuram tarafından çürütülebilmektedir.
• Eleştiriye açıktır.
• Kendi içinde bir iç tutarlılığa sahiptir.
• Bilimsel veriler içerir.
• Düşüncelere yön verir.
• Farklı fikirler doğurur.
• Olaylara/olgulara ışık tutar.
27
Hipotez (Denence): Araştırmacının incelediği sorunla ilgili olarak araştırmasının başında öne
sürdüğü, doğruluğu ya da yanlışlığı henüz test edilmemiş geçici önerme ya da genellemedir.
Kuramın Hipotezden Farkı:
• Kuramda araştırma yapılan alanda ortaya konan açıklamalar çalışılan alanın tamamını içine
alır.
• Kuram çalışılan alana kapsamlı ve köklü açıklamalar getirir.
• Hipotez kuramsal gerçeklerden üretilir, kuramdaki varsayımlara bağlıdır.
• Kuram geçmişe, şimdiye, geleceğe ait bir açıklamadır, hiçbir zaman yanılmaz değildir.
28
Sosyal Bilimler: Toplumsal olayları ve insanların toplumsal özelliklerini inceleyen bilim dallarına
genel olarak «Sosyal Bilimler» adı verilir.
Yaklaşım: Bir konuyu, sorunu ele alış, inceleyiş, ona bütünsel olarak bakış biçimi.
29
İleSşim Bilimi: Psikoloji, sosyal psikoloji, toplumbilim, dilbilim, ekonomi, siyaset, felsefe ve tarih
alanını içinde barındıran bir disiplindir.
Toplum: Kendisini oluşturan kişiler arasında dil ve ortak simgeler gibi sistematk ve yeterli iletşim
araçlarına sahip ve ortak davranış kalıplarını geliştrmiş bir yapıyı ifade eder (Tezcan, 1993).
Toplumbilim: Gruplar halinde yaşayan insanların vardıkları örgütlenme biçimlerini, etkinliklerini,
etkileşimlerini inceleyen bir araşzrma dalıdır (Tekinalp ve Uzun, 2009).
30
Toplumsallaşma (Sosyalizasyon): Bireylerin kendi toplumlarının değerlerini, tutumlarını, örf ve
adetlerini kazandığı, içselleştirdiği, aynı zamanda her bireyin belirgin ve farklı bir kişilik geliştirmesine
fırsat tanıyan bir süreçtir ( Akan,2012).
• Nesnel Toplumsallaşma: Toplumun kuşaktan kuşağa aktarılan yaşam deneyimlerine
uyarlanması süreci.
• Öznel Toplumsallaşma: Bireyin içinde yaşadığı topluma uyarlanma süreci (Fitcher, 1994).
31
TOPLUMBİLİM, İLETİŞİM ARAŞTIRMALARI VE KURAMLARI
Toplumbilimin isim babası:
• Auguste Comte (1798 – 1857)
Toplumbilimin bağımsız bir bilim dalı olmasını sağlayan:
• Emile Durkheim (1858 – 1917)
Toplumbilimin temel uğraş alanı:
• Toplumsal düzeni yeniden kurma çabası
32
Toplumsal Gerçeği İlk Ele Alan
• Aristotle (M.Ö. 384 – 322)
Ø Philia (Toplumsal dayanışma)
Ø Coinonia (Özel gruplaşmalar)
Ø Politeia (Devlet, aynı zamanda tüm toplum)
Ø Nomos (Toplumsal normlar bütünü)
33
İleSşim Kuramlarının Sınıflandırılması
İletşim çalışmalarının bir sonucu olarak
ortaya
çıkan
kuramların
sınıflanma
kriterleri:
• Kuramın ortaya koyduğu varsayım,
tez, sorun
• Araşzrmadaki yöntemsel farklılık
34
Kuramın düzenle ilişkisi sorgulandığında ortaya çıkan yaklaşımlar
• Tutucu Yaklaşım
• Değişimci Yaklaşım
35
Tutucu (Pozitivist) Yaklaşımlar
Tutucu kuramların sınıflanmasında yer alan yaklaşımlar:
• İnsanın yaşadığı çevreye uyması, uyumsuzluk durumunda uydurulması
• Toplumsal düzen içinde var olan yapıyı, kurumları ve düzeni koruma ve devam ettirme isteği
• Sanayileşmiş ülkelerin kapitalist ekonomi ve sistemi benimsemesi gerekliliği.
