Kalibrasyon ve Doğrulama: Farkları ve Yöntemleri

Kalibrasyon ve Doğrulama: Farkları, Yöntemleri ve Uygulamaları
Kalibrasyon ve doğrulama, ölçüm cihazlarının güvenilirliği ve hassasiyeti açısından kritik iki
temel süreçtir. Genellikle birbirine karıştırılabilen bu terimler, aslında farklı ama birbiriyle
ilişkili işlemleri ifade eder. İmalat, laboratuvar ve endüstriyel alanlarda hassas ölçüm yapmak,
kalite kontrol standartlarını sağlamak ve uluslararası yönetmeliklere uygunluk açısından her
iki kavram da önemlidir. Bu yazıda, kalibrasyon ve doğrulama arasındaki temel farkları,
kullanılan yöntemleri ve sektörel uygulamaları detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.
Kalibrasyon Nedir?
Kalibrasyon, bir ölçüm cihazının doğruluğunu belirlemek ve gerekirse ayarlamalar yapmak
için standart bir referans değere göre test edilmesi işlemdir. Bu işlemin amacı, cihazın
ölçtüğü değerlerin uluslararası standartlara uygunluğunu sağlamaktır. Kalibrasyon, cihazların
zaman içinde doğruluklarını kaybetmemesi ve hataların minimize edilmesi için periyodik
olarak yapılmalıdır.
Kalibrasyon Aşamaları
1. Referans Standart Seçimi: Kullanılan referans cihazın uluslararası izlenebilirliği olan
bir laboratuvardan onaylı olması gerekir.
2. Test ve Karşılaştırma: Ölçüm cihazının değerleri, referans cihaz ile karşılaştırılarak
farklar belirlenir.
3. Gerekli Ayarlamalar: Eğer cihazın değerleri kabul edilebilir tün toleransların
dışındaysa, ayarlamalar yapılır.
4. Son Test ve Belgelendirme: Kalibrasyon sonrasında cihaz yeniden test edilir ve
kalibrasyon sertifikası verilir.
Kalibrasyon Yöntemleri

Mutlak Kalibrasyon: Bir cihazın, uluslararası tanımlanış bir standart ile
karşılaştırılması.

Bağlı Kalibrasyon: Referans değerler belirli bir sistem içinde güncellenerek test
edilir.

Otomatik Kalibrasyon: Bilgisayar kontrollü sistemler kullanılarak daha hassas ve
hızlı kalibrasyon yapılması.
Doğrulama Nedir?
Doğrulama, bir cihazın belirli spesifikasyonlara ve standartlara uygun olarak çalışıp
çalışmadığını belirleyen bir test işlemdir. Doğrulama sürecinde, cihazın ölçtüğü değerlerin
belirlenen toleranslar içerisinde olup olmadığı kontrol edilir. Ancak, kalibrasyonun aksine,
cihazda herhangi bir ayarlama veya düzeltme yapılmaz.
Doğrulama Aşamaları
1. Referans Değerlerin Belirlenmesi: Test edilecek cihaz için önceden tanımlanmış
spesifikasyonlar belirlenir.
2. Testlerin Gerçekleştirilmesi: Cihaz belirli şartlar altında çalıştırılır ve ölçüm değerleri
kaydedilir.
3. Sonuç Analizi: Ölçüm değerleri, belirlenen tolerans değerleriyle karşılaştırılır.
4. Raporlama: Cihazın uygunluk durumu belgelenir ve raporlanır.
Kalibrasyon ve Doğrulama Arasındaki Farklar:





Amaç:
o
Kalibrasyon: Cihazın hassasiyetini artırmak ve hataları gidermek.
o
Doğrulama: Cihazın belirtilen standartlara uygun olup olmadığını kontrol
etmek.
Ayarlama:
o
Kalibrasyon: Evet, gerekli düzeltmeler yapılabilir.
o
Doğrulama: Hayır, sadece kontrol edilir.
Sertifikalandırma:
o
Kalibrasyon: Kalibrasyon sertifikası verilir.
o
Doğrulama: Doğrulama raporu sunulur.
Periyot:
o
Kalibrasyon: Genellikle belli aralıklarda tekrarlanır.
o
Doğrulama: Gerektikçe veya belirli projelerde uygulanır.
Uygulama Alanları:
o
Kalibrasyon: Laboratuvar, üretim, endüstriyel cihazlar.
o
Doğrulama: Kalite kontrol, test laboratuvarları, sertifikalandırma.
Kalibrasyon ve Doğrulama Uygulamaları
Kalibrasyon ve doğrulama, birçok sektörde kritik öneme sahiptir:
Havacılık ve Otomotiv: Havacılık ve otomotiv sektörleri, mühendislik harikalarının üretildiği,
en yüksek hassasiyet ve güvenilirlik gerektiren alanlardır. Uçakların ve otomobillerin güvenli
ve verimli bir şekilde çalışması, parçaların milimetrik hatta mikron düzeyinde doğru
ölçülmesine bağlıdır. Motor parçalarından sensörlere, fren sistemlerinden elektronik
bileşenlere kadar her bir parçanın doğru ölçülmesi, araçların performansını ve yolcu
güvenliğini doğrudan etkiler. Bu nedenle, tasarım aşamasından son kontrole kadar tüm
üretim süreçlerinde kalibrasyon ve doğrulama işlemleri titizlikle uygulanmalıdır. Ayrıca, bu
sektörlerde kullanılan test ekipmanlarının da düzenli olarak kalibre edilmesi, güvenilir
sonuçlar elde etmek için kritik öneme sahiptir.
Kalibrasyon ve doğrulama, endüstriyel ve bilimsel çalışmalar için vazgeçilmezdir.
Kalibrasyon, cihazların hassasiyetini ve güvenilirliğini sağlarken, doğrulama belirli toleranslar
dahilinde çalışıp çalışmadığını belirler. Her iki sürecin etkin bir şekilde uygulanması, ölçüm
doğruluğunu garanti altına alarak kaliteyi ve güvenilirliği artırır.
Kalibrasyon ve Doğrulama Arasındaki Farklar
Kalibrasyon ve Doğrulama Arasındaki Farklar nelerdir? Ölçüm ve kalite kontrol süreçlerinde
sıkça karıştırılan iki önemli kavramdır. Doğru sonuçlar elde etmek ve standartlara uygunluğu
sağlamak için bu işlemlerin her biri farklı amaçlarla kullanılır.
Kalibrasyon Nedir?
Kalibrasyon, ölçüm cihazlarının doğruluğunu kontrol etmek ve gerektiğinde düzeltmek için
yapılan bir işlemdir. Ölçüm cihazı, uluslararası standartlarla karşılaştırılır ve sapma varsa bu
sapma düzeltilir. Kalibrasyon, cihazın ölçüm hassasiyetini artırır ve güvenilir sonuçlar elde
edilmesini sağlar.
Kalibrasyonun temel özellikleri:

Ölçüm cihazının referans standartlara göre kontrol edilmesini içerir.

Cihazın doğru ölçüm yapmasını sağlamak için ayar yapılabilmektedir.

Periyodik olarak yapılması gerekir.

Özellikle üretim, laboratuvar ve medikal sektörlerde kritik öneme sahiptir.
Örnek:
Bir tartı cihazının doğru sonuç verdiğinden emin olmak için, kalibrasyon işlemi ile cihazın
ölçümleri test edilmektedir ve gerektiğinde ayarlanır.
Doğrulama Nedir?
Doğrulama, ölçüm cihazının belirli standartlara uygun çalışıp çalışmadığını kontrol etme
işlemidir. Bu süreçte cihazın ayarı yapılmamaktadır, sadece ölçüm sonuçlarının belirli
kriterlere uyup uymadığına bakılmaktadır. Doğrulama, cihazın performansının yeterli olup
olmadığını ortaya koyar.
Doğrulamanın temel özellikleri:

Cihazın belirlenen spesifikasyonlara uygun çalışıp çalışmadığını denetler.

Ayar yapılmamaktadır, yalnızca uygunluk kontrolü yapılmaktadır.

Özellikle kalite yönetimi sistemlerinde önemlidir.
Örnek:
Bir medikal cihazın doğrulama işlemi sırasında cihazın standart ölçüm sınırlarında çalışıp
çalışmadığı test edilmektedir. Cihazın performansı uygun değilse raporlanmaktadır.
Kalibrasyon ve Doğrulama Arasındaki Farklar
Kalibrasyon ve doğrulama arasındaki temel fark, işlemlerin amacı ve uygulama şeklidir.
Ölçüm cihazının doğru sonuçlar vermesi için yapılırken, doğrulama bu sonuçların belirli
standartlara uygunluğunu test eder. Kalibrasyonda cihaz ayarı yapılabilmektedir, ancak
doğrulamada cihaz üzerinde ayar yapılmamaktadır; yalnızca mevcut durum
değerlendirilmektedir.
Kalibrasyon, ölçüm doğruluğunu artırmak ve sapmaları düzeltmek için
uygulanırken, doğrulama, cihazın uygunluk sınırları içinde çalışıp çalışmadığını belirlemek
için yapılmaktadır. Bu nedenle kalibrasyon düzenli aralıklarla, doğrulama ise kalite kontrol
süreçleri kapsamında sıkça yapılmalıdır.
Hangi Durumlarda Kalibrasyon veya Doğrulama Yapılmalıdır?
Kalibrasyon, ölçüm hassasiyetinin hayati olduğu durumlarda gereklidir. Özellikle üretim
süreçlerinde, laboratuvar testlerinde ve tıbbi cihazlarda düzenli olarak yapılmalıdır.
Doğrulama ise ISO standartlarına uyum sağlamak ve ürün veya süreçlerin güvenilirliğini
garanti altına almak için kullanılmaktadır.