36
Tutucu Kuramcılar
• Platon (M.Ö. 427 – 347)
• Auguste Comte (1798 – 1857)
• Herbert Spencer (1820 – 1903)
• Emile Durkheim (1858 – 1917)
• Charles Darwin (1809 – 1882)
• Charles Cooley (1864 – 1929)
37
Toplumbilimin özerk bir bilim dalı olması yolundaki kilometre taşları
• Baskıcı ve tutucu görüşleriyle: Hobbes (1588-1679)
• DemokraSk ve liberal: Spinoza (1632-1677)
• Toplumun devletle aynı olduğunu savunan: Leipniz (1646-1716)
38
• Özgün rekabete dayalı kapitalizmi açıklayan: Adam Smith (1723- 1790)
• İnsanların sosyal ve fiziki ortamını kanun, örf ve adetlerle siyasal rejimin bağlantılarını
inceleyen: Montesquieu (1689-1755)
• Devletin ekonomik ilişkiler içinde gelecekte yok olması türünden toplumsal sınıflar sorununu
konu alan: Saint Simon (1760-1825)
39
Alışverişlerin ve Akışların Keşfi - İşbölümü
• İlk kuramsal adım: Adam Smith (1723 – 1790), Francois Quesnay (1694 – 1774)
• İlk uzaktan iletişim: Optik Telgraf-Claude Chappe (1793)
• İşbölümü ve malzeme akışları modeli: Klasik İngiliz Okulu-John Stuart Mill (1806 – 1873)
• Bilgisayardan önceki büyük elektronik hesap makinalarının atası: Ayrım Makinası-Çözümleme
Makinası-Charles Babbage (1792 – 1871)
40
Ağ ve organik bütün
• Ağ-Organizma düşüncesinin ortaya çıkışı: Claude Henri Saint-Simon (1760 – 1825)
• Toplum Fizyolojisi- İnsanların Yönetimi- Nesnelerin İş İdaresi-Endüstriyel Sistem
• Endüstricilik felsefesinden işlemsel düşünceye:
• Ulaşım- iletişim ağları (Özdeksel Ağlar)
• Parasal ağlar (Tinsel Ağlar)
Herbert Spencer (1820 – 1903)
Toplumu biyolojik organizmaya benzetir. Toplumsal değişimi evrensel bir süreç olarak alır.
41
Auguste Comte (1798 – 1857)
• «Cours de Philosophie Positve» (1839) adlı eserinde İlk kez
«toplumbilim» kavramını kullanmışzr.
• Comte, pozitvizm ve sosyolojinin kurucusu olarak bilinir.
42
Emile Durkheim (1858 – 1917)
• Ortak bilinç üzerinde durur. Yaklaşımı, ahlak temelli.
• Toplumsal değerleri; model oluşturan ve toplumsal açıdan dengeyi sağlayan güçler olarak
nitelendirir.
• Ekonomik yoksulluğun değil, ahlak yoksunluğunun topluma acı çektirdiğini ifade eder.
• Toplumsal değişme çözümlemesi, işbölümünün gelişimine dayanır.
• En ünlü eserlerinden biri intiharın çözümlemesiyle ilgili: «Le Suicide» (İntihar).
43
Charles Darwin (1809 – 1882)
• Darwin’in varsayımı: En zinde olanın sağ kalışı. Hobbes’u kendine referans almıştır.
• En önemli eseri: «Türlerin Kökeni» (1859)
Charles Cooley (1864 – 1929)
• Kişiyi toplumdan ayrı düşünmenin, toplumu kişiden ayrı düşünmek kadar yapay bir yaklaşım
olduğunu ileri sürer.
• Kişilerin katkılarına göre toplumsal bütünün biçimleneceğini iddia eder.
44
YIĞINLARIN YÖNETİMİ
Toplumsal Yığın: Fiziksel olarak bir arada olmalarına rağmen , aralarında sosyal ilişki olmayan insanlardan
oluşur.
Kalabalık: Çeşitli nedenlerle bir araya gelmiş fakat birbirleriyle etkileşim içinde olmayan insanların
oluşturduğu yığınlardır.
Yığın Psikolojisi
• İtalyan toplumbilimci: Scipio Sighele (1868-1913)
• Fransız psikopatalog: Gustave Le Bon (1841-1913)
45
İLETİŞİM KURAMLARI
Anahtar Kavramlar: Chicago Okulu, Kitle Toplumu, İle:şim Araş<rmaları ve Temel Paradigmalar
• İletişim Kuramlarında Temel Kavramlar
• Chicago Okulu
• Kitle Toplumu
• İletişim Araştırmaları ve Temel Paradigmalar
• Anaakım ve Eleştirel İletişim Kuramlarına giriş
46
İletişim Kuramlarında Temel Kavramlar
Akademik disiplin: Bir akademik çalışma alanında ya da uzmanlıktaki bilgi birikimi ya da yoğunlaşma.
Disiplinlerarasılık: İki ya da daha fazla disiplini bir çalışmada ya da çalışma alanında bir arada kullanmak.
Olay: Genel olarak, ortaya çıkan, olup biten şey ya da durum, vaka.
Toplumsal Olay: Toplumsal yaşamda toplumsal ilişkiler sonucunda ortaya çıkan tek tek değişmelerdir.
• Her toplumsal olayın belli bir yeri, zamanı ve faili vardır.
• Somut ve özeldir.
Olgu: Var olduğu, doğru olduğu veya gerçekleştiği kabul edilen şeydir.
Toplumsal Olgu: Başlangıç ve bitiş noktaları belli olmayan, bir süreç içinde meydana gelen toplumsal
oluşum ve değişimdir.
47
Ekol (Okul): Çevresinde toplanılan, izinde yürünen düşünce sistemi, okul.
Paradigma: Belirli bir bilimsel ekolün temsilcilerinde görülen düşünsel ve davranışsal ortaklık. Bir
resmi, bir durumu görme tarzı.
Belirli bir olguya hangi gözle bakıldığı: Paradigma
O olguya nereden bakıldığı: Ekol
48
49
50
Model: Yaşanan dünyanın kuramsal ve basitleştirilmiş bir sunumu.
• Gerçeğin ya da umulan gerçeğin eş biçimli bir yapılanması.
• Doğasında ilişkiyi ortaya koymak yatar.
ü Newcomb’un ABX modeli
ü Maletzke’nin kitle iletişim süreci modeli
ü Galtung ve Ruge’un seçici eşik bekçiliği modeli vb.
• İletişim modelleri, verici/kaynak ile alıcı/hedef arasında mesajların gidiş-geliş şekilleriyle ilgili
görüşlerin oluşturduğu olgulardır.
51
KİTLE TOPLUMU- İLETİŞİM ARAŞTIRMALARI-TEMEL PARADİGMALAR
Kitle Toplumu: Endüstri devrimi sonrasında artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın
kullanımıyla oluşan yeni toplum yapısı.
• Kitle toplumu kapitalizmin bir ürünü.
• Kitle toplumu sanayileşme, modernleşme ve kentleşme süreçlerinin bir sonucu.
52
Toplumun Çoğunluğunu Etkileyen Olaylarda Kitle Psikolojisi
" Toplumsal korkunun vicdan denilen nesnenin çekirdeğini
oluşturduğunu hayli zaman önce ileri sürmüş bulunuyoruz."
Sigmund Freud - Kitle Psikolojisi
Sigmund Freud, "Kitle Psikolojisi" Say
Yayınevi, 2015 "Kitle Psikolojisi Ve
Egonun Analizi" Gece Kitaplığı, 2019
53
İleSşim Biliminde Temel Yaklaşımlar (Tekinalp & Uzun, 2009)
• Pozitf Yaklaşım
• Yorumsal Yaklaşım
• Eleştrel / Gerçekçi Yaklaşım
54
İletişim Araştırmalarında Hakim İki Paradigma
• Eleştirel olmayan / Anaakım / Mainstream / Egemen / Anadamar / Liberal /Yönetsel/
Geleneksel Yaklaşım
(Anaakım iletişim kuramları, var olan sistemin, liberalizmin sorunlu yönlerinin tamir edilmesi
ve devam ettirilmesi felsefesine dayanır.)
• Eleştirel / Marksist Yaklaşım
(İletişimi ritüel olarak tanımlar.)
55
Anaakım İletişim Kuramları Kapsamında Amerikan Sosyal Teorisi
ve Chicago Okulu
ERKEN DÖNEM AMERİKAN İLETİŞİM ARAŞTIRMALARI: CHICAGO OKULU
Amerikan sosyal teorisi içinde ayrıcalıklı bir konumu bulunan Chicago Okulu, toplumsal yaşamdaki
gelişmeler ve iletişim ilişkisini sorunsallaştıran ilk akademik merkez.
İletişim Biliminin Öncüleri
• John Dewey (1859 - 1952)
• George Herbert Mead (1863 - 1931)
• Charles Cooley (1864 - 1929)
56
Chicago Okulu (Ekoloji Okulu)
Kuruluş: 1892
Temel Kavramları:
Yer: Chicago Üniversitesi – A.B.D.
• Simgesel etkileşimcilik
Simgesel
Etkileşimcilik: İnsanların simgeler
yani dil ve diğer sistemler yoluyla birbirini
etkilemesi ve bireylerin ortak bir anlayışa
ulaşması süreci.
Simgesel etkileşimcilere, «Etkileşimci», Chicago
Okulu», «Chicago Geleneği» de denir.
W.James, Charles H. Cooley, J.M. Baldwin, John
• İletşimin
sosyal
haya„aki
rolünü
belirginleştrmiş
• Toplumsal kuramlara genel bir yaklaşım
getrmiş
• Modernleşme ve kentleşme gibi süreçleri
anlamaya çalışmış
Dewey, G.Herbert Mead ve H. Blummer
tarafından geliştirilmiş.
• İnsan ekolojisi üzerinde çalışmış.
57
Etkileşimcilik Yaklaşımının Temel Görüşleri
• İnsanlar simgeler yaratan ve simgelerce yönetilen hayvanlardır, ancak tüm hayvanlar içinde
yalnızca insanlar simgeler yoluyla bir kültür yaratır ve karmaşık bir tarihi kendinden sonraki
kuşaklara iletir.
• Toplumsal dünya dinamiktir, kişisel hayatlar ve yaşam tercihleri sürekli bir oluş ve değişme
sürecindedir.
• Tek başına var olan bir bireyden söz edilemez, insanlar her zaman ötekilere, başka insanlarla
bağlanmışlardır.
58
Chicago Okulu
Kent Sosyolojisi üzerinde çalışanlar:
• Robert Ezra Park (1864 - 1944) - John
Dewey’in öğrencisi.
• Ernest Watson Burgess (1886 - 1966)
• Louis Wirth (1897 – 1952)
İletişim Biliminin temellerini atacak
çalışmalar yapanlar:
• John Dewey (1859 - 1952)
• George Herbert Mead (1863 - 1931)
• Charles Cooley (1864 - 1929)
59
Ernest W. Burgess - Ortak Merkezli Daireler Kuramı
• Bölge I (burada kullanılan grafik A’da) şehir merkezinin “merkezi iş bölgesi”
• Bölge II (B) ise göçmen kolonileri ve gecekondu mahalleleri ile “geçiş bölgesi” (“Geçiş Bölgesi”) olarak adlandırılan
• Bölge III (C) (saygın) işçilerin ve “ikinci nesil” göçmenlerin yerleşim alanı
• Orta sınıf Bölge IV (D) bölgesi
• Bölge V (E) bölgesi “banliyö”, banliyö bölgesi. (Varoş ya da banliyö; bir kenMn, şehir merkezinden uzak, genellikle
il veya ilçe sınırına yakın dış bölgelerine verilen ad.)
60
ANAAKIM ETKİ ARAŞTIRMALARINDA KURAMSAL YAKLAŞIMLAR
(Bu alanda yapılan çalışmaların temel sorunu, medya ile sunulan mesajların insanların düşüncelerini
nasıl biçimlendirdiği, dikkatlerini hangi konulara çektiği, insanları ne tip tutum ve davranışlar
geliştirmeye yönelttiği.)
• Güçlü etki hakkındaki ilk kuramlar
• Görgül araştırmalar ve minimum etki yaklaşımı
• Güçlü medya yaklaşımına geri dönüş
61
• Güçlü Etki Hakkındaki İlk Kuramlar (19.yy sonundan 1930’lara kadar)
• Walter Lipman- Kamuoyu (Public Opinion) - 1921- İletişimin etkileri konusundaki ilk
çalışmalardan biri.
• Harold Lasswell- Propaganda teknikleri.
62
• Görgül Araştırmalar ve Minimum Etki Yaklaşımı- Sınırlı Etkiler Dönemi (1940’lardan 1960’ın ilk
yıllarına kadar)
• Psikolog Carl Hovland (Amerikan ordusu ve Yale Ünv. İçin araştırmalar yapar.)
• Sosyolog Paul Lazarsfeld- Halkın Tercihi (The People’s Choice)- Medyanın seçim
kampanyalarında oy verme davranışı üzerinde doğrudan etkisi olduğunu belirtir.
• Lazarsfeld ve Robert Merton-1948- The Communication of Ideas- Medya izleyicilerin zamanını
çalarak onların enerjilerini tüketir ve onları uyuşturarak işlevsiz hale getirir.
63
• Joseph Klapper- The Effect of Mass Communicaton- Minimal
Etki- (1960’lar)
• Medyanın insanlar üzerindeki etkisi:
• Tesir (Impact)
• Nüfuz (Influence)
• Etki (Effect)
(Amerika’da kitle iletşim araşzrmalarının geliştği dönem.)
64
• Güçlü Medya Yaklaşımına Geri Dönüş - Çoklu/Alternatif Görüşler (1960’lardan günümüze kadar)
• Hiç etki yoktur yaklaşımından etkinin güçlü olduğuna ilişkin geniş bir yelpazede araştırmalar
yapılmış.
• Alman toplumbilimci Elisabeth Noelle-Neuman (İletişim çalışmalarında çok önemli kabul
edilen Suskunluk Sarmalı modeli ile tanınmıştır.)- 1970’li yıllar- Güçlü medya kavramına geri
dönüş için çağrı yapar.
Kaynak, ileti ve izleyici çizgisel bir nedensellik içinde incelendiğinde;
«Anaakım kuramlarında çizgisel yaklaşım» ortaya çıkar.
65
İLETİŞİM KURAMLARI
Yapılacak Okumalar:
1. Ders işlenen konuların olduğu bölümler
https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwjb5ovZ_KWEAxUpR_EDHZugBII4ChAWegQICBAB&url=https%3A%2F%2Fstudylibtr.com%2Fdoc%2F811
717%2Fileti%25C5%259Fim-kuramlar%25C4%25B1&usg=AOvVaw2i6kr7vfOLbXzUZwgSfwgT&opi=89978449
66
KAYNAKÇA
• Althusser, Louis. (2003). Felsefe ve Bilim Adamlarının Kendiliğinden Felsefesi, çev. Alp Tümertekin. İstanbul: İthaki
Yayınları.
• Erdoğan, İ. (2012). Pozi6vist Metodoloji ve Ötesi: Bilimsel Araş=rma Tasarımı, İsta6s6ksel Yöntemler, Analiz ve
Yorum. Ankara: Erk.
• Kara T. (2011), “Chicago Okulu: Chicago’ya Özgü Bir PerspekMf ”, Sosyoloji Dergisi, 3. Dizi, 22. Sayı.
• Severin, W.J. Ve Tankard, J.W. (1994). İle6şim Kuramları, Çev: A.A. Bir ve N.S. Sever, Eskişehir: Kibele Sanat Merkezi.
• Şimşek, Ali (2012.) İle6şim Araş=rmalarının Tarihi, İle6şim Araş=rmaları İçinde, Ed: Serdar Sever ve Nevzat Bilge
İspir, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, AÖF Yayınları.
• Tekinalp, Şermin & Uzun Ruhdan (2009). İle6şim Araş=rmaları ve Kuramları, 3. Baskı, İstanbul: Beta Basın Yayım
Dağılm A.Ş.
67
Neler Öğrendik?
• 20. yüzyılın başlarında Amerikan kentlerinde yaşanan büyüme, kentlerde yaşayan ve kente
gelen göçmenlerin sayısında artışlar ile yükselen bir işsizlik oranı ve konut yetersizlikleri vb.
sorunları çözmek için yapılan çalışmaları gerçekleştiren sosyal bilimcileri tanımlayan kavram
aşağıdakilerden hangisidir?
a. Chicago Okulu
b. Frankfurt Okulu
c. Iowa Okulu
d. Colombia Okulu
68
• Kent mekânının biçimlenmesini hâkimiyet kavramı üzerinden açıklayan ekolojik kuramcı kimdir?
a. E. Durkheim
b. Robert Park
c. M. Weber
d. Carl Hovland
69
• Toplumu bir arada tutan şeyin paylaşılan değerler ve gelenekler olduğuna inanan ……,
toplumu ortak inançların, kuralların ve değerlerin oluşturduğu ideolojik bir birlik olarak
tanımlar. En ünlü çalışmalarından biri intiharın çözümlemesiyle ilgili Le Suicide (İntihar) adlı
eseridir.
Yukarıda boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
a. A. Comte
b. Louis Wirth
c. E. Durkheim
d. Noelle Neuman
70
• Aşağıdakilerden hangisi şeylerin nasıl çalıştığı hakkındaki kavrayış; bir olguyu açıklamaya,
kestirmeye, kontrol etmeye yarayan ilişkiler bütünü karşılığına gelir?
a. Kuram
b. Hipotez
c. Bilimsel kanun
d. Paradigma
71
• …1.. ; insanı ilgilendiren siyasi, sosyal, ekonomik, kültürel vb. alanlarda ortaya çıkan
durumlardır. …2.. ise, özellikle oluşum sürecinde veya bir başka şeyin belirtisi olarak gözlenmiş
olaylar dizisidir. Diğer bir deyişle…1.. , kısa sürede olup bitenlerle ilgili, …2.. ise zaman içinde
belirli bir sürece bağlı olaylar toplamıdır.
Yukarıda boş bırakılan 1 ve 2 numaralı yerleri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
a. Bilimsel araştırma - Paradigma
b. Ekol - Paradigma
c. Kuram - Kavram
d. Olay - Olgu
72
• ….. , endüstri devrimi sonrasında artan kentleşme ve iletişim araçlarının yaygın kullanımıyla
oluşan yeni toplum yapısıdır, kapitalizmin bir ürünü, sanayileşme, modernleşme ve kentleşme
süreçlerinin bir sonucudur.
Yukarıda boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
a. Kitle toplumu
b. Toplumsal olgu
c. Bilgi toplumu
d. Pragmatizm
73
Cevap anahtarı:
• A
• B
• C
• A
• D
• A
